Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 62:3

Και ως νύμφη στολιστήκαμε με τα κοσμήματα των πράξεων· και όπως η γη που αναπτύσσει το άνθος της, έτσι και η Εκκλησία κάθε χρόνο ανθίζει με εκείνους που φωτίζονται [βαπτίζονται]· και όπως ένας κήπος βλαστάνει τους σπόρους του αναδεικνύοντας τους κατηχουμένους, έτσι θα ανατείλει ο Κύριος τη δικαιοσύνη· διότι είναι ημέρα σωτηρίας και αγαλλιάσεως· και αναφέρομαι στην ανάσταση ενώπιον όλων των εθνών. Ζακχαίος: Τα ερμηνεύεις για τον εαυτό σου όπως θέλεις· και όπως λέγεται, κηρύττεις νεομηνίες. Αθανάσιος: Επειδή ακόμη απειθείς, άκουσε τα εξής· και αφού φοβηθείς, πες την αλήθεια. Για χάρη της Σιών δεν θα σιωπήσω, και για χάρη της Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, μέχρις ότου εξέλθει ως φως η δικαιοσύνη της, και το σωτήριό μου ανάψει ως λαμπάδα· και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου, και όλοι οι βασιλείς τη δόξα σου· και θα καλέσει το νέο μου όνομα, το οποίο ο Κύριος θα το ονομάσει. Και θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου, και διάδημα βασιλείας στο χέρι του Θεού σου. Ζακχαίος: Για ποιον λες ότι λέγονται αυτά; Αθανάσιος: Για την Ιερουσαλήμ· διότι δεν είναι πλέον πόλη των Ιουδαίων, αλλά πόλη των Χριστιανών, η οποία καλείται με το νέο όνομα. Εάν πας εκεί, θα δεις ότι η πόλη αυτή ανήκει στον Χριστό, και είναι κατοικητήριο μοναχών· και την ανάσταση του Χριστού· και όλους τους βασιλείς να φέρνουν τη δόξα τους· και τα έθνη μαζί με όλους τους λαούς να αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη της με την οποία δικαιώθηκε. Ζακχαίος είπε: Δεν είναι λοιπόν πλέον πυρίκαυστη και άδοξη;

Και πρόσεχε, άνθρωπε, να μην οργιστείς, διότι ο διάβολος επιφέρει τον θυμό, για να εξοργιστείς και να χάσεις την ψυχή σου. Αντιθέτως, την πραότητα τη δίνει ο Θεός, ώστε μέσω της πραότητας και της ελεημοσύνης να σωθείς. Και πρόσεχε, άνθρωπε, να μην αγαπήσεις τον καλλωπισμό των ενδυμάτων, ούτε να επιθυμήσεις τη μαλθακότητα, αλλά μάλλον να φοράς ταπεινά και ευτελή ρούχα για τον Θεό, ώστε εκεί να σε ενδύσει ο Θεός μας με στολή δόξης, με ένδυμα αφθαρσίας, με στέφανο κάλλους, με διάδημα βασιλείας, για να έχει τότε η ψυχή σου παρρησία προς τον Θεό, λέγοντας: Κύριε, σε αυτόν τον μάταιο κόσμο στερήθηκα πολλά, για να απολαύσω τη βασιλεία Σου, Δέσποτα. Και τότε θα πει ο Δεσπότης μας Χριστός, ο φιλάνθρωπος και ελεήμων: Για τα λίγα που κοπίασας, εγώ σου ετοίμασα τα πρώτα αγαθά, έλα λοιπόν, είσελθε στον νυμφώνα της δόξας μου και απόλαυσε εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, όλα όσα ετοίμασα για εκείνους που αγαπούν το όνομά μου.

