Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 64:6

Διότι υπερηφανευόμενοι εναντίον των εθνών, θεωρώντας τα ακάθαρτα, έγιναν οι ίδιοι αληθινά ακάθαρτοι· τα δε έθνη έχουν καθαρθεί. Και η μεν δικαιοσύνη αυτών έγινε σαν ράκος αποκαθημένης, των δε εθνών η ανομία και η ασέβεια εξαλείφθηκαν διά της πίστεως. Πάντοτε να θυμάσαι την αληθινή παροιμία: Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, στους δε ταπεινούς δίδει χάρη. Να έχεις πρόχειρο τον λόγο του Κυρίου: Καθένας που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί· και εκείνος που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί.

Διότι μπορεί κάποιος, εργαζόμενος με ζήλο, μέσα σε μία ώρα να αποδώσει έργο σαν να εργαζόταν από το πρωί. Ο ληστής σε μία ώρα άκουσε το: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Αλλά άκουσε τι λένε εκείνοι: «Εμείς που σηκώσαμε το βάρος και τον καύσωνα της ημέρας». Και λένε την αλήθεια. Διότι δεν σήκωσαν το βάρος του ζυγού του νόμου υπό τον νόμο, αλλά έγιναν και αυτοί ίσοι με εκείνους λόγω του έργου. Λέει, λοιπόν: «Φίλε, δεν σε αδικώ». Δεν αδικεί ο κριτής της δικαιοσύνης. Το δε «θέλω να χαρίσω σε αυτόν όπως και σε σένα», μην νομίσεις ότι αποτελεί προσωποληψία, ούτε ότι ο μισθός δίνεται χαριστικά, αλλά να το κατανοήσεις ως εξής: επειδή ό,τι και αν κάνουμε, όπως και αν εργαστούμε, δεν κάνουμε τίποτα το επάξιο. Διότι κάθε ανθρώπινη δικαιοσύνη είναι σαν ακάθαρτο ράκος. Χάρη τα ονόμασε όλα αυτά, όπως λέει ο Παύλος: «Δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του, και όχι από έργα, για να μην καυχηθεί κανείς». Είναι δώρο Θεού, όχι επειδή δεν εργαζόμαστε, αλλά επειδή δεν κάνουμε τίποτα αντάξιο. Λέει: «Όταν κάνετε όλα αυτά, να λέτε ότι είμαστε άχρηστοι δούλοι· διότι κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». Ασφαλώς, λοιπόν, προσφέρεις ψωμί στον φτωχό και κληρονομείς τη βασιλεία των ουρανών. Βλέπεις το νόημα του «θέλω να χαρίσω».

ΤΟΜΟΣ ΣΤ'. <Ιδού, εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε. Γι' αυτό πλανηθήκαμε, και γίναμε όλοι μας σαν ακάθαρτοι, και κάθε δικαιοσύνη μας έγινε σαν ράκος αποκαθημένης· και πέσαμε σαν τα φύλλα εξαιτίας των ανομιών μας· έτσι, ο άνεμος θα μας παρασύρει σαν χώμα, και δεν υπάρχει κανείς που να επικαλείται το όνομά σου, και που να θυμάται να κρατηθεί από εσένα, διότι απέστρεψας το πρόσωπό σου από εμάς, και μας παρέδωσες εξαιτίας των αμαρτιών μας.> Φάνηκε ορθό σε μερικούς από τους ερμηνευτές να προσεγγίσουν τα προκείμενα με διαφορετική έννοια. Διότι αναστρέφουν την απόδοση των λέξεων, δηλαδή τη δύναμη των εννοιών, ώστε τα λεγόμενα να σημαίνουν το εξής: «Ιδού, εμείς αμαρτήσαμε, και εσύ οργίστηκες.» Επειδή, όπως λένε, η θεία οργή δεν κατέστη η αιτία για να αμαρτήσουν.

