Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 65:9

Θυσιάζοντας στους ακάθαρτους δαίμονες, και στη συνέχεια θεωρώντας την οφειλόμενη στον Θεό δόξα εντελώς ανάξια λόγου, σχεδόν Τον ονείδιζαν σαν να μην ήταν Θεός. Διότι το να θέλει κάποιος να προσκολλάται εντελώς στους ανύπαρκτους θεούς δεν θα σήμαινε τίποτε άλλο παρά περιύβριση της θείας και ύψιστης δόξας. «Θα ανταποδώσω», λοιπόν, λέει, «τα έργα τους στον κόρφο τους». Διότι εξέπεσαν από κάθε αγαθό και, αφού γλίστρησαν σε δεινές και αναπόφευκτες συμφορές, ως κακοί καταστράφηκαν άσχημα. <Έτσι λέει ο Κύριος: Όπως ακριβώς θα βρεθεί μια ρώγα στο σταφύλι, και θα πουν: «Μην τη φθείρεις, διότι υπάρχει ευλογία μέσα σε αυτήν»· έτσι θα πράξω για χάρη αυτού που Με υπηρετεί. Γι' αυτό δεν θα τους καταστρέψω όλους. Και θα αναδείξω το σπέρμα από τον Ιακώβ, και από τον Ιούδα, και θα κληρονομήσει το άγιο όρος Μου, και θα το κληρονομήσουν οι εκλεκτοί Μου και οι δούλοι Μου, και θα κατοικήσουν εκεί.> Επιφέρθηκαν βέβαια στους Ιουδαίους όσα προέρχονταν από τη θεία οργή, και εξέτισαν ποινές αντίστοιχες με τα αμαρτήματά τους, όμως δεν καταστράφηκαν όλοι ολοσχερώς και αδιάκριτα.

Διότι δίκαιος είναι ο Κριτής, και δεν θα κατέστρεφε τους αγαθούς μαζί με τους ασεβείς. Χρησιμοποιεί λοιπόν μια λαμπρή εικόνα, και ως παράδειγμα λαμβάνει ένα τσαμπί σταφύλι, στο οποίο διασώζεται μία μόνο ρώγα, αν και οι υπόλοιπες έχουν καταστραφεί· έπειτα εισάγει τον γεωργό, δηλαδή τον ιδιοκτήτη του κτήματος, να λέει σε κάποιον: «Μην το καταστρέψεις, διότι υπάρχει ευλογία σε αυτό· έτσι θα κάνω», λέει, «χάριν του δούλου μου», δηλαδή, θα κρίνω με τόση ακρίβεια, ώστε ακόμη κι αν σε μία πόλη όλοι οι άλλοι έχουν εκτραπεί προς την καταστροφή, και βρεθεί ένας και μόνο πιστός και υπάκουος, αυτός θα τύχει ευσπλαχνίας, και δεν θα διατρέξει τον ίδιο κίνδυνο με τους άλλους, εναντίον των οποίων θα επιβληθεί δίκαια η κρίση. «Διότι δεν θα τους καταστρέψω όλους», λέει. Διότι ο θυμός του Κυρίου όρμησε κατά της αλαζονείας των Ιουδαίων, σχεδόν καταφλέγοντας τον απειθή και ανυπάκουο· διασωζόταν όμως με την πρόνοια του Θεού οποιοσδήποτε ανάμεσά τους ήταν άξιος της σωτηρίας δια του Χριστού. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος λέει ότι προέκυψε υπόλειμμα κατ' εκλογήν της χάριτος, και επιλεκτικά, σαν να σαγηνεύτηκε προς την πίστη από ολόκληρη τη χώρα των Ιουδαίων το υπόλειμμα του Ισραήλ. «Επομένως, δεν θα τους καταστρέψω όλους», λέει, «αλλά θα εξαρώ το σπέρμα του Ιακώβ, και του Ιούδα». Το ρήμα «εξαρώ» θα το κατανοήσεις εδώ όχι τόσο ως το «θα καταστρέψω», αλλά ως το ότι θα το αναδείξω υψηλό και περίβλεπτο· διότι το ρήμα εξαίρω σημαίνει ορισμένες φορές υψώνω.