Διότι, τι θα υπάρξει που να ισοδυναμεί σε δόξα για εκείνους που ελπίζουν να λάβουν το στεφάνι της εν Χριστώ βασιλείας; Για αυτούς σε άλλο σημείο λέει ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: Και θα είσαι στέφανος κάλλους, και διάδημα βασιλείας στο χέρι του Θεού σου. Διότι ο Χριστός θα στεφανώσει με ατελεύτητη δόξα όσους πιστεύουν σε αυτόν, και τους ευφραίνει με την πιο πλούσια ελπίδα. Σε αυτά θα είναι μέτοχος, λέει, ο λαός μου που θα έχει απομείνει, δηλαδή το υπόλειμμα από τους Ιουδαίους· μαζί φυσικά με την αποδοχή και του άλλου λαού, δηλαδή των εθνών, οι οποίοι έχοντας υψηλό φρόνημα εν Χριστώ προσεύχονται θερμά και κραυγάζουν προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: Κύριε, σαν με όπλο ευδοκίας μας στεφάνωσας. Διότι με την ευδοκία του Θεού και Πατέρα, ο Χριστός αποδείχθηκε και έγινε για εμάς άρρηκτο όπλο, αντιτάσσοντας τον εαυτό του υπέρ ημών στα βέλη του πονηρού, και διατήρησε τον λαό του άτρωτο και ακατανίκητο απέναντι στις κακοτροπίες εκείνου. Κάτι τέτοιο, όπως νομίζω, υποδηλώνει μιλώντας για τον λαό που διασώθηκε, δηλαδή αυτούς που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης: Θα καταλειφθούν με πνεύμα κρίσεως για κρίση, και εμποδίζοντας τη δύναμη να τους εξοντώσει. Διότι παλαιότερα ο Σατανάς εξόντωσε, τρόπον τινά, μια και καλή το ανθρώπινο γένος πάνω στη γη, ρίχνοντάς το στους λάκκους της αμαρτίας. «Διότι δεν υπήρχε κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπήρχε ούτε ένας, αλλά όλοι μαζί παρεξέκλιναν, αχρειώθηκαν», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού.

Διότι ο μεν νόμος ήταν τιμωρός και είχε πολλή κατήφεια· διότι όποιος αθετούσε τον νόμο του Μωυσή πέθαινε χωρίς οίκτο, με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Το ευαγγελικό θέσπισμα όμως εισάγει για εμάς ζωή και υπόσχεση ανταμοιβών, και αληθινή ελπίδα για αγαθά που ξεπερνούν τον νου. <Για χάρη της Σιών δεν θα σιωπήσω και για χάρη της Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, έως ότου ανατείλει σαν φως η δικαιοσύνη μου, και το σωτήριό μου ανάψει σαν λαμπάδα. Και θα δουν τα έθνη τη δικαιοσύνη σου, και οι βασιλιάδες τη δόξα σου. Και θα κληθείς με το νέο σου όνομα, που ο Κύριος θα το ονομάσει. Και θα είσαι στέφανος ωραιότητας στο χέρι του Κυρίου, και βασιλικό διάδημα στο χέρι του Θεού σου.> Με το όνομα Σιών εδώ αποκαλεί την Εκκλησία, της οποίας έγιναν από την αρχή και πρωτότοκα τέκνα οι θεσπέσιοι μαθητές και εκείνοι που μέσω αυτών κλήθηκαν στην επίγνωση του Χριστού, και πρώτοι από όλους όσοι κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα, και πάρα πολλοί από αυτούς είναι εκείνοι που πίστεψαν. Επομένως δεν θα ησυχάσω, λέει, δηλαδή, δεν θα σταματήσω μέχρι να φέρω εις πέρας όσα έχω υποσχεθεί στη Σιών. Ο Θεός και Πατέρας υποσχέθηκε τη σωτηρία μέσω του Χριστού σε Ιουδαίους και Έλληνες, εφόσον «Ένας είναι ο Θεός», όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, «ο οποίος θα δικαιώσει αυτούς που έχουν περιτομή εκ πίστεως, και αυτούς που έχουν ακροβυστία δια της πίστεως. Διότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων, αλλά και των εθνών.»

Διότι έχουμε δικαιωθεί μέσω αυτού και έχουμε πλουτίσει από τη δόξα του. Επειδή γίναμε δικοί του και ονομαζόμαστε κλήρος του. Έχουμε δε ταχθεί κάτω από τον ζυγό και τα σκήπτρα του, έχοντας αποπλύνει την πλεονεξία εκείνου που μας τυράννησε. Και το ότι η Εκκλησία, αφού απομακρύνθηκε από την κατά νόμον λατρεία, και τρόπον τινά μεταβλήθηκε προς την καινότητα της ευαγγελικής ζωής, θα αποβάλει ταυτόχρονα και την παλαιά της ονομασία, και θα μετονομαστεί στο εξής με νέο όνομα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού των πάντων, το αποδεικνύει λέγοντας: «Θα κληθείς με το νέο σου όνομα, το οποίο θα καθορίσει ο Κύριος»· διότι δεν ονομάζεται πλέον συναγωγή, αλλά Εκκλησία του ζώντος Θεού, πόλη και οίκος του. Επειδή την μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλη του Θεού.» Και το ότι θα είναι υπερβολικά ευπρεπής, και στεφανωμένη με ασύγκριτο κάλλος, το διδάσκει λέγοντας: «Θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου, και βασιλικό διάδημα στο χέρι του Θεού σου.» Διότι κάθε άγια ψυχή, και συνολικά η Εκκλησία, δηλαδή τα συστήματα των αγίων, πρέπει να παρομοιάζονται με στεφάνι συντεθειμένο από πολλά άνθη, ή με βασιλικό διάδημα που λάμπει από ινδικούς πολύτιμους λίθους και διαθέτει πολύμορφη λαμπρότητα· πάρα πολλά είναι και τα ανδραγαθήματα των αγίων, και δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος καυχήματος, αλλά πολύς και διάφορος.

