Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 64:8

Όπως ακριβώς έπεσαν τα φύλλα από το φυτό, και δεν είναι καθόλου παράλογο που, έχοντας πάθει αυτό, προσδοκούν οι ταλαίπωροι να διασκορπιστούν παντού· διότι απέκτησαν καρδιά που εύκολα παρασύρεται, και που περιφέρεται σαν από κάθε άνεμο, και δεν υπάρχει κανείς ανάμεσά τους που να γνωρίζει να επικαλείται γνήσια τον Θεό, δηλαδή να θυμάται ότι πρέπει να προσκολληθεί σθεναρά στην οικειότητα μαζί Του· πέσαμε, λένε, σε αυτό το σημείο ταλαιπωρίας, «διότι απέστρεψας το πρόσωπό σου από εμάς, και μας παρέδωσες εξαιτίας των αμαρτιών μας.» Διότι δεν ήταν δυνατό να ευημερήσουν αυτοί που υπέστησαν την αποστροφή του Θεού, αλλά ήταν απολύτως αναγκαίο να περιπλακούν σε κάθε κακό όσοι ήταν επιβαρυμένοι με τόσο πολλές αμαρτίες. <Και τώρα, Κύριε, Εσύ είσαι ο Πατέρας μας. Εμείς δε είμαστε πηλός, όλοι μας έργα των χεριών σου.>

«Μην οργίζεσαι εναντίον μας υπερβολικά, και μην θυμηθείς τις αμαρτίες μας στον καιρό τους. Και τώρα επίβλεψε, διότι όλοι εμείς είμαστε λαός σου, πόλη του Αγίου σου.» Προσπαθούν πολύ να αποφύγουν την πλήρη έκπτωση από την οικειότητα με αυτόν. Και επειδή εξαιτίας της πολλής τους αμαρτίας παρασύρθηκαν σε αυτό, πλέκουν κάπως με άριστη τέχνη τις ικεσίες τους. Διότι, μη μπορώντας να κατευνάσουν τον Σωτήρα μέσω των έργων και της άμεμπτης ζωής, καταφεύγουν σε κάτι άλλο. Τον παρακαλούν δηλαδή, ως Δημιουργό, να μεριμνήσει κάπως για τα δικά του δημιουργήματα και να δείξει ευσπλαχνία σε αυτούς που έφερε στην ύπαρξη και στη ζωή. «Διότι έχεις ονομαστεί Πατέρας μας», λέει, «και εμείς είμαστε έργα των δικών σου χεριών. Επομένως, μην οργίζεσαι εναντίον μας υπερβολικά.» Δεν αγνοούν ότι έχουν προσκρούσει, αλλά μάλλον ομολογούν ότι κατέστησαν τους εαυτούς τους άξιους τιμωρίας, έχοντας συμπεριφερθεί με άγρια αυθάδεια προς τον Υιό. Γι' αυτόν τον λόγο, σχεδόν περιορίζουν την ικεσία και δεν κάνουν την προσέγγισή τους εντελώς ελεύθερη. Περιορίζοντας κάπως το θάρρος τους, δεν παρακαλούν ικετευτικά τον Θεό να μην οργίζεται καθόλου εναντίον τους, αλλά μάλλον να αναμειγνύεται ο θυμός του με γαλήνη. Διότι, λέει, είναι ομολογουμένως άξιοι οργής αυτοί που έχουν εμπλακεί σε τόσο φοβερά κακά, αλλά θα ήταν άξιο της δικής σου πραότητας το να μετριάσεις για εμάς και τα όσα προέρχονται από τη δίκαιη οργή. «

Αν όμως κάποιος θέλει να μάθει πώς εμείς ονομάζουμε τον Θεό πατέρα, ας ακούσει τον καλό παιδαγωγό Μωυσή που λέει: Μήπως αυτός δεν είναι ο πατέρας σου που σε απέκτησε, και σε δημιούργησε, και σε έπλασε; Και τον προφήτη Ησαΐα: Και τώρα, Κύριε, εσύ είσαι ο πατέρας μας· εμείς δε είμαστε πηλός, όλοι μας έργα των χεριών σου.

Και κανείς ανάμεσά μας δεν έχει αναδειχθεί τέτοιος ώστε να «επικαλείται το όνομά σου» και να μπορεί να σε ικετεύσει δια των προσευχών· διότι κανείς δεν στηρίζεται ούτε φέρνει στη μνήμη του τη δική σου βοήθεια. Γι' αυτό εύλογα «απέστρεψες το πρόσωπό σου από εμάς»· πλην όμως, ακόμη και μετά από αυτά, εμείς αναγνωρίζουμε «εσένα ως πατέρα», και δεν αγνοούμε ούτε τον εαυτό μας, ότι σε τίποτα δεν διαφέρουμε από τον «πηλό, του οποίου εσύ» μόνος έχεις γίνει «πλάστης», και σε τίποτα δεν διαφέρουμε από εύθραυστο πήλινο σκεύος, καθώς άλλοτε με τον έναν και άλλοτε με τον άλλον τρόπο σπάμε και συντριβόμαστε. Γι' αυτό, αφού στρέψεις το βλέμμα σου στη σαθρότητα της δικής μας ασθένειας, σε ικετεύουμε να απονείμεις συγχώρεση για τα αμαρτήματά μας, ανακαλώντας στη μνήμη σου ότι κάποτε ονομαστήκαμε δικός σου «λαός» και δική σου «πόλη», η οποία τώρα είναι «έρημος», και δικό σου αγιαστήριο, το οποίο τώρα είναι κατεδαφισμένο, και πώς ο «οίκος του αγιάσματός σου» έχει μεταβληθεί «σε κατάρα» και έχει παραδοθεί «στη φωτιά» ο τόπος που είχε ευλογηθεί από τους «πατέρες μας». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Έρημος», λέει, «έγινε η Ιερουσαλήμ, σε αφανισμό οδηγήθηκε ο οίκος του αγιάσματός μας, όπου σε ύμνησαν οι πατέρες μας, έγινε παρανάλωμα του πυρός, και κάθε τι επιθυμητό μας έγινε όνειδος. Μήπως μπροστά σε αυτά θα συγκρατηθείς, Κύριε, και θα σιωπήσεις και θα μας ταπεινώσεις έως εσχάτων;»

