Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 63:3

Από τον ίδιο λόγο Ευλογώντας δε ο Ιακώβ τον Ιούδα, από τον οποίο επρόκειτο ο Κύριος να προσλάβει το ανθρώπινο σώμα, λέει: «θα πλύνει στο κρασί τη στολή του και στο αίμα του σταφυλιού το ένδυμά του». Και αυτό, σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, δεν το έπραξε· διότι δεν έπλυνε τη στολή του με κρασί. Γιατί όμως, αφού λέει ότι θα πλύνει τη στολή του με κρασί, προσθέτει και «με αίμα σταφυλιού»; Μήπως άλλο πράγμα είναι το κρασί και άλλο το αίμα του σταφυλιού; Καλύτερα από εμάς το γνωρίζει ο Ησαΐας, ο οποίος λέει για το ένδυμά του ότι είναι «σαν από πάτημα σε πατητήρι, γεμάτο από πατημένα σταφύλια». Επομένως, το ένδυμα αυτό, για το οποίο προφητεύει ότι πλένεται στο κρασί και στο αίμα του σταφυλιού, δεν είναι χιτώνας που πλένει ο τεχνίτης. Διότι είναι παράλογο και ανάρμοστο να πλένει κανείς το ρούχο του με κρασί, πράγμα που δεν φαίνεται να έχει πράξει ούτε κάποιος από τους άφρονες ανθρώπους. Επειδή όμως προγνώριζε μέσω του Αγίου Πνεύματος ότι ο Υιός του Θεού επρόκειτο για χάρη μας να φορέσει σώμα προερχόμενο από τον ιουδαϊκό λαό, ο οποίος ονομάζεται άμπελος και αμπελώνας, για αυτόν τον λόγο είπε: «από τον βλαστό ανέβηκες, υιέ μου Ιούδα», και το «να πλύνει στο αίμα τη στολή», φανερώνει το να πλύνει στο ίδιο του το αίμα το σώμα που φόρεσε ως ένδυμα, μέσω του οποίου σώματος και αίματος, αφού απέπλυνε τις αμαρτίες των ανθρώπων, τους ενέδυσε όλους μέσα στο δικό Του σώμα.

Ψαλμός υπέρ των ληνών. Ερώτηση 77. Ποιους ονομάζει ληνούς; Απόκριση. Τις εκκλησίες, στις οποίες εκχέεται ο οίνος, δηλαδή το άγιο αίμα του Κυρίου Ιησού Χριστού, και θυσιάζεται το άγιο σώμα Του. Αυτό που λέει ο προφήτης Ησαΐας, «Ληνό πάτησα ολομόναχος», αυτό ακριβώς ερμηνεύει. Όπως ακριβώς ο ληνός είναι δοχείο, και μέσα σε αυτόν καταπατούνται τα σταφύλια, έτσι καταπάτησε και ο Χριστός τους εχθρούς Του, νοητούς και αισθητούς. Ας πούμε και τούτο, ότι ο Χριστός είναι βότρυς και σταφύλι, ο οποίος, αφού σύνθλιψε τον εαυτό Του με εκούσια πληγή και θάνατο, απέσταξε το θείο γλεύκος, και έβαψε πορφυρό τον εαυτό Του με το ίδιο Του το αίμα. Είναι δε ολομόναχος, διότι μόνος Αυτός ο Χριστός πέθανε για εμάς· «Διότι ούτε άγγελος, ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε». Ο δε Πέτρος Τον αρνήθηκε κατά τον καιρό του πάθους, και οι υπόλοιποι απόστολοι τράπηκαν σε φυγή.

«Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν από πατητήρι γεμάτο που έχει καταπατηθεί;». Αποκρίνεται, λοιπόν, ο Χριστός και λέει: «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος». Αληθινά πάτησε πατητήρι ο Χριστός, το πατητήρι των δικών μας παθών, το πατητήρι των δικών μας κακών· διότι συνέτριψε εκείνα τα σταφύλια και ανήγειρε άλλα πατητήρια. Γι' αυτά ο Δαβίδ ψάλλει και λέει: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Και επειδή αυτός ο ψαλμός μάς αναγνώστηκε μόλις τώρα, συλλογίσου, αγαπητέ, ή μάλλον μάθε από εμάς, αν το επιθυμείς, ότι αυτός ο ψαλμός έχει την εξής επιγραφή: «Ψαλμός υπέρ των ληνών». Εκείνο, λοιπόν, όπως είπα, το πατητήρι των εναντίων δυνάμεων αφού το κατήργησε, ανήγειρε για εμάς άλλο επουράνιο. Αλλά ας επαναλάβουμε το ρητό. Τι λέει, λοιπόν, ο Χριστός; «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος». Διότι ποιος άλλος έπαθε για εμάς; «Μήπως ο Παύλος σταυρώθηκε για εμάς, ή στο όνομα του Παύλου βαπτιστήκαμε;». Μόνος σταυρώθηκε για εμάς ο Χριστός ο Υιός του Θεού, μόνος έπαθε για εμάς, μόνος μάς έσωσε· «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος».

