Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:10

Αυτά λέγει ο Κύριος: «Κάνατε βουλή χωρίς εμένα, και συνθήκες όχι διά του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες»· και πάλι: «Ακούστε αυτά: Δεν μίλησα από την αρχή στα κρυφά· όταν αυτά γίνονταν, εγώ ήμουν εκεί· και τώρα ο Κύριος απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και λίγο πιο κάτω λέγει τα εξής: «Και αυτή είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, είπε ο Κύριος, το Πνεύμα μου που είναι πάνω σου»· και πάλι στη συνέχεια προσθέτει λέγοντας: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαχνιζόταν· ο ίδιος τους λύτρωσε, και τους ανέλαβε, και τους ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα· αυτοί όμως απείθησαν, και παρόξυναν το άγιο Πνεύμα του, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Ο Ιεζεκιήλ δε λέγει τα εξής: «Και με ανέλαβε Πνεύμα, και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων στην αιχμαλωσία, σε όραμα, εν Πνεύματι Θεού». Στο δε βιβλίο του Δανιήλ αναφέρεται: «Εξήγειρε ο Θεός το άγιο Πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ, και αναφώνησε με μεγάλη φωνή: Εγώ είμαι καθαρός από το αίμα αυτής». Και ο μεν Μιχαίας λέγει: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Και διά του Ιωήλ ο Θεός λέγει: «Και θα συμβεί μετά από αυτά, να εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα».

Αυτά λέει ο Κύριος: «Κάνατε σχέδια χωρίς εμένα, και συνάψατε συμφωνίες όχι δια του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες»· και πάλι: «Ακούστε αυτά: Δεν μίλησα από την αρχή στα κρυφά· όταν γίνονταν αυτά, ήμουν εκεί· και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του». Και μετά από λίγο λέει τα εξής: «Και αυτή είναι η δική μου διαθήκη προς αυτούς, είπε ο Κύριος: το Πνεύμα μου, το οποίο βρίσκεται επάνω σου»· και πάλι, στη συνέχεια, προσθέτει λέγοντας: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαχνιζόταν· ο ίδιος τους λύτρωσε, τους ανέλαβε και τους ανύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα· αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Ο Ιεζεκιήλ επίσης λέει τα εξής: «Και με ανέλαβε Πνεύμα, και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων, στην αιχμαλωσία, σε όραμα, μέσω του Πνεύματος του Θεού». Στο δε βιβλίο του Δανιήλ: «Ο Θεός εξήγειρε το άγιο Πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ, και αναφώνησε με δυνατή φωνή: "Εγώ είμαι καθαρός από το αίμα αυτής"». Και ο μεν Μιχαίας λέει: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Και μέσω του Ιωήλ ο Θεός λέει: «Και μετά από αυτά θα συμβεί το εξής: θα εκχύσω από το Πνεύμα μου πάνω σε κάθε σάρκα».

Διότι αυτό αποτελεί υπερβολή αγνωμοσύνης, το να κάνει κανείς τη φιλανθρωπία του ευεργέτου αφορμή αχαριστίας. «Μην λυπείτε, λοιπόν, το Πνεύμα το Άγιο». Ακούστε τι λέει ο Στέφανος, η απαρχή των μαρτύρων, ελέγχοντας την απείθεια και την ανυποταξία του λαού: «Εσείς», λέει, «πάντοτε αντιστέκεστε στο Πνεύμα το Άγιο». Και πάλι ο Ησαΐας: «Παρόξυναν το Πνεύμα το Άγιο, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Και αλλού: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόργισε το Πνεύμα του Κυρίου». Το εάν αυτά δεν αποδεικνύουν εξουσιαστική δύναμη, το αφήνω στην κρίση των αναγνωστών. Ακούγοντάς τα αυτά, τι είδους αντιλήψεις πρέπει να έχει κανείς; Μήπως ότι πρόκειται περί οργάνου, υπηκόου, ομότιμου με την κτίση και ομόδουλου με εμάς; Ή μήπως είναι βαρύτατο για τους ευσεβείς, έστω και με έναν μόνο λόγο, να ανεχθούν αυτήν τη βλασφημία; Δούλο αποκαλείς το Πνεύμα;

