Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 65:5

«Αυτός είναι ο καπνός της οργής μου, φωτιά καίει μέσα του όλες τις ημέρες». Ελέγχει τους προερχόμενους από τον Ισραήλ ως ανόσιους, και όχι βέβαια μόνο κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας του, αλλά ήδη από παλιά, και σαν από τη ρίζα τους, και από τους πατέρες τους, εκείνοι που, έχοντας απορρίψει τον θείο νόμο του και έχοντας ουσιαστικά αποχαιρετήσει τις εντολές που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, λάτρευσαν τα είδωλα, θυσίασαν στους ψευδώνυμους θεούς και έγιναν υπηρέτες των ακάθαρτων πνευμάτων. «Αυτός ο λαός ανέκαθεν», λέει, «με παρόξυνε. Διότι θυσίαζαν αδιάκοπα», δηλαδή για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, «ενώπιόν μου». Έπειτα, πώς ήταν δυνατόν να περάσουν απαρατήρητοι, από τη στιγμή που ο Θεός τα επιβλέπει όλα; Διότι είπε κάπου, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά· μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» Επομένως, εάν τίποτα δεν κρύβεται από αυτόν, πώς θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητοι κάποιοι που πρόσφεραν θυμίαμα μέσα σε κήπους, ή μάλλον σε δάση, σε βουνά και σε κοιλάδες;

Θυσίαζαν δε, όπως ήταν φυσικό, ακολουθώντας τα πάθη των ειδωλολατρών, σε κάποιους δαίμονες, τους οποίους εκείνοι αποκαλούν νύμφες, αμαδρυάδες και ορειάδες. Αλλά δεν είναι, λέει, όχι επειδή δεν υπάρχουν οι μοχθηροί δαίμονες, αλλά επειδή ακριβώς δεν είναι θεοί, σε αντίθεση με τις αντιλήψεις εκείνων που τους προσφέρουν θυσίες. Θυσίαζαν επίσης στα μνήματα και στα σπήλαια, ασκώντας, όπως ήταν επόμενο, τις λεγόμενες νεκρομαντείες. Κοιμούνταν δε και μέσα στα μνήματα, εξαπατώμενοι από κάποιες ονειρομαντείες και φαντάσματα, και αναζητώντας με περιέργεια να μάθουν τα μέλλοντα. Τέτοια περίπου είναι τα εφευρήματα της ανοσιότητας των ειδωλολατρών. Το ότι μάλιστα έχουν καταπατήσει την εντολή του νόμου, το αποδεικνύει λέγοντας: «Έτρωγαν χοιρινά κρέατα»· διότι τέτοια πράγματα ήταν απαγορευμένα για τους Ισραηλίτες. Επίσης, ρουφούσαν ζωμούς από θυσίες, γεμίζοντας με κάθε είδους ακαθαρσία και αποκτώντας έναν μολυσμό που δύσκολα εξαλείφεται. Έπειτα, νομίζοντας ότι έχουν φτάσει στην κορύφωση κάθε καθαρότητας, έφταναν στο σημείο να λένε σε όσους ήθελαν να τους πλησιάσουν: «Μείνε μακριά μου, μην με αγγίζεις, διότι είμαι καθαρός». Διότι οι πονηροί και ακάθαρτοι δαίμονες πείθουν όσους τους προσκυνούν να νομίζουν ότι, παρόλο που πράττουν τα πάντα, και όσα είναι πέρα από τον νόμο και κάθε ευπρέπεια, ή μάλλον όσα φτάνουν στο άκρο του μολυσμού, θα είναι καθαροί, εάν ανάψουν δάδα κοντά τους και τρέχουν γύρω από τη φωτιά, ή ίσως με κάποιον ραντισμό νερού, και με την απαγγελία μυθολογιών που ταιριάζουν σε γριές.