Όπως λοιπόν η ευμένεια της άνωθεν πραότητας μας καθιστά γενναιότατους και μας δυναμώνει για την αντίσταση κατά του κακού, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όταν πέσουμε κάτω από τη θεία οργή, τότε είναι απολύτως αναγκαίο να υποτασσόμαστε δουλοπρεπώς στις φαύλες ηδονές. Οργίστηκες λοιπόν για εκείνα στα οποία προφανώς παρεκτραπήκαμε, και γίναμε αμαρτωλοί και βέβηλοι, ώστε και όλη η δικαιοσύνη μας, λέει, να μοιάζει με ρυπαρό ράκος, δηλαδή να είναι βδελυρή και ακάθαρτη. Διότι δεν είναι δυνατόν να δει κανείς δικαιοσύνη σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, τώρα μάλιστα ιδιαίτερα μετά την ασέβεια προς τον Χριστό, που να είναι άμωμη και ακατάκριτη. Διότι αυτοί που έχουν την καρδιά τους εντελώς γυμνή και έρημη από το θείο και νοητό φως, πώς θα μπορούσαν να γνωρίζουν τον δρόμο που οδηγεί κατευθείαν στους ιερούς νόμους; Ή πώς θα μπορούσαν να είναι αληθινά δίκαιοι έχοντας στερηθεί τα ευαγγελικά κηρύγματα, μέσω των οποίων μπορεί κανείς να μάθει την οδό της αξιοθαύμαστης πολιτείας; Είναι λοιπόν ακάθαρτοι, ακόμη κι αν μερικοί φαίνονται να είναι χρηστοί και επιεικείς.

Επειδή δε, κατά κάποιον τρόπο, κατέβηκε στον δικό του τόπο, γινόμενος άνθρωπος, και ανέλαβε τις ασθένειές μας, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, θεωρήθηκε ότι βρίσκεται σε κατάσταση ακαθαρσίας. Διότι η ανθρώπινη φύση είναι ακάθαρτη ενώπιον του Θεού, αν βεβαίως είναι αληθινό αυτό που λέει ο προφήτης Ησαΐας, ότι «Κάθε δικαιοσύνη μας είναι σαν ράκος αποκαθημένης». Επομένως, όσον αφορά την ανθρώπινη φύση, φάνηκε ότι περιήλθε σε ακαθαρσία εκείνος που είναι πάναγνος και κατοικεί σε φως απρόσιτο.

Η ιστορική εξήγηση είναι βέβαια εύλογη· διότι έπρεπε, έπρεπε από τη γη που επρόκειτο πολύ σύντομα να βρεθεί υπό την εξουσία τους, να εξολοθρευτεί το αρσενικό στοιχείο, καθώς μετά από λίγο θα έφτανε στην εφηβεία και την ακμή, και θα γινόταν εχθρικό προς τον λαό. Έπρεπε δε να εξολοθρευτεί μαζί και το θηλυκό στοιχείο, που είχε γίνει αιτία σκανδάλου, και αν σωζόταν, ίσως να γινόταν και πάλι. Όσον αφορά όμως την πνευματική θεωρία, νομίζω πως θα μπορούσε κανείς να διακρίνει ότι μέσα σε αυτά μας υποδηλώνεται κομψά το εξής. ΠΑΛΛ. Τι είδους πράγμα εννοείς; ΚΥΡ. Δεν παρέμειναν ακατηγόρητοι οι εκλεκτοί των φυλών, αν και κατήγαγαν τη νίκη· με αυτό σημαίνεται, και μάλιστα πολύ σαφώς, ότι το εντελώς αψεγάδιαστο δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει ούτε σε αυτούς που ανδραγαθούν. Διότι και αυτό που εμείς νομίζουμε ότι έχουμε πράξει ορθά, δεν θα μπορούσε με τίποτα να στερείται μομφής και ενοχής, όταν ο Θεός το εξετάζει σχολαστικά και το δοκιμάζει. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είναι γραμμένο: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και πάλι: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με, και από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου· εάν δεν με κυριεύσουν αυτά, τότε θα είμαι άμωμος.» Είναι δυνατόν, επομένως, κάποιες φορές να δει κανείς ακόμη και στα ανδραγαθήματα των εκλεκτών μια δίκαιη μομφή, την οποία η γνώση του νομοθέτη Θεού διακρίνει, ενώ εμάς μας διαφεύγει· διότι εμείς δεν τα καταλαβαίνουμε με κανέναν τρόπο, σύμφωνα με το: «Ποιος θα μπορέσει να κατανοήσει τα παραπτώματά του;» Και ο Ησαΐας κάπου λέει ότι κάθε δικαιοσύνη μας είναι σαν ράκος αποκαθημένης.

