Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:11

Αφού δε ο Θεός υποσχέθηκε και του είπε: «Και αυτόν τον λόγο σου που είπες θα τον πραγματοποιήσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου, και σε γνωρίζω περισσότερο από όλους», είναι γραμμένο στον Ησαΐα: «Αυτός που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων· πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Πνεύμα το Άγιο, ο οποίος οδήγησε με τη δεξιά του τον Μωυσή;» Και λίγο μετά λέει: «Κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε».

Όταν δε ο Θεός υποσχέθηκε και του είπε: «Και αυτόν τον λόγο σου, που είπες, θα τον εκπληρώσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου και σε γνωρίζω περισσότερο από όλους·» είναι γραμμένο στον Ησαΐα: «Εκείνος που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων· πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Πνεύμα το Άγιο, εκείνος που οδήγησε με τη δεξιά του τον Μωυσή;» και λίγο μετά λέει: «Κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους καθοδήγησε.»

Το δε «όλες τις ημέρες του αιώνα» θα μπορούσε να σημαίνει το ακατάπαυστα και αδιάκοπα. Αλλά, ενώ ο Θεός των όλων ήταν τόσο αγαθός απέναντί τους, αυτοί έγιναν απειθείς και δεν έπαψαν να παροργίζουν το Άγιο Πνεύμα του. Και αυτό το διδάσκει ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσες φορές τον πίκραναν στην έρημο, τον εξόργισαν σε γη άνυδρη;». Ή μήπως παρόξυναν το Πνεύμα του Χριστού, έχοντας γίνει σκληροί και αμείλικτοι, ατίθασοι και απειθείς; Διότι δεν τον υπάκουαν όταν τους καλούσε προς σωτηρία. «Στράφηκε», λοιπόν, «προς αυτούς με έχθρα, και τους πολέμησε»· διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί που λησμόνησαν τα θαυμαστά έργα και δεν ωφελήθηκαν με κανέναν τρόπο από εκείνα μέσω των οποίων ήταν επόμενο να φτάσουν σε κάθε είδους αρετή, να εκπέσουν από την προστασία και την αγάπη εκείνου που επιθυμούσε να τους σώσει, ώστε πλέον να φαίνεται ότι αντιτάσσεται σε αυτούς ως εχθρός. «Θυμήθηκε τις αρχαίες ημέρες. Πού είναι αυτός που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων; Πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα; Αυτός που καθοδήγησε τον Μωυσή με τη δεξιά του;»

Ο βραχίονας της δόξας του διαχώρισε με δύναμη το νερό από μπροστά του, για να δημιουργήσει για τον εαυτό του αιώνιο όνομα· τους οδήγησε μέσα από την άβυσσο, σαν άλογο μέσα από την έρημο, και δεν κουράστηκαν, και σαν κτήνη μέσα από την πεδιάδα· κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους καθοδήγησε· έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου ένδοξο όνομα.> Λέγοντας ότι μεταβλήθηκε σε εχθρό τους Εκείνος που προηγουμένως τους ευχαριστούσε με προστασία και αγάπη, εξηγεί με ωφέλιμο τρόπο τις αιτίες αυτού του γεγονότος. Διότι θυμήθηκε, λέει, δηλαδή αναπόλησε τις αιώνιες ημέρες, δηλαδή τις αλησμόνητες, εξαιτίας του ότι σε αυτές συνέβησαν πάρα πολλά και εξαιρετικά θαύματα.

Ποιος όμως είναι αυτός που θυμήθηκε; Αυτός που ανέβασε από τη γη τον ποιμένα των προβάτων; Φαίνεται ότι με αυτά τα λόγια κάνει μνεία της αναστάσεως του Σωτήρα όλων μας Χριστού· διότι η φράση «αυτός που ανέβασε», λέει, σημαίνει «αυτός που ανέστησε από τη γη τον αρχιποίμενα όλων», και ανέστησε όχι οπωσδήποτε από τους νεκρούς, αλλά σαν να τον ανέδειξε μέσα από τους ανθρώπους· διότι έγινε σαν ένας από εμάς, υπομένοντας τη γέννηση κατά σάρκα από γυναίκα, ο μονογενής Λόγος του Πατρός. Επειδή όμως, όπως είπα, έβλεπε τον Ισραήλ να έχει εντελώς λησμονήσει τα μεγαλουργήματα του Θεού, ο προφήτης σχεδόν έχει εκπλαγεί, και θρηνεί για αυτούς που έχουν πέσει σε τέτοια αναισθησία λέγοντας: «Πού είναι αυτός που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;», δηλαδή, αυτός που εγκατέστησε μέσα τους το θείο και σωτήριο Πνεύμα Του. Διότι κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε, λέει. Είπε επίσης και ο θεσπέσιος Δαβίδ, ότι «Απέστειλε τον Λόγο Του και τους θεράπευσε». Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα, διότι ενεργεί δια του ομοουσίου Πνεύματος.