Και λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ παρουσιάζει την Εκκλησία του Χριστού ντυμένη με ολόχρυσο, ποικιλμένο ιματισμό, και η φράση «Στο χέρι του Κυρίου», λέει, σημαίνει «υπό τη σκέπη του χεριού μου θα σε σκεπάσω»· και ο ίδιος ο Χριστός κάπου λέει για τα δικά του θρέμματα, δηλαδή το ποίμνιο όσων πίστεψαν σε αυτόν, ότι «Κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι του Πατέρα μου.» <Και δεν θα ονομαστείς πια εγκαταλελειμμένη, και η γη σου δεν θα ονομαστεί έρημος· διότι εσύ θα ονομαστείς 'το θέλημά μου', και η γη σου 'οικουμένη'.> Διδάσκει και πάλι, ότι λοιπόν θα δώσει τέλος στην παλαιά αποστροφή, την οποία πολλές φορές έδειξε προς τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και θα παύσει την οργή του, και θα την κάνει επιθυμητή, και επιπλέον καρποφόρα, και θα την αναδείξει στεφανωμένη με το πλήθος όσων έχουν πιστέψει. Διότι, αφού η Σιών αθέτησε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, παραδόθηκε στην ερήμωση, και το πλήθος όσων απίστησαν χάθηκε. Επειδή όμως το υπόλειμμα αποδέχθηκε την πίστη, και έπειτα κλήθηκε μαζί του το πλήθος των εθνών, και οι δύο διαμορφώθηκαν σε έναν λαό, και συνεπώς προέκυψε μία Εκκλησία και από τους δύο, ο Θεός της χαρίζει το να μην περιπέσει με κανέναν τρόπο στα παλαιά δεινά, ούτε βέβαια να ονομαστεί εγκαταλελειμμένη ή έρημη, αλλά αντίθετα να γίνει επιθυμητή σε αυτόν, και να μην ονομάζεται πλέον έρημος, αλλά μάλλον κατοικημένη.

Έπειτα λέγει «και θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου», τον οποίο θα λάβει τότε λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης», «και διάδημα βασιλείας στο χέρι του Θεού σου»· διότι ως αληθινός «στέφανος» του Χριστού τυγχάνουν όλοι όσοι κατορθώνουν την αρετή μέσω Αυτού, «και διάδημα βασιλείας» Του είναι οι άγιοι μάρτυρες που άθλησαν στους υπέρ Αυτού αγώνες, τους οποίους ο Πατέρας, αφού τους εξέλεξε με το δικό του «χέρι», τους περιθέτει στον Υιό, στεφανώνοντάς Τον και τιμώντας Τον με βασιλικό «διάδημα» χάρη στο πλήθος εκείνων που σώθηκαν από Αυτόν και δι' Αυτού. Όταν δε εκπληρωθούν αυτά, εκείνη που δέχθηκε «το νέο όνομα», «δεν θα ονομάζεται πλέον Εγκαταλελειμμένη» ούτε «Γη έρημη», έστω και αν παλαιότερα ήταν τέτοια, αλλά τώρα, αφού αξιώθηκε τόσα αγαθά, λέγει, «Θέλημά μου θα ονομασθεί», δηλαδή θα ονομασθεί σύμφωνα με το δικό μου «θέλημα», «και η γη σου Οικουμένη». Στον νέο αιώνα της βασιλείας του Χριστού θα συσταθεί έχοντας ως μοναδικούς κατοίκους εκείνους που πρόκειται να αξιωθούν τις υποσχέσεις του Θεού, οι οποίοι θα ζήσουν με τόση αγαλλίαση και ευφροσύνη, ώστε να μοιάζουν με «νεανίσκο», άγιο άνδρα, που συμβιώνει με καθαρή «παρθένο», ο οποίος σε καμία περίπτωση δεν σπιλώνει την παρθενία της, αλλά χαίρεται με την παρθενική αγνεία και την καθαρή συναναστροφή και συμβίωση.