Μην αφήνεις πάλι απέξω, αγαπητέ, τον Πατέρα από τη θεία Οικονομία, ούτε πάλι το Άγιο Πνεύμα, μη πεις ότι ο Πατέρας δεν γνώριζε ότι πάσχει ο Υιός. Αλλά και γνώριζε και προέβλεπε και συνευδοκούσε, δεν συμπάσχονταν όμως, ούτε το Πνεύμα· διότι μόνος ο Υιός ανέλαβε την Οικονομία για χάρη μας. Αλλά ούτε και αυτός έπαθε φυσικά ως προς τη θεότητα, αλλά, στο πλαίσιο της οικονομίας υπέρ ημών, δέχθηκε επάνω του τα πάθη· δεν έπαθε όμως, επειδή ήταν Θεός. «Πατητήρι», λέει, «πάτησα ολομόναχος και από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς άνδρας μαζί μου». Ούτε προφήτης, ούτε δίκαιος, ούτε πατριάρχης, ούτε όσιος. Διότι λέει κάπου: «Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου με πλησίασαν αντίκρυ μου και στάθηκαν απέναντι». «Πατητήρι πάτησα ολομόναχος». Διότι, «απομάκρυνες», λέει, «τους γνωστούς μου από εμένα» και «από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς άνδρας μαζί μου». Θέλεις να μάθεις ότι κανείς από τα έθνη δεν ήταν μαζί του; Αναλογίσου τον καιρό του πάθους· διότι, όταν ο Χριστός σταυρωνόταν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης και οι άλλοι τον άφησαν και έφυγαν, και έτρεξαν πάλι στην αλιεία των ιχθύων. Μήπως υπήρχε κανείς από τα έθνη μαζί του; «Πατητήρι πάτησε ολομόναχος και από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς άνδρας μαζί μου». Φάνηκα δυνατός, λέει, στην πάλη μόνος μου, φάνηκα δυνατός στη νίκη μόνος μου, αλλά και ολομόναχος νίκησα. Στους δικούς μου ανθρώπους δωρίζω τη νίκη· διότι, αν και κατά προαίρεση ήταν εχθροί, εντούτοις κατά την ουσία αποτελούσαν δικό μου δημιούργημα. «

«Πάτησα τον ληνό ολομόναχος και από τα έθνη δεν υπήρχε κανένας άνδρας μαζί μου, και τους καταπάτησα με τον θυμό μου» και τα εξής.

Και αμέσως προσθέτει την αιτία για την οποία πάτησε τον ληνό και για ποιον λόγο τον πάτησε, και λέει: «Διότι ήλθε σε αυτούς ημέρα ανταποδόσεως». Μακροθύμησα, λέει, απέναντι στον διάβολο για πολύ χρόνο, τον ανέχθηκα να τυραννά, είδα το έργο μου συντετριμμένο και το υπέμεινα. Αλλά επειδή έφτασε η ημέρα της ανταποδόσεως, επειδή για τα τόσα αμαρτήματα των πλασμάτων μου ευδόκησα να γίνω ίλεως, επειδή ελέησα τον Αδάμ που με εξύβρισε, έφτασε ο καιρός και, αφού συγκέντρωσα όλους τους δαίμονες σε ένα μέρος σαν τσαμπιά, πάτησα μόνος τον ληνό τους, «και από τα έθνη δεν υπήρχε κανένας άνδρας μαζί μου».

Διότι μνημονεύεται το ζητούμενο· και δεν είναι εγκαταλελειμμένη, όπως η πρώτη, δηλαδή το πλήθος όσων απίστησαν. Ειπώθηκε λοιπόν από τον Χριστό, αφενός διά της φωνής του Ιερεμία: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου», και αφετέρου διά του ίδιου του Σωτήρα όλων μας Χριστού: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας». Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ, με κόκκινα ιμάτια από τη Βοσόρ; Αυτός που είναι ωραίος με τη στολή του, φωνάζει με δύναμη: Εγώ ομιλώ περί δικαιοσύνης και κρίσεως σωτηρίας. Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτιά σου, και τα ενδύματά σου σαν από άνθρωπο που πατάει σε γεμάτο πατητήρι; Και από τα έθνη δεν υπάρχει κανένας άνδρας μαζί μου. Και τους καταπάτησα με θυμό, και τους συνέτριψα σαν χώμα. Και κατέβασα το αίμα τους στη γη, και μόλυνα όλα τα ενδύματά μου. Διότι ημέρα ανταποδόσεως ήλθε σε αυτούς, και έτος λυτρώσεως έχει φθάσει.

Και κοίταξα, και δεν υπήρχε βοηθός. Και παρατήρησα, και δεν βρέθηκε κανείς να συμπαρασταθεί, και τους έσωσε ο βραχίονάς μου, και ο θυμός μου συμπαραστάθηκε. Και τους καταπάτησα με την οργή μου, και τους μέθυσα με τον θυμό μου, και έχυσα το αίμα τους στη γη. Σοφά και έντεχνα ο λόγος της προφητείας σχεδόν ζωγραφίζει την άνοδο στους ουρανούς του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Διότι, αφού έφερε εις πέρας το έργο της ένσαρκης οικονομίας, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς.

Όταν λοιπόν ρωτούσαν οι άγγελοι, ή ίσως και όταν έλεγαν μεταξύ τους το «Ποιος είναι αυτός;», αποκρίνεται και λέει: «Εγώ λαλώ δικαιοσύνη, και κρίση σωτηρίου». Και ονομάζει δικαιοσύνη, είτε το ευαγγελικό και θεσπέσιο κήρυγμα, είτε ότι κάθε λόγος του Θεού είναι δίκαιος. Ως κρίση δε σωτηρίου ίσως ονομάζει την κρίση που αφορά εμάς, διότι δίκασε την υπ' ουρανόν οικουμένη, και τον Σατανά που την αδίκησε, και έσωσε αυτούς που ήταν καταβεβαρημένοι από τις αφόρητες πλεονεξίες. Εξέβαλε δε από την εξουσία πάνω τους τον αποστάτη και αλλότριο. Διότι είπε τώρα ότι «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου. Τώρα ο άρχοντας του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω, και εγώ εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Όταν ο Χριστός είπε αυτά, πάλι ξαναρωτούν και λένε: «Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου, και τα ενδύματά σου σαν από πατητήρι γεμάτο που έχει καταπατηθεί;» Εδώ θυμήσου τον πατριάρχη Ιακώβ που λέει το: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του, και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του». Διότι τα ενδύματα φαίνονταν βαμμένα κόκκινα από το αίμα, και σαν να είχαν πάρει ερυθρό χρώμα από το κρασί. Έπειτα πάλι αμέσως ο Σωτήρας λέει: «Και από τα έθνη δεν υπάρχει κανείς άνδρας μαζί μου»· συνεχίζει τον λόγο και προσθέτει κατόπιν και αυτά: «Διότι εγώ, είπε, λαλώ δικαιοσύνη, και κρίση σωτηρίου, και από τα έθνη δεν υπάρχει κανείς άνδρας μαζί μου».