Διότι εσύ είπες, Κύριε, ότι από τα λόγια σου θα δικαιωθείς και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς. Αν λοιπόν ο Προφήτης έχει πει ότι όλη η δικαιοσύνη μας είναι σαν ρυπαρό ράκος, τι να πω εγώ που γεννήθηκα μέσα στις αμαρτίες; Και τώρα, Δέσποτα, όλη η ελπίδα μου εξαρτάται από τους οικτιρμούς σου. Γίνε ίλεως σε εμένα τον αμαρτωλό.

Τόση δύναμη υπάρχει σε εσένα, για την οποία 〈από την αρχή του αιώνα δεν ακούσαμε〉 ποιος άλλος είναι τέτοιος θεός, ⌜ούτε μπορούμε ψευδομαρτυρώντας να πούμε ότι δήθεν 〈τα μάτια μας〉 είδαν και κάποιον άλλον δημιουργό τέτοιων έργων· ούτε λοιπόν είδαμε άλλον 〈θεό εκτός από εσένα〉 ούτε θεϊκές πράξεις. Και αυτά που παρείχες 〈σε αυτούς που σε προσμένουν〉 να δουν, θεωρούμε ότι έχουν γίνει από άλλον;⌝ Φτάνοντας στο σημείο αυτό, πρόσεξε πώς ο προφητικός λόγος εισάγει τον Θεό ως ορώμενο, λέγοντας εκ μέρους του λαού: 〈ούτε τα μάτια μας είδαν θεό εκτός από εσένα〉. ⌜Και όμως: «κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό», και: «κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», αλλά φαίνεται ότι μέσω αυτών αινίσσεται τον Χριστό του Θεού, ο οποίος μίλησε στον Μωυσή στην έρημο, και ο οποίος εθεάθη από ολόκληρο τον λαό μέσω της δόξας που εμφανίστηκε σε όλους, για την οποία έχει ειπωθεί: «και όλος ο λαός είδε τη δόξα του Κυρίου».⌝ Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: 〈ιδού εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε〉, σαν να έλεγε σαφέστερα, επειδή 〈εμείς αμαρτήσαμε, εσύ οργίστηκες〉, αλλά και 〈πλανηθήκαμε〉, λέει, 〈και γίναμε όλοι εμείς σαν ακάθαρτοι〉. ⌜Εάν δε θεωρήθηκε ότι βρίσκεται σε εμάς κάποια δικαιοσύνη και δίκαιη πράξη, και αυτή έχει αποδειχθεί ρυπαρή και άτιμη.⌝ Γι' αυτό, γίναμε τέτοιοι, σαν ένα άκαρπο δέντρο που απέβαλε τους καρπούς του, αλλά και 〈σαν φύλλα πέσαμε όλοι〉 και σκορπιστήκαμε ‹σαν το χώμα από το πρόσωπο 〈του ανέμου〉›.

