Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:19

Αν και ο Θεός των όλων είχε τη δύναμη να τους μαλακώσει, επέτρεψε να έχουν νου σκληρό και ανένδοτο. Και για αυτόν τον λόγο, επειδή δεν έκανε τις καρδιές τους απαλές, λέγεται ότι ο ίδιος τις σκλήρυνε, σε όσους δε το έπαθαν αυτό είναι απολύτως αναγκαίο να επέλθει και το άλλο, εννοώ δηλαδή το να βρεθούν έξω από τον θείο φόβο. Αυτό όμως οδηγεί στον όλεθρο, και κατεβάζει τις ψυχές στο βάραθρο του άδη. <Επίστρεψε χάριν των δούλων σου, χάριν των φυλών της κληρονομιάς σου, ώστε να κληρονομήσουμε ένα μικρό μέρος από το άγιο όρος σου. Γίναμε όπως εξαρχής, όταν δεν μας κυβερνούσες, ούτε είχε επικληθεί το όνομά σου σε εμάς.> Ζητούν πάλι την επιστροφή του προς αυτούς, εννοώ δηλαδή μέσω της γαλήνης και της φιλανθρωπίας. Και αποκαλούν τους εαυτούς τους δούλους και κληρονομιά, όχι επειδή έπραξαν κάτι που ταιριάζει σε δούλους, δηλαδή επειδή υπέταξαν τον αυχένα τους στον δικό του ζυγό, ούτε επειδή, ανήκοντας στον κλήρο που του απονεμήθηκε, άσκησαν την ευπείθεια. Αλλά επειδή κάποτε ονομάστηκαν δικοί του, και πλούτισαν με την οικειότητα προς αυτόν στην αρχή, για αυτόν και μόνο τον λόγο ζητούν να σωθούν: «Διότι επίστρεψε», λέει, «για να κληρονομήσουμε ένα μικρό μέρος από το άγιο όρος.»

Το ιερό Γράμμα, λοιπόν, σε πάρα πολλά σημεία ονομάζει την Εκκλησία άγιο όρος, της οποίας ένα μικρό μέρος έχουν γίνει οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ. Διότι, εάν είχαν αποδεχθεί την πίστη στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το σώμα της Εκκλησίας θα είχε συγκροτηθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από αυτούς, με την προσθήκη και του πλήθους των εθνών. Επειδή όμως, εξαιτίας της μεγάλης τους απείθειας, βρέθηκαν πίσω από τα έθνη, και το μεν πλήθος εκείνων είναι μεγαλύτερο σε αριθμό, ενώ αυτοί είναι εντελώς λίγοι –διότι μόνο το υπόλειμμα σώθηκε– για τον λόγο αυτόν κληρονόμησαν ένα μικρό μέρος στο άγιο όρος, δηλαδή στην Εκκλησία. Εάν, πάλι, κάποιος ισχυριστεί ότι η άνω πόλη, η εν ουρανοίς Εκκλησία, η μητέρα και τροφός των αγίων, ονομάζεται από αυτούς άγιο όρος, και ότι σε αυτήν επιθυμούν να λάβουν μερίδιο κληρονομιάς, θα το κατανοήσεις ορθά και με αυτόν τον τρόπο. Αναφέρει δε ότι περιήλθαν στην ίδια κατάσταση που βρίσκονταν εξ αρχής, όταν δεν τους εξουσίαζε, ούτε βέβαια είχε επικληθεί το όνομά του πάνω τους. Και ο λόγος αυτός είναι πολύ εύλογος· διότι, έχοντας εκπέσει άπαξ από τη δική του επιείκεια και σκέπη, επέστρεψαν στην αρχική τους κατάσταση. Και ποια είναι αυτή;

Και αυτό το έπραξαν επειδή εσύ μας αποστράφηκες· έτσι λοιπόν, εγκαταλελειμμένοι και έρημοι από τη δική σου επισκοπή, είμαστε τώρα τέτοιοι, όπως ήμασταν και πριν εσύ μας κυβερνήσεις. Διότι, όπως υπήρξε κάποτε καιρός κατά τον οποίο «ούτε προφήτες ούτε ιερείς ούτε βασιλείς» ούτε κανένα από τα δικά σου χαρίσματα είχαμε, με τον ίδιο τρόπο και τώρα περιπέσαμε σε εκείνη την ερημιά. Και τέτοιοι ήμασταν στην Αίγυπτο, όπου διατρίψαμε για μακρύ χρονικό διάστημα, πριν καν παρουσιαστεί σε εμάς ο Μωυσής. Διότι τότε ούτε «το όνομά σου» μας κοσμούσε ούτε «λαός σου» ονομαζόμασταν ούτε «μερίδα της κληρονομίας σου», και τώρα ομοίως καταλήξαμε στο ίδιο ακριβώς τέλος. Όλα αυτά φαίνεται να αναφέρονται στον καιρό μετά την παρουσία του Σωτήρος ημών, κατά τον οποίο εγκαταλείφθηκαν παντελώς εξαιτίας όλων όσων τόλμησαν εναντίον του Σωτήρος ημών. Διότι τώρα αληθινά «έχουν γίνει τέτοιοι όπως από την αρχή, όταν δεν τους κυβερνούσε» ο Θεός. Αντί δε του: «εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα κυριεύσει τα όρη από εσένα» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Γίναμε όπως αυτοί από τους προηγούμενους αιώνες, τους οποίους δεν θα εξουσιάσεις ούτε επικλήθηκε το όνομά σου σε αυτούς, ούτε κατέβηκες σχίζοντας τους ουρανούς. Από το πρόσωπό σου τα όρη κατέρρευσαν, η θάλασσα έλιωσε σαν από καύση πυρός, τα ύδατα πτοήθηκαν». Τέτοιοι λοιπόν, λέγει, γίναμε, σαν εκείνους που δεν γεύθηκαν ποτέ τα θαύματά σου, στους οποίους δεν έδειξες τα θαυμάσιά σου που συντελέστηκαν επί Μωυσή.