Έγιναν δε τέτοιοι, εννοώ βέβαια ως προς τη δόξα, οι θεσπέσιοι μαθητές, υψηλοί και περίβλεπτοι σε όλους παντού, σαν πόλη χτισμένη πάνω σε όρος και λύχνος τοποθετημένος πάνω στον λυχνοστάτη, που φωτίζει όλους όσοι βρίσκονται στο σπίτι, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Αυτό λοιπόν το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα: «Θα κληρονομήσει», λέει, «το άγιο όρος μου»· και είναι φανερό ότι εννοεί την Εκκλησία. Διότι έτσι την υποδηλώνει και κάπου αλλού ο πάνσοφος Ησαΐας, μιλώντας για εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στον Χριστό στη μέθεξη, δηλαδή στην κοινωνία της θείας Του φύσης: «Διότι θα πιουν ευφροσύνη, και θα πιουν κρασί, θα χριστούν με μύρο σε αυτό το όρος». Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη. Διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Σε αυτό λοιπόν το όρος, λέει, θα υπάρχει κλήρος για τους εκλεκτούς μου, και εκεί θα κατοικήσουν όλοι όσοι υπεισέρχονται στον ζυγό της βασιλείας μου· δεν είναι δε καθόλου παράλογο να πούμε ότι και η άνω πόλη, η επουράνια Ιερουσαλήμ, ονομάζεται όρος, στο οποίο βρίσκεται ο κλήρος των αγίων, καθώς ο Θεός διανέμει σε αυτούς τα αγαθά που ξεπερνούν κάθε νου και λόγο. «

Όσα δε λέχθηκαν, ειπώθηκαν εναντίον των ασεβών μέσα στον λαό, ώστε, αν βρεθεί κάποιος στο πλήθος που έχει ελπίδα σωτηρίας, να είναι απαλλαγμένος από τα όσα αναφέρθηκαν. Διότι, αν και «ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ», «αντί για σταφύλι» «παρήγαγε αγκάθια» και «αντί για κρίση» «ανομία και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Και αν εξαιτίας αυτών έχει οριστεί εναντίον του ερήμωση και παντελής αφανισμός, «όμως, αν τυχόν βρεθεί κάποιος μέσα στην απώλεια τόσων πολλών, σαν υγιής και ακμαία ρώγα μέσα σε ξηρό τσαμπί, αυτός δεν θα παραπέσει μπροστά σε εμένα τον κριτή, ούτε θα καταστραφεί μαζί με εκείνους που χάνονται, επειδή ο ίδιος μετέχει στην ευλογία. Έτσι αυτή η ρώγα θα είναι τόσο πολύτιμη σε εμένα, όσο είναι και σπάνια. Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτό το παράδειγμα θα πράξω και για ολόκληρο το έθνος, αν τυχόν βρεθεί κάποιος ανάμεσά τους άξιος σωτηρίας». Γι' αυτό «δεν θα τους καταστρέψω όλους», αλλά εκείνον που ανάμεσά τους «με υπηρετεί ως δούλος θα τον εξάγω», ξεχωρίζοντάς τον από αυτούς που χάνονται, και αυτός θα είναι «σπέρμα από τον Ιακώβ, σπέρμα» ζωογόνο και χρήσιμο, ικανό να χρησιμεύσει και στην καρποφορία άλλων. Παρόμοιο με αυτό ήταν και εκείνο που ειπώθηκε προηγουμένως: «αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα».

Αυτό δε το αγαθό και σπάνιο σπέρμα, δηλαδή ο αποστολικός χορός που διαχωρίστηκε από το πλήθος εκείνων που χάνονται, «θα κληρονομήσει το όρος το άγιό μου», το οποίο βεβαίως και ομολογούσαν ότι γνωρίζουν λέγοντας: «προσήλθαμε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ», και εκείνη την επουράνια κληρονομιά, λέει, θα λάβουν «οι εκλεκτοί μου και οι δούλοι μου, και θα κατοικήσουν εκεί», υποδηλώνοντας πάλι και εδώ ως εκλεκτούς και δούλους του τους αποστόλους, οι οποίοι βρέθηκαν ως ρώγες σταφυλιού, τους οποίους εξέλεξε ωσάν για τη διαφύλαξη άλλων και τους ονόμασε «άγιο σπέρμα» και «εκλεκτό». Μέσω αυτών εκπληρώνονταν και τα εξής· ποια είναι δε αυτά; «Και θα υπάρξουν», λέει, «μέσα στον δρυμό επαύλεις ποιμνίων»· «δρυμό» συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει το πλήθος των αλλοφύλων και αλλογενών εθνών, μέσα στα οποία θεσπίζει ότι «θα υπάρξουν επαύλεις ποιμνίων», υπονοώντας τις εκκλησίες των προβάτων του Θεού. Αλλά και όπως ακριβώς άλλοτε η φάραγγα του Αχώρ έγινε αναθεματισμένη, εκεί όπου, όπως αναφέρει η ιστορία του Ιησού του Ναυή, του διαδόχου του Μωυσή, ο Αχώρ μαζί με όλο του το γένος, εξαιτίας της παρανομίας που διέπραξε, χάθηκε μέσα στη φάραγγα, αφού λιθοβολήθηκε και έγινε ανάθεμα. Κάπως τέτοια ήταν και η χώρα αυτών των αναθεματισμένων, των άθεων, δηλαδή και των αλλοφύλων εθνών.

