Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 62:5

Διότι βλέπουμε τις Εκκλησίες που βρίσκονται παντού να διατελούν σε ευδία και γαλήνη, και τους πιστούς να αυξάνονται διαρκώς σε πλήθος πέρα από κάθε μέτρο, και τον Θεό να ευαρεστείται με αυτούς. Διότι διωγμοί μεν έχουν ξεσπάσει κατά καιρούς, αλλά όχι για μεγάλο χρονικό διάστημα, ήταν περιορισμένοι και μάλλον γύμνασαν πνευματικά τους αγίους παρά τους έβλαψαν. Διότι αναδείχθηκαν δόκιμοι μέσω της καρτερίας και της υπομονής, λαμβάνοντας τον στέφανο της γνήσιας αφοσίωσης στον Χριστό και αποκτώντας ως πλούτο τη δόξα του μαρτυρίου. <Και όπως ένας νέος συγκατοικεί με παρθένο, έτσι θα κατοικήσουν οι γιοι σου μαζί σου, και με τον τρόπο που ευφραίνεται ο νυμφίος για τη νύφη, έτσι θα ευφρανθεί για σένα ο Κύριος.> Έπειτα απευθύνει τον λόγο προς την Εκκλησία, ως να είχε συγκροτηθεί αρχικά από τα ιουδαϊκά τάγματα.

[αν και γερασμένη], λόγω του χρόνου, παρομοιάζεται με νεαρή γυναίκα· «Διότι οι γιοι σου», λέει, «θα κατοικήσουν μαζί σου όπως με παρθένο». Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που υμνείται στους Ψαλμούς: «Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου όπως του αετού», κατοίκησαν βεβαίως σε αυτήν καθοδηγώντας την ως τροφό, παρηγορώντας την ως μητέρα, απομακρύνοντάς την από τις σκιές και τους τύπους, και ανεβάζοντάς την σοφά προς την αναγκαιότητα να προτιμήσει την αλήθεια αντί της ανώφελης σκιάς. Κάτι τέτοιο είπε προς αυτήν και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Αντί για τους πατέρες σου, σου γεννήθηκαν γιοι.» Διότι αυτοί που ήταν γιοι της κατά σάρκα έγιναν πατέρες της, όντας η αρχή των νέων της τέκνων, δηλαδή εκείνων που κλήθηκαν μέσω της πίστης στην επίγνωση του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Και εφόσον αυτά έχουν έτσι, λέει: «Έτσι θα ευφρανθεί ο Κύριος για εσένα, ακριβώς όπως ο νυμφίος για τη νύμφη». Διότι κατήλθε από τους ουρανούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, για να καταστήσει καρποφόρα την Εκκλησία, την οποία ο ίδιος παρουσίασε στον εαυτό του ως αγνή παρθένο, που δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον είναι αγία και άμωμη. Δεχόμενη λοιπόν από αυτόν τα σπέρματα της ευαγγελικής πολιτείας, κυοφόρησε και γέννησε, όχι πλέον τη λατρεία που γίνεται με αίματα και καπνούς, αλλά μάλλον εκείνη, στην οποία ακριβώς έχει σμιλευθεί το κάλλος της αλήθειας.

Εγώ δε θα παραδώσω καινά μυστήρια σε όλους και θυσία αναίμακτη, μη δεχόμενος πλέον τις κατά τον νόμο σπονδές. [«Ο Κύριος είναι μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηρίου μου.» Ποτήριο δε ονομάζει την κληρονομιά που του δόθηκε από τον Πατέρα, ως δυναμένη να τον ευφραίνει, επειδή δεν ήταν τέτοια η παλαιά, δηλαδή ο Ισραήλ, αλλά μάλλον αποτρόπαιη και απεχθής. Ως εκ τούτου, επειδή η Εκκλησία τον ευφραίνει, την ονομάζει ποτήριο. Διότι κάπου είπε προς αυτήν ο Ησαΐας: «Και όπως ευφραίνεται ο νεανίσκος για την παρθένο, έτσι ευφραίνεται ο Κύριος για σένα.»] «Σχοινιά έπεσαν σε μένα στα κράτιστά μου.» (C f. 27.) Το σχοινί είναι μέτρο, όπως είναι γεγραμμένο στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Διότι ο Θεός δεν δίδει το Πνεύμα με το μέτρο.» Ή ίσως το μέτρο δεν αναφέρεται στην ίδια τη γνώση, αλλά σε εκείνον που την υποδέχεται, λόγω του ότι δεν είναι δεκτικός μεγαλύτερης γνώσης. Διότι και η βροχή είναι η ίδια, μετράται όμως στα δοχεία που την υποδέχονται. «Η κληρονομιά μου είναι κρατίστη.» (A f. 89 b.) Η μεν πρώτη κληρονομιά, δηλαδή ο Ισραήλ, δεν ήταν κρατίστη, αλλά μάλλον θεομίσητη.