Ο Φαρισαίος και ο Τελώνης ανέβηκαν στον ναό· διότι και για τους δύο ο σκοπός ήταν ένας, το να προσευχηθούν, έστω κι αν ο Φαρισαίος μετά την άνοδο κατέρριψε τον εαυτό του, έχοντας ανατραπεί από τον τρόπο του. Διότι ο σκοπός της ανόδου τους ήταν μεν ο ίδιος (αφού ανέβηκαν για να προσευχηθούν), ο τρόπος τους όμως αντίθετος. Ο μεν (Τελώνης) ανέβαινε συντετριμμένος και ταπεινωμένος, έχοντας μάθει από τον ψαλμωδό προφήτη ότι «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει», επειδή και ο ίδιος ο προφήτης λέει για τον εαυτό του, γνωρίζοντας προφανώς από πείρα, «ταπεινώθηκα και με έσωσε ο Κύριος». Και τι λέω για τον προφήτη; Διότι ο Θεός των προφητών, ο οποίος έγινε σαν εμάς για εμάς, ταπείνωσε τον εαυτό του, όπως λέει ο απόστολος· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε. Ο δε Φαρισαίος ανεβαίνει γεμάτος έπαρση και αλαζονεία, νομίζοντας ότι θα δικαιώσει τον εαυτό του· και αυτά τα κάνει ενώπιον του Θεού, στα μάτια του οποίου κάθε δικαιοσύνη μας είναι ως ράκος αποκαθημένης. Διότι δεν άκουσε αυτόν που λέει, «ακάθαρτος παρά Κυρίω είναι κάθε υψηλοκάρδιος», και «ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους», και «αλίμονο σε αυτούς που δικαιώνουν τους εαυτούς τους και θεωρούν πως είναι συνετοί».

Με τον όρο εξομολόγηση είτε εννοείς την ευχαριστία είτε την εξαγόρευση των σφαλμάτων· διότι αυτή αρμόζει και στους δικαίους· επειδή όμως δεν υπάρχει κανείς που θα ζήσει και δεν θα αμαρτήσει, αναγκαστικά προσφέρεται κατά τη μνήμη της αγιοσύνης του Θεού, δηλαδή κατά την ανάμνηση. Διότι πρέπει να τον ευχαριστούμε, επειδή μετέδωσε τον αγιασμό και στους ανθρώπους· πρέπει όμως επίσης να ομολογούμε ότι είμαστε αμαρτωλοί. Διότι όσο δίκαιος και αν είναι κανείς, όταν συγκριθεί με τον αγιασμό του Θεού, αποδεικνύεται αμαρτωλός· ώστε ο Ησαΐας να λέει: Όλη η δικαιοσύνη μας ενώπιόν σου είναι σαν ρυπαρό ράκος.

Και εάν κάθε δικαιοσύνη του ανθρώπου θεωρείται ως ράκος εμμηνοούσης, ως τι θα λογιστεί τόσος βόρβορος και αδικία; Εάν πρόκειται να απολογηθούμε ακόμη και για κάθε άσκοπο λόγο, ποια ευπρόσωπη απολογία θα μπορέσω να προβάλω εγώ για τόσα πολλά αμαρτήματα; Αλίμονο, ψυχή μου, που η κατάστασή μας έφτασε σε τέτοιο σημείο. Σύντομος είναι ο βίος και γεμάτος δοκιμασίες, γρήγορα περνά και μας παραδίδει στον θάνατο· αιώνια είναι η τιμωρία των αμαρτωλών, όπως ακριβώς και η βασιλεία των δικαίων, και η ζωή και των δύο δεν διακόπτεται από τον θάνατο. Τι να κάνω λοιπόν; Τι να πράξω; Σε ποιο χάος να κατακρημνίσω τον εαυτό μου;

ΑΣΕΒΗΣ: Πώς λοιπόν, αφού στάλθηκαν από εκείνον γι' αυτόν τον σκοπό, δεν μπόρεσαν να τον σώσουν; ΕΥΣΕΒΗΣ: Διότι η δικαιοσύνη του καθενός μετά βίας μπορούσε να σώσει τον εαυτό του ή ούτε καν αυτόν, επειδή κάθε δικαιοσύνη ανθρώπου, λέγει, είναι σαν ρυπαρό ράκος ενώπιον του Θεού· έπειτα, κανένας από τους ανθρώπους δεν είναι αναμάρτητος, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.