«Σου ανοίγονται με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, μόλις σε είδαν, έτρεμαν;» <Θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας.> (E f. 128, K f. 122) Αυτούς που κατέπεσαν, λέει, στον βυθό των ηδονών και είναι βυθισμένοι στις κοσμικές φιληδονίες, θα τους επιστρέψω σε εμένα. <Για να βαφτεί το πόδι σου στο αίμα.> (A f. 341 b) Διδάσκει το πώς θα επιστρέψουν, δηλαδή με την εξόντωση των πονηρών δυνάμεων. Διότι κατέβασε στη γη το αίμα τους και ραντίστηκε από τη συντριβή τους, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα, ώστε να βαφτεί και το πόδι του στο αίμα. Ο λόγος περιγράφει αυτά τα γεγονότα με έναν πιο ιστορικό (παραστατικό) τρόπο, πλάθοντας την εικόνα σαν να πρόκειται για πόλεμο και στρατηγό. Διότι αυτοί που συνηθίζουν να νικούν στους πολέμους και τις μάχες, βουτούν το πόδι τους στα αίματα των πεσόντων καθώς πατούν πάνω στους σκοτωμένους. Έτσι και εδώ, επειδή παρουσίασε τον Θεό των όλων σαν έναν αριστέα πολεμιστή που κατατροπώνει τους εχθρούς του και ελευθερώνει όσους άδικα είχαν υποδουλωθεί, ο λόγος περιγράφει ποτάμια αιμάτων, νεκρούς να καταπατώνται, ριγμένους άταφους, και παραδομένους ως βορά στους σκύλους. Σώζεις επομένως, λέει, αυτούς που κινδυνεύουν, και πολεμάς ενάντια στους εχθρούς, ώστε να βαφτεί το πόδι σου στο αίμα, και να βαφτεί επίσης η γλώσσα των σκύλων σου από το αίμα των εχθρών.

Γι' αυτό ρωτούν λέγοντας: «Ποιος είναι αυτός που έχει έρθει;». Εκείνος δε τους αποκρίνεται λέγοντας: «Εγώ λαλώ δικαιοσύνη και κρίση σωτηρίας», κατά δε τον Σύμμαχο: «Εγώ λαλώ με δικαιοσύνη, υπερμαχώντας για να σώσω». Διότι, υπερμαχώντας υπέρ εκείνων που καταπονούνταν αδίκως από τις αντίπαλες δυνάμεις, τις μεν τις καταδίωκε ως εχθρούς, τους δε τους έσωζε ελευθερώνοντάς τους από τη δυναστεία των εχθρών. Μετά από αυτή την απάντηση, τον ρωτούν για δεύτερη φορά λέγοντας: «Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν από κάποιον που πατάει σε γεμάτο ληνό που έχει καταπατηθεί;»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Γιατί έχουν γίνει κατακόκκινα σαν φωτιά τα ενδύματά σου και τα ιμάτιά σου σαν εκείνου που πατάει τον ληνό;». Και δεν αρνείται να διδάξει πώς συνέβη να γίνει αυτό. Γι' αυτό προσθέτει, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ληνό πάτησα ολομόναχος, και από τους λαούς δεν υπάρχει κανείς μαζί μου, και τους πάτησα στον θυμό μου και τους καταπάτησα στην οργή μου, και ραντίστηκε το νικητήριο αίμα τους πάνω στα ιμάτιά μου, και όλα μου τα ενδύματα τα μόλυνα». Δες δε πώς έχει ειπωθεί ότι «πάτησε τον ληνό ολομόναχος»· διότι «μόνο σε αυτόν έδωσε την κρίση ο Πατέρας», και την ανταπόδοση των αμαρτημάτων συνηθίζει να την ονομάζει «ληνό», γι' αυτό στους Θρήνους ο Ιερεμίας λέει: «Ληνό πάτησε ο Κύριος για την παρθένο θυγατέρα του Ιούδα. Γι' αυτά εγώ κλαίω».

Και όπως ακριβώς η ταυτόχρονη εξέταση των αμαρτημάτων και ο έλεγχος γι' αυτά, καθώς και η επιβολή της ποινής και η τιμωρία, έχει ονομαστεί «ληνός» (πατητήρι), έτσι και για τους αγαθούς καρπούς που τρυγώνται από την αγαθή άμπελο γίνονται «ληνοί» θεοφιλείς και αρεστοί στον Θεό, για τους οποίους έχουν αναφερθεί και «επιλήνιοι ύμνοι» στους Ψαλμούς. Όμως, από όσα ειπώθηκαν, αυτός «μόνος» του και χωρίς να συμπράττει κανείς μαζί του «πάτησε τον ληνό» και εξουδετέρωσε όλους τους εχθρούς κατά τον καιρό της εκδικήσεως, «καταργώντας κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη· διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του». Έτσι, λοιπόν, αφού υποτάξει τους εχθρούς και συντρίψει το σπέρμα τους, χωρίς να υφίσταται πλέον κανένας εχθρός, ούτε διάβολος ούτε δαίμονας, και χωρίς να υπάρχει πια κακία ή αμαρτία, θα προσαγάγει στον Πατέρα εκείνους που θα βασιλεύονται από αυτόν στον καινό αιώνα, «όταν και θα παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα», σύμφωνα με τον Απόστολο. «Μολύνει» δε τα «ενδύματά» του, ώστε να λέγεται πως έγιναν «ερυθρά», κατά τρόπο εμφατικό όπως σε προσωποποιία· το ίδιο συμβαίνει και με το «αίμα» των εχθρών, για το οποίο λέει: «και κατέβασα το αίμα τους στη γη»· διότι βεβαίως δεν πρέπει να νοηθεί ότι υπάρχει αισθητό «αίμα» στις αντίπαλες δυνάμεις, μήπως άραγε λοιπόν πρέπει να ερμηνευθούν και αυτά μεταφορικά;

