Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:15

Διότι δύο πράγματα επιτελούνταν ταυτόχρονα. Επειδή όχι μόνο σώθηκε ο Ισραήλ και λυτρώθηκε από τα χέρια εκείνων που τον καταδυνάστευαν, αλλά και η έκβαση των όσων παραδόξως συντελέστηκαν, εξασφάλιζε στον Θεό, ο οποίος κυβερνά τα πάντα, την δόξα που Του αρμόζει. <Στρέψε το βλέμμα σου από τον ουρανό και δες από τον άγιο οίκο σου και από τη δόξα σου. Πού είναι ο ζήλος σου και η δύναμή σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου, γιατί συγκρατήθηκες απέναντί μας; Διότι εσύ είσαι ο Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε.

«Από την αρχή το όνομά σου είναι πάνω μας. Γιατί μας άφησες να πλανηθούμε, Κύριε, από την οδό σου, και σκλήρυνες τις καρδιές μας ώστε να μη σε φοβόμαστε;» Εδώ λοιπόν ο προφήτης αναπέμπει ικεσίες υπέρ όλου του έθνους, και εκ μέρους των Ισραηλιτών απευθύνει την παράκληση: διότι παρακαλεί να τερματιστεί η οργή εναντίον τους, να παύσει η αποστροφή του προσώπου του, και τρόπον τινά να επιστρέψει σε αυτούς εκείνος που είχε απομακρυνθεί, εφόσον βέβαια δεν είναι κάποιος από αυτούς που βρίσκονται στη γη, αλλά μάλλον ο αληθινός Θεός, ο οποίος έχει ως οίκο δόξας τον ουρανό. Αν όμως λέγεται κάπου ότι ο Θεός κατοικεί στον ουρανό, ας μην εκλαμβάνεται αυτό με καμία σωματική έννοια για εκείνον. Διότι δεν λέμε ότι το Θείο βρίσκεται σε τόπο ούτε ότι υπόκειται σε περιορισμό, επειδή είναι απλό και ασώματο, και τα πάντα πληροί. Επειδή όμως επαναπαύεται στα άνω πνεύματα, επειδή είναι άγια, για αυτόν ακριβώς τον λόγο αποκαλούμε τον ουρανό θρόνο και οίκο του. Επίστρεψε λοιπόν, λένε: «Διότι πού είναι ο ζήλος σου και η δύναμή σου;» Και βέβαια δεν θα μπορούσε κανείς να πει, νομίζω, ότι ο Θεός των όλων στερείτο τέτοιων ιδιοτήτων, αλλά τα λένε αυτά επειδή δεν μετέχουν πλέον σε αυτές. Διότι με ζήλο πάντοτε και με θεοπρεπή ισχύ έσωζε τον Ισραήλ.

Αν και η εξουσία των Βαβυλωνίων ήταν ακατάβλητη και διέθετε ακαταμάχητη δύναμη, την παρέδωσε σε ερήμωση. Διότι εξαπέλυσε εναντίον τους τον Κύρο, τον γιο του Καμβύση. Επιθυμώντας διακαώς να απολαύσουν τέτοια ευσπλαχνία, λένε το εξής: «Πού είναι ο ζήλος σου και ο θυμός σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου, διότι τα συγκράτησες από εμάς;» Διψούν δε πάλι το έλεος και την πραότητα και τη φιλανθρωπία που τους είχε δοθεί παρά τα πολλά τους παραπτώματα. Διότι τους ανέχθηκε, ακόμη και όταν κάποιες φορές τον παρότρυναν σε οργή με τρόπο ανυπόφορο, καταλαλώντας τον στην έρημο και εκπειράζοντάς τον στις καρδιές τους, λέγοντας: «Μήπως θα μπορέσει ο Θεός να ετοιμάσει τραπέζι στην έρημο, επειδή χτύπησε την πέτρα και έτρεξαν νερά και πλημμύρισαν χείμαρροι;»

Εκείνος που άλλοτε ήταν υπερασπιστής τους το έκρινε αυτό με ορθό λόγο και δικαιοσύνη. Όμως, επειδή ως Θεός που είναι κατά τη φύση του είναι φιλάνθρωπος και αγαθός, δεν πρέπει να αδρανήσουμε ούτε να απελπιστούμε για τη σωτηρία που προέρχεται από αυτόν. Διότι είναι δυνατόν, παραδίδοντας τους εαυτούς μας σε ικεσίες και εξομολογήσεις, να τον καταστήσουμε ίλεω. Γι' αυτό, όλοι από κοινού, και εγώ ο προφήτης που τα λέω αυτά, και εσείς από τον λαό που έχετε επιλέξει να είστε θεοσεβείς, ικετεύοντας θερμά και παρακαλώντας με επίμονες δεήσεις λέμε: «Επίστρεψε από τον ουρανό και δες από τον άγιο οίκο της δόξας σου». Εφόσον του δείχνουμε τη μεταστροφή μας από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, λέμε: «Δες και τούτο, Κύριε, που είναι αναγκαίο να σου υπενθυμίσουμε, ότι πολλές φορές όχι εξαιτίας της δικής μας αξίας, αλλά εξαιτίας του δικού σου ζήλου ενήργησες μαζί μας, αν και είμαστε ανάξιοι, και μας παρείχες τα δικά σου ελέη. Πού είναι λοιπόν εκείνος ο ζήλος σου, η ισχύς σου και το πλήθος του ελέους σου;» Διότι και άλλοτε, πολλές φορές που αμαρτήσαμε, μας ανέχθηκες, και δεν είναι καθόλου παράδοξο, επειδή κάποτε καταξίωσες να πεις: «Ο λαός μου είναι τέκνα και ο λαός μου είναι υιοί». Όπως, λοιπόν, ως πατέρας τέκνων έδειξες ανοχή στο παρελθόν, έτσι και τώρα πάλι δείξε ανοχή. Διότι δεν ήταν ο Αβραάμ ο πατέρας μας, έστω κι αν φάνηκε να υπηρετεί την κατά σάρκα γέννησή μας, αλλά σύμφωνα με την αλήθεια εσύ είσαι ο πατέρας μας, ως Πατέρας όλων των πνευμάτων και των ψυχών που έχουν πλαστεί κατ' εικόνα δική σου.