Όποιο αγαθό και αν πράξουμε από μόνοι μας, επιφέρει μεν την αποχή από το αντίθετο κακό, όμως δεν μπορεί καθόλου να μας προσφέρει προσθήκη χάριτος για αγιασμό χωρίς τον Θεό· διότι, όπως λέγει, κάθε δικαιοσύνη του ανθρώπου ενώπιον του Κυρίου είναι ως ρυπαρό ράκος.

«Ιδού, εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε.» Ή μάλλον, εμείς αμαρτήσαμε, και εσύ οργίστηκες· «γι' αυτό πλανηθήκαμε, και γίναμε όλοι εμείς σαν ακάθαρτοι· σαν ράκος αποκαθημένης έγινε όλη η δικαιοσύνη μας· και πέσαμε σαν τα φύλλα εξαιτίας των ανομιών μας, κι έτσι ο άνεμος θα μας παρασύρει, και δεν υπάρχει κανείς που να επικαλείται το όνομά σου, και που να θυμάται να στηριχθεί επάνω σου. Και απέστρεψες το πρόσωπό σου από εμάς, και μας παρέδωσες εξαιτίας των αμαρτιών μας. Και τώρα, Κύριε, εσύ είσαι ο Πατέρας μας· ενώ εμείς είμαστε πηλός, όλοι μας έργο των χεριών σου. Μην οργιστείς εναντίον μας σφοδρά, και μη θυμάσαι τις αμαρτίες μας διαρκώς. Και τώρα επίβλεψε, διότι όλοι εμείς είμαστε λαός σου· η αγία σου πόλη, η Σιών, έγινε έρημη· σαν έρημος έγινε η Ιερουσαλήμ. Έγινε κατάρα ο άγιος οίκος μας, και η δόξα την οποία ευλόγησαν οι πατέρες μας παραδόθηκε στη φωτιά, και όλα τα ένδοξα κατέρρευσαν. Και απέναντι σε όλα αυτά έδειξες ανοχή, Κύριε, και σιώπησας, και μας ταπείνωσες πάρα πολύ.» λθ΄. Αυτά βέβαια συνέβησαν τυπικώς στον παλαιό σου λαό, ενώ τώρα σε εμάς έχουν εκπληρωθεί αληθινά· «και γίναμε όνειδος στους γείτονές μας τους δαίμονες, περίγελος και χλευασμός σε εκείνους που βρίσκονται γύρω μας.»

Να θυμάσαι επιπλέον να συμβουλεύεις, Πνευματικέ, τους αμαρτωλούς, να μην επαναπαύονται ούτε να πιστεύουν πως λαμβάνουν από τον Θεό συγχώρεση των αμαρτιών τους μόνο από τον κανόνα και την ικανοποίηση που οι ίδιοι εκτελούν· σε καμία περίπτωση! Επειδή αυτό είναι αιρετικό φρόνημα· διότι, εφόσον η αμαρτία είναι άπειρη, σύμφωνα με τους Θεολόγους, ως ύβρις προς τον άπειρο Θεό, είναι αδύνατον να λυθεί από τα έργα και την ικανοποίηση ενός πεπερασμένου κτίσματος· και μάλιστα ενός ακάθαρτου κτίσματος, όπως είναι ο αμαρτωλός· «Διότι γίναμε», λέει, «όλοι εμείς σαν ακάθαρτοι· σαν ρυπαρό κουρέλι είναι όλη η δικαιοσύνη μας»· αλλά να πιστεύουν ακράδαντα ότι λαμβάνουν συγχώρεση των αμαρτιών τους· πρώτον, λόγω του άπειρου ελέους του Θεού· δεύτερον, λόγω της άπειρης ικανοποίησης, την οποία προσέφερε υπέρ των αμαρτωλών ο Υιός του Θεού, μέσω του θανάτου και του αίματός Του πάνω στον Σταυρό. Όπως για μεν το πρώτο είπε ο Παύλος: «Όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος μας έσωσε»· για δε το δεύτερο είπε ο Ιωάννης: «Και το αίμα του Ιησού Χριστού του Υιού Του μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία»· γι' αυτό και ο Μέγας Βασίλειος λέει: «Η άφεση των αμαρτημάτων προσφέρεται μέσω του αίματος του Χριστού».