Αυτός δε, αφού έλαβε την εξουσία από τον Πατέρα, αφενός έσωζε αυτούς που ήταν άξιοι σωτηρίας, αφετέρου κατατρόπωνε τους πολεμίους και τους εχθρούς. Γι' αυτό λέει: «και ο θυμός μου ήρθε, και τους καταπάτησα και έχυσα το αίμα τους στη γη», φράση την οποία οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν ως «τη νίκη τους». Διότι, επειδή φαίνονταν προηγουμένως ότι ήταν κάποιοι ανυπότακτοι και δεν παραχωρούσαν σε κανέναν τη νίκη, εύλογα, υπονοώντας την ήττα και την ταπείνωσή τους, αναφέρει ότι κατέβασε «στη γη τη νίκη τους». Η μεν προφητεία περί της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού έχει ολοκληρωθεί, ο δε λόγος αρχίζει μια άλλη υπόθεση, μέσω της οποίας εξαγγέλλει τις ευεργεσίες του Θεού προς τον λαό των Ιουδαίων. Και εκ μέρους του λαού διατυπώνει κατηγορία εναντίον του, αποδεικνύοντας μέσω της εξομολόγησης ότι η αποβολή τους και η έσχατη ερήμωση της Ιερουσαλήμ έχουν επέλθει με δίκαιη κρίση του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Το έλεος του Κυρίου θυμήθηκα», και προσθέτει: «τις αρετές του Κυρίου θα ανακαλέσω στη μνήμη». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τις παράδοξες ευεργεσίες του ελέους Του ποτέ δεν θα παραδώσω στη λήθη, αλλά εγώ θα θυμάμαι πάντοτε και το έλεος και τα θαυμάσιά Του, όσα μας έχει ποτέ παράσχει. Αν και στο τέλος μάς βρήκαν σκυθρωπά γεγονότα, με την οργή του Θεού και για το έθνος και για την πόλη της Ιερουσαλήμ, όταν παραδόθηκε ο ναός μέσα σε αυτήν, μέχρις ότου αυτά να ξεριζωθούν εκ θεμελίων.

Γι' αυτό ελέγετο στον Ησαΐα: «Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ, με κόκκινα ιμάτια από τη Βοσόρ;» και στη συνέχεια: «Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου, και τα ενδύματά σου σαν εκείνου που πατάει τον ληνό, που είναι γεμάτος από πατημένα σταφύλια;» Έπειτα στη συνέχεια απαντά προς αυτούς που τον ρώτησαν, και λέει: «Τους καταπάτησα με τον θυμό μου.» Και εδώ, λοιπόν, μετά τη συντριβή των κεφαλών των δρακόντων έχει αναφερθεί: «Για να συνθλίψει το πόδι σου μέσα στο αίμα,» ή, «Για να βαφτεί το πόδι σου στο αίμα, και η γλώσσα των σκύλων σου από τους εχθρούς εξαιτίας αυτού.» Αντί αυτού, σαφέστερα ο Σύμμαχος ερμήνευσε λέγοντας: «Και να γλείψει η γλώσσα των σκύλων σου από τον καθένα από τους εχθρούς σου.» Και ως σκύλους του Κυρίου που γλείφουν το αίμα των εχθρών του, ποιους θα μπορούσες να πεις, παρά κάποιους άγρυπνους φύλακες που φυλάσσουν τα ποίμνιά του, φρουρώντας την Εκκλησία του, ή κάποιες τιμωρητικές δυνάμεις που επιβαίνουν στη συντριβή των εχθρών του, και σαν να δοκιμάζουν να γευτούν την καταστροφή τους; «Θεάθηκαν οι πορείες σου, Θεέ, οι πορείες του Θεού μου, του βασιλιά μου, που βρίσκεται στο άγιο.» Και αυτά έχουν προστεθεί ως συνέχεια σε όσα ειπώθηκαν προηγουμένως.

Διάταξε να υψωθούν οι πύλες, να γίνουν υψηλότερες, ώστε να υποδεχθούν Εκείνον που εξυψώθηκε μέσα από το Πάθος. Απάντησε σε όσους απορούν εξαιτίας του σώματος και των συμβόλων του Πάθους, με τα οποία ανέρχεται χωρίς να έχει κατέλθει με αυτά, και για τον λόγο αυτόν ρωτούν: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;», ότι είναι ο Κύριος, ο κραταιός και δυνατός σε όλα όσα ανέκαθεν έχει πράξει και πράττει, καθώς και στον τωρινό πόλεμο και στο τρόπαιο υπέρ της ανθρωπότητας· και δώσε στη διπλή ερώτηση διπλή την απάντηση. Και αν εκπλήσσονται, λέγοντας, σύμφωνα με τη δραματική αφήγηση του Ησαΐα: «Ποιος είναι αυτός που καταφθάνει από την Εδώμ και από τα γήινα;» ή «Πώς είναι ερυθρά τα ενδύματα του αναίμακτου και ασώματου, σαν εκείνου που βαδίζει σε ληνό, έχοντας πατήσει γεμάτο ληνό;», πρόβαλε την ωραιότητα της στολής του σώματος που έπαθε, το οποίο καλλωπίστηκε από το Πάθος και λαμπρύνθηκε από τη Θεότητα, από την οποία τίποτα δεν είναι πιο εράσμιο ούτε πιο ωραίο.

