Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:13

Ο βραχίονας της δόξας του διαχώρισε με δύναμη το νερό από μπροστά του, για να δημιουργήσει για τον εαυτό του αιώνιο όνομα· τους οδήγησε μέσα από την άβυσσο, σαν άλογο μέσα από την έρημο, και δεν κουράστηκαν, και σαν κτήνη μέσα από την πεδιάδα· κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο και τους καθοδήγησε· έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου ένδοξο όνομα.> Λέγοντας ότι μεταβλήθηκε σε εχθρό τους Εκείνος που προηγουμένως τους ευχαριστούσε με προστασία και αγάπη, εξηγεί με ωφέλιμο τρόπο τις αιτίες αυτού του γεγονότος. Διότι θυμήθηκε, λέει, δηλαδή αναπόλησε τις αιώνιες ημέρες, δηλαδή τις αλησμόνητες, εξαιτίας του ότι σε αυτές συνέβησαν πάρα πολλά και εξαιρετικά θαύματα.

Πού είναι λοιπόν; Αντί του, τον ξέχασαν και δεν τον αναζήτησαν, διά του να τον θυμούνται δηλαδή και να τον αγαπούν. Πού είναι αυτός που ανέβασε με το δεξί του χέρι τον Μωυσή; Μέγας ήταν ο Μωυσής, ο φημισμένος και υψηλός σε δόξα· το δε «ανέβασε» υποδηλώνει ότι μέσω αυτού ενεργούσε η δεξιά του Θεού. «Ο βραχίονας της δόξης κατίσχυσε», ή καταπολέμησε και νίκησε τη φύση των υδάτων, στερεοποιώντας τα. Διότι ύψωσε σαν τείχος τα ύδατα, λέει, δηλαδή κατίσχυσε πάνω στα ίδια τα ύδατα, ώστε να υποστούν στερεοποίηση, αν και είχαν υγρή φύση. Το εκπλήρωσε δε και αυτό, λέει, για να περιποιήσει στον εαυτό του όνομα αιώνιο· διότι ό,τι και αν έγινε, δηλαδή και ενεργήθηκε μέσω του πάνσοφου Μωυσή, αυτό πράχθηκε προς δόξαν του Θεού. Και αφού στερεοποίησε τα ύδατα, λέει, τους οδήγησε μέσα από τη θάλασσα σαν άλογο ή σαν κτήνη, όπως μέσα από πεδιάδα. Αυτό διδάσκει και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Και ανέβασε σαν πρόβατα τον λαό του, και τους οδήγησε σαν ποίμνιο στην έρημο». Τους οδήγησε δε, όπως είπα, το Πνεύμα του Κυρίου. Έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας.

Αμέσως λοιπόν, επί των ημερών του 〈Μωυσή〉, παρότι αξιώθηκαν μυρίων θαυμαστών ευεργεσιών, ουδόλως έθεσαν προ οφθαλμών τον ευεργέτη ούτε αναλογίστηκαν μέσα τους ποιος ήταν και τι λογής αυτός που τους είχε φανερώσει τόσα θαύματα, αλλά και «εμοσχοποίησαν» και πάλι ειδωλολάτρησαν και διέπραξαν μύριες άλλες ασέβειες μέσα στην ίδια την έρημο, μη αναλογιζόμενοι στον νου τους πώς τους πέρασε μέσα από την Ερυθρά 〈Θάλασσα〉, θέτοντάς τους ως επιστάτη τον 〈Μωυσή σαν βοσκό προβάτων〉, τον οποίο και ανέδειξε μέγα ‹προφήτη› και ‹θεράποντά› του, γεμίζοντάς τον με το δικό του 〈πνεύμα〉. Αντί δε της φράσης: 〈κατίσχυσε το ύδωρ ενώπιόν του〉, ο Σύμμαχος έχει πει: ο 〈διαρρήξας τα ύδατα μπροστά τους〉, 〈για να τους κάνει όνομα αιώνιο〉. Έτσι λοιπόν, αφού 〈διέρρηξε〉 τα 〈ύδατα〉 της Ερυθράς 〈Θάλασσας, ως ίππο μέσα από την έρημο〉 και διαμέσου ξηράς 〈και ως κτήνη διαμέσου πεδιάδας τους οδήγησε〉, αλλά, χωρίς να διατηρήσουν καμία ανάμνηση αυτών, εκείνοι που υποδεικνύονται από τον λόγο 〈απείθησαν και παρόξυναν το άγιο πνεύμα του〉· γι' αυτό 〈και στράφηκε προς αυτούς με έχθρα, και ο ίδιος τους πολέμησε〉.

