Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:18

Αν και ο Θεός των όλων είχε τη δύναμη να τους μαλακώσει, επέτρεψε να έχουν νου σκληρό και ανένδοτο. Και για αυτόν τον λόγο, επειδή δεν έκανε τις καρδιές τους απαλές, λέγεται ότι ο ίδιος τις σκλήρυνε, σε όσους δε το έπαθαν αυτό είναι απολύτως αναγκαίο να επέλθει και το άλλο, εννοώ δηλαδή το να βρεθούν έξω από τον θείο φόβο. Αυτό όμως οδηγεί στον όλεθρο, και κατεβάζει τις ψυχές στο βάραθρο του άδη. <Επίστρεψε χάριν των δούλων σου, χάριν των φυλών της κληρονομιάς σου, ώστε να κληρονομήσουμε ένα μικρό μέρος από το άγιο όρος σου. Γίναμε όπως εξαρχής, όταν δεν μας κυβερνούσες, ούτε είχε επικληθεί το όνομά σου σε εμάς.> Ζητούν πάλι την επιστροφή του προς αυτούς, εννοώ δηλαδή μέσω της γαλήνης και της φιλανθρωπίας. Και αποκαλούν τους εαυτούς τους δούλους και κληρονομιά, όχι επειδή έπραξαν κάτι που ταιριάζει σε δούλους, δηλαδή επειδή υπέταξαν τον αυχένα τους στον δικό του ζυγό, ούτε επειδή, ανήκοντας στον κλήρο που του απονεμήθηκε, άσκησαν την ευπείθεια. Αλλά επειδή κάποτε ονομάστηκαν δικοί του, και πλούτισαν με την οικειότητα προς αυτόν στην αρχή, για αυτόν και μόνο τον λόγο ζητούν να σωθούν: «Διότι επίστρεψε», λέει, «για να κληρονομήσουμε ένα μικρό μέρος από το άγιο όρος.»

Το ιερό Γράμμα, λοιπόν, σε πάρα πολλά σημεία ονομάζει την Εκκλησία άγιο όρος, της οποίας ένα μικρό μέρος έχουν γίνει οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ. Διότι, εάν είχαν αποδεχθεί την πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το σώμα της Εκκλησίας θα είχε συγκροτηθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από αυτούς, με την προσθήκη και του πλήθους των εθνών. Επειδή όμως, εξαιτίας της μεγάλης τους απείθειας, βρέθηκαν πίσω από τα έθνη, και το μεν πλήθος εκείνων είναι μεγαλύτερο σε αριθμό, ενώ αυτοί είναι εντελώς λίγοι –διότι μόνο το υπόλειμμα σώθηκε– για τον λόγο αυτόν κληρονόμησαν ένα μικρό μέρος στο άγιο όρος, δηλαδή στην Εκκλησία. Εάν, πάλι, κάποιος ισχυριστεί ότι η άνω πόλη, η εν ουρανοίς Εκκλησία, η μητέρα και τροφός των αγίων, ονομάζεται από αυτούς άγιο όρος, και ότι σε αυτήν επιθυμούν να λάβουν μερίδιο κληρονομιάς, θα το κατανοήσεις ορθά και με αυτόν τον τρόπο. Αναφέρει δε ότι περιήλθαν στην ίδια κατάσταση που βρίσκονταν εξ αρχής, όταν δεν τους εξουσίαζε, ούτε βέβαια είχε επικληθεί το όνομά του πάνω τους. Και ο λόγος αυτός είναι πολύ εύλογος· διότι, έχοντας εκπέσει άπαξ από τη δική του επιείκεια και σκέπη, επέστρεψαν στην αρχική τους κατάσταση. Και ποια είναι αυτή;

Αφού είπε αυτά ο προφήτης εκ μέρους του και εκ μέρους των πιο ευλαβών ανάμεσα στον λαό, προσθέτει και αυτά εκ μέρους εκείνων από τον λαό που αρέσκονται να επιρρίπτουν ευθύνες και να κατηγορούν, οι οποίοι πολλές φορές δεν διστάζουν να μέμφονται ακόμη και τον ίδιο τον Θεό. Γι' αυτό λένε: «Γιατί μας αποπλάνησας, Κύριε, από την οδό σου, και σκλήρυνες τις καρδιές μας ώστε να μη σε φοβόμαστε;». Αυτά τα λέει εκ μέρους του λαού: διότι, λέει, όπως ακριβώς «σκλήρυνες» κάποτε «την καρδιά του Φαραώ», έτσι «σκλήρυνες» τώρα και εμάς, επειδή μας έκρινες ανάξιους του φόβου σου, αλλά και «μας αποπλάνησας» εσύ ο ίδιος, Κύριε, ώστε να μη γνωρίσουμε την «οδό σου». Όμως, αν και εμείς είμαστε τέτοιοι, εσύ τουλάχιστον ως Θεός «για χάρη των δούλων σου» – διότι είναι φυσικό να υπάρχουν κάποιοι τέτοιοι μέσα σε ολόκληρο το πλήθος – «επίστρεψε», και επειδή αξιωθήκαμε να ονομαζόμαστε κλήρος σου, ικετεύουμε: «Επίστρεψε για χάρη των δούλων σου και για τις φυλές της κληρονομίας σου», ώστε, έστω και «για χάρη των δούλων σου και των φυλών της κληρονομίας σου», να μπορέσουμε και εμείς οι ανάξιοι να επιτύχουμε κάποιο «μικρό» μερίδιο στο υποσχεμένο από εσένα «άγιο όρος», από το οποίο τώρα έχουμε εντελώς εκπέσει, επειδή ακριβώς «οι εχθροί μας καταπάτησαν το αγίασμά σου».

Ναι, Δέσποτα παντοδύναμε Κύριε, εισάκουσε τη δέησή μας, διότι εκτός από εσένα δεν γνωρίζουμε άλλον. Το όνομά σου επικαλούμαστε· διότι εσύ είσαι «αυτός που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και όλοι μας επιζητούμε τη δική σου βοήθεια. Επίβλεψε λοιπόν από τον ουρανό, Κύριε, «και δες από τον οίκο της άγιας δόξας σου. Πού είναι ο ζήλος σου και η ισχύς σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου», ώστε να ανεχθείς την πτώση μας; «Διότι εσύ είσαι Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ, Κύριε, είσαι Πατέρας μας, λύτρωσέ μας», διότι από την αρχή το άγιο όνομά σου βρίσκεται πάνω μας, καθώς και το όνομα του μονογενούς σου Υιού, και του αγίου σου Πνεύματος. «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου;» «Μην μας τιμωρήσεις με τη ράβδο των κρίσεών σου.» «Γιατί σκλήρυνες τις καρδιές μας, ώστε να μην σε φοβόμαστε;» Μας εγκατέλειψες στην αυτονομία της πλάνης; Επίστρεψε, Κύριε, τους δούλους σου για χάρη της αγίας σου Εκκλησίας, για χάρη όλων των απ' αιώνος αγίων σου, ώστε «για λίγο να κληρονομήσουμε το άγιο όρος σου. Οι εχθροί μας καταπάτησαν το αγίασμά σου· γίναμε όπως από την αρχή, όταν δεν μας εξουσίαζες, ούτε είχε επικληθεί το όνομά σου πάνω μας.» λη΄.