Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 62:2

Και ως νύμφη στολιστήκαμε με τα κοσμήματα των πράξεων· και όπως η γη που αναπτύσσει το άνθος της, έτσι και η Εκκλησία κάθε χρόνο ανθίζει με εκείνους που φωτίζονται [βαπτίζονται]· και όπως ένας κήπος βλαστάνει τους σπόρους του αναδεικνύοντας τους κατηχουμένους, έτσι θα ανατείλει ο Κύριος τη δικαιοσύνη· διότι είναι ημέρα σωτηρίας και αγαλλιάσεως· και αναφέρομαι στην ανάσταση ενώπιον όλων των εθνών. Ζακχαίος: Τα ερμηνεύεις για τον εαυτό σου όπως θέλεις· και όπως λέγεται, κηρύττεις νεομηνίες. Αθανάσιος: Επειδή ακόμη απειθείς, άκουσε τα εξής· και αφού φοβηθείς, πες την αλήθεια. Για χάρη της Σιών δεν θα σιωπήσω, και για χάρη της Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, μέχρις ότου εξέλθει ως φως η δικαιοσύνη της, και το σωτήριό μου ανάψει ως λαμπάδα· και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου, και όλοι οι βασιλείς τη δόξα σου· και θα καλέσει το νέο μου όνομα, το οποίο ο Κύριος θα το ονομάσει. Και θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου, και διάδημα βασιλείας στο χέρι του Θεού σου. Ζακχαίος: Για ποιον λες ότι λέγονται αυτά; Αθανάσιος: Για την Ιερουσαλήμ· διότι δεν είναι πλέον πόλη των Ιουδαίων, αλλά πόλη των Χριστιανών, η οποία καλείται με το νέο όνομα. Εάν πας εκεί, θα δεις ότι η πόλη αυτή ανήκει στον Χριστό, και είναι κατοικητήριο μοναχών· και την ανάσταση του Χριστού· και όλους τους βασιλείς να φέρνουν τη δόξα τους· και τα έθνη μαζί με όλους τους λαούς να αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη της με την οποία δικαιώθηκε. Ζακχαίος είπε: Δεν είναι λοιπόν πλέον πυρίκαυστη και άδοξη;

Διότι ο μεν νόμος ήταν τιμωρός και είχε πολλή κατήφεια· διότι όποιος αθετούσε τον νόμο του Μωυσή πέθαινε χωρίς οίκτο, με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Το ευαγγελικό θέσπισμα όμως εισάγει για εμάς ζωή και υπόσχεση ανταμοιβών, και αληθινή ελπίδα για αγαθά που ξεπερνούν τον νου. <Για χάρη της Σιών δεν θα σιωπήσω και για χάρη της Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, έως ότου ανατείλει σαν φως η δικαιοσύνη μου, και το σωτήριό μου ανάψει σαν λαμπάδα. Και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου, και οι βασιλιάδες τη δόξα σου. Και θα κληθείς με το νέο σου όνομα, που ο Κύριος θα το ονομάσει. Και θα είσαι στέφανος ωραιότητας στο χέρι του Κυρίου, και βασιλικό διάδημα στο χέρι του Θεού σου.> Με το όνομα Σιών εδώ αποκαλεί την Εκκλησία, της οποίας έγιναν από την αρχή και πρωτότοκα τέκνα οι θεσπέσιοι μαθητές και εκείνοι που μέσω αυτών κλήθηκαν στην επίγνωση του Χριστού, και πρώτοι από όλους όσοι κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα, και πάρα πολλοί από αυτούς είναι εκείνοι που πίστεψαν. Επομένως δεν θα ησυχάσω, λέει, δηλαδή, δεν θα σταματήσω μέχρι να φέρω εις πέρας όσα έχω υποσχεθεί στη Σιών. Ο Θεός και Πατέρας υποσχέθηκε τη σωτηρία μέσω του Χριστού σε Ιουδαίους και Έλληνες, εφόσον «Ένας είναι ο Θεός», όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, «ο οποίος θα δικαιώσει αυτούς που έχουν περιτομή εκ πίστεως, και αυτούς που έχουν ακροβυστία δια της πίστεως. Διότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών.»