Αλλά και αυτή «θα είναι για ανάπαυση των κοπαδιών για τον λαό μου» που «με αναζήτησε». Λαός δε που τον «αναζήτησε» ήταν η «ρώγα» (το υπόλειμμα) και το «σπέρμα» που αναφέρθηκε ανωτέρω, «οι εκλεκτοί δούλοι» του, μέσω των οποίων προφητεύει ότι θα συγκροτηθούν «κοπάδια» βοδιών και «ποίμνια» όχι στον Ισραήλ ούτε στη χώρα των Ιουδαίων, αλλά στον «δρυμό» και στη λεγόμενη «φάραγγα Αχώρ». Αυτά μεν, λοιπόν, περί αυτών. Πάλι όμως ο λόγος απευθύνεται προς το ιουδαϊκό πλήθος λέγοντας: «εσείς δε που με εγκαταλείπετε και λησμονείτε το άγιό μου όρος», το οποίο πολλάκις μάς έχει φανερωθεί. Εσείς, που συνάπτεστε με την ειδωλολατρία των εθνών, ώστε και να ετοιμάζετε «τράπεζα» στη θεότητα που ονομάζεται από αυτούς «Τύχη» και να προσφέρετε «κέρασμα» στο «δαιμόνιο» που εμφωλεύει στο άγαλμα της λεγόμενης «Τύχης», ακούστε αυτά που σας περιμένουν: «όλοι θα παραδοθείτε σε πολεμική μάχαιρα». Και αν κάποιος από εσάς ρωτούσε «Γιατί;», για τούτο λέω (για να παραλείψω τα υπόλοιπα): «Επειδή εγώ ο ίδιος σας αξίωσα της παρουσίας μου, και πρώτους εσάς κάλεσα κοντά μου, εσείς όμως δεν υπακούσατε. Πράγμα για το οποίο και προηγουμένως σας κατηγορούσα λέγοντας: “διότι ήλθα και δεν υπήρχε άνθρωπος, κάλεσα και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει;”». Και τώρα πάλι λέω: «διότι σας κάλεσα και δεν υπακούσατε, μίλησα και παρακούσατε, και πράξατε το πονηρό ενώπιόν μου και επιλέξατε αυτά που δεν ήθελα».

«Και θα εξαγάγω το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα, και θα κληρονομήσει το άγιο όρος μου, και θα το κληρονομήσουν οι εκλεκτοί μου και οι δούλοι μου, και θα κατοικήσουν εκεί. Και θα υπάρξει στο δάσος κατάλυμα για τα ποίμνια, και η φάραγγα του Αχώρ θα γίνει τόπος ανάπαυσης για τα κοπάδια του λαού μου, οι οποίοι με αναζήτησαν. Εσείς όμως που με εγκαταλείψατε και λησμονήσατε το άγιο όρος μου, και ετοιμάζετε τράπεζα στην Τύχη, και προσφέρετε στον δαίμονα κέρασμα, εγώ θα σας παραδώσω σε μάχαιρα, και όλοι θα πέσετε σε σφαγή· διότι σας κάλεσα και δεν υπακούσατε, και πράξατε το πονηρό ενώπιόν μου, και επιλέξατε αυτά που δεν επιθυμούσα.» Κάνοντας διαχωρισμό και σε αυτά τα σημεία, ο λόγος αναφέρει ότι ένα μικρό μέρος, το «σπέρμα από τον Ιακώβ», θα επιτύχει όσα έχουν επαγγελθεί, και ότι εκλεκτοί είναι αυτοί που θα κατοικήσουν στο δάσος, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο την κλήση των εθνών· στην οποία οι εκλεκτοί του Κυρίου και το σπέρμα του Ιακώβ θα μπορούσαν να είναι οι απόστολοι και οι μαθητές του Σωτήρα μας. Όλοι δε οι υπόλοιποι εκτός από αυτούς υπόκεινται στις προαναφερθείσες απειλές, καθώς ο λόγος σχεδόν ολοφάνερα καθιστά σαφές ότι οι επαγγελίες του Θεού δεν θα φτάσουν αδιακρίτως σε όλο το έθνος των Ιουδαίων, αλλά μόνο στο προαναφερθέν σπέρμα και σε εκείνους που αποκαλούνται εκλεκτοί του Θεού, διότι «πολλοί είναι οι κλητοί, αλλά λίγοι οι εκλεκτοί».

