Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 64:1

Και βλέποντας το ομοίωμα της δόξας, και όχι την ίδια τη δόξα, έπεσε στη γη από τον φόβο του. Εάν λοιπόν η θέα του ομοιώματος της δόξας προκαλούσε φόβο και αγωνία στους ανθρώπους, αν κάποιος αντίκριζε τον ίδιο τον Θεό, οπωσδήποτε θα έχανε τη ζωή του, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: Κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα παραμείνει ζωντανός. Γι’ αυτόν τον λόγο, και από τη μέγιστη φιλανθρωπία Του, ο Θεός άπλωσε τον ουρανό ως παραπέτασμα της δικής Του θεότητας, για να μην καταστραφούμε. Δεν είναι δικός μου αυτός ο λόγος, αλλά ένας προφήτης το είπε: Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα καταλάβει τα βουνά εξαιτίας Σου, και θα λιώσουν ενώπιόν Σου. Και γιατί απορείς που ο Ιεζεκιήλ, βλέποντας το ομοίωμα της δόξας, έπεσε κάτω; Ο Δανιήλ, βλέποντας έναν δούλο του Κυρίου, έφριξε και έπεσε· και μέχρι που να πιέσει τα μάτια του για να δει κάτι σαν ομοίωμα του Υιού του Θεού, δεν τόλμησε να αποκριθεί. Εάν δε ο Γαβριήλ με την εμφάνισή του προκαλεί τρόμο στους προφήτες, τους ανθρώπους του Θεού, αν ερχόταν όπως ακριβώς ήταν στη φύση του, δεν θα χάνονταν όλοι; Αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Αν λοιπόν θέλεις να γνωρίσεις με σαφήνεια ότι είναι αδύνατον να κατανοήσεις τη φύση του Θεού, μάθε τι λένε οι τρεις παίδες μέσα στο καμίνι της φωτιάς, υμνώντας τον Θεό: Ευλογημένος είσαι Εσύ, που επιβλέπεις τις αβύσσους, καθήμενος πάνω στα Χερουβίμ. Πες μου, ποια είναι η φύση των Χερουβίμ, και τότε θα κατανοήσεις και Εκείνον που κάθεται πάνω τους.

Και αυτό μας το δίδαξε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας για αυτούς: «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα βγει από τον άνθρωπο, περιπλανιέται σε άνυδρους τόπους αναζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει. Τότε λέει: Θα επιστρέψω στον οίκο μου, από όπου βγήκα. Και όταν έλθει, τον βρίσκει αδειανό και σκουπισμένο· τότε παραλαμβάνει, λέει, άλλα επτά πνεύματα πονηρότερα από το ίδιο, και αφού εισέλθουν κατοικούν εκεί, και η τελευταία κατάσταση του ανθρώπου εκείνου γίνεται χειρότερη από την πρώτη. Έτσι θα συμβεί», λέει, «σε αυτήν την πονηρή γενεά.» <Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τα όρη θα κυριευθούν από τρόμο εξαιτίας σου, και θα λιώσουν, όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά· και φωτιά θα κατακάψει τους εχθρούς, και το όνομα του Κυρίου θα γίνει φανερό στους αντιπάλους. Από το πρόσωπό σου θα ταραχθούν τα έθνη, όταν επιτελέσεις τα ένδοξα.>

«Τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου.» Είναι συνήθεια των αγίων προφητών να κάνουν δεήσεις υπέρ του Ισραήλ, όταν κάποιες φορές αμάρτανε και επρόκειτο να υποστεί την τιμωρία για τα παραπτώματά του, και απομακρύνοντας, τρόπον τινά, τα αποτελέσματα της οργής, παρακαλούσαν να σταλεί αυτή σε άλλους και να στραφεί στα κεφάλια των αλλοεθνών. Έτσι λοιπόν και ο θεσπέσιος Μελωδός, στον εβδομηκοστό όγδοο ψαλμό, θρηνούσε για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και έλεγε: «Θεέ μου, εισήλθαν έθνη στην κληρονομιά σου, μόλυναν τον άγιο ναό σου.» Και προσθέτοντας και άλλα ενδιάμεσα σε αυτά, λέει: «Έκχυσε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και σε βασίλεια που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου.» Κάτι τέτοιο λέει και τώρα ο προφήτης: «Διότι εάν ανοίξεις τον ουρανό», εννοώντας βέβαια με την κάθοδο της οργής, όπως ακριβώς συνέβη και κατά την εποχή του κατακλυσμού, διότι άνοιξαν οι καταρράκτες του ουρανού. Τότε, τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου και θα λιώσουν, «όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά». Και όταν λέει «όρη» σε αυτά τα λόγια, δεν εννοεί βεβαίως τα αισθητά όρη, αλλά μάλλον τις πονηρές δυνάμεις, οι οποίες εξαιτίας της υπερβολικής τους αλαζονείας παρομοιάζονται πολύ εύστοχα με τα πιο ψηλά βουνά. Αυτές λοιπόν τις δυνάμεις που συνοδεύονται από αλαζονεία θα τις καταλάβει τρόμος. «Διότι θα λιώσουν σαν από φωτιά.» Επειδή, προφανώς, είναι αντίθετες στα δικά σου προστάγματα, η οργή θα πέσει πάνω τους σαν φωτιά και θα τις κατακάψει. «

Και το έχει μαρτυρήσει ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, λέγοντας: Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό. Διότι, ακόμη κι αν κάποιος εκλάβει κυριολεκτικά αυτό που είναι γραμμένο στον Ιεζεκιήλ, ότι δηλαδή ο Ιεζεκιήλ είδε τον Θεό, τι λέει όμως η Γραφή; Είδε ομοίωμα της δόξας του Κυρίου, όχι τον ίδιο τον Κύριο, αλλά το ομοίωμα της δόξας, και όχι την ίδια τη δόξα όπως είναι στην πραγματικότητα. Και βλέποντας μόνο το ομοίωμα της δόξας, και όχι την ίδια τη δόξα, έπεσε στη γη από τον φόβο. Αν λοιπόν η θέαση του ομοιώματος της δόξας προκαλούσε φόβο και αγωνία στους προφήτες, εάν κάποιος επιχειρούσε να δει τον ίδιο τον Θεό, οπωσδήποτε θα έχανε και τη ζωή του, σύμφωνα με το ρητό: Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει. Γι' αυτόν τον λόγο, λόγω της μέγιστης φιλανθρωπίας Του, ο Θεός άπλωσε τον ουρανό ως παραπέτασμα της δικής Του θεότητας, για να μην καταστραφούμε. Δεν είναι δικός μου ο λόγος, αλλά ο προφήτης είπε: Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τα όρη θα κυριευθούν από τρόμο εξαιτίας Σου και θα λιώσουν. Και γιατί απορείς αν ο Ιεζεκιήλ, βλέποντας το ομοίωμα της δόξας, έπεσε, όταν στον Δανιήλ εμφανίστηκε ο Γαβριήλ, όντας υπηρέτης του Κυρίου, και εκείνος αμέσως τρόμαξε και έπεσε με το πρόσωπο στη γη; Και μέχρι που ο άγγελος προσάρμοσε τον εαυτό του στο ομοίωμα υιού ανθρώπου, δεν τόλμησε ο προφήτης να απαντήσει. Εάν, λοιπόν, ο Γαβριήλ όταν εμφανιζόταν προκαλούσε τρόμο στους προφήτες, αν ο ίδιος ο Θεός εμφανιζόταν σύμφωνα με αυτό που είναι, δεν θα χάνονταν όλοι;

Και αυτό το έπραξαν επειδή εσύ μας αποστράφηκες· έτσι λοιπόν, εγκαταλελειμμένοι και έρημοι από τη δική σου επισκοπή, είμαστε τώρα τέτοιοι, όπως ήμασταν και πριν εσύ μας κυβερνήσεις. Διότι, όπως υπήρξε κάποτε καιρός κατά τον οποίο «ούτε προφήτες ούτε ιερείς ούτε βασιλείς» ούτε κανένα από τα δικά σου χαρίσματα είχαμε, με τον ίδιο τρόπο και τώρα περιπέσαμε σε εκείνη την ερημιά. Και τέτοιοι ήμασταν στην Αίγυπτο, όπου διατρίψαμε για μακρύ χρονικό διάστημα, πριν καν παρουσιαστεί σε εμάς ο Μωυσής. Διότι τότε ούτε «το όνομά σου» μας κοσμούσε ούτε «λαός σου» ονομαζόμασταν ούτε «μερίδα της κληρονομίας σου», και τώρα ομοίως καταλήξαμε στο ίδιο ακριβώς τέλος. Όλα αυτά φαίνεται να αναφέρονται στον καιρό μετά την παρουσία του Σωτήρος ημών, κατά τον οποίο εγκαταλείφθηκαν παντελώς εξαιτίας όλων όσων τόλμησαν εναντίον του Σωτήρος ημών. Διότι τώρα αληθινά «έχουν γίνει τέτοιοι όπως από την αρχή, όταν δεν τους κυβερνούσε» ο Θεός. Αντί δε του: «εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα κυριεύσει τα όρη από εσένα» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Γίναμε όπως αυτοί από τους προηγούμενους αιώνες, τους οποίους δεν θα εξουσιάσεις ούτε επικλήθηκε το όνομά σου σε αυτούς, ούτε κατέβηκες σχίζοντας τους ουρανούς. Από το πρόσωπό σου τα όρη κατέρρευσαν, η θάλασσα έλιωσε σαν από καύση πυρός, τα ύδατα πτοήθηκαν». Τέτοιοι λοιπόν, λέγει, γίναμε, σαν εκείνους που δεν γεύθηκαν ποτέ τα θαύματά σου, στους οποίους δεν έδειξες τα θαυμάσιά σου που συντελέστηκαν επί Μωυσή.

Σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα: 〈τέτοιοι〉, λέει, 〈εμείς γίναμε, όπως ήμασταν προτού εσύ μας κυβερνήσεις〉. ⌜Όμως γνωρίζουμε με ακρίβεια και είμαστε πεπεισμένοι ότι, 〈εάν〉 θελήσεις 〈να ανοίξεις τον ουρανό〉, όντας Θεός και παντοδύναμος, 〈τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου〉, δηλαδή τις αντίθετες δυνάμεις που επαίρονται εναντίον της γνώσης σου,⌝ 〈και θα λιώσουν σαν το κερί από τη φωτιά〉, αλλά 〈και φωτιά θα καταφάει τους ενάντιους〉 της θεότητάς σου. Και στην πράξη θα αποδειχθεί σε όλους τους εχθρούς η δύναμη του 〈ονόματός〉 σου, και ‹τα έθνη› που δεν γνωρίζουν εσένα τον Θεό, εάν θελήσεις μόνο αυτό, 〈ανοίγοντας τον〉 δικό σου 〈ουρανό〉 να επιβλέψεις όσους βρίσκονται στη γη, 〈θα ταραχθούν〉, και 〈τρόμος θα καταλάβει εξαιτίας σου〉 τα προαναφερθέντα 〈όρη〉.

Και πάλι σχετικά με τον Θεό, λέγοντας ότι είναι αόρατος, αναφέρει ότι έγινε γνωστός μόνο σε κάποιον άνδρα με καταγωγή Χαλδαίο, είτε εννοώντας τον Αβραάμ είτε τον γιο του, μέσω αυτών των λόγων: «παρά μόνο ένας μονογενής απόγονος της αρχαίας φυλής των Χαλδαίων· διότι αυτός γνώριζε την πορεία του άστρου και την κίνηση της σφαίρας γύρω από τη γη, πώς περιστρέφεται, κυκλικά και ισόρροπα, γύρω από τον άξονά της· και αυτός κατευθύνει τα πνεύματα στον αέρα και στα ύδατα». Έπειτα, σαν να παραφράζει το χωρίο «Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου και η γη υποπόδιο των ποδιών μου», προσθέτει: «Αυτός πάλι έχει στηριχθεί επάνω στον μέγα ουρανό, σε χρυσό θρόνο· και η γη βρίσκεται κάτω από τα πόδια του. Τη δεξιά του χείρα έχει εκτείνει στα πέρατα του Ωκεανού· και τα θεμέλια των ορέων τρέμουν εκ των έσω και δεν μπορούν να αντέξουν το κραταιό του μένος. Βρίσκεται δε παντού αυτός ο επουράνιος και στη γη φέρνει τα πάντα εις πέρας, έχοντας ο ίδιος την αρχή και τη μέση και το τέλος. Διαφορετικά δεν είναι θεμιτό να μιλάς· διότι τρέμουν τα μέλη μου, στον νου. Από τα ύψιστα κυβερνά» και τα όσα ακολουθούν αυτά. Διότι μέσα από αυτά έχει καταδείξει όλα εκείνα τα προφητικά λόγια: «Αν ανοίξει τον ουρανό, θα επιληφθεί τρόμος· και ενώπιόν σου τα όρη θα λιώσουν, όπως λιώνει το κερί ενώπιον του πυρός», καθώς και τα όσα αναφέρονται διά του Ησαΐα: «Ποιος μέτρησε τον ουρανό με τη σπιθαμή και ολόκληρη τη γη με τη δράκα;».

Ας θεωρήσουμε, λοιπόν, αυτήν την έβδομη ημέρα ως αντίτυπο εκείνης της όγδοης, της συντέλειας του αιώνος. Και κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του. Διότι δεν θα υπάρχουν πλέον τα έργα του κόσμου κατά την ημέρα εκείνη, ούτε πλέον γάμοι, ούτε συναλλαγές, εμπόριο, ούτε γεωργικές εργασίες, αλλά όλη η κτίση θα στέκεται πτοημένη και έντρομη, και ακατάσχετος ιδρώτας θα ρέει από όλους, και όλοι ομοίως θα βρίσκονται σε αγωνία, ακόμη και οι δίκαιοι ανάμεσά μας, για το ποια άραγε απόφαση θα εκδοθεί γι' αυτούς. Ο Κύριος έρχεται από τους ουρανούς και οι ουρανοί σχίζονται, δύναμη αποκαλύπτεται, όλη η κτίση βρίσκεται σε τρόμο και συστολή. Και οι ίδιοι οι άγγελοι ίσως παρίστανται καταφοβισμένοι, όχι επειδή φοβούνται για δικά τους αμαρτήματα, αλλά διότι η ένδοξη και μεγαλοδύναμη επιφάνεια του Χριστού προκαλεί εξίσου σε όλα τα δημιουργήματα τον φόβο που πηγάζει από αυτήν. Δεν ακούς τον Ησαΐα που λέει: «Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου», υπονοώντας την ημέρα εκείνη, κατά την οποία η θάλασσα θα έχει πήξει, κατά την οποία η κτίση παύει να ενεργεί, η φύση έχει νεκρωθεί, και κάθε μέθοδος των λόγων αδρανεί μπροστά στην έλευση του Θεού από τους ουρανούς; Τότε οι μεν δίκαιοι αρπάζονται προς τα άνω, προς τον ουρανό· διότι οχήματά τους είναι οι νεφέλες και προπομποί τους τα νοερά πνεύματα· οι δε αμαρτωλοί θα πέσουν κάτω, δεσμευμένοι από το βάρος των δικών τους παραπτωμάτων και αυτοκατάκριτοι από την πονηρή τους συνείδηση.

Και κατέπαυσε ο Θεός από όλα τα έργα. Δεν θα υπάρχουν πλέον τα έργα του κόσμου εκείνη την ημέρα, ούτε γάμοι, ούτε εμπορικές συναλλαγές, ούτε γεωργικές εργασίες, αλλά όλη η γη θα είναι τρομαγμένη, όλη η κτίση σε αγωνία, με ιδρώτα απαρηγόρητο, και οι δίκαιοι γεμάτοι αγωνία για το ποια απόφαση άραγε θα εκδοθεί για αυτούς. Και ο Αβραάμ θα αγωνιάσει τότε, όχι μήπως καταδικαστεί στη γέεννα, αλλά για το σε ποια τάξη των δικαίων θα καταταχθεί: στην πρώτη, στη δεύτερη ή στην τρίτη. Ο Κύριος έρχεται από τους ουρανούς και οι ουρανοί σχίζονται, η δύναμη αποκαλύπτεται, όλη η κτίση είναι έντρομη. Ποιος είναι άφοβος; Ούτε οι άγγελοι. Παρουσιάζονται και αυτοί για να δώσουν λόγο στον Θεό. Όμως, η ένδοξη Επιφάνεια προκαλεί σε όλους τρόμο. Δεν ακούς τον Ησαΐα που λέει: «Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα κυριεύσει τα όρη εξαιτίας Σου»; Εννοεί εκείνη την ημέρα κατά την οποία τα όρη θα πτοηθούν, κατά την οποία η θάλασσα παγώνει, κατά την οποία η κτίση θα σταματήσει κάθε δραστηριότητα, η φύση νεκρώνεται, και κάθε λογική μέθοδος συλλογισμών αδρανεί μπροστά στην εξ ουρανών έλευση. Τότε αρπάζονται οι δίκαιοι, τότε όχημα των δικαίων γίνονται οι νεφέλες, τότε συνοδοί των δικαίων είναι οι άγγελοι, τότε οι μεν δίκαιοι αναλαμβάνονται σαν αστέρες από τη γη στον ουρανό· ενώ οι αμαρτωλοί, δέσμιοι, δεμένοι από το ίδιο το βάρος των αμαρτημάτων τους, θα πέσουν κάτω με βεβαρημένη συνείδηση. Εκείνη η έβδομη ημέρα, λοιπόν, προτυπώνεται από τούτη την έβδομη ημέρα.

Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα κυριεύσει τα όρη εξαιτίας σου, και θα λιώσουν, ... και φωτιά θα κατακάψει τους εχθρούς, και φανερό θα γίνει το όνομα του Κυρίου στους εχθρούς. Από το πρόσωπό σου θα ταραχθούν τα έθνη, όταν θα κάνεις τα ένδοξα έργα σου. Τρόμος θα κυριεύσει τα όρη εξαιτίας σου. Από τους αιώνες δεν ακούσαμε, ούτε τα μάτια μας είδαν άλλον Θεό εκτός από εσένα και τα έργα σου, τα οποία θα κάνεις σε όσους περιμένουν με υπομονή το έλεός σου. Διότι το έλεος θα συναντήσει εκείνους που πράττουν το δίκαιο και θα θυμούνται τις οδούς σου. Ιδού, εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε. Γι' αυτό πλανηθήκαμε, και γίναμε όλοι εμείς σαν ακάθαρτοι, σαν λερωμένο ράκος όλη η δικαιοσύνη μας. Και μαραθήκαμε σαν τα φύλλα εξαιτίας των ανομιών μας. Έτσι ο άνεμος θα μας παρασύρει. Και δεν υπάρχει κανείς που να επικαλείται το όνομά σου και να θυμάται να κρατηθεί από εσένα ... και μας παρέδωσες εξαιτίας των αμαρτιών μας. Και τώρα, Κύριε, εσύ είσαι ο πατέρας μας, και εμείς είμαστε πηλός, όλοι έργο των χεριών σου. Μην οργίζεσαι εναντίον μας υπερβολικά και μην θυμάσαι τις αμαρτίες μας στον καιρό της κρίσης. Και τώρα επίβλεψε, διότι όλοι εμείς είμαστε λαός σου. Η πόλη του αγίου σου έγινε έρημη, η Σιών σαν έρημος έγινε, η Ιερουσαλήμ παραδόθηκε σε κατάρα, ο άγιος οίκος μας ... Και παρ' όλα αυτά, Κύριε, έδειξες ανοχή και σιώπησες, και μας ταπείνωσες υπερβολικά.

Δεν ανακράζει για εσένα ο προφήτης λέγοντας: «Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα καταλάβει τα όρη από την παρουσία σου, και θα λιώσουν σαν το κερί μπροστά στη φωτιά;» Δεν λέει ο Δαβίδ, διηγούμενος τα έργα της δυνάμεώς σου: «Δεν θα φοβηθούμε όταν ταράσσεται η γη και μετατοπίζονται τα όρη στις καρδιές των θαλασσών;»

Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τρόμος θα καταλάβει τα όρη από την παρουσία σου, και θα λιώσουν σαν το κερί μπροστά στο πυρ· και πυρ θα κατακάψει τους αντιπάλους· και το όνομά σου θα γίνει φοβερό στους εχθρούς. Όταν επιτελείς τα ένδοξα έργα, τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου. Από τους αιώνες δεν ακούσαμε, ούτε τα μάτια μας είδαν Θεό, εκτός από εσένα, και τα έργα σου, τα οποία θα επιτελέσεις σε όσους προσμένουν υπομονετικά το έλεος· διότι το έλεος θα συναντήσει αυτούς που πράττουν το δίκαιο, και τις οδούς σου θα θυμηθούν.