Στρέψε το βλέμμα σου από τον ουρανό και κοίταξε από τον άγιο και ένδοξο οίκο σου· ... πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου, τα οποία συγκράτησες από εμάς; Διότι εσύ είσαι ο πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ, Κύριε, είσαι ο πατέρας μας, λύτρωσέ μας, από την αρχή το όνομά σου βρίσκεται σε εμάς. Γιατί μας άφησες, Κύριε, να πλανηθούμε μακριά από την οδό σου; Σκλήρυνες τις καρδιές μας ώστε να μην σε φοβόμαστε; Επίστρεψε για χάρη των δούλων σου, για χάρη των φυλών της κληρονομιάς σου, ώστε να κληρονομήσουμε για λίγο το άγιο όρος σου· οι εχθροί μας καταπάτησαν το αγιαστήριό μου· γίναμε όπως ήμασταν από την αρχή ...

Ναι, Δέσποτα παντοδύναμε Κύριε, εισάκουσε τη δέησή μας, διότι εκτός από εσένα δεν γνωρίζουμε άλλον. Το όνομά σου επικαλούμαστε· διότι εσύ είσαι «αυτός που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και όλοι μας επιζητούμε τη δική σου βοήθεια. Επίβλεψε λοιπόν από τον ουρανό, Κύριε, «και δες από τον οίκο της άγιας δόξας σου. Πού είναι ο ζήλος σου και η ισχύς σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου», ώστε να ανεχθείς την πτώση μας; «Διότι εσύ είσαι Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ, Κύριε, είσαι Πατέρας μας, λύτρωσέ μας», διότι από την αρχή το άγιο όνομά σου βρίσκεται πάνω μας, καθώς και το όνομα του μονογενούς σου Υιού, και του αγίου σου Πνεύματος. «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου;» «Μην μας τιμωρήσεις με τη ράβδο των κρίσεών σου.» «Γιατί σκλήρυνες τις καρδιές μας, ώστε να μην σε φοβόμαστε;» Μας εγκατέλειψες στην αυτονομία της πλάνης; Επίστρεψε, Κύριε, τους δούλους σου για χάρη της αγίας σου Εκκλησίας, για χάρη όλων των απ' αιώνος αγίων σου, ώστε «για λίγο να κληρονομήσουμε το άγιο όρος σου. Οι εχθροί μας καταπάτησαν το αγίασμά σου· γίναμε όπως από την αρχή, όταν δεν μας εξουσίαζες, ούτε είχε επικληθεί το όνομά σου πάνω μας.» λη΄.

Τι είναι λοιπόν αυτό που λέω; Ότι ο λόγος προφέρθηκε από τον προφήτη για το ισραηλιτικό έθνος, και όχι γενικά για όλους τους ανθρώπους. Και ότι δεν αφήνει σε κανέναν περιθώριο αμφισβήτησης, το μαρτυρεί η ίδια η επιγραφή της προφητείας: «όραση», λέει, «που είδε ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς· την οποία είδε εναντίον της Ιουδαίας και εναντίον της Ιερουσαλήμ κατά τη βασιλεία του Οζία και του Ιωάθαμ και του Άχαζ και του Εζεκία». Διότι και στις περιπτώσεις όπου κάνει μνεία άλλων εθνών και αποκαλύπτει οράσεις, η αφήγηση και αυτών ως επί το πλείστον αφορά τον ισραηλιτικό λαό, άλλοτε με τους αλλοεθνείς να εκπληρώνουν ρόλο μάστιγας για αυτούς όταν παρεκκλίνουν από τα προστάγματα του Κυρίου, και άλλοτε με τη θεία βούληση να τους παραδίδει την εξουσία και τη νίκη όταν αυτοί τηρούν τις δεσποτικές εντολές. Μάλιστα και λίγο πριν από το προκείμενο ρητό (για να αφήσω τα άλλα), κάνοντας αναμφισβήτητο σε όλους ότι το «εσύ οργίστηκες και εμείς αμαρτήσαμε» ειπώθηκε για το ισραηλιτικό γένος, ο προφήτης λέει περίπου τα εξής: «πού είναι εκείνος που οδήγησε τον Μωυσή με το δεξί του χέρι, ο βραχίονας της δόξας του;» και «τους οδήγησε μέσα από την άβυσσο σαν άλογο μέσα από την έρημο, και δεν κόπιασαν, έτσι οδήγησες τον λαό σου, για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας. Επίστρεψε από τον ουρανό και δες από τον άγιο και ένδοξο οίκο σου. Διότι εσύ είσαι ο πατέρας μας· επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε»· και ίσως είναι κουραστικό να τα απαριθμώ όλα.