Επομένως δεν θα σιωπήσω, λέει, έως ότου ανατείλει σαν φως η δικαιοσύνη μου. Και η σωτηρία μου θα ανάψει σαν λαμπάδα. Δικαιοσύνη και σωτηρία για τους ανθρώπους πάνω στη γη φανερώθηκε και έγινε ο Χριστός, διότι αυτός δικαιώνει και σώζει, όντας ο ίδιος το αληθινό φως και σαν μια λαμπάδα μέσα στο σκοτάδι. Είπε άλλωστε και ο ίδιος, ότι «Όταν βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι το φως του κόσμου». Διότι τα πάντα είχαν καταληφθεί από καταχνιά και σκοτάδι, καθώς ο διάβολος μαύριζε τις καρδιές όλων, και κανείς δεν υπήρχε που να πράττει την αγαθότητα και να γνωρίζει τη δικαιοσύνη, δηλαδή τον δρόμο που οδηγεί στη σωτηρία. Αλλά ούτε υπήρχε κανείς που να έχει το θείο φως στον νου του και να μπορεί, με τα μάτια της διάνοιας, να διακρίνει καθαρά ποιος είναι εκ φύσεως και αληθινά ο Θεός, και ο Δημιουργός των πάντων, και ο Κύριος· όταν όμως ανέτειλε σαν φως και έλαμψε σαν λαμπάδα ο Σωτήρας, φωτίστηκε πλέον η υφήλιος, και είδαμε τον δρόμο της σωτηρίας μέσω αυτού. Έπειτα, απευθύνεται προς την Εκκλησία, η οποία προέρχεται από το ποίμνιο των Ιουδαίων, και ενώ ακόμη δεν είχε ελκυσθεί το πλήθος των εθνών, λέγοντας ότι «Θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου, και οι βασιλιάδες τη δόξα σου». Και δικαιοσύνη πάλι σε αυτά, καθώς βέβαια και δόξα, αναφέρει ότι δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός.

Διότι έχουμε δικαιωθεί μέσω αυτού και έχουμε πλουτίσει από τη δόξα του. Επειδή γίναμε δικοί του και ονομαζόμαστε κλήρος του. Έχουμε δε ταχθεί κάτω από τον ζυγό και τα σκήπτρα του, έχοντας αποπλύνει την πλεονεξία εκείνου που μας τυράννησε. Και το ότι η Εκκλησία, αφού απομακρύνθηκε από την κατά νόμον λατρεία, και τρόπον τινά μεταβλήθηκε προς την καινότητα της ευαγγελικής ζωής, θα αποβάλει ταυτόχρονα και την παλαιά της ονομασία, και θα μετονομαστεί στο εξής με νέο όνομα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού των πάντων, το αποδεικνύει λέγοντας: «Θα κληθείς με το νέο σου όνομα, το οποίο θα καθορίσει ο Κύριος»· διότι δεν ονομάζεται πλέον συναγωγή, αλλά Εκκλησία του ζώντος Θεού, πόλη και οίκος του. Επειδή την μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού.» Και το ότι θα είναι υπερβολικά ευπρεπής, και στεφανωμένη με ασύγκριτο κάλλος, το διδάσκει λέγοντας: «Θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου, και βασιλικό διάδημα στο χέρι του Θεού σου.» Διότι κάθε άγια ψυχή, και συνολικά η Εκκλησία, δηλαδή τα συστήματα των αγίων, πρέπει να παρομοιάζονται με στεφάνι συντεθειμένο από πολλά άνθη, ή με βασιλικό διάδημα που λάμπει από ινδικούς πολύτιμους λίθους και διαθέτει πολύμορφη λαμπρότητα· πάρα πολλά είναι και τα ανδραγαθήματα των αγίων, και δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος καυχήματος, αλλά πολύς και διάφορος.