Λέει δε και ο Ησαΐας: Και τώρα, Κύριε, εσύ είσαι ο πατέρας μας· εμείς είμαστε πηλός και εσύ ο πλάστης μας· όλοι εμείς είμαστε έργα των χεριών σου. Για την κτίση, λοιπόν, ευφραινόμαστε, καθώς την απολαμβάνουμε· για τον εαυτό μας, όμως, αγαλλιούμε· πράγμα που είναι σπουδαιότερο από την ευφροσύνη, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, επειδή, αν και είμαστε πήλινοι, έχουμε τόσο μεγάλη ιδιοκτησία προς απόλαυση, και επιπροσθέτως ονομαζόμαστε υιοί του Ποιητή. Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Πολύ βάθυναν οι διαλογισμοί σου.

Διότι εκείνα, βλέποντας την όψη του ομόνομου ζώου να καθρεφτίζεται στο καθαρό και στιλπνό σκεύος, αδυνατούν εντελώς να σμίξουν και να έρθουν σε άμεση επαφή μαζί του, και γι' αυτό στρέφονται μάταια γύρω από το αγγείο με αγωνία, εκπλησσόμενα από την αλλοιωμένη όψη ως αντίθετη προς την προηγούμενη κατάστασή τους. Έτσι και εμείς, εξίσου με σένα μπορούμε να στρέφουμε τα βλέμματά μας και να σε πλησιάζουμε, αλλά έχουμε στερηθεί παντελώς τη δυνατότητα να σε αγκαλιάσουμε ειλικρινά και να σε περιπτυχθούμε θαρραλέα όπως πριν, καθώς μας χωρίζει το βαρβαρικό στράτευμα σαν ένα σώμα στερεό και πολύ πιο αδιαπέραστο από γυαλί. «Γιατί μας χτύπησες, Κύριε, και δεν υπάρχει για εμάς θεραπεία; Αναγνωρίσαμε, Κύριε, τις αμαρτίες μας, τις αδικίες των πατέρων μας. Πράυνε τον θυμό σου ένεκα του ελέους σου, μην καταστρέψεις τον θρόνο της δόξας σου. Παίδευσέ μας, Κύριε, ώστε να μην απομακρυνθεί η ψυχή μας από εσένα, πλην όμως με δίκαιη κρίση και όχι με οργή, για να μη μας κάνεις λιγοστούς. Έκχυσε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν και στις γενεές που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου. Εσύ είσαι ο πατέρας μας, Κύριε· εμείς είμαστε πηλός, και εσύ ο πλάστης μας, όλοι εμείς είμαστε έργο των χεριών σου. Επίβλεψε, και δες τους εξευτελισμούς μας. Η κληρονομιά μας μεταστράφηκε σε αλλοφύλους, τα σπίτια μας σε ξένους. Επίστρεψέ μας κοντά σου, και θα επιστρέψουμε. Ανακαίνισε τις ημέρες μας όπως παλαιότερα». Διότι πρέπει να χρησιμοποιήσω επίκαιρα και για παρόμοιες συμφορές αυτά τα αγιογραφικά λόγια.

Α΄. Περίσταση της αμαρτίας. Πρώτη λοιπόν περίσταση της αμαρτίας είσαι εσύ ο ίδιος, που την διαπράττεις, επειδή εσύ, που αντιστέκεσαι σε τόση άπειρη μεγαλειότητα του Δημιουργού σου, ποιος είσαι; Ένα τιποτένιο σκουλήκι της γης, λίγος πηλός, όπως λέει ο Ησαΐας: «Πατέρας μας είσαι εσύ, ενώ εμείς πηλός». Ένας άνθρωπος, που όχι μόνο έχεις την αρχή σου από το χώμα, και στο χώμα πρόκειται να διαλυθείς· αλλά και ένας άνθρωπος άκρως ευεργετημένος από τον Θεό, δημιουργημένος με την άπειρη δύναμη και σοφία Του, διαφυλαγμένος με την άπειρη πρόνοιά Του, εξαγορασμένος με τα αναρίθμητα βάσανα και τους πόνους Του, υιοθετημένος στο βάπτισμά Του, κοινωνός των Μυστηρίων Του, γαλουχημένος με το αίμα Του, αναθρεμμένος με το σώμα Του· και ένας τέτοιος άνθρωπος να αμαρτάνει; Ω, τι φρικωδέστατο θέαμα!