Και θα εξαγάγω, λέει, το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα· και θα κληρονομήσει το άγιό μου όρος, και θα το κληρονομήσουν οι εκλεκτοί μου και οι δούλοι μου, και θα κατοικήσουν εκεί· και μέσα στον δρυμό θα υπάρξουν μάντρες ποιμνίων, και η φάραγγα του Αχώρ θα γίνει τόπος ανάπαυσης των κοπαδιών για τον λαό που με αναζήτησε. Εσείς όμως, που με εγκαταλείπετε και λησμονείτε το άγιό μου όρος, και ετοιμάζετε τραπέζι για τα δαιμόνια και γεμίζετε ποτήρι για τον δαίμονα, εγώ θα σας παραδώσω σε μάχαιρα· όλοι θα πέσετε με σφαγή, διότι σας κάλεσα και δεν υπακούσατε, και πράξατε το πονηρό ενώπιόν μου, και επιλέξατε αυτά που δεν ήθελα. Και αυτά μεν είναι τα λόγια της Γραφής· κατανοείτε όμως και εσείς οι ίδιοι ότι το σπέρμα από τον Ιακώβ που αναφέρεται τώρα είναι κάτι άλλο, και δεν λέγεται, όπως θα νόμιζε κανείς, για τον λαό. Διότι δεν είναι δυνατόν σε εκείνους που γεννήθηκαν από τον Ιακώβ να αφήνουν την είσοδο σε εκείνους που έχουν σπαρθεί από τον Ιακώβ, ούτε, ενώ ονειδίζει τον λαό ως ανάξιο της κληρονομίας, πάλι, σαν να τον αποδέχεται, να δίνει υποσχέσεις στους ίδιους.

Διότι βλέπετε ότι τώρα απευθύνεται προς τον λαό, έχοντας πει πιο πάνω: «Όπως ακριβώς θα βρεθεί ρώγα σε τσαμπί, και θα πουν: Μην τη φθείρεις, επειδή υπάρχει ευλογία σε αυτήν, έτσι θα κάνω για χάρη εκείνου που με υπηρετεί· για τον λόγο αυτόν δεν θα τους καταστρέψω όλους»· και μετά από αυτό προσθέτει: «Και θα εξαγάγω το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι αν οργίζεται τόσο πολύ με εκείνους και απειλεί ότι θα αφήσει ελάχιστους, υπόσχεται ότι θα εξαγάγει κάποιους άλλους, οι οποίοι θα κατοικήσουν στο όρος του. Αυτοί δε είναι εκείνοι που είπε ότι θα σπείρει και θα γεννήσει· διότι εσείς ούτε όταν αυτός καλεί ανταποκρίνεστε, ούτε όταν μιλάει ακούτε, αλλά πράξατε και το πονηρό ενώπιον του Κυρίου. Και το αποκορύφωμα της κακίας σας είναι ότι μισείτε τον δίκαιο, τον οποίο φονεύσατε, καθώς και αυτούς που έλαβαν από εκείνον τη χάρη να είναι αυτό που είναι, δηλαδή ευσεβείς, δίκαιοι και φιλάνθρωποι. Γι' αυτό, «Ουαί στην ψυχή τους», λέει ο Κύριος, «διότι συνέλαβαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας εξολοθρεύσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι ενοχλητικός». Διότι δεν θυσιάζατε και εσείς στον Βάαλ, όπως οι πατέρες σας, ούτε ζυμώνατε πλακούντες σε σκιερούς ή υψηλούς τόπους για τη στρατιά του ουρανού, αλλά καταδικάζεστε διότι δεν δεχθήκατε τον Χριστό του.