Γι' αυτόν τον λόγο οι άγιοι δεν λένε ότι αυτός δίνει το Πνεύμα μερικώς, αλλά μάλλον ομολογούν ότι λαμβάνουν από το πλήρωμά του (A f. 250 b). Πότε όμως χρίστηκε ο Χριστός; Όταν το Πνεύμα ήλθε επάνω του εν είδει περιστεράς. Τότε έλαβε και το νέο όνομα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Διότι είπε ότι θα τον καλέσουν με το νέο του όνομα, το οποίο θα του δώσει ο Κύριος. Επειδή, πριν από την ενανθρώπηση, όντας ακόμη γυμνός και άσαρκος ο Λόγος, ονομαζόταν θεοπρεπώς φως, ζωή και τα παρόμοια.

Διότι, όπως είπαν, πέρασαν μέσα από τη φωτιά. Επειδή, νομίζω, όπως τα πιο εκλεκτά θυμιάματα, όταν έρθουν σε επαφή με τη φωτιά, τότε αναδίδουν την ευωδία που κρύβουν μέσα τους, έτσι και η οσία ψυχή, όταν δοκιμάζεται σαν μέσα από φωτιά μέσω των πειρασμών και των πόνων, φανερώνει πιο ξεκάθαρα την πολύμορφη αρετή που υπάρχει μέσα της. Εξάλλου, για κάθε άγιο ψάλλει κάπου και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει». Ο ίδιος δε πάλι, ο χορηγός της βοήθειας, λέει ρητά: «Επειδή ήλπισε σε μένα, θα τον λυτρώσω. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη, θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω, θα τον χορτάσω με μακροημέρευση και θα του δείξω το σωτήριό μου». Ποιο είναι λοιπόν άραγε αυτό «το σωτήριο του Θεού και Πατρός»; Ο προερχόμενος από αυτόν Θεός Λόγος, ο οποίος για χάρη μας έγινε σαν κι εμάς και έλαβε μορφή δούλου κατά θεία οικονομία. Έτσι τον ονόμασε ο Πατέρας και μέσω του Ησαΐα, λέγοντας: «Και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη μου, και οι βασιλιάδες τη δόξα μου. Το δε σωτήριό μου θα ανάψει σαν λαμπάδα». Διότι ο Υιός έγινε για εμάς δικαιοσύνη και δόξα από τον Θεό και Πατέρα, καθώς επίσης και σωτήριο. Επειδή δικαιωθήκαμε εν αυτώ και επαναφερθήκαμε στη δόξα της υιοθεσίας.

ΑΛΛΟ. «Όλο αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει, Μαζί μας είναι ο Θεός.» Εάν ο Υιός δεν ήταν Θεός κατά φύση, δεν θα είχε ονομαστεί «Μαζί μας είναι ο Θεός», πράγμα που βέβαια έγινε όταν γεννήθηκε μέσω γυναίκας, αναλαμβάνοντας την ομοιότητά του με εμάς. Το όνομα Εμμανουήλ δεν είναι καθόλου εφεύρημα αγγέλου, αλλά ούτε και κανενός άλλου από τα δημιουργήματα, αλλά ο Πατέρας ονόμασε έτσι τον Υιό, και θα μαρτυρήσει γι' αυτό ο άγιος προφήτης λέγοντας για το θείο γέννημα: «Και θα καλέσουν το νέο του όνομα, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος.» Διότι το Εμμανουήλ είναι όντως νέο όνομα για τον Υιό, δηλαδή, Μαζί μας είναι ο Θεός.

Διότι θα υπενθυμίσω τα λόγια του μακαρίου Γαβριήλ προς την αγία Παρθένο: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Νομίζω δε ότι αυτό το νέο όνομα δόθηκε από τον Πατέρα στον Λόγο μέσω της φωνής του αγγέλου. Διότι έτσι είχε διακηρύξει από πριν και ο προφητικός χρησμός: «Και θα τον καλέσουν με το νέο όνομά του, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος». Όταν, λοιπόν, ο συναΐδιος με τον Πατέρα και προ παντός αιώνος Υιός και Μονογενής, στους έσχατους καιρούς έγινε άνθρωπος και γεννήθηκε από γυναίκα, και ορίστηκε μεν υιός, ονομάστηκε δε και πρωτότοκος, και έγινε «ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς», τότε και ο κατά φύσιν Πατέρας ορίζει το όνομα, ακολουθώντας, για να το πούμε έτσι, τους νόμους της πατρότητας.