Αλλά όλα αυτά, λέει, τα οποία έγιναν από αυτούς με ασέβεια και ανοσιότητα: «Αποτελούν καπνό του θυμού μου, και φωτιά καίει σε αυτόν όλες τις ημέρες». Γνωρίζουμε δε ότι, όταν πρόκειται να ανάψει φωτιά, προηγούνται καπνοί. Επομένως, πριν από την έλευση του Σωτήρα, όταν ο Ισραήλ βρισκόταν στους μολυσμούς που μόλις αναφέραμε, εμφανίζονταν σαν κάποιοι καπνοί και απαρχές της θείας οργής. Επειδή όμως στις προηγούμενες ασέβειές τους προσέθεσαν και την ύβρη απέναντι στον ίδιο, τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων· διότι σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, άναψε λοιπόν ο θυμός, και οι καπνοί μετατράπηκαν κατά κάποιον τρόπο σε φλόγα. <Ιδού, είναι γραμμένο ενώπιόν μου: Δεν θα σιωπήσω μέχρι να ανταποδώσω, και θα ανταποδώσω στον κόρφο τους τις αμαρτίες τους και των πατέρων τους, λέει ο Κύριος· αυτοί που προσέφεραν θυμίαμα πάνω στα όρη και με ονείδισαν πάνω στους λόφους τους· θα ανταποδώσω τα έργα τους στον κόρφο τους.> Είναι σαν να έλεγε: Εκείνα που έγιναν ανόσια προς λύπη μου τόσο από τους πατέρες τους όσο και από αυτούς, σχεδόν τα βλέπω γραμμένα σε πίνακα, και βρίσκονται μπροστά στα μάτια μου, ειδάλλως πώς θα μπορούσα να ανεχτώ τόσο φοβερά και ασύγκριτα κακά;

Και το χειρότερο, για το οποίο μάλιστα αξίζει να γεμίζει κανείς με θυμό και να αγανακτεί, είναι ότι, καυχώμενοι για αυτά ακριβώς τα πράγματα σαν να επρόκειτο για αγαθές πράξεις, είχατε την πεποίθηση ότι είστε καθαρότεροι από όλους τους ανθρώπους, σε σημείο να μην επιθυμείτε να πλησιάζετε τους τυχαίους ανθρώπους ούτε να καταδέχεστε να αγγίζετε τους πλησίον σας, 〈λέγοντας〉 μάλιστα σε όσους σας πλησίαζαν: 〈μην με πλησιάζεις, διότι είμαι καθαρός〉. Άραγε, λοιπόν, εξαιτίας αυτών των πράξεων δεν θα κινηθεί δικαιότατα εναντίον τους ο λεγόμενος 〈θυμός〉 του Θεού, δηλαδή η τιμωρητική Του δύναμη, και το 〈πυρ〉 που θα ανάψει εναντίον τους; Διότι 〈είναι γεγραμμένα〉, δηλαδή βρίσκονται 〈ενώπιόν μου〉, και δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθούν, μέχρις ότου εκτίσουν την τιμωρία για αυτά, και όχι μόνο για αυτά, αλλά και για τις αμαρτίες με τις οποίες οι 〈πατέρες τους〉 ασεβούσαν, πότε 〈προσφέροντας θυμίαμα πάνω στα όρη〉 και ειδωλολατρώντας οι ίδιοι 〈και πάνω στους λόφους〉, και πότε χλευάζοντας τους δικούς μου νόμους, τα οποία βεβαίως στον κατάλληλο καιρό 〈θα ανταποδοθούν στον κόλπο τους〉.

Εφόσον, λοιπόν, λατρεύεται με όλη την καρδιά, την ψυχή και τη διάνοια ο Μονογενής Θεός, και πιστεύεται ότι είναι σε όλα εκείνο που είναι ο Πατέρας, και ομοίως δοξάζεται το Άγιο Πνεύμα με ισότιμη προσκύνηση, ποια ευλογοφανή αφορμή για πόλεμο έχουν εκείνοι που μηχανεύονται άσκοπα σοφίσματα, σχίζοντας τον άρρηκτο χιτώνα και καταμερίζοντας το όνομα του Κυρίου στον Παύλο και τον Κηφά, και χαρακτηρίζοντας βδελυρή την προσέγγιση εκείνων που προσκυνούν τον Χριστό, σχεδόν φωνάζοντας φανερά με τα λόγια: «Μείνε μακριά μου· μην με πλησιάζεις, διότι είμαι καθαρός»; Ας υποτεθεί ότι διαθέτουν και κάτι παραπάνω ως προς τη γνώση, σε σχέση με όσα νομίζουν ότι έχουν κατανοήσει· μήπως κατέχουν κάτι περισσότερο από την πίστη ότι ο αληθινός Υιός του Θεού είναι αληθινός Θεός; Στην ομολογία, όμως, του αληθινού Θεού συμπεριλαμβάνονται όλα τα ευσεβή νοήματα που μας σώζουν, δηλαδή ότι είναι αγαθός, ότι είναι δίκαιος, ότι είναι δυνατός, ότι είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος και πάντοτε ο ίδιος, μη δυνάμενος να μεταβληθεί ούτε προς το χειρότερο ούτε προς το καλύτερο· διότι το πρώτο δεν προσιδιάζει στη φύση του, ενώ το δεύτερο δεν το επιδέχεται. Διότι, τι είναι υψηλότερο από τον Ύψιστο; Τι είναι αγαθότερο από τον Αγαθό;

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί φιλαυτίας· και ότι δεν πρέπει κανείς να δικαιώνει ή να επαινεί τον εαυτό του. «Κάθε άνθρωπος φαίνεται δίκαιος στον εαυτό του.» «Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον, και όχι το δικό σου στόμα· ο ξένος, και όχι τα δικά σου χείλη.» «Μη θεωρείς τον εαυτό σου φρόνιμο.» «Οι οδοί των αφρόνων είναι ορθές στα μάτια τους.» «Αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά την κρίση τους, και σοφοί ενώπιον του εαυτού τους· εκείνους που λένε: Μακριά από εμένα, μην με πλησιάζεις, διότι είμαι καθαρός. Αυτοί είναι καπνός του θυμού μου, φωτιά που καίει μέσα τους όλες τις ημέρες.» «Ιδού, είναι γραμμένο ενώπιόν μου: δεν θα σιωπήσω έως ότου αποδώσω, και θα ανταποδώσω στον κόλπο τους τις αμαρτίες τους, καθώς και των πατέρων τους, λέει ο Κύριος.» «Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Μη γίνεστε φρόνιμοι κατά τη δική σας κρίση.» Όλοι είμαστε ευσεβείς, με μοναδικό κριτήριο το να κατακρίνει ο ένας την ασέβεια του άλλου.

Έπρεπε βέβαια, όταν σε ρωτούν ποιος είναι τελικά αυτός που λέει ότι το κυριακό σώμα δεν τεμαχίζεται με τα δόντια, να απαντήσεις ότι όσοι κατοικούν στα πέρατα της Ινδίας θεωρούνται ότι φρονούν έτσι, καθώς και όσοι νέμονται τις περιοχές πέρα από τους Ερεμβούς, οι Βραχμάνες και οι Αριμασποί, με τους οποίους άλλωστε συνδέεσαι κατά κάποιο φυσικό περίττωμα, και με αυτόν τον τρόπο να αποφύγεις τον έλεγχο χάρη στην εξαιρετικά μακρινή κατοικία των εθνών (κάτι που άλλωστε συνηθίζουν να κάνουν και όσοι από τους χωρογράφους παραδίδουν στα συγγράμματά τους γεγονότα που υπερβαίνουν τη φύση, προκειμένου να καταπλήξουν τους ακροατές). Εσύ όμως δεν έπραξες καθόλου έτσι, είτε από άγνοια του πρέποντος και λόγω της σκληρότητας του χαρακτήρα σου, είτε επειδή οδηγήθηκες σε σφάλμα από τον Θεό, ο οποίος συλλαμβάνει τους σοφούς στην ίδια την πανουργία τους. Αντιθέτως, προβάλλεις ως παράδειγμα εκείνους που βρίσκονται κοντά στα λεγόμενά σου, ώστε ο ασφυκτικός έλεγχος του ψεύδους να σε πλησιάσει και οι ακροατές να χλευάσουν εντόνως τα άθλια αποκυήματα της φαντασίας σου και η αδικία να διαψευστεί από τον ίδιο της τον εαυτό. Εάν πάλι επειδή δεν ανήκουμε στο ίδιο σχήμα και τάγμα με εσένα, ούτε σε αυτούς που πλαταίνουν τα κράσπεδά τους και ψιθυρίζουν στους δρόμους «μη με αγγίζεις, διότι είμαι καθαρός», υφιστάμεθα κακολογίες, το σχέδιό σου και σε αυτή την περίπτωση δεν σου αποφέρει κανένα όφελος. Διότι τι το τιμητικό θα μπορούσες να αποκομίσεις εσύ, ο οποίος όπως ισχυρίζεσαι είσαι υπερβολικά άπειρος στη φρόνηση, από το να κακολογείς εμάς τους ανθρώπους, τους οποίους ούτε καν καταδέχθηκες να κοιτάξεις με ευθύ βλέμμα;

Δεν ήταν η κενοδοξία και η αρχομανία και το να θέλουν να αποκαλούνται από τους ανθρώπους ραβίνοι; Δεν ήταν ακριβώς αυτό που έκανε τους άθλιους θεοκτόνους; Ζητώ να μάθω ποιος είναι ο καπνός της οργής του Κυρίου, και ο Ησαΐας μου αποκρίνεται ότι είναι το «μην με αγγίζεις» που λέγεται από τους υπερήφανους, στους οποίους ο Κύριος αντιτάσσεται. Θα σου δείξω και έναν αξιοζήλευτο Φαρισαίο, τον Γαμαλιήλ, ο οποίος δεν εισηγήθηκε τίποτα το φαρισαϊκό εναντίον των αποστόλων, αλλά όλως αντιθέτως συμβούλευσε θεοσεβώς και ευλαβώς υπέρ αυτών.