Διότι, εφόσον το Άγιο Πνεύμα ενυπάρχει κατά αυτόν τον τρόπο και βρίσκεται και νοείται και στους δύο, ο νους των πιστών θα πορευθεί κατευθείαν προς την αλήθεια και σε καμία περίπτωση δεν θα στερηθεί τα ορθά νοήματα. Διότι, ακριβώς επειδή είναι ταυτόσημο κατ' ουσίαν, το Πνεύμα είναι Κύριος και Θεός, και έτσι έχει ονομαστεί από τη θεόπνευστη Γραφή. Ο θεσπέσιος Ησαΐας, βέβαια, λέει σχετικά με εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ: «Κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο, και τους οδήγησε· έτσι οδήγησες τον λαό σου για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας». Και ο μέγας Μωυσής, γνωρίζοντας ότι το Πνεύμα είναι Κύριος και Θεός, λέει κάπου τα εξής: «Μόνος ο Κύριος τους οδηγούσε, και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος Θεός». Και απευθύνεται μεν σε ωδή προς τους Ισραηλίτες λέγοντας: «Να θυμάσαι, μην ξεχάσεις όσα έκανες για να παροξύνεις τον Κύριο τον Θεό σου στην έρημο». Υποδεικνύοντας πάλι τον Κύριο και Θεό που παροξύνθηκε, ο προφήτης λέει: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαγχνιζόταν. Αυτός τους λύτρωσε, τους ανέλαβε και τους ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα, αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Άραγε δεν αποκαλεί σαφώς σε αυτά τα χωρία το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατήλθε και καθοδηγούσε τους λυτρωμένους, Κύριο και Θεό, και όχι ξένο;

Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα. <Και είπε ο Κύριος: Δεν είναι ο λαός μου; Τα τέκνα μου δεν θα αθετήσουν. Και έγινε σε αυτούς σωτηρία από κάθε θλίψη τους· δεν τους έσωσε ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαγχνιζόταν. Ο ίδιος τους λύτρωσε, τους ανέλαβε και τους ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα. Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του· και μεταστράφηκε σε εχθρό τους, και ο ίδιος ο Κύριος τους πολέμησε.> Παρατήρησε, λοιπόν, πάλι το πρόσωπο του Θεού που εισάγεται ευθύς αμέσως, σχεδόν να κραυγάζει για την απείθεια του Ισραήλ. Διότι λέει: «Είπε ο Κύριος», δηλαδή ο ίδιος ο Θεός των όλων: «Δεν συγκατέλεξα τον λαό στην τάξη των τέκνων;» Επειδή δε αυτό είναι αληθές (διότι είπε ότι «Πρωτότοκος Υιός μου είναι ο Ισραήλ»), κανείς δεν θα αμφέβαλλε ότι δεν θα είναι σκληρός και απειθής.

Το δε «όλες τις ημέρες του αιώνα» θα μπορούσε να σημαίνει το ακατάπαυστα και αδιάκοπα. Αλλά, ενώ ο Θεός των όλων ήταν τόσο αγαθός απέναντί τους, αυτοί έγιναν απειθείς και δεν έπαψαν να παροργίζουν το Άγιο Πνεύμα του. Και αυτό το διδάσκει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον εξόργισαν σε γη άνυδρη;». Ή μήπως παρόξυναν το Πνεύμα του Χριστού, έχοντας γίνει σκληροί και αμείλικτοι, ατίθασοι και απειθείς; Διότι δεν τον υπάκουαν όταν τους καλούσε προς σωτηρία. «Στράφηκε», λοιπόν, «προς αυτούς με έχθρα, και τους πολέμησε»· διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί που λησμόνησαν τα θαυμαστά έργα και δεν ωφελήθηκαν με κανέναν τρόπο από εκείνα μέσω των οποίων ήταν επόμενο να φτάσουν σε κάθε είδους αρετή, να εκπέσουν από την προστασία και την αγάπη εκείνου που επιθυμούσε να τους σώσει, ώστε πλέον να φαίνεται ότι αντιτάσσεται σε αυτούς ως εχθρός. «Θυμήθηκε τις αρχαίες ημέρες. Πού είναι αυτός που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων; Πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα; Αυτός που καθοδήγησε τον Μωυσή με τη δεξιά του;»

Και άλλα αναφέρει ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας: «και θα αναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού», φανερώνοντας ότι μεν αυτό είναι ένα και αδιαίρετο, αλλά διάφορες είναι οι ενέργειές του. Και πάλι: «Ο Ιακώβ ο δούλος μου», και τα εξής, «έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του». Και πάλι: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου». Και πάλι: «Και τώρα ο Κύριος ο παντοκράτωρ απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και πάλι: «Αυτή είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη, είπε ο Κύριος, το δικό μου Πνεύμα το οποίο είναι επάνω σου». Και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», και τα εξής. Και πάλι σε όσα λέγει κατά των Ιουδαίων: «Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του». Και: «Πού είναι εκείνος που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;»