Και ο Ησαΐας λέγει: Ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου. 〈ϙ〉 Ότι θα ονομαστούμε Χριστιανοί — ο Ησαΐας λέγει: Θα δουν τα έθνη τη δόξα σου και όλοι οι βασιλείς τη δικαιοσύνη σου, και θα σε καλέσει με το νέο όνομα, το οποίο θα του δώσει ο Κύριος.

Αφού εξήγγειλε αυτά ο προφήτης, και έπειτα συγκινημένος από τα όσα ειπώθηκαν, αναφωνεί λέγοντας: «Για τη Σιών δεν θα σιωπήσω και για την Ιερουσαλήμ δεν θα σταματήσω», ή σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: «και για την Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, έως ότου ανατείλει σαν φως η δικαιοσύνη της, και το σωτήριό της καεί σαν λαμπάδα», ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «και το σωτήριό της θα ανάψει σαν λαμπάδα». Διότι, λέει, δεν θα μπορέσω να ηρεμήσω και να παραμείνω ήσυχος, αλλά είναι ανάγκη να βοώ νύχτα και μέρα, και να αφιερώνομαι σε προσευχές και ικεσίες, έως ότου δω με τα μάτια μου το αποτέλεσμα αυτών των λεγομένων, το οποίο θα επέλθει όταν η «δικαιοσύνη» της «Ιερουσαλήμ» και το «σωτήριό» της λάμψουν σαν «φως» σε όλους τους ανθρώπους. Διότι το «φως» που πρόκειται να λάμψει σε αυτήν δεν θα περιοριστεί μόνο σε αυτήν, αλλά θα μεταδώσει τις δικές του αναλαμπές και σε όλα τα «έθνη». Γι' αυτό προσθέτει: «και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου και όλοι οι βασιλείς της γης τη δόξα σου». Και πάλι εδώ, ονομάζει «Σιών» και «Ιερουσαλήμ» το θεοσεβές πολίτευμα που υπήρχε παλαιότερα στους Ιουδαίους και τον χορό όλων εκείνων που διέπρεψαν μεταξύ τους, των δικαίων, των θεοφιλών και των προφητών, όλων όσοι είναι άξιοι σωτηρίας, των οποίων το «φως» υπόσχεται ότι θα λάμψει σε όλα τα έθνη περισσότερο από κάθε «λαμπάδα», έτσι ώστε «όλοι» οι «βασιλείς να δουν» τη «δόξα» τους, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τις επίγειες βασιλείες.

Έπειτα προσθέτει: «και θα το καλέσεις με το νέο όνομα, το οποίο θα του δώσει ο Κύριος»· διότι η επωνυμία του Κυρίου κοσμεί την εκκλησία Του.

ΙΗ΄. Ότι θα ονομαστούμε Χριστιανοί. Ο Ησαΐας λέει: «Θα δουν τα έθνη τη δόξα σου και όλοι οι βασιλιάδες τη δικαιοσύνη σου, και θα κληθείς με το νέο όνομα, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος». Και πάλι: «Στους δούλους μου όμως θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη». Ο Ωσηέ αναφέρει: «Και κατά τους έσχατους καιρούς το όνομά του θα γίνει φανερό σε όλη τη γη, και με το όνομά του θα ονομαστούν πολλοί λαοί, και αφού πορευθούν στις οδούς του, θα ζήσουν μέσα σε αυτές».