Και οι θεσπέσιοι μαθητές μύησαν τα έθνη, διακηρύττοντας τον πλούτο, την ελπίδα, τη ζωή, τον αγιασμό του Θεού και Πατέρα. Και ανήγγειλαν ολοφάνερα ότι ο Χριστός είναι ο ένας και μόνος Υιός κατά φύση και αληθινά, ο οποίος και έχει τεθεί κληρονόμος των πάντων. Και ερωτήθηκε μεν η παρθένος αν θα συνοδοιπορήσει με τον υπηρέτη πρόθυμα, και εκείνη συγκατένευσε αμέσως. Διότι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη είναι απολύτως ετοιμότατη, και θα λέγαμε ολόθερμη προς την αγάπη για τον Χριστό. Και μαρτυρεί λέγοντας ο θεσπέσιος Δαβίδ για το ποίμνιο από τα έθνη: «Στην ετοιμασία της καρδιάς τους έδωσε προσοχή το αυτί σου». Και αφού ενώθηκε πλέον ο Ισαάκ με τη Ρεβέκκα, αναφέρεται: «Παρηγορήθηκε για τη μητέρα του». Μπορούμε λοιπόν μέσα από αυτό να κατανοήσουμε ότι ο Χριστός λυπήθηκε επειδή εξαιτίας της απιστίας της νεκρώθηκε τρόπον τινά η Συναγωγή των Ιουδαίων, από την οποία γεννήθηκε και ο ίδιος κατά σάρκα. Επειδή όμως έγινε νυμφίος της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη, έπαυσε κατά κάποιον τρόπο η κατήφειά του για εκείνην. Διότι έχει ειπωθεί κάπου μέσω της φωνής των προφητών προς την Εκκλησία: «Και όπως ευφραίνεται ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι θα ευφρανθεί ο Κύριος για σένα». Δι' αυτού και μετ' αυτού, ας είναι η δόξα στον Θεό και Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Έπειτα λέγει «και θα είσαι στέφανος κάλλους στο χέρι του Κυρίου», τον οποίο θα λάβει τότε λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης», «και διάδημα βασιλείας στο χέρι του Θεού σου»· διότι ως αληθινός «στέφανος» του Χριστού τυγχάνουν όλοι όσοι κατορθώνουν την αρετή μέσω Αυτού, «και διάδημα βασιλείας» Του είναι οι άγιοι μάρτυρες που άθλησαν στους υπέρ Αυτού αγώνες, τους οποίους ο Πατέρας, αφού τους εξέλεξε με το δικό του «χέρι», τους περιθέτει στον Υιό, στεφανώνοντάς Τον και τιμώντας Τον με βασιλικό «διάδημα» χάρη στο πλήθος εκείνων που σώθηκαν από Αυτόν και δι' Αυτού. Όταν δε εκπληρωθούν αυτά, εκείνη που δέχθηκε «το νέο όνομα», «δεν θα ονομάζεται πλέον Εγκαταλελειμμένη» ούτε «Γη έρημη», έστω και αν παλαιότερα ήταν τέτοια, αλλά τώρα, αφού αξιώθηκε τόσα αγαθά, λέγει, «Θέλημά μου θα ονομασθεί», δηλαδή θα ονομασθεί σύμφωνα με το δικό μου «θέλημα», «και η γη σου Οικουμένη». Στον νέο αιώνα της βασιλείας του Χριστού θα συσταθεί έχοντας ως μοναδικούς κατοίκους εκείνους που πρόκειται να αξιωθούν τις υποσχέσεις του Θεού, οι οποίοι θα ζήσουν με τόση αγαλλίαση και ευφροσύνη, ώστε να μοιάζουν με «νεανίσκο», άγιο άνδρα, που συμβιώνει με καθαρή «παρθένο», ο οποίος σε καμία περίπτωση δεν σπιλώνει την παρθενία της, αλλά χαίρεται με την παρθενική αγνεία και την καθαρή συναναστροφή και συμβίωση.