Γ΄. Και, για να πω κάτι πιο συγκινητικό, λαμβάνοντας θάρρος όπως απέναντι σε πατέρα που μας παρέδωσε: ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ είσαι ο Πατέρας μας· και προς εσένα προσβλέπουμε· εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε· το όνομά σου επικαλούμαστε. Γι' αυτό θα απολογηθώ, «πλην όμως δίκαια θα μιλήσω απέναντί σου», λέει ο Ιερεμίας, γίναμε όπως ακριβώς στην αρχή, όταν δεν μας κυβερνούσες, και ξέχασες την άγια διαθήκη σου, και απέκλεισες από εμάς τα ελέη σου. Γι' αυτό γίναμε όνειδος στον αγαπητό σου, εμείς οι προσκυνητές της Τριάδος, οι τέλειοι ικέτες της τέλειας θεότητας· εμείς που δεν τολμούμε να υποβιβάσουμε στα δικά μας μέτρα τίποτε από όσα βρίσκονται υπεράνω ημών· ούτε να επαιρόμαστε τόσο πολύ, ακολουθώντας τις άθεες και θεομάχες γλώσσες, ώστε να καταστήσουμε τη θεία Δεσποτεία ομόδουλη· αλλά παραδοθήκαμε προφανώς εξαιτίας των άλλων μας αμαρτιών, και επειδή δεν πολιτευθήκαμε επάξια των εντολών σου, αλλά πορευθήκαμε οπίσω από την πονηρή μας διάνοια.

Αλλά τίποτε δεν είναι τόσο φοβερό, όσο το ότι η ειρήνη έχει εκδιωχθεί, η ευπρέπεια της Εκκλησίας έχει αφαιρεθεί, και το παλαιό αξίωμα έχει καταλυθεί. Και σε τέτοιον βαθμό έχει αναστραφεί η τάξη, ώστε, ενώ προηγουμένως από εκεί που δεν ήμασταν λαός γίναμε λαός, και από εκεί που δεν ήμασταν έθνος γίναμε έθνος, τώρα κινδυνεύουμε, από μέγιστος λαός και έθνος, να διαλυθούμε και να γίνουμε πάλι μη λαός και μη έθνος, όπως ακριβώς στην αρχή, όταν δεν κυβερνούσες εσύ εμάς, ούτε είχαμε συνενωθεί σε ένα όνομα και μία τάξη.

Διότι έκαστος εξ ημών πλανήθηκε στη δική του οδό, εγκαταλείποντας την ευθεία οδό, και γίναμε όπως ήμασταν εξ αρχής, όταν δεν μας κυβερνούσες, Κύριε. Και αληθινά εκπληρώθηκε σε εμάς η προφητεία του Δαβίδ που λέει: Και αναμείχθηκαν με τα έθνη, και έμαθαν τα έργα τους.

Υπόταξε σε αυτόν τα αιμοχαρή και εχθρικά έθνη και αναστρέψε, Κύριε, την απρόσκοπτη ευημερία τους, για να μην μας εξολοθρεύσουν ολοκληρωτικά και γίνουμε όπως στην αρχή, όταν δεν μας κυβερνούσες, ούτε είχε επικληθεί σε εμάς το άγιο και προσκυνητό σου όνομα.