Διότι, εφόσον, ενώ τον έβλεπαν παρόντα να θαυματουργεί και να παρέχει τέλεια απόδειξη της θεότητάς του, δεν τον σεβάστηκαν, αλλά τον σταύρωσαν, πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν να σεβαστούν τις προφητείες για αυτόν, αν τις παραλάμβαναν εντελώς ξεκάθαρες και ακάλυπτες; Επιπλέον, το ότι το όνομα του Χριστού θα γίνει η δική μας προσωνυμία, το έχει προείπει ο Ησαΐας, λέγοντας: «Εσάς θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος, στους δε δούλους μου θα δοθεί νέο όνομα, και θα ευλογηθεί σε όλη τη γη». Και πάλι: «Θα δουν τα έθνη τη δόξα σου, και όλοι οι βασιλείς τη δικαιοσύνη σου, και θα κληθεί το νέο όνομα, το οποίο θα καθορίσει ο Κύριος». Το προείπε δε και ο Ωσηέ, λέγοντας: «Και στους έσχατους καιρούς το όνομά του θα είναι φανερό σε όλη τη γη, και με το όνομά του θα ονομαστούν πολλοί λαοί, και θα πορευθούν σύμφωνα με τις οδούς του και θα ζήσουν σε αυτές».

Ας μην είμαστε λοιπόν αναίσθητοι απέναντι στην αγαθότητά του. Εάν μας μιμηθεί ανάλογα με τα όσα πράττουμε, δεν θα υπάρχουμε πλέον. Διότι, εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Ας γίνουμε λοιπόν άξιοι της επωνυμίας την οποία λάβαμε. Διότι, όποιος ονομάζεται με άλλο όνομα πέραν αυτού, αυτός δεν ανήκει στον Θεό ούτε έχει αποδεχθεί την προφητεία που λέει για εμάς, ότι θα ονομαστεί με νέο όνομα, το οποίο θα του δώσει ο Κύριος, και θα είναι λαός άγιος. Πράγμα το οποίο και εκπληρώθηκε πρώτα στη Συρία. Διότι στην Αντιόχεια ονομάστηκαν οι μαθητές Χριστιανοί, όταν ο Παύλος και ο Πέτρος θεμελίωναν την εκκλησία. Αποβάλετε, λοιπόν, το κακό προζύμι, το παλαιωμένο και σαπισμένο, και μεταβληθείτε σε νέο προζύμι χάριτος. Μείνετε εν Χριστώ, ώστε να μην σας κυριεύσει ο αλλότριος. Είναι άτοπο να ομολογείτε τον Ιησού Χριστό με τη γλώσσα σας, και να έχετε στη διάνοιά σας τον Ιουδαϊσμό που έχει πλέον καταργηθεί. Διότι ο Χριστιανισμός δεν πίστεψε στον Ιουδαϊσμό, αλλά ο Ιουδαϊσμός στον Χριστιανισμό, στον οποίο κάθε έθνος που πίστεψε και κάθε γλώσσα που ομολόγησε τον Θεό, συνάχθηκε. Και έγιναν οι έχοντες λιθώδη καρδιά τέκνα του φίλου του Θεού Αβραάμ. Και μέσω του σπέρματός του ευλογήθηκαν όλοι όσοι είναι ταγμένοι στην αιώνια ζωή εν Χριστώ.

Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν πάνω στο άγιο όρος του, τη Σιών· και, Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Στη συνέχεια πρέπει να προχωρήσουμε στις άλλες φωνές του θεοφόρου· διότι λέει: Εγώ είμαι ο Κύριος που σε κάλεσα με δικαιοσύνη· και, Θα σε δώσω ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεμένους, και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι. Και πάλι: Σε έθεσα ως διαθήκη του γένους, για σωτηρία έως τα πέρατα της γης. Και πάλι: Σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη, και να κληρονομήσεις την κληρονομιά της ερήμου. —Λέγοντας σε εκείνους που βρίσκονται σε δεσμά: Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη σου, και θα βγει στο φως το Σωτήριό σου· και στον βραχίονά μου θα ελπίσουν. Και ακόμη: Για χάρη της Σιών δεν θα σιωπήσω, και για χάρη της Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω· έως ότου εξέλθει ως φως η δικαιοσύνη σου, και το σωτήριό μου ανάψει σαν λαμπάδα· και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου, και οι βασιλιάδες τη δόξα σου· και θα κληθείς με το νέο σου όνομα, το οποίο ο Κύριος θα ορίσει, και θα είσαι στέφανος ομορφιάς στα χέρια του Θεού σου, και δεν θα ονομαστείς πλέον εγκαταλειμμένη· η γη σου δεν θα ονομαστεί έρημη.