Διότι το ίδιο πράγμα εδώ μεν ονομάζεται κοίλωμα πέτρας, σε άλλα δε σημεία τρυφή του παραδείσου και αιώνια σκηνή και κατοικία παρά τω Πατρί και κόλπος του πατριάρχη και χώρα των ζώντων και ύδωρ αναπαύσεως και η άνω Ιερουσαλήμ και βασιλεία των ουρανών και βραβείο της κλήσεως και στέφανος χαρίτων και στέφανος τρυφής και στέφανος κάλλους και πύργος ισχύος και επιτραπέζια ευφροσύνη και συνεδρία του Θεού και θρόνος κρίσεως και τόπος ονομαστός και απόκρυφη σκηνή.

Επομένως, ο στέφανος είναι έργο χάριτος και φιλανθρωπίας. Έτσι και ο θεσπέσιος Ησαΐας αναφωνεί εκ προσώπου της νύμφης: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας, και με περιέβαλε με χιτώνα ευφροσύνης, σαν σε νυμφίο μου φόρεσε μίτρα, και σαν νύμφη με στόλισε με κοσμήματα»· και λίγο παρακάτω: «Και θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου, και διάδημα βασιλείας στο χέρι του Θεού σου». Όλα αυτά, βέβαια, είναι νυφικά δώρα και παροχές του νυμφίου. Διότι η νύμφη έχει προσφέρει μόνο την πίστη. «Αυτόν που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία σου». Επειδή υπάρχει και επιθυμία αξιοκατάκριτη, την οποία και ο θείος νόμος απαγορεύει, ορθώς πρόσθεσε το «με αγαθά»· διότι ο Δεσπότης εκπληρώνει τις αγαθές μας επιθυμίες. Διότι λέγει: «Αιτείτε, και θα σας δοθεί· ζητείτε, και θα βρείτε· κρούετε, και θα σας ανοιχθεί».

Ας προσεγγίσουμε το ίδιο νόημα και με άλλον τρόπο. Όπως ακριβώς το χρυσάφι, το οποίο προηγουμένως ήταν αναμειγμένο με το χώμα και καταπατούνταν από τα θηρία και τα ερπετά, όταν αναληφθεί, καθαριστεί και διυλιστεί από εκείνους που γνωρίζουν την τέχνη της καθάρσεως του χρυσού, τότε γίνεται στέμμα και βασιλικό διάδημα, κατάλληλο για το κεφάλι του βασιλιά· έτσι και αυτή την ψυχή, η οποία τώρα είναι αναμειγμένη στο χώμα της αμαρτίας, περιπλεγμένη με υλικούς και μάταιους λογισμούς και καταπατείται από τα θηρία - τα πνεύματα του σκότους - μέσω της ενέργειας των παθών, και η οποία βρίσκεται σε πολύν εξευτελισμό και αισχρότητα πονηρών λογισμών και είναι μολυσμένη στο σκοτάδι τούτου του αιώνα, όπως ακριβώς και στο παράδειγμα ο χρυσός είχε αναμειχθεί με το χώμα, όταν έρθει ο καλός και αληθινός τεχνίτης και καθαριστής των ψυχών μας, την αναλαμβάνει και την καθαρίζει από εκείνον τον εξευτελισμό και το φοβερό σκοτάδι που την έχει καλύψει, και, αφού την καταστήσει καθαρή σαν καλό χρυσάφι, την κατασκευάζει για τον εαυτό Του στέφανο και επουράνιο διάδημα. Διότι και ο προφήτης λέει: «Και θα είσαι στέφανος δόξας στο χέρι του Κυρίου και διάδημα κάλλους στο χέρι του Θεού σου». Ιδού, από ποιον εξευτελισμό και ατιμία σε τι είδους δόξα και τιμή μεταβάλλεται ο άνθρωπος, διά της δυνάμεως του Αγίου Πνεύματος και διά της ορθής προαιρέσεως του δικού του αυτεξουσίου, της προθυμίας και της πίστεως.