Και οι μεν 〈υιοί σου έτσι θα ευφρανθούν〉, ο ίδιος δε 〈ο Κύριος〉 παραλαμβάνοντας εσένα την αγία Εκκλησία ως δική του 〈νύμφη〉, η οποία αποτελείται από τέλεια μέλη, τόσο από τον παλαιότερο λαό όσο και από τον νέο που προέρχεται από τα έθνη. Σαν 〈νυμφίος για τη νύμφη θα ευφρανθεί, και θα εγκαταστήσει φύλακες〉, δηλαδή θείους αγγέλους και άγιες δυνάμεις για να τηρούν και να φυλάσσουν τα 〈τείχη〉 και τους περιβόλους αυτής της νέας 〈Ιερουσαλήμ〉, ώστε κυβερνώντας εν ειρήνη ο ίδιος να διάγει σε ολόκληρο τον αιώνα. Αυτοί δε οι προαναφερθέντες 〈φύλακες〉 καθ' όλη την 〈ημέρα〉 και καθ' όλη τη 〈νύχτα〉 δεν θα παύσουν, λέγει, να ανυμνούν με ύμνους και δοξολογίες τον αίτιο τόσων αγαθών και να τον ευχαριστούν για τη σωτηρία τόσων πολλών.

Η Ιερουσαλήμ και έγινε και ονομάστηκε «εγκαταλελειμμένη», αυτή όμως για την οποία γίνεται όλος ο λόγος, λέγει, θα είναι «περιζήτητη και όχι εγκαταλελειμμένη». Διότι εκείνος που ήλθε «για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός», αυτός, αφού το βρήκε και το έσωσε, δεν επιτρέπει πλέον να χαθεί. Όπως ακριβώς για εκείνους που διέπρεψαν στη θεοσέβεια ελέγετο ότι ο Σωτήρας έχει έλθει «έχοντας μαζί του τον μισθό του», ώστε να αποδώσει τις αμοιβές και τα βραβεία της άνω κλήσεως σε όσους αγωνίστηκαν υπέρ της ευσέβειας, έτσι και για τους ασεβείς και όσους πορεύονται την αντίθετη οδό, προαναγγέλλεται ότι ο ίδιος θα έλθει φοβερός και τιμωρός· γι' αυτό και πρωτύτερα ελέγετο: «και όπως ακριβώς θα ευφρανθεί ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι θα ευφρανθεί για σένα ο Κύριος», καθώς και όλα τα υπόλοιπα όσα υποσχόταν ο λόγος σε εκείνους που πράττουν την αρετή. Τα προκείμενα όμως περιγράφουν την κρίση εναντίον των ασεβών, κατά την οποία κρίση «θα θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του». Αυτό ακριβώς δίδασκε και ο θείος Απόστολος λέγοντας: «έπειτα θα έλθει το τέλος, όταν πλέον καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη· διότι αυτός πρέπει να βασιλεύει μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του. Έσχατος εχθρός που καταργείται είναι ο θάνατος».

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και η Θεία Γραφή, όταν θέλει να εκφράσει κάτι χαρμόσυνο, αντλεί τα παραδείγματά της από τον γάμο, τον νυμφίο και τη νύμφη, όπως αυτό που λέγεται μέσω του Ησαΐα, ότι «όπως ακριβώς θα ευφρανθεί ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι θα ευφρανθεί και ο Κύριος για σένα». Και πάλι, όπως λέει ο Πρόδρομος: «Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος· ενώ ο φίλος του νυμφίου, ο οποίος στέκεται και τον ακούει, χαίρει με μεγάλη χαρά για τη φωνή του νυμφίου».

ΟΜΙΛΙΑ Η'. Προσέρχεται κάποιος για να κλίνει το γόνυ, και η καρδιά πληρούται από τη θεία ενέργεια και ευφραίνεται η ψυχή μαζί με τον Κύριο όπως η νύμφη με τον νυμφίο, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη Ησαΐα που λέει: «όπως ευφραίνεται ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι θα ευφρανθεί ο Κύριος για σένα». Και συμβαίνει αυτός που είναι απασχολημένος όλη την ημέρα, μέσα σε μία ώρα να αφοσιώνεται στην προσευχή και να αρπάζεται ο έσω άνθρωπος στην προσευχή, στο άπειρο βάθος εκείνου του αιώνα με πολλή γλυκύτητα, ώστε να εκπλήσσεται ο νους, όντας όλος μετέωρος και αρπαγμένος εκεί, ώστε εκείνον τον καιρό να επέρχεται λήθη στους λογισμούς του επίγειου φρονήματος, διότι οι λογισμοί έχουν μεστώσει και αιχμαλωτιστεί στα θεία και επουράνια, σε απέραντα και ακατάληπτα πράγματα, σε κάποια θαυμάσια που είναι αδύνατον να εκφραστούν με ανθρώπινο στόμα, ώστε εκείνη την ώρα να εύχεται και να λέει: «είθε να αναχωρούσε η ψυχή μαζί με την προσευχή». Ερώτηση: Άραγε εισέρχεται πάντοτε κάποιος σε αυτές τις καταστάσεις; Απόκριση: Η μεν χάρη είναι αδιαλείπτως παρούσα, και έχει ριζώσει και έχει ζυμωθεί από νεαρή ηλικία και έχει γίνει σαν κάτι φυσικό και παγιωμένο αυτό που συνοδεύει τον άνθρωπο ως μία ουσία, πολυτρόπως όμως, όπως θέλει, οικονομεί τον άνθρωπο προς το συμφέρον του. Πότε μεν το πυρ αναφλέγεται και ανάβει περισσότερο, πότε δε γίνεται κάπως πιο ήπιο και πράο.