Αμέσως λοιπόν, επί των ημερών του 〈Μωυσή〉, παρότι αξιώθηκαν μυρίων θαυμαστών ευεργεσιών, ουδόλως έθεσαν προ οφθαλμών τον ευεργέτη ούτε αναλογίστηκαν μέσα τους ποιος ήταν και τι λογής αυτός που τους είχε φανερώσει τόσα θαύματα, αλλά και «εμοσχοποίησαν» και πάλι ειδωλολάτρησαν και διέπραξαν μύριες άλλες ασέβειες μέσα στην ίδια την έρημο, μη αναλογιζόμενοι στον νου τους πώς τους πέρασε μέσα από την Ερυθρά 〈Θάλασσα〉, θέτοντάς τους ως επιστάτη τον 〈Μωυσή σαν βοσκό προβάτων〉, τον οποίο και ανέδειξε μέγα ‹προφήτη› και ‹θεράποντά› του, γεμίζοντάς τον με το δικό του 〈πνεύμα〉. Αντί δε της φράσης: 〈κατίσχυσε το ύδωρ ενώπιόν του〉, ο Σύμμαχος έχει πει: ο 〈διαρρήξας τα ύδατα μπροστά τους〉, 〈για να τους κάνει όνομα αιώνιο〉. Έτσι λοιπόν, αφού 〈διέρρηξε〉 τα 〈ύδατα〉 της Ερυθράς 〈Θάλασσας, ως ίππο μέσα από την έρημο〉 και διαμέσου ξηράς 〈και ως κτήνη διαμέσου πεδιάδας τους οδήγησε〉, αλλά, χωρίς να διατηρήσουν καμία ανάμνηση αυτών, εκείνοι που υποδεικνύονται από τον λόγο 〈απείθησαν και παρόξυναν το άγιο πνεύμα του〉· γι' αυτό 〈και στράφηκε προς αυτούς με έχθρα, και ο ίδιος τους πολέμησε〉.

ΚΒʹ. Περί του Αγίου Πνεύματος. Ο Ησαΐας: «Και τώρα ο Κύριος απέστειλε εμένα, και το Πνεύμα του.» Από την Έξοδο: «Και είπε στον Μωυσή: Ανέβασέ μου εβδομήντα πρεσβυτέρους, και θα λάβω από το Πνεύμα που είναι επάνω σου, και θα το εκχέω σε αυτούς, και θα σε συνδράμω.» Ο Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και Πνεύμα ευθές εγκαίνισε στα έγκατά μου, και το Πνεύμα σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα, και με Πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με.» Και πάλι: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου;» Ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με δημιούργησε.» Και πάλι: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει.» Και πάλι: «Ζει ο Κύριος, ο οποίος έτσι με έκρινε, και ο Παντοκράτορας, ο οποίος πίκρανε την ψυχή μου. Θείο δε Πνεύμα είναι αυτό που παραμένει στα ρουθούνια μου.» Ο Ζαχαρίας: «Εγώ είμαι ανάμεσά σας, και το Πνεύμα μου στέκεται στο μέσο σας.» Ο Σολομών: «Το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη.» Ο Ησαΐας: «Παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα, και στράφηκε εναντίον τους με έχθρα. — Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου.» Ο Ιωήλ: «Και θα συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες, θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», δηλαδή σε αυτήν που πιστεύει, «και στους γιους σας, και στις θυγατέρες σας», και τα εξής. Ο Ησαΐας: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για τον λόγο αυτό με έχρισε», και, «Θα αναπαυθούν επάνω του επτά πνεύματα.» Και, «Κατέβηκε το Πνεύμα του Κυρίου και τους οδήγησε.»

Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα, και στράφηκε απέναντί τους ως εχθρός, και ο ίδιος τους πολέμησε. Και θυμήθηκε τις αρχαίες ημέρες του Μωυσή, του λαού του: Πού είναι αυτός που ανέβασε από τη θάλασσα τον ποιμένα των προβάτων; Πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα; Αυτός που οδήγησε με το δεξί του χέρι τον Μωυσή, ο βραχίονας της δόξας του; Δάμασε τα νερά μπροστά του για να δημιουργήσει στον εαυτό του αιώνιο όνομα ... ... και κατέβηκε πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε. Έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις στον εαυτό σου όνομα δόξας.

Αλλά αυτά μεν είναι τα λόγια των αποστόλων, αφήνοντας κατά μέρος όσα έχουν αποσιωπηθεί για το Άγιο Πνεύμα· ποια είναι όμως τα λόγια των προφητών; Διότι από αυτούς ο μεν Δαβίδ λέει: «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους»· «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ μου, και πνεύμα ευθύ εγκαινίασε στα σπλάχνα μου· μη με απορρίψεις από το πρόσωπό Σου, και το Πνεύμα Σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα· δώσε μου πίσω την αγαλλίαση της σωτηρίας Σου, και με Πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με»· «θα εξαποστείλεις το Πνεύμα Σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· «πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα Σου, και από το πρόσωπό Σου πού να φύγω;» και «το Πνεύμα Σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία». Ο δε Ησαΐας: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο διάλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευδόκησε η ψυχή μου, θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του». «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, για να ευαγγελιστώ σε φτωχούς με απέστειλε»· «κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε»· «αυτά λέει ο Κύριος: πήρατε απόφαση, και όχι μέσω εμού, και κάνατε συνθήκες, και όχι μέσω του Πνεύματός μου· και αυτοί απείθησαν, και παρόξυναν το Πνεύμα το Άγιο· και Εκείνο στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός».