Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 65:15

Και γνωστός θα γίνει ο Κύριος στους Αιγυπτίους· και θα φοβηθούν οι Αιγύπτιοι τον Κύριο. Και θα γνωρίσουν οι Αιγύπτιοι τον άγιο Θεό εκείνη την ημέρα, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν. Και θα πατάξει ο Κύριος τους Αιγυπτίους με μεγάλη πληγή, σείοντας τα χειροποίητά τους. Και θα τους θεραπεύσει ολοκληρωτικά· και θα στραφούν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει και θα τους θεραπεύσει. Ζακχαίος είπε: Σε αυτά δεν έχω τίποτα να αντιτάξω. Αθανάσιος: Είθε και στα σπουδαιότερα να εκφέρεις την ίδια φωνή, ώστε να ονομαστείς και εσύ με το νέο όνομα, το οποίο έχει δοθεί πάνω στη γη. Ζακχαίος είπε: Υπάρχει άραγε μεγαλύτερο όνομα από αυτό που έχουμε, να ονομαζόμαστε Ισραηλίτες; Αθανάσιος: Άκουε τον Θεό που λέει πάλι μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Σε όσους δε με δουλεύουν, θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη». Ζακχαίος είπε: Και ποιο είναι αυτό το όνομα; Αθανάσιος: Εάν καταξιωθείς να ονομάζεσαι Χριστιανός, θα γνωρίσεις το νέο όνομα. Ζακχαίος είπε: Υποσχέθηκες να αποδείξεις ότι είναι και Χριστός, και βασιλιάς, και ιερέας. Αθανάσιος: Εάν χρίεται ως Χριστός, δεν χρίεται με γήινο έλαιο, αλλά με το Πνεύμα του Θεού· σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ που λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Ζακχαίος είπε: Έλαιο αγαλλιάσεως είναι το χρίσμα που παρασκευάστηκε από τον Μωυσή. Αθανάσιος: Γι' αυτό ακριβώς έχει ειπωθεί το «περισσότερο από τους μετόχους σου».

Διακηρύττει τον Χριστό ως Θεό κατά φύση, και μαζί με αυτόν και δι' αυτού αποδίδει τη δόξα στον Θεό και Πατέρα· διότι, από τη μία, ονομάζει εκκλησία του Θεού τους αγιασμένους, και από την άλλη τους αποδίδει ξανά στον Χριστό λέγοντας: «Αν όμως κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν». <Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.> Στεφανώνει αυτούς που πίστεψαν με τη χάρη που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό· διότι δι' αυτού και εν αυτώ τα πάντα προέρχονται από τον Θεό και Πατέρα, και είναι συνδοτήρας και συγχορηγός με αυτόν που τον γέννησε των άνωθεν αγαθών, και διανομέας των εξ ουρανού χαρισμάτων, και ο ίδιος είναι η ειρήνη των πάντων, καταλαμπρύνοντας με τη δική του χάρη αρχές, θρόνους και εξουσίες, και για να το πούμε απλά όλη τη λογική κτίση. <Να είστε δε καταρτισμένοι με τον ίδιο νου και με την ίδια γνώμη.> Το ότι πρέπει να σεμνυνόμαστε με το δεσποτικό όνομα, ήταν ταυτόχρονα αναγκαίο και σοφό να τους πείσει, καθώς λέει ο ίδιος μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Σε αυτούς όμως που με δουλεύουν θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη»· διότι ονομαστήκαμε χριστιανοί, και έχουμε πλουτίσει με το νέο όνομα, το οποίο δικαίως έχουν στερηθεί ορισμένοι που απομακρύνονται από τα ορθά της Εκκλησίας· και προσκολλώμενοι σε πλάνης πνεύματα και σε τερατολογίες κάποιων ανόσιων ψευδοδιδασκάλων, έλαβαν το δικό τους όνομα, και πολύ λογικά· διότι δεν ανήκουν στον Χριστό, έχοντας συμμεριστεί τη δυσφήμιση εναντίον του, και έχοντας σχιστεί σε διάφορες δοξασίες και γνώμες, καίτοι ο Χριστός έχει καλέσει τους δικούς του εν ειρήνη.

Διότι μας απέκτησε με το δικό του αίμα, και αγοραστήκαμε με τίμημα, και δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας. Διότι ένας πέθανε για όλους, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς. Γι' αυτό, λοιπόν, λέμε προς τον Σωτήρα και Λυτρωτή μας: «Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου επικαλούμαστε.» Ονομαζόμαστε, λοιπόν, με το όνομά του, και αυτό ήταν άραγε εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Σε εκείνους όμως που με δουλεύουν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη.» Φαίνεται δε, λέει, ότι εννοεί τον Χριστό που έρχεται από την ανατολή του ηλίου, επειδή ακριβώς έχει γραφτεί για αυτόν: «Ιδού ένας άνθρωπος, Ανατολή είναι το όνομά του.» Και πάλι, καθώς ο Θεός και Πατέρας λέει για αυτόν: «Ποιος ήγειρε από την ανατολή τη δικαιοσύνη;» «Διότι ο Χριστός έγινε για εμάς δικαιοσύνη, καθώς επίσης αγιασμός και απολύτρωση.» <Ας έλθουν οι άρχοντες, και όπως ο πηλός του κεραμέα, και όπως ο κεραμέας καταπατά τον πηλό, έτσι θα καταπατηθείτε.>

«Διότι εγκαταλείψατε», λέει, «το όνομά σας ως πλησμονή στους εκλεκτούς μου· εσάς θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος». Παρατήρησε λοιπόν πάλι το βάθος του νοήματος. Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να χρησιμοποιεί μερικές φορές τη φράση «εις πλησμονήν» αντί για τον κορεσμό και την αηδία. Διότι είπε κάπου ο Θεός στους σαρκικούς απογόνους του Ισραήλ: «Δεν θα ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας· μου έχετε γίνει πλησμονή». Εσείς λοιπόν, λέει, που ούτε από τους ψευδώνυμους θεούς απομακρυνθήκατε, αλλά έχετε νεκρωθεί μέσα στις ίδιες σας τις αμαρτίες, εγκαταλείψατε το όνομά σας ως πλησμονή, δηλαδή ως κάτι το μισητό, στους εκλεκτούς μου· διότι για όσους έχουν άπαξ εκλεγεί, κανείς δεν θεωρεί αποδεκτό το όνομα των δεισιδαιμόνων.

Αποφεύγει δε ο καθένας να ονομάζεται θεομίσητος και ειδωλολάτρης, ανόσιος και βέβηλος· επιθυμεί δε μάλλον να ονομάζεται λαός άγιος, έθνος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, σύμφωνα με τη φωνή του θεσπέσιου Πέτρου. Εάν όμως κάποιος θα ήθελε να εφαρμόσει τα λεγόμενα στον κατά σάρκα Ισραήλ, ώστε να απευθύνεται σε αυτούς το, «Αφήσατε το όνομά σας ως πλησμονή στους εκλεκτούς μου»· απαντούμε, ότι τέκνα Θεού, λαός δικός Του και κλήρος ονομαζόταν βέβαια ο Ισραήλ· επειδή όμως διολίσθησαν ασυγκράτητα στην παρακοή, εξέπεσαν από τέτοια δόξα οι ίδιοι, και την κληρονόμησαν σαν δική τους οι κληθέντες από τα έθνη· και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε ο Θεός δια της φωνής του Ωσηέ: «Θα καλέσω εκείνον που δεν είναι λαός μου, λαό μου, και θα πω σε αυτόν που δεν είναι λαός μου: Εσύ είσαι λαός μου». <Σε όσους δε Τον υπηρετούν, θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη· διότι θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό. Και όσοι ορκίζονται πάνω στη γη, θα ορκίζονται στον αληθινό Θεό· διότι θα λησμονήσουν την πρώτη τους θλίψη, και αυτή δεν θα ανέβει πλέον στην καρδιά τους.>

Και μέσω αυτού και μόνο έχουμε πλουτίσει με το νέο όνομα· διότι ονομαστήκαμε δικοί του Χριστού. Και βέβαια, πάλι ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος λέει κάπου για εμάς: «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Χριστό Ιησού σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.» Διότι ο βίος εκείνων που βρίσκονται εν Χριστώ είναι αγιοπρεπής, και πέρα από τα σαρκικά πάθη και τη γήινη ακαθαρσία. Το ότι, εξάλλου, επρόκειτο να έρθει σε εμάς το νέο όνομα που μας δόθηκε εν Χριστώ, καθίσταται σαφές από τον Θεό που το διακήρυξε μέσω της φωνής των αγίων: «Σε εκείνους που με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη.» Διότι θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό. Επομένως, εφόσον κανείς, έχοντας επιλέξει να σκέφτεται ορθά και λογικά, δεν θα αμφέβαλλε ότι τα πάντα έγιναν καινούργια εν Χριστώ, ελάτε να εξετάσουμε προσεκτικά ποια ακριβώς είναι η παλαιότητα, και σε τι θα μπορούσε να λεχθεί ότι συνέβη η προς το καλύτερο επανόρθωση, ως κάτι που προκύπτει από το να μην είναι κάτι εντελώς υγιές και ακέραιο· δηλαδή από ό,τι έχει φθαρεί και απροσδόκητα έχει εκπέσει σε κατάσταση διαφορετική από αυτήν που βρισκόταν αρχικά. Διότι με αυτόν τον τρόπο θα κατανοήσει κανείς πολύ ορθά προς τα πού κατευθύνεται ο σκοπός του προκειμένου λόγου μας, και καθόλου δεν θα παρεκκλίνει από το αλάνθαστο.

Αυτός είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος ήλθε ως αρχιερέας των μελλοντικών αγαθών· αυτός που, εξαιτίας της αφθονίας της θεότητάς του, μετέδωσε σε όλους μας τη δική του προσηγορία. Διότι οι ανθρώπινοι βασιλείς κρατούν την προσηγορία της βασιλείας ακοινώνητη προς τους άλλους ανθρώπους· ο Ιησούς Χριστός, όμως, όντας Υιός του Θεού, μας αξίωσε να ονομαζόμαστε Χριστιανοί. Αλλά θα πει κάποιος ότι το όνομα των Χριστιανών είναι καινούργιο, και πριν από αυτό δεν βρισκόταν σε χρήση, και τα καινούργια πράγματα πολλές φορές συναντούν αντιρρήσεις επειδή φαντάζουν ξένα. Το εξασφάλισε, όμως, εκ των προτέρων αυτό ο προφήτης, λέγοντας: Σε εκείνους που με υπηρετούν θα δοθεί ένα καινούργιο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. Ας εξετάσουμε τους Ιουδαίους: υπηρετείτε τον Κύριο ή όχι; Δείξτε, λοιπόν, το δικό σας καινούργιο όνομα.

Διότι Ιουδαίοι και Ισραηλίτες ονομαζόσασταν επί Μωυσή και των άλλων προφητών, καθώς και μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα και μέχρι το παρόν. Πού είναι, λοιπόν, το καινό όνομα; Εμείς όμως, επειδή υπηρετούμε τον Κύριο, έχουμε το καινό όνομα· καινό μεν, αλλά το καινό όνομα το οποίο θα ευλογηθεί επί της γης.

Είθε να λεχθεί και για εσάς τώρα: ευφρανθείτε ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη, και τα εξής, διότι ο Θεός ελέησε τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του. Αυτά δε θα γίνουν εξαιτίας της φιλανθρωπίας του Θεού, ο οποίος σας λέει: ιδού, θα εξαλείψω σαν σύννεφο τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου. Εσείς δε, αφού αξιωθήκατε το όνομα των πιστών (για τους οποίους έχει γραφτεί: σε όσους με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα είναι ευλογημένο πάνω στη γη), θα πείτε με ευφροσύνη: Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία στα επουράνια εν Χριστώ, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση δια του αίματός του, την άφεση των αμαρτημάτων σύμφωνα με τον πλούτο της χάριτός του την οποία περίσσεψε σε εμάς, και τα εξής. Και πάλι: ο Θεός όμως, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής του αγάπης με την οποία μας αγάπησε ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό, και τα εξής.

Ιδού, όσοι με δουλεύουν θα αγαλλιάσουν με ευφροσύνη, εσείς όμως θα κραυγάσετε από τον πόνο της καρδιάς σας, και θα ολολύξετε από τη συντριβή του πνεύματος. Διότι θα εγκαταλείψετε το όνομά σας προς κορεσμό στους εκλεκτούς μου, και εσάς θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος· στους δε δούλους του θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. Και πάλι λέγει: Διότι θα λησμονήσουν την πρώτη τους θλίψη, και δεν θα ανέβει πια στην καρδιά τους. Διότι ο ουρανός θα είναι νέος και η γη νέα, και δεν θα θυμηθούν τα προηγούμενα, ούτε θα έλθουν στην καρδιά τους, αλλά θα βρουν μέσα σε αυτήν ευφροσύνη και αγαλλίαση.

Και πάλι: Σε αυτούς όμως που με υπηρετούν θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. 〈ϙα〉 Ότι και το σημείο πάνω στο μέτωπο είχε προαναγγελθεί— ο Δαβίδ στον 〈νθ〉 ψαλμό λέει: Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο.

Αντί του: «γιατί θα εγκαταλείψετε το όνομά σας για χορτασμό», οι υπόλοιποι ερμηνευτές συμφώνως το έχουν αποδώσει «για όρκο». Συνηθίζουν να ορκίζονται στο όνομα όσων έχουν υποστεί δεινά (λέγοντας): «Μακάρι να μην πάθουμε τα ίδια που έπαθαν αυτοί»· κατά τον ίδιο τρόπο «το όνομά σας θα γίνει όρκος» για «τους εκλεκτούς μου», καθόσον το «όνομά σας» θα καταστεί απευκταίο εξαιτίας όσων πρόκειται να σας συμβούν· εξού και θα είναι «για τους εκλεκτούς μου ως όρκος» το δικό σας «όνομα» και η ανάμνηση των δικών σας συμφορών. Το τέλος δε των συμφορών που θα σας βρουν θα είναι ο θάνατος που θα επέλθει σε εσάς από τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος δεν είναι χωρισμός της ψυχής από το σώμα, αλλά στέρηση της αθάνατης ζωής και του ίδιου του Θεού. Αυτά λοιπόν θα σας περιμένουν, ενώ «σε αυτούς που με υπηρετούν», από όποιο έθνος και αν προέρχονται, θα χαριστούν τα υπεσχημένα. Αν πάλι θα θέλατε να μάθετε πιο διεξοδικά ποιοι είναι αυτοί που πρόκειται «να με υπηρετούν» και ποιο είναι το «όνομά» τους, να γνωρίζετε ότι προς το παρόν ο Θεός δεν θέλει να φέρει στο φως το όνομά τους· υποδηλώνει μόνο τούτο, ότι ούτε Ισραήλ θα ονομαστούν ούτε Ιακώβ ούτε Ιουδαίοι ούτε απολύτως τίποτα από όσα είναι ήδη γνωστά στους ανθρώπους. Διότι κάποιο «καινό» (νέο) και νεότερο όνομα θα τους δοθεί, ξένο και ουδέποτε μέχρι τώρα ακουσμένο, το οποίο «θα ευλογηθεί επί της γης», αυξανόμενο και πληθυνόμενο περισσότερο από κάθε σωματική ευλογία.

Διότι, εάν υπάρχει κάποια άλλη ευλογία από τον Θεό που να αυξάνει το πλήθος, αυτήν θα την αποκτήσει το 〈όνομα〉 που θα δοθεί 〈σε αυτούς που με υπηρετούν〉. Επομένως, ας μην περιεργάζεται κανείς προς το παρόν τα πράγματα πριν από την έκβασή τους, αλλά οι προαναφερθέντες, αφού 〈ευλογηθούν〉, θα συνεχίσουν και οι ίδιοι 〈να ευλογούν τον αληθινό Θεό〉. Αντί όμως για τη φράση: 〈τον αληθινό Θεό〉, ο μεν Ακύλας αναφέρει: 〈και στους δούλους του〉 λέει 〈θα δώσει άλλο όνομα, με το οποίο 〈ο〉 ευλογημένος στη γη θα ευλογηθεί μετά βεβαιότητος〉, ο δε Σύμμαχος: 〈στους δε δούλους του θα δώσει άλλο όνομα, με το οποίο ο ευλογημένος επί της γης θα ευλογηθεί στον Θεό, αμήν〉. Διότι, όπως ακριβώς λέει ότι οι ίδιοι 〈θα ευλογήσουν〉 〈τον αληθινό Θεό〉, έτσι 〈θα ευλογηθούν μετά βεβαιότητος〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈αμήν〉. Αλλά 〈και όταν ορκίζονται επί της γης〉, εκείνοι που πρόκειται 〈να με υπηρετήσουν, θα ορκίζονται στον αληθινό Θεό〉, και όχι πλέον στους θεούς που από πλάνη θεωρούσαν ως τέτοιους, αλλά 〈στον αληθινό〉, αφού διδάχθηκαν από τον Σωτήρα να γνωρίζουν αυτόν ως «τον μόνο 〈αληθινό Θεό〉 και αυτόν που απέστειλε, τον Κύριο Ιησού Χριστό». Όταν δε αποκτήσουν αυτά, εκείνοι που πρόκειται 〈να τον υπηρετήσουν, θα λησμονήσουν την πρώτη θλίψη〉, στην οποία υπόκειντο κάποτε όντας υποταγμένοι στους πονηρούς δαίμονες, 〈και δεν θα ανέβει στην καρδιά τους〉 η ταλαιπωρία της ειδωλολατρικής πλάνης, αλλά, έχοντας μεταβεί σαν από το σκοτάδι στο φως, θα παραδώσουν στη λήθη την προηγούμενη κατάστασή τους.

Διότι, ενώ η παρουσία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού ανέτειλε προσφάτως σε όλους τους ανθρώπους, ένα νέο αναμφισβήτητα έθνος, όχι μικρό ούτε ασθενές ούτε εγκατεστημένο σε κάποια γωνιά της γης, αλλά το πολυανθρωπότερο και το πλέον θεοσεβές από όλα τα έθνη, και για αυτόν τον λόγο άφθαρτο και αήττητο, καθόσον τυγχάνει διαρκώς της βοήθειας του Θεού, εμφανίστηκε έτσι αθρόα κατά τους άρρητους προκαθορισμένους χρόνους: το έθνος που τιμάται από όλους με την προσηγορία του Χριστού. Αυτό εξέπληξε και κάποιον από τους προφήτες, ο οποίος, έχοντας προείδει με τον οφθαλμό του θείου Πνεύματος τα μέλλοντα, αναφώνησε τα εξής: «Ποιος άκουσε τέτοια πράγματα, και ποιος μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο; Μήπως η γη κοιλοπόνεσε μέσα σε μία ημέρα, και μήπως γεννήθηκε ένα έθνος μονομιάς;». Ο ίδιος δε προφήτης υποδηλώνει κατά κάποιον τρόπο και τη μελλοντική προσηγορία, λέγοντας: «Στους δε δούλους μου θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη». Αλλά, αν και εμείς είμαστε προφανώς νέοι και αυτό το πραγματικά καινούργιο όνομα των Χριστιανών μόλις τώρα γίνεται γνωστό σε όλα τα έθνη, ωστόσο, το γεγονός ότι ο βίος και ο τρόπος της διαγωγής, μαζί με τα ίδια τα δόγματα της ευσέβειας, δεν έχουν επινοηθεί προσφάτως από εμάς, αλλά από την πρώτη σχεδόν εποχή της δημιουργίας του ανθρώπου εφαρμόζονταν ορθά μέσω των φυσικών εννοιών από τους θεοφιλείς άνδρες της παλαιάς εποχής, θα το αποδείξουμε με τον εξής τρόπο. Το έθνος των Εβραίων δεν είναι νέο, αλλά τιμάται από όλους τους ανθρώπους για την αρχαιότητά του, τυγχάνοντας μάλιστα και αυτό γνωστό στους πάντες.

Σε αυτούς δε, και τώρα ο λόγος προφητεύει στη συνέχεια ότι θα δοθεί ένα νέο όνομα, λέγοντας προς τους ασεβείς: «Διότι το όνομά σας θα εγκαταλειφθεί ως πλησμονή στους εκλεκτούς μου, εσάς δε θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος. Σε εκείνους όμως που θα με υπηρετήσουν, θα δοθεί νέο όνομα». Ποιο θα μπορούσε να είναι, λοιπόν, αυτό το νέο όνομα, το οποίο δεν ήταν γνωστό στους παλαιούς, παρά το ευλογημένο σε όλη την οικουμένη όνομα των Χριστιανών, το οποίο προέρχεται από την προσηγορία του σωτήρα μας Ιησού Χριστού; Ν'. <Από τον Μιχαία>. «Και θα συμβεί από τη σταγόνα αυτού του λαού, συνάγοντας να συναχθεί ο Ιακώβ μαζί με όλους, περιμένοντας θα περιμένω το υπόλειμμα του Ισραήλ· στο ίδιο σημείο θα θέσω την επιστροφή τους». Σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν από τον Ησαΐα, και ο Μιχαίας αναφέρει ότι ο Θεός θα δεχθεί όχι απλώς τους πάντες, αλλά μόνο το υπόλειμμα. Και όπως ακριβώς στον Ησαΐα το υπόλειμμά τους ονομαζόταν σπέρμα, έτσι και τώρα ονομάζει σταγόνα εκείνους από αυτούς που πρόκειται να σωθούν. Μέσα από αυτά υποδηλώνεται και η χορεία των αποστόλων, η οποία αποτέλεσε μια σταγόνα και ένα σπέρμα του ιουδαϊκού έθνους. Από αυτή τη σταγόνα, όλοι όσοι σε ολόκληρη την οικουμένη επιγνώρισαν τον Χριστό του Θεού και αποδέχθηκαν τη διδασκαλία του, αξιώθηκαν της προφητευόμενης επισυναγωγής, βρίσκοντας τη λύτρωση από τους εχθρούς. <ΝΑ'>. «Και εσύ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, είσαι πολύ μικρή ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα.

Σχετικά με τα Έθνη αναφέρεται: «Διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ.» (Ενώ για τους Ιουδαίους λέει:) «Εσείς όμως το βεβηλώνετε.» Ο Δαβίδ: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Ο Μωυσής: «Άφησέ με να εξαλείψω αυτόν τον λαό, και θα σου δώσω ένα έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, περισσότερο από αυτόν.» Ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, γιοι των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Και πάλι: «Τα Σάββατά σας και τις νουμηνίες σας τα μισεί η ψυχή μου· και τις προσευχές σας δεν θα τις δεχτώ· λουστείτε, γίνετε καθαροί· τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα.» Και μολονότι ο νόμος ορίζει ρητά ότι δεν πρέπει να εορτάζουν έξω από την Ιερουσαλήμ και τον ναό, σύμφωνα με το, «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, Θεέ, στη Σιών· και σε σένα θα αποδοθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ», έχει γραφτεί: «Διότι θα προσκυνήσουν τον Κύριο ο καθένας από τον τόπο του.» Και πάλι ο Προφήτης: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα Έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά του, και θυσία καθαρή.» «Εσάς όμως θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος· ενώ σε αυτούς που με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί σε όλη τη γη.» Τι είναι λοιπόν πιο καινούργιο από το όνομα των Χριστιανών;

ΙΗ΄. Ότι θα ονομαστούμε Χριστιανοί. Ο Ησαΐας λέει: «Θα δουν τα έθνη τη δόξα σου και όλοι οι βασιλιάδες τη δικαιοσύνη σου, και θα κληθείς με το νέο όνομα, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος». Και πάλι: «Στους δούλους μου όμως θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη». Ο Ωσηέ αναφέρει: «Και κατά τους έσχατους καιρούς το όνομά του θα γίνει φανερό σε όλη τη γη, και με το όνομά του θα ονομαστούν πολλοί λαοί, και αφού πορευθούν στις οδούς του, θα ζήσουν μέσα σε αυτές».

Διότι, εφόσον, ενώ τον έβλεπαν παρόντα να θαυματουργεί και να παρέχει τέλεια απόδειξη της θεότητάς του, δεν τον σεβάστηκαν, αλλά τον σταύρωσαν, πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν να σεβαστούν τις προφητείες για αυτόν, αν τις παραλάμβαναν εντελώς ξεκάθαρες και ακάλυπτες; Επιπλέον, το ότι το όνομα του Χριστού θα γίνει η δική μας προσωνυμία, το έχει προείπει ο Ησαΐας, λέγοντας: «Εσάς θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος, στους δε δούλους μου θα δοθεί νέο όνομα, και θα ευλογηθεί σε όλη τη γη». Και πάλι: «Θα δουν τα έθνη τη δόξα σου, και όλοι οι βασιλείς τη δικαιοσύνη σου, και θα κληθεί το νέο όνομα, το οποίο θα καθορίσει ο Κύριος». Το προείπε δε και ο Ωσηέ, λέγοντας: «Και στους έσχατους καιρούς το όνομά του θα είναι φανερό σε όλη τη γη, και με το όνομά του θα ονομαστούν πολλοί λαοί, και θα πορευθούν σύμφωνα με τις οδούς του και θα ζήσουν σε αυτές».

Όσο για το ρητό: «ας σε δουλέψουν έθνη και ας σε προσκυνήσουν άρχοντες» 〈αυτό συμβαίνει μέχρι και σήμερα· διότι σε ποιον δουλεύουν σήμερα τα έθνη έχοντας πιστέψει, και ποιον προσκυνούν οι άρχοντες της Εκκλησίας〉 παρά μόνο τον Χριστό, διά του ονόματος του οποίου και σώζονται; Όπως ακριβώς και μέσω του Ησαΐα ο ίδιος ο Λόγος λέει προαναγγέλλοντας: «Σε εκείνους όμως που με δουλεύουν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη· διότι θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό 〈και εκείνοι που ορκίζονται πάνω στη γη θα ορκίζονται στον αληθινό Θεό〉». Και πάλι λέει: «Ιδού, αυτοί που με δουλεύουν θα φάνε, ενώ εσείς θα πεινάσετε· ιδού, αυτοί που με δουλεύουν θα πιουν, ενώ εσείς θα διψάσετε· ιδού, αυτοί που με δουλεύουν θα αγαλλιάσουν μέσα σε ευφροσύνη, ενώ εσείς θα ντροπιαστείτε, και από τη συντριβή του πνεύματος θα θρηνήσετε γοερά».

«Εξαιτίας τριών πραγμάτων σείεται η γη, και το τέταρτο δεν μπορεί να το υποφέρει: Αν ένας δούλος γίνει βασιλιάς, και αν ένας άφρονας χορτάσει με φαγητό, και αν μια δούλη διώξει την κυρία της, και αν μια μισητή γυναίκα πάρει καλό άνδρα.» ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη. «Θα ονομάσω λαό μου αυτόν που δεν ήταν λαός μου, και αγαπημένη αυτήν που δεν ήταν αγαπημένη.» «Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνος, και θα βγάλει άνθη· και θα χαρεί πλούσια.» «Έδωσα νερό στην έρημο, και ποταμούς, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου, τον οποίο απέκτησα για δικό μου, για να διηγείται τις αρετές μου.» «Έγινα φανερός σε αυτούς που δεν με ρωτούσαν· βρέθηκα από αυτούς που δεν με ζητούσαν. Είπα, Ιδού είμαι εδώ, στο έθνος που δεν είχε επικαλεστεί το όνομά μου.» «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν νιώθεις ωδίνες τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της έρημης, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα.» «Στους δούλους μου θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. Θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό.» «Θα με ευλογήσει ο λαός μου, τον οποίο απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου.» «Εσείς είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε ως ιδιοκτησία, για να εξαγγείλετε τις αρετές Εκείνου που σας κάλεσε στο θαυμαστό του φως. Εσείς που κάποτε δεν ήσασταν λαός, τώρα όμως είστε λαός του Θεού· εσείς που δεν είχατε ελεηθεί, τώρα όμως ελεηθήκατε.» «

Ναι, αληθώς ομίλησες, ω μακάριε. Όμως και η πράξη της αγαθοεργίας και της ελεημοσύνης σου εξασφάλισε, μετά τον Θεό, αυτήν την ταιριαστή σε σένα δόξα, και «όνομα νέο», καθώς είναι γεγραμμένο, σου προστέθηκε. Και μάρτυρές μου σε αυτόν τον λόγο είναι ο Σολομών και ο Ησαΐας μαζί. Διότι ο μεν Σολομών λέγει ότι «μέγα πράγμα ο άνθρωπος, και τίμιος ο ελεήμων άνδρας», ο δε Ησαΐας, ομιλώντας εκ προσώπου του Θεού, λέγει ότι «σε όσους με υπηρετούν θα δοθεί όνομα νέο, το οποίο θα ευλογηθεί επί της γης».

Απομένει λοιπόν, για εμάς που έχουμε κληθεί από τα έθνη στη θεία επίγνωση, δηλαδή για την καθολική και αποστολική Εκκλησία, η οποία έχει εξαπλωθεί στα πέρατα όλης της γης και ομολογεί και προσκυνά με μία φωνή τον έναν Θεό, τον Δεσπότη των όλων, τον μέγα βασιλέα και Κύριο, αυτά ακριβώς να νοούνται και να λέγονται. Πότε όμως έγιναν αυτά; Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου και πλησίασε η βασιλεία των ουρανών. Εξαπέστειλε ο Θεός τον μονογενή Υιό Του, ο οποίος έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς γεννημένος από γυναίκα, φανερωθείς εντελώς χωρίς αμαρτία. Και συγκάλεσε όλα τα έθνη στη δική Του επίγνωση, και μας λύτρωσε από την πικρή δουλεία του τυραννικού εχθρού. Τότε ακριβώς κι εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη, οι οποίοι πριν δεν αποτελούσαμε λαό, ονομαστήκαμε λαός του Θεού και πλουτίσαμε εν Αυτώ με το νέο όνομα. Διότι είναι γεγραμμένο: «Σε εκείνους που με υπηρετούν θα δοθεί νέο όνομα»· το οποίο θα ευλογηθεί στους αιώνες, επειδή από Αυτόν προερχόμαστε και ονομαζόμαστε Χριστιανοί. Και άστραψε σε εμάς το φως της θεογνωσίας. Επειδή λέει: «Σε έχω καταστήσει φως των εθνών».

Αλλά πρέπει να επαναφέρουμε τον λόγο στις προφητικές φωνές· εκείνοι λοιπόν που προέρχονται από όλα τα έθνη και τις γλώσσες και από όλες τις γενεές, εκείνοι από όλη τη γη και τα νησιά και τη θάλασσα που έχουν τεθεί υπό την εξουσία ενός βασιλιά, και οι οποίοι γνωρίζουν, επικαλούνται και σέβονται έναν Κύριο και Θεό και Δεσπότη, είναι επόμενο να ονομάζονται και να αναγνωρίζονται με ένα όνομα, και μάλιστα με αυτό που προέρχεται από Εκείνον. Γι' αυτό λέει: Στους δούλους μου θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη, διότι θα ευλογήσουν τον αληθινό Θεό.