Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 66:12

Χείμαρρος τρυφής είναι ο Χριστός, σύμφωνα με το ρηθέν: «Θα στρέψω επάνω τους, σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Είναι δε και πηγή ζωής και φως εκ φωτός. «Ας μην έλθει επάνω μου πόδι υπερηφάνειας». Παρακαλεί, δηλαδή, να βρεθεί μακριά από το πάθος. «Και χέρι αμαρτωλού ας μη με κλονίσει». Ούτε να με μετακινήσει, λέγει, από τη στάση μου κοντά Σου καμία άτοπη πράξη.

Και επειδή στο τέλος του ρητού αναφερόταν ότι πρέπει να λαμβάνονται τα πάντα από τον χείμαρρο, εμείς, ευφραινόμενοι πάλι από αυτό, λέγαμε ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έχει παρομοιαστεί με χείμαρρο, στον οποίο βέβαια θα βρούμε όλη την τέρψη και την τρυφή που ελπίζουμε, και σε αυτόν θα ευφρανθούμε θεϊκά και πνευματικά. Και ότι είναι και ονομάζεται πνευματικά χείμαρρος, το επιμαρτυρεί λέγοντας και ο σοφότατος σε εμάς υμνωδός, απευθυνόμενος προς τον Θεό και Πατέρα για εμάς: «Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και ο ίδιος ο Κύριος λέει κάπου μέσω των προφητών: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει». Επειδή λοιπόν ο νόμος ονόμαζε άγια σύναξη και την πρώτη και την έβδομη ημέρα της εορτής, «μεγάλη» την ονόμασε και ο ίδιος ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής, χωρίς να περιφρονήσει, όπως φαίνεται, ένα καθιερωμένο έθος των Ιουδαίων. Εφόσον λοιπόν υπήρχε στις διατάξεις περί της εορτής και η μνεία του χειμάρρου, ο Σωτήρας, αποδεικνύοντας ότι είναι ο ίδιος Εκείνος ο χείμαρρος που προαναγγελλόταν στον λόγο του Νόμου, λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει». Διότι, δες πώς αποσπά τον νου των Ιουδαίων από τους τύπους του γράμματος, και μεταφέρει επιδέξια τα όσα ήταν σε μορφή συμβόλων, συμβουλεύοντας την αλήθεια.

Ονομάστηκε λοιπόν ποταμός ειρήνης και χείμαρρος τρυφής, και αυτό το λέμε σύμφωνα με όσα ψάλλει και λέει ο μακάριος Δαβίδ προς τον Θεό και Πατέρα για εκείνους που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης: ότι «Σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Άρτος, επομένως, και ύδωρ ζωοποιό είναι ο Χριστός· βρίσκεται όμως με ιδρώτα και κόπο. Διότι τα μεγάλα και εξαίρετα από τα αγαθά, δεν είναι δυνατόν να κατακτηθούν από αυτούς που αδρανούν και καλοπερνούν, αλλά από εκείνους που έχουν συνηθίσει να αψηφούν και τους ιδρώτες και τους κόπους που καταβάλλονται για τον σκοπό αυτό, και έτσι αναζητούσε να μάθει καλά το μυστήριο του Χριστού.

Με αυτά υποδηλώνει τους αγίους ευαγγελιστές, τους αποστόλους, τους εκάστοτε ηγουμένους των Εκκλησιών, οι οποίοι δίκην ποτάμιου νάματος αρδεύουν τις διάνοιες των πιστών, κατακλύζοντάς τες με τους λόγους του Θεού και προσφέροντάς τους άφθονη παρηγοριά, προφανώς εκείνη που παρέχεται μέσω του Αγίου Πνεύματος. Αλλά όλοι αυτοί οι ποταμοί και οι διώρυγες δέχονται τον Ένα, τον Ύψιστο, δηλαδή προφανώς τον Χριστό, για τον οποίο έχει γραφεί: «Οι ορμές του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Λέει δε κάπου και ο ίδιος μέσω της φωνής του προφήτη για τους δικούς του προσκυνητές: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». <Δεν θα πορευθείς αυτήν την οδό, ούτε θα την πλεύσει πλοίο φέροντας φορτίο. Διότι ο Θεός μου είναι μέγας. Ο Κύριος δεν θα με προσπεράσει. Ο Κύριος είναι κριτής μας, ο Κύριος είναι άρχοντάς μας· αυτός θα μας σώσει.> Ο λόγος μεταφέρθηκε και πάλι στο πρόσωπο εκείνων που πίστεψαν. Επειδή, δηλαδή, έκανε μνεία για ποταμούς και διώρυγες, για αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα, ομιλεί περί πλοίου. Και τι άραγε υποδηλώνει, θα προσπαθήσω να το καταστήσω σαφές. Διότι πριν από την έλευση του Σωτήρα μας, ο Σατανάς λεηλατούσε την οικουμένη, χωρίς κανένας να τον επιτιμά.

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει για αυτούς: «Φωνή Κυρίου που ετοιμάζει ελάφια και θα αποκαλύψει δρυμούς». Διότι ως δρυμοί για τα νοητά ελάφια αναδείχθηκαν από τον Θεό τα αμέτρητα πλήθη των εθνών, τα οποία νέμονταν νοητώς απολαμβάνοντας την πραότητα των πιστών. <Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνο. Θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού μας.> Η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί έρημη και στείρα την Εκκλησία των εθνών, η οποία κάποτε βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, μην έχοντας τον εξ ουρανού νοητό Νυμφίο, εννοώ τον