Ναι, Δέσποτα παντοδύναμε Κύριε, εισάκουσε τη δέησή μας, διότι εκτός από εσένα δεν γνωρίζουμε άλλον. Το όνομά σου επικαλούμαστε· διότι εσύ είσαι «αυτός που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και όλοι μας επιζητούμε τη δική σου βοήθεια. Επίβλεψε λοιπόν από τον ουρανό, Κύριε, «και δες από τον οίκο της άγιας δόξας σου. Πού είναι ο ζήλος σου και η ισχύς σου; Πού είναι το πλήθος του ελέους σου και των οικτιρμών σου», ώστε να ανεχθείς την πτώση μας; «Διότι εσύ είσαι Πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε, και ο Ισραήλ δεν μας αναγνώρισε· αλλά εσύ, Κύριε, είσαι Πατέρας μας, λύτρωσέ μας», διότι από την αρχή το άγιο όνομά σου βρίσκεται πάνω μας, καθώς και το όνομα του μονογενούς σου Υιού, και του αγίου σου Πνεύματος. «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου;» «Μην μας τιμωρήσεις με τη ράβδο των κρίσεών σου.» «Γιατί σκλήρυνες τις καρδιές μας, ώστε να μην σε φοβόμαστε;» Μας εγκατέλειψες στην αυτονομία της πλάνης; Επίστρεψε, Κύριε, τους δούλους σου για χάρη της αγίας σου Εκκλησίας, για χάρη όλων των απ' αιώνος αγίων σου, ώστε «για λίγο να κληρονομήσουμε το άγιο όρος σου. Οι εχθροί μας καταπάτησαν το αγίασμά σου· γίναμε όπως από την αρχή, όταν δεν μας εξουσίαζες, ούτε είχε επικληθεί το όνομά σου πάνω μας.» λη΄.

Στον Ευσχήμονα Λαμψάκου Πληροφορήθηκα ότι η οσιότητά σου συνελήφθη από τους διώκτες. Και αυτό είναι έργο της Θείας Πρόνοιας, ώστε και μέσω της δικής σου ομολογίας να υποστηριχθεί και να εδραιωθεί η Εκκλησία του Θεού από τον σεισμό που την κατέλαβε εξαιτίας της ασέβειας. Διότι, βλέπεις, αγαπητέ μου, τις πτώσεις: πόσο ελάχιστοι είναι σχεδόν εκείνοι που παραμένουν ακατάβλητοι από όλους τους βαθμούς, ενώ όλοι οι άλλοι έχουν πέσει. Ω, τι οργή έχει ξεσπάσει. Ω, τι επιστροφή στα παλαιά έχει συμβεί. Γίναμε όπως ήμασταν στην αρχή, όταν είχε αφαιρεθεί ο στολισμός της Εκκλησίας και είχε καταλυθεί ο νόμος του Θεού. Τέτοια είναι η παρούσα κατάσταση, αξιοθρήνητη και σκοτεινή: θυσιαστήρια καθυβρίζονται με την ατίμωση των αγίων εικόνων, ναοί βεβηλώνονται από τους ασεβείς ιερείς. Τι ανάγκη υπάρχει να πολυλογώ; Ο Χριστός ατιμάζεται και διώκεται με την αθέτηση της ιερής του μορφής. Αν λοιπόν συμβαίνουν αυτά στον Χριστό, τι να πει κανείς για τη Θεοτόκο ή για οποιονδήποτε από τους θεράποντες του Θεού; Αυτά είναι άξια θρήνων και οδυρμών. Αυτά τα ακούγαμε βέβαια από τους δικούς μας πατέρες, οι οποίοι γνώριζαν από προσωπική πείρα τα όσα είχαν συμβεί τότε, τώρα όμως παρουσιάζονται και σε εμάς τους ταπεινούς, προκαλώντας μας μεγάλη οδύνη.

Ω, άθλιοι των αθλίων εκείνοι, για τους οποίους η αφθονία των αγαθών που απόλαυσαν μετατρέπεται σε υπερβολική δυστυχία, και αφού άνθισαν ξανά στο εύκρατο κλίμα της εποχής σου, έπειτα ξαφνικά ξεράθηκαν και έγιναν όπως ακριβώς στην αρχή, όταν δεν τους κυβερνούσες, έχοντας μόνο τούτο παραπάνω τώρα, το να αισθάνονται περισσότερο τις συμφορές και το να έχουν στερηθεί τις πιο χρηστές ελπίδες. Ποιον ελπίζουν να βρουν στο εξής, ο οποίος στα μεν πολιτικά πράγματα θα προΐσταται με τέτοιο τρόπο ώστε να αγνοεί ακόμη και το όνομα των πολεμικών συγκρούσεων, ενώ στα πολεμικά θα ηγείται τόσο ηρωικά, ώστε, χωρίς καν κάποιος να αντικρίσει απλώς την πόλη, θα φτωχαίνει τον αντίπαλο και θα πλουτίζει τον υπήκοο; Ποιος θα κάνει τους στρατιώτες να εξορμούν στον πόλεμο πετώντας, αλλά να επιστρέφουν βαρείς και δυσκίνητοι, το πρώτο εξαιτίας της ανάλαφρης προθυμίας και ελπίδας, και το δεύτερο εξαιτίας της αφθονίας των λαφύρων; Σε ποιον θα αναπαυθεί το πλήρωμα της εκκλησίας και θα τον έχει ως τέκνο γηροκόμο, που θα πιστεύει ότι στηρίζεται στις ευλογίες της και θα φροντίζει να την αντιστηρίζει με τα υλικά αγαθά;