Διάψαλμα: παύση του λόγου για την έναρξη άλλης προφητείας. «Ποιος θα εγερθεί;» Ποιος από τους πονηρούς δαίμονες ή τους ανθρώπους τότε θα αντισταθεί στον Θεό ή θα μπορέσει να τον κοιτάξει στα μάτια ή να μιλήσει με παρρησία; Ή «ποιος θα συμπαρασταθεί;» Ποιος, λέει, θα σταθεί μαζί μου στον σταυρό ή θα με βοηθήσει, όταν οι Ιουδαίοι διαπράττουν εναντίον μου την ανομία; Διότι είναι γραμμένο: «Πάτησα το πατητήρι μόνος μου και κανείς από τους άρχοντες των εθνών δεν ήταν μαζί μου». «Εκτός από το ότι»: Εκτός από το ότι ο Πατέρας μόνος ήταν μαζί μου. «Για λίγο»: Όπως νόμιζαν οι Ιουδαίοι, αλλά η ψυχή μου παροίκησε στον Άδη, λέει ο Κύριος· «για λίγο», δηλαδή για μικρό χρονικό διάστημα. «Αν έλεγα»: Ο λόγος αναφέρεται στον Πέτρο, ο οποίος, αφού κλονίστηκε, δίστασε. «Το έλεός σου»: Διότι ο Πέτρος είχε τον νου του στραμμένο στον Σωτήρα· και αν με το στόμα του τον αρνιόταν, εντούτοις η ψυχή του δεν εξέπιπτε από την ελπίδα. «Κατά το πλήθος»: Διότι αναλογιζόταν την άρνηση και η καρδιά του δεν άντεχε την οδύνη. «Παρηγοριές»: Όταν ο Κύριος είπε στον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;», τότε παρηγορήθηκε ο Πέτρος. «Μήπως θα προστεθεί»: Δηλαδή δεν προστίθεται σε σένα θρόνος ανομίας, αλλά δείχνεις ευσπλαχνία για τις κακίες των ανθρώπων, ως δίκαιος κριτής, ως συμπαθής. «Αυτός που πλάθει»: Διότι επέτρεψε (επέτρεψες) να κλονιστεί ο Πέτρος, ώστε να γνωρίσει αυτόν που τον ανορθώνει, για να γίνει ευσπλαχνικός προς τον αλλόφυλο. «Θα θηρεύσουν»: Οι Ιουδαίοι την ψυχή του Χριστού. «Και αίμα»: Το αίμα του Χριστού· διότι είναι αθώος, καθώς είναι καθαρός και άμωμος.

ΨΑΛΜΟΣ Π'. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών. Ψαλμός του Ασάφ. 1. Για ποιο λόγο άραγε ο προφήτης καθόρισε τον παρόντα ψαλμό ως επιλήνιο; Διότι στο παρόν δεν κάνει απολύτως καμία αναφορά σε ληνό, ούτε σε κάποιον τρύγο, ούτε σε απαρχές των καρπών του αγρού· προβάλλει όμως τον Ιωσήφ, ο οποίος έγινε εικόνα και μαρτύριο του Χριστού, ο οποίος πάτησε τη ληνό των παθημάτων για χάρη μας, όπως ο ίδιος δίδαξε μέσω της προφητείας του Ησαΐα: «Ληνό πάτησα μόνος». Γιατί όμως ονομάζει τα πάθη ληνό; Επειδή εμείς, πίνοντας σαν γλεύκος το αίμα που έρρευσε από αυτά, ευφραινόμαστε. «Αγαλλιάσθε στον Θεό τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ».

Διότι εκείνοι χρωστούσαν θάνατο, των οποίων ήλθα να εξοφλήσω το χρεωστικό έγγραφο. Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Λέει ότι είναι όμοιος με αυτούς που κατέρχονται στον λάκκο του θανάτου. Θεωρήθηκε ότι χρωστούσα και εγώ θάνατο όπως εκείνοι, όμως δεν συνέβαινε αυτό, διότι το φανερώνουν τα ακόλουθα. Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Διότι υπέμεινε τον σταυρό και το πάθος ως άνθρωπος αβοήθητος, μη επιτρέποντας σε κανέναν άγγελο να του συμπαρασταθεί, ώστε να λέει: Πατητήρι πάτησα μόνος, και επιτιμώντας τον Πέτρο, όταν απέκοψε το αυτί ενός από όσους τον συνελάμβαναν, του είπε τα εξής: Δεν νομίζεις ότι μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα θέσει τώρα στη διάθεσή μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές των προφητών, ότι έτσι έπρεπε να συμβεί;

Αναζητώντας, από ιστορικής άποψης, κάποιον λαό απομακρυσμένο από τους αγίους, για τον οποίο ο Δαβίδ έγραψε τον ψαλμό, δεν θα βρούμε κανέναν. Επομένως, είναι ανάγκη να τα αποδεχθούμε αυτά με πνευματικό τρόπο, όπως ακριβώς γράφτηκαν από το Πνεύμα. Διότι ο Προφήτης συνέγραψε τον ψαλμό για τον λαό των εθνών, ο οποίος βρισκόταν μακριά από τους αγίους, επειδή δεν είχαν καμία κοινωνία με τους πατριάρχες ή τους προφήτες. Όμως, αυτοί που ήταν μακριά βρέθηκαν κοντά, όπως λέει ο Παύλος, όταν οι αλλόφυλοι συνέλαβαν τον νέο Δαβίδ στη Γεθ, δηλαδή στο πατητήρι (διότι Γεθ ερμηνεύεται πατητήρι). Πατητήρι δε ονομάζεται και η Εκκλησία, λόγω του Θεού, ο οποίος πατάει το μυστήριο μέσα σε αυτήν, καθώς βρίσκεται να αναφωνεί μέσω της προφητείας του Ησαΐα: Πατητήρι πάτησα μόνος, έτσι ώστε οι ουράνιες δυνάμεις να του ανταπαντούν με τα λόγια της ίδιας προφητείας.

Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ, με κατακόκκινα ιμάτια από τη Βοσόρ; Τόσο ωραίος στη στολή του, που βαδίζει με μεγάλη ισχύ; Εγώ είμαι που ομιλώ για δικαιοσύνη και κρίση σωτηρίας. Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου, και τα ενδύματά σου σαν εκείνου που πατάει στο πατητήρι; Πάτησα το πατητήρι, και από τα έθνη δεν υπήρχε κανείς μαζί μου, και τους καταπάτησα με τον θυμό μου, και τους συνέτριψα σαν το χώμα, και έχυσα το αίμα τους στη γη, και μόλυνα όλα μου τα ενδύματα. Διότι ήλθε σε αυτούς η ημέρα της ανταποδόσεως, και το έτος της λυτρώσεως είναι παρόν. Και κοίταξα, και δεν υπήρχε βοηθός· και παρατήρησα, και δεν υπήρχε κανείς να συμπαρασταθεί· και τους έσωσε ο βραχίονάς μου, και ο θυμός μου συμπαραστάθηκε. Και τους καταπάτησα με την οργή μου, και τους μέθυσα με τον θυμό μου, και έχυσα το αίμα τους στη γη. Το έλεος του Κυρίου θυμήθηκα, τις αρετές του Κυρίου σε όλα όσα ο Κύριος ανταποδίδει σε εμάς. Ο Κύριος είναι κριτής αγαθός για τον οίκο του Ισραήλ, ενεργεί σε εμάς σύμφωνα με το έλεός Του και σύμφωνα με το πλήθος της δικαιοσύνης Του. Και είπε: Δεν είναι λαός μου; Είναι τέκνα που δεν πρόκειται να αθετήσουν· και έγινε για αυτούς σωτηρία από κάθε θλίψη. Δεν τους έσωσε πρεσβευτής ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαγχνιζόταν· και αυτός τους λύτρωσε, και τους ανέλαβε, και τους ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνος.

Ανέβηκε στο ξύλο θεραπεύοντας το ξύλο του παραδείσου, και βοά: Πάτησα τον ληνό μόνος, και κανείς δεν ήταν μαζί μου, ούτε άγγελος, [ούτε πρέσβης, ούτε αρχάγγελος,] ούτε προφήτης, ούτε βασιλιάς, κανείς από τους δικαίους δεν ήταν μαζί μου· και μόνο ένας ήταν μαζί μου, ο οποίος δεν συνέτριψε μαζί μου τον θάνατο, αλλά κληρονόμησε μαζί μου τον παράδεισο· ήταν μαζί μου πάνω στο ξύλο, όχι μαζί μου στον πόλεμο εναντίον του θανάτου. Διότι, λέει, ο Κύριος είναι αυτός που συντρίβει τους πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Ένας ληστής ομολόγησε. Ω, τι παράξενα και παράδοξα πράγματα! Ο ληστής βρίσκεται με τον Χριστό, και ο μαθητής Ιούδας με τον διάβολο· το φως έγινε σκοτάδι, και το σκοτάδι μεταβλήθηκε σε φως· ο αμνός έγινε λύκος, και ο λύκος αμνός. Ο ληστής, έχοντας τα χέρια καρφωμένα με τα καρφιά, με πιστή φωνή ασπαζόταν τον Δεσπότη λέγοντας: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία Σου»· ενώ ο μαθητής προσφέροντας φιλί με τα χείλη, στην καρδιά του ετοίμασε το ξίφος· με τα χείλη εξέφραζε χαρά, και από την καρδιά του ανέδιδε δόλο, λέγοντας: «Χαίρε, Ραββί»· έπειτα Τον φιλά, και στρεφόμενος προς τους Ιουδαίους έλεγε, με νεύμα και όχι με λόγια: «Αφού Τον δέσετε, πάρτε Τον». Ω παράνομε Ιούδα, πού προστάζεις να οδηγηθεί Εκείνος που λέει: «Ο ουρανός είναι ο θρόνος Μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών Μου»;

Διότι αυτή η προσκύνηση, και η υποταγή σε αυτόν, αποτελεί για όλους θεμέλιο και ρίζα υψώσεως. Επειδή, αφού τους απάλλαξε από την αφροσύνη, την κενή αλαζονεία και την πλάνη των δαιμόνων, τους υπέταξε στον εαυτό του. Έτσι και άλλος προφήτης τον παρουσιάζει αιματωμένο, λέγοντας τα εξής: «Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ; Γιατί είναι κόκκινα τα ενδύματά του από τη Βοσόρ;». Πουθενά δεν υπάρχουν εκεί όπλα, ούτε τόξα και βέλη, παρά μόνο ενδύματα. Η έκφραση είναι μεν πιο υλική, αλλά σε σχέση με την προηγούμενη πιο λεπτή· ωστόσο, ακόμη και μέσα στην υλικότητά της, και εκεί ανάγει σταδιακά τον λόγο στα ασώματα. Διότι, επειδή ο προφήτης ρωτά από πού είναι κόκκινα τα ενδύματα, απαντά: «Πάτησα το πατητήρι ολομόναχος», δείχνοντας την ευκολία της νίκης, και το ότι δεν είχε κανέναν ως συνεργάτη του, αλλά ότι ο ίδιος ήταν αρκετός για τον εαυτό του. Όπως ακριβώς λέει εδώ: «Θα σε οδηγήσει θαυμαστά η δεξιά σου», έτσι και εκεί λέει: «Πάτησα το πατητήρι ολομόναχος». Με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή, που είναι εύκολο για εκείνον που βρίσκεται στο πατητήρι να καταπατά τα σταφύλια, έτσι είναι εύκολο και στον Θεό να πράξει όσα θέλησε· μάλλον όμως ούτε έτσι, αλλά πολύ περισσότερο. «Ο θρόνος σου, ο Θεός, εις τον αιώνα του αιώνος. Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία. Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Κάποιος άλλος μεταφραστής λέει: «Ο θρόνος σου, ο Θεός, είναι αιώνιος, και έτι περαιτέρω». Το δε εβραϊκό κείμενο για το «ο Θεός, ο Θεός σου», λέει «Ελωείμ Ελωάχ». Τι θα μπορούσε να πει εδώ ο Ιουδαίος; Διότι, για ποιον λέγονται αυτά;