Και πάλι: Μέχρι να καταντήσουμε σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Η'. Υπάρχουν φορές, λέει, που κάποιος εισέρχεται για να κλίνει το γόνυ, και η καρδιά του γεμίζει από θεία ενέργεια, και η ψυχή συνευφραίνεται με τον Κύριο, όπως ήδη έχει ειπωθεί, με τον τρόπο της νύφης προς τον νυμφίο. Ο μέγας Ησαΐας το λέει αυτό: Όπως ευφραίνεται ο νυμφίος για τη νύφη, έτσι θα ευφρανθεί και ο Κύριος για σένα. Άλλες φορές πάλι συνέβη ένας τέτοιος άνθρωπος να είναι απασχολημένος όλη την ημέρα, αλλά μόλις αφιερώσει τον εαυτό του για μία ώρα στην προσευχή, ο έσω άνθρωπος αρπάζεται από αυτήν, και καταλαμβάνεται από το άπειρο βάθος εκείνου του αιώνα. Τον κατέχει δε ανείπωτη ηδονή, ώστε να εκπλήσσεται ο νους ευρισκόμενος όλος μετέωρος και αρπαγμένος, και να επέρχεται στον νου του λήθη αυτού του επίγειου φρονήματος, επειδή οι λογισμοί του έχουν μεστώσει, όπως ειπώθηκε, και έχουν απαχθεί αιχμάλωτοι σε απέραντα και ακατάληπτα πράγματα, ώστε εκείνη την ώρα μέσω της προσευχής να συμβαίνει στον άνθρωπο να αναχωρήσει μαζί με την προσευχή και η ψυχή του.

Διότι, εισέρχεται κάποιος για να κλίνει το γόνυ, και η καρδιά του πληρούται από τη θεία ενέργεια και ευφραίνεται η ψυχή μαζί με τον Κύριο, όπως η νύμφη με τον νυμφίο, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη Ησαΐα που λέει: «όπως ευφραίνεται ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι θα ευφρανθεί ο Κύριος για εσένα». Και συμβαίνει ένας τέτοιος άνθρωπος, ενώ είναι απασχολημένος όλη την ημέρα, μέσα σε μία ώρα να αφοσιώνεται στην προσευχή και να αρπάζεται ο έσω άνθρωπος κατά την προσευχή σε ένα άπειρο βάθος εκείνου του αιώνα με πολλή γλυκύτητα, ώστε να εκπλήσσεται ο νους ευρισκόμενος όλος μετέωρος και αρπαγμένος εκεί, ώστε εκείνη την ώρα να επέρχεται λήθη στους λογισμούς του επίγειου φρονήματος, επειδή οι λογισμοί έχουν γεμίσει και αιχμαλωτιστεί στα θεία και επουράνια, σε πράγματα απέραντα και ακατάληπτα, σε κάποια θαυμάσια τα οποία είναι αδύνατον να εκφραστούν με ανθρώπινο στόμα, ώστε εκείνη την ώρα να εύχεται και να λέει: «μακάρι να αναχωρούσε η ψυχή μαζί με την προσευχή».

Μακάρια λοιπόν είναι μια τέτοια ψυχή, η οποία έδειξε μεγάλο ζήλο για τον Χριστό, ώστε να μπορέσει να επιτύχει τέτοια επουράνια αγαθά από τώρα, ενώ βρίσκεται ακόμη στη σάρκα, της οποίας το σώμα καταξιώνεται να γίνει ναός και κατοικητήριο του επουράνιου Βασιλέα, όπως λέει ο απόστολος, ότι «τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας»· και πάλι, προτρέποντας τους υπηκόους και πιστούς να φροντίσουν να καταξιωθούν αυτού του μεγάλου αξιώματος μέσω της πίστεως, λέει: «δοξάστε λοιπόν τον Θεό στο σώμα σας». Μια τέτοια ψυχή, σαν αγαθή νύμφη αγαθού νυμφίου, συναπολαμβάνοντας μαζί με τον ίδιο τον Κύριο μέσα στον οίκο του σώματός της, ευφραίνεται αδιαλείπτως μέσω της μυστικής κοινωνίας του Πνεύματος, καθώς έχει ειπωθεί από τον προφήτη: «όπως θα ευφρανθεί ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι θα ευφρανθεί ο Κύριος για σένα».