Υποσχέθηκα πολλές φορές να μιλήσω ιδιαιτέρως περί του Πνεύματος, και δεν απορώ που, ακόμη και παρά τη θέλησή μου, ο λόγος με παρασύρει στο ίδιο θέμα, για να διδαχθώ και σε αυτό το εξής: ότι, εάν η φύση είναι μία και αχώριστη, οπωσδήποτε και ο Λόγος είναι ένας και αχώριστος. Και στις έσχατες ημέρες, λέει ο Κύριος μέσω του Ιωήλ, «θα εκχέω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», δηλαδή στην πιστή, «και θα προφητεύσουν οι γιοι σας και οι θυγατέρες σας, και οι ηλικιωμένοι σας θα δουν ενύπνια, και οι νέοι σας θα δουν οράματα»· διότι, έστω και αν δεν προφήτευσε κάθε πιστή σάρκα, λαμβάνοντας το θείο βάπτισμα συμμετείχε στο Πνεύμα. Γι' αυτό και «κατέβηκε πνεύμα από τον Κύριο», λέει, «και τον οδήγησε», δηλαδή κατά τη φυγή και στην έρημο και στην Ερυθρά Θάλασσα· «τους οδήγησε», λέει, «μέσα από την άβυσσο σαν άλογο μέσα από την έρημο και σαν κτήνη μέσα από την πεδιάδα» και δεν δείλιασαν, και «κατέβηκε πνεύμα από τον Κύριο και τους οδήγησε»· διότι «επί στόματος δύο ή και τριών μαρτύρων» στηρίζεται «κάθε ρήμα», σύμφωνα με τη θεία φωνή.

Τι είναι λοιπόν αυτό που λέω; Ότι ο λόγος προφέρθηκε από τον προφήτη για το ισραηλιτικό έθνος, και όχι γενικά για όλους τους ανθρώπους. Και ότι δεν αφήνει σε κανέναν περιθώριο αμφισβήτησης, το μαρτυρεί η ίδια η επιγραφή της προφητείας: «όραση», λέει, «που είδε ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς· την οποία είδε εναντίον της Ιουδαίας και εναντίον της Ιερουσαλήμ κατά τη βασιλεία του Οζία και του Ιωάθαμ και του Άχαζ και του Εζεκία». Διότι και στις περιπτώσεις όπου κάνει μνεία άλλων εθνών και αποκαλύπτει οράσεις, η αφήγηση και αυτών ως επί το πλείστον αφορά τον ισραηλιτικό λαό, άλλοτε με τους αλλοεθνείς να εκπληρώνουν ρόλο μάστιγας για αυτούς όταν παρεκκλίνουν από τα προστάγματα του Κυρίου, και άλλοτε με τη θεία βούληση να τους παραδίδει την εξουσία και τη νίκη όταν αυτοί τηρούν τις δεσποτικές εντολές. Μάλιστα και λίγο πριν από το προκείμενο ρητό (για να αφήσω τα άλλα), κάνοντας αναμφισβήτητο σε όλους ότι το «εσύ οργίστηκες και εμείς αμαρτήσαμε» ειπώθηκε για το ισραηλιτικό γένος, ο προφήτης λέει περίπου τα εξής: «πού είναι εκείνος που οδήγησε τον Μωυσή με το δεξί του χέρι, ο βραχίονας της δόξας του;» και «τους οδήγησε μέσα από την άβυσσο σαν άλογο μέσα από την έρημο, και δεν κόπιασαν, έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας. Επίστρεψε από τον ουρανό και δες από τον άγιο και ένδοξο οίκο σου. Διότι εσύ είσαι ο πατέρας μας· επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε»· και ίσως είναι κουραστικό να τα απαριθμώ όλα.