Πού είναι λοιπόν; Αντί του, τον ξέχασαν και δεν τον αναζήτησαν, διά του να τον θυμούνται δηλαδή και να τον αγαπούν. Πού είναι αυτός που ανέβασε με το δεξί του χέρι τον Μωυσή; Μέγας ήταν ο Μωυσής, ο φημισμένος και υψηλός σε δόξα· το δε «ανέβασε» υποδηλώνει ότι μέσω αυτού ενεργούσε η δεξιά του Θεού. «Ο βραχίονας της δόξης κατίσχυσε», ή καταπολέμησε και νίκησε τη φύση των υδάτων, στερεοποιώντας τα. Διότι ύψωσε σαν τείχος τα ύδατα, λέει, δηλαδή κατίσχυσε πάνω στα ίδια τα ύδατα, ώστε να υποστούν στερεοποίηση, αν και είχαν υγρή φύση. Το εκπλήρωσε δε και αυτό, λέει, για να περιποιήσει στον εαυτό του όνομα αιώνιο· διότι ό,τι και αν έγινε, δηλαδή και ενεργήθηκε μέσω του πάνσοφου Μωυσή, αυτό πράχθηκε προς δόξαν του Θεού. Και αφού στερεοποίησε τα ύδατα, λέει, τους οδήγησε μέσα από τη θάλασσα σαν άλογο ή σαν κτήνη, όπως μέσα από πεδιάδα. Αυτό διδάσκει και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Και ανέβασε σαν πρόβατα τον λαό του, και τους οδήγησε σαν ποίμνιο στην έρημο». Τους οδήγησε δε, όπως είπα, το Πνεύμα του Κυρίου. Έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας.

Και άλλα αναφέρει ο μεγαλοφωνότατος Ησαΐας: «και θα αναπαυθεί επάνω του Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού», φανερώνοντας ότι μεν αυτό είναι ένα και αδιαίρετο, αλλά διάφορες είναι οι ενέργειές του. Και πάλι: «Ο Ιακώβ ο δούλος μου», και τα εξής, «έδωσα το Πνεύμα μου επάνω του». Και πάλι: «Θα επιθέσω το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου». Και πάλι: «Και τώρα ο Κύριος ο παντοκράτωρ απέστειλε εμένα και το Πνεύμα του». Και πάλι: «Αυτή είναι σε αυτούς η από εμένα διαθήκη, είπε ο Κύριος, το δικό μου Πνεύμα το οποίο είναι επάνω σου». Και πάλι: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», και τα εξής. Και πάλι σε όσα λέγει κατά των Ιουδαίων: «Αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του». Και: «Πού είναι εκείνος που έθεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα;»

Τι είναι λοιπόν αυτό που λέω; Ότι ο λόγος προφέρθηκε από τον προφήτη για το ισραηλιτικό έθνος, και όχι γενικά για όλους τους ανθρώπους. Και ότι δεν αφήνει σε κανέναν περιθώριο αμφισβήτησης, το μαρτυρεί η ίδια η επιγραφή της προφητείας: «όραση», λέει, «που είδε ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς· την οποία είδε εναντίον της Ιουδαίας και εναντίον της Ιερουσαλήμ κατά τη βασιλεία του Οζία και του Ιωάθαμ και του Άχαζ και του Εζεκία». Διότι και στις περιπτώσεις όπου κάνει μνεία άλλων εθνών και αποκαλύπτει οράσεις, η αφήγηση και αυτών ως επί το πλείστον αφορά τον ισραηλιτικό λαό, άλλοτε με τους αλλοεθνείς να εκπληρώνουν ρόλο μάστιγας για αυτούς όταν παρεκκλίνουν από τα προστάγματα του Κυρίου, και άλλοτε με τη θεία βούληση να τους παραδίδει την εξουσία και τη νίκη όταν αυτοί τηρούν τις δεσποτικές εντολές. Μάλιστα και λίγο πριν από το προκείμενο ρητό (για να αφήσω τα άλλα), κάνοντας αναμφισβήτητο σε όλους ότι το «εσύ οργίστηκες και εμείς αμαρτήσαμε» ειπώθηκε για το ισραηλιτικό γένος, ο προφήτης λέει περίπου τα εξής: «πού είναι εκείνος που οδήγησε τον Μωυσή με το δεξί του χέρι, ο βραχίονας της δόξας του;» και «τους οδήγησε μέσα από την άβυσσο σαν άλογο μέσα από την έρημο, και δεν κόπιασαν, έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας. Επίστρεψε από τον ουρανό και δες από τον άγιο και ένδοξο οίκο σου. Διότι εσύ είσαι ο πατέρας μας· επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε»· και ίσως είναι κουραστικό να τα απαριθμώ όλα.