Ψαλμός η'. Εις το τέλος, υπέρ των ληνών, ψαλμός του Δαβίδ. Του οποίου η επιγραφή είναι: «Εις το τέλος», λέγει, «υπέρ των ληνών». «Ληνοί» (πατητήρια) δε μυστικώς είναι ο σταυρός και ο τόπος του Κρανίου, στους οποίους, σαν τσαμπί σταφυλιού που συνθλίβεται, το δεσποτικό σώμα αποστραγγίστηκε και έρρευσε το αίμα του Χριστού ως θείος μούστος, για το οποίο έχει γραφεί και στον προφήτη Ησαΐα: «Γιατί», λέγει, «είναι κόκκινα τα ενδύματά σου, σαν εκείνου που πατάει σε γεμάτο πατητήρι;» Και εκείνος απαντά: «Πατητήρι», λέγει, «πάτησα ολομόναχος» και τα εξής. Αυτόν λοιπόν που συνθλίφθηκε με αυτόν τον τρόπο στα προαναφερθέντα πατητήρια, υμνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Διότι, αν και εμφανίστηκες στη γη και συναναστράφηκες με τους ανθρώπους, και πάλι «υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς» καθώς κάθισες στα δεξιά του Πατρός, από όπου ποτέ δεν χωρίστηκες. Εσύ που «από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων βρεφών ετοίμασες αίνο εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταργήσεις τον εχθρό και εκδικητή», τον κακόβουλο εκδικητή. Για να φράξεις, λέγει, τα στόματα των εχθρών σου, γέμισες τα στόματα των νηπίων με αίνους, ώστε να κράζουν: «Ωσαννά, σώσε εσύ που βρίσκεσαι στα ύψιστα», για να καταργήσεις κατά διπλό τρόπο τον διάβολο, ως εχθρό και εκδικητή: εχθρό, επειδή είναι πολέμιος και φίλος της αμαρτίας· εκδικητή, επειδή μετά την αμαρτία χτυπά με λύπη μέσω λογισμών απόγνωσης. «

Στέλνει μυστικά έναν από τους ταξιάρχους του στη χώρα εκείνων των αιχμαλώτων, σε μια παρθένο αμόλυντη και τελείως άφθορη, η οποία είχε ασύλληπτη ομορφιά και αξιοθαύμαστη αρετή, για να της αναγγείλει το κρυμμένο μυστήριο, ότι δηλαδή μέσω αυτής επέρχεται πλέον η λύτρωση των αιχμαλώτων και η ανάκληση του γένους. Η παρθένος απορεί με το μεγαλείο του γεγονότος· ο ταξιάρχης τής λύνει σαφέστατα την απορία· η παρθένος συγκατατίθεται να διακονήσει το θαύμα· ο βασιλιάς καταφθάνει με άρρητο τρόπο μέσω της παρθένου στη χώρα εκείνη, περιβάλλεται μορφή δούλου, συναναστρέφεται τους αιχμαλώτους, εξομοιώνεται με αυτούς στα πάντα «χωρίς αμαρτία»· αρχίζει αυτός που δελέασε (τον άνθρωπο) να δελεάζεται, προσπαθεί να πάρει τον λυτρωτή ως αιχμάλωτο, αγωνίζεται να τον συγκαταλέξει στους αιχμαλώτους· και ο βασιλιάς εκουσίως έρχεται στη φυλακή και συγκαταλέγεται με αυτούς, και γίνεται για τους αιχμαλώτους λύτρωση και για τους τυφλούς ανάβλεψη, όπως αποφάνθηκε για αυτόν κάποιος από τους δικούς του· έπειτα αποκαλύπτει τη δύναμη της εξουσίας του εκεί, χωρίς να χρησιμοποιήσει πλήθος στρατευμάτων για συμμαχία· αλλά, όπως ακριβώς πάτησε το πατητήρι ολομόναχος, έτσι ολομόναχος συντρίβει και την τυραννία του εχθρού. Υποτάσσει τον τύραννο και το στρατόπεδό του, αφανίζει με πάταγο τη μνήμη του, συντρίβει τα τόξα των δυναστών και κομματιάζει «σιδερένιους μοχλούς», και καταστρέφει εύκολα τα ταμεία και τα τυραννικά βασίλεια.

«Ερυθρότητα», όπως βλέπετε, «των ιματίων του από τη Βοσόρ»· αυτός, «ωραίος με τη στολή» του, βοά «με πολλή ισχύ»: «Εγώ εξαγγέλλω δικαιοσύνη και κρίση σωτηρίας». Και «γιατί», λέει, «είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν εκείνου που πατάει σε γεμάτο πατητήρι που έχει καταπατηθεί;». «Πατητήρι», λέει, «πάτησα» ολομόναχος «και από τα έθνη δεν υπάρχει κανένας άνδρας μαζί μου». Στο πάτημα του πατητηριού, λέει, του σταυρού και του πάθους, στο πατητήρι του Κρανίου διά της λόγχης που τρύγησε την πλευρά μου «πάτησα» ολομόναχος και κανένας άνθρωπος δεν με συνέδραμε σε αυτό το έργο· «Σηκώστε τις πύλες σας, οι άρχοντές μας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες», αιώνιες, διότι δεν υπάρχει τίποτα το πρόσκαιρο και φθαρτό εκεί. Εάν δε οι πύλες της βασιλείας είναι αιώνιες, πόσο μάλλον η ίδια η βασιλεία είναι αιώνια και στους αιώνες και για πάντα; Και ακόμη. Εάν δε η βασιλεία είναι τέτοια, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον αιώνιο Θεό, κατά τον Παύλο, και βασιλέα της, παρά μόνο ότι η φύση της τρισαγίου Μονάδος είναι άναρχη και απέραντη;

Το πιο πρωτοφανές μάλιστα είναι ότι πάτησες τον ληνό της μάχης ολομόναχος. Διότι, αν και σε ακολουθούσαν στρατηγοί και λοχαγοί, και εκστράτευαν μαζί σου ως βοηθοί στρατιωτικές φάλαγγες και σε συνόδευαν ίλες στρατού, εντούτοις εκείνοι που συμμερίζονταν τις βουλές σου και κοπίαζαν μαζί σου, βασιλιά, μετά βίας μπορούσαν να μετρηθούν, ίσως ένας ή δύο (παραλείπω δε να πω ότι υπήρχαν κάποιοι από τους συμβούλους που απέτρεπαν την αναμέτρηση με τον βάρβαρο και εναντιώνονταν πλήρως στη ζέση της ψυχής σου, πηγαίνοντας κόντρα στην προθυμία σου). Αυτοί δε που αγωνίστηκαν αποδείχθηκαν λίγοι μέσα στους πολλούς, τόσοι που ούτε στους οικιακούς υπηρέτες του Αβραάμ δεν θα τους συγκατέλεγε κανείς, και ίσοι με εκείνους που ξεχώρισε ο Γεδεών επειδή ήπιαν το νερό με τη γλώσσα.

Και οι άγγελοι δεν διδάσκονται αυτά μόνο ο ένας από τον άλλον, αλλά και από τον ίδιο τον Σωτήρα. Και σε αυτούς που ρωτούν, «γιατί είναι κόκκινα τα ενδύματά σου; έστω», λένε, «ότι φόρεσες σώμα, αλλά γιατί έχεις και πληγωθεί;» «Πάτησα τον ληνό», λέει. Με τη θέλησή μου πληγώθηκα. Διότι το αίμα μου δεν χύθηκε χωρίς να το θέλω, ούτε προσήλθα στον σταυρό από αδυναμία, αλλά εγώ ο ίδιος «πάτησα τον ληνό», πράγμα το οποίο και πριν από το πάθος έλεγε στους αποστόλους: «κανείς δεν παίρνει τη ζωή μου από εμένα, αλλά εγώ την παραδίδω από τον εαυτό μου· έχω εξουσία να την παραδώσω και έχω εξουσία να την πάρω πάλι», αποδεικνύοντας έτσι την ακατανίκητη δύναμή του. «Επομένως», λέει, «άρατε πύλας». Και αυτό δεν έγινε μόνο μία φορά, φανερώνοντας ότι δεν τους υπενθύμισαν κάτι που ήδη γνώριζαν, αλλά τους δίδαξαν επειδή το αγνοούσαν. Διαφορετικά, δεν θα υπήρχε ανάγκη για δεύτερα λόγια, στους μεν που ρωτούσαν, στους δε που απαντούσαν.

Γι' αυτό, και όταν οι άγγελοι μετά τον σταυρό του μιλούσαν για το πάθος και τον ρωτούσαν για το ένδυμά του, γιατί είναι κόκκινο, απάντησε: «πάτησα πατητήρι», το οποίο σημαίνει «έχυσα αίμα» (διότι το αίμα μάς το έδωσε να το πιούμε σαν κρασί), και «αυτό το έπραξα ολομόναχος»· διότι δεν προήλθε από αλλού, αλλά από τον ίδιο μου τον εαυτό. Διότι για τους ιερείς που προσφέρουν θυσίες δεν θα ήταν αρκετά τα χέρια τους για τη θυσία, αλλά χρειάζεται και το πρόβατο που μπορεί να προσφέρει το αίμα· αυτή όμως η θυσία υπήρξε έργο μόνο του Σωτήρος.

Διότι, αν και έχυσε ανθρώπινο αίμα, εντούτοις δεν ανήκε σε κανέναν από τους ανθρώπους, αλλά στον εαυτό μου, λέει, στη δική μου ουσία, την οποία απέκτησα όταν ήρθα στη γη. Και για τον λόγο αυτό λέει: «Από τα έθνη δεν υπάρχει κανένας άνδρας μαζί μου». Επομένως, όσον αφορά το σωτήριο σώμα, ως ανθρώπινης μεν φύσης, ήταν εύλογο η τιμωρία να αποτελεί απολογία για τα κοινά αμαρτήματα, ως Θεού δε, ήταν ικανή να καλύψει το μέγεθος των εγκλημάτων και να απαλλάξει τον άνθρωπο από την ευθύνη. Διότι το γεγονός ότι, εφόσον ο άνθρωπος ατίμασε τον Θεό, η ανθρώπινη φύση ατιμάστηκε, είναι μεν δίκαιο, αλλά όχι ισοδύναμο, καθώς η ανισότητα των προσώπων δεν επιτρέπει να εξισωθεί η ποινή με τα εγκλήματα. Το να αναλάβει δε ο Θεός την καταδίκη ενώ οι άνθρωποι είχαν αδικήσει, είναι μεν σπουδαίο, αλλά δεν ικανοποιεί το δίκαιο, επειδή αυτοί που έπρεπε να υποστούν την τιμωρία δεν τιμωρήθηκαν. Εκείνο όμως που συνδυάζει και το ένα και το άλλο και διασώζει πλήρως το δίκαιο μέσω αμφοτέρων είναι ότι η ανθρώπινη φύση, έχοντας ως πρόσωπο τον Θεό, υπερασπίζεται το ανθρώπινο γένος, όντας από τη μία ομότιμη με τον αδικηθέντα και από την άλλη ομοφυής με αυτούς που αδίκησαν, ώστε αφενός ως άνθρωπος να αρμόζει στην απολογία των ανθρώπων, αφετέρου ως Θεός να δύναται να προσφέρει την ανταπόδοση, και για αυτούς τους λόγους, χάρη στα πάθη του Σωτήρος, εμείς χωρίς κανέναν κόπο πορευόμαστε προς τους ουράνιους στεφάνους. Διότι τους αγώνες που έπρεπε να προηγηθούν αυτών των στεφάνων, τους προσέφερε από πριν ο ίδιος ο Χριστός, έχοντας αγωνιστεί αντί για όλους τους ανθρώπους.