Ας ζητά, λοιπόν, μια τέτοια ψυχή από Εκείνον που δίνει και ντύνει με τη δόξα του Χριστού μέσα σε άρρητο φως, χωρίς να κατασκευάζει για τον εαυτό της ένδυμα από μάταιους λογισμούς, απατώμενη από την ψευδαίσθηση της δικής της δικαιοσύνης και νομίζοντας ότι έχει ένδυμα σωτηρίας. Διότι, αν κάποιος στηρίζεται μόνο στη δική του δικαιοσύνη, χωρίς να δέχεται τη δικαιοσύνη του Θεού (η οποία είναι ο Κύριος, ο οποίος, όπως λέγει, «έγινε για εμάς δικαιοσύνη και απολύτρωση»), μάταια και ανώφελα κοπιάζει. Επειδή όλη η οίηση για τη δικαιοσύνη του θα φανερωθεί κατά την έσχατη ημέρα σαν ρυπαρό ράκος, όπως λέγει ο προφήτης Ησαΐας: «όλη η δικαιοσύνη μας έγινε σαν ρυπαρό ράκος». Ας ζητήσουμε, λοιπόν, και ας παρακαλέσουμε τον Θεό να ενδυθούμε το ένδυμα της σωτηρίας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το άρρητο φως. Τον οποίο όσες ψυχές φορέσουν, δεν θα τον απεκδυθούν ποτέ στους αιώνες, αλλά κατά την ανάσταση και τα σώματά τους θα δοξαστούν από τη δόξα του φωτός, με το οποίο είναι περιβεβλημένες από τώρα οι πιστές και ευγενείς ψυχές, καθώς λέγει ο απόστολος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα δια του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας». Δόξα στην άρρητη ευσπλαχνία και στο ανέκφραστο έλεός Του.

Ας γνωρίζει λοιπόν ο άνθρωπος αυτός ότι «όλη η δικαιοσύνη» του εξωτερικού ανθρώπου λογίστηκε από τον προφήτη «ως ράκος αποκαθημένης», και από τον απόστολο ως «σκύβαλα».

Όποιος λοιπόν ντρέπεται και γνωρίζει τη φτώχεια και τη γύμνια του, ας ζητήσει από εκείνον που δίνει και ντύνει την ψυχή με τη δόξα του Χριστού και με άρρητο φως, να μην πλέκει για τον εαυτό της ένδυμα από μάταιους λογισμούς, ούτε να εξαπατάται με την ιδέα της δικής της δικαιοσύνης και να νομίζει ότι έχει το ένδυμα της σωτηρίας. Διότι, αν κάποιος στηρίζεται μόνο στη δική του δικαιοσύνη, μη περιμένοντας τη δικαιοσύνη του Θεού —η οποία είναι ο Κύριος, «ο οποίος», λέει, «έγινε για μας δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση»—, τότε κοπιάζει μάταια και άσκοπα. Επειδή κάθε έπαρση για τη δική του δικαιοσύνη θα φανερωθεί κατά την έσχατη ημέρα «σαν ρυπαρό κουρέλι», όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας. Ας ζητήσουμε, λοιπόν, και ας παρακαλέσουμε τον Θεό να ντυθούμε το ένδυμα της σωτηρίας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το άρρητο φως. Οι ψυχές που θα τον φορέσουν δεν θα τον απεκδυθούν ποτέ πια στους αιώνες, αλλά κατά την ανάσταση και τα σώματά τους θα δοξαστούν από τη δόξα του φωτός, με το οποίο είναι ντυμένες από τώρα οι πιστές, ευγενείς και άγιες ψυχές, καθώς λέει ο απόστολος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Δόξα στην άρρητη ευσπλαχνία του και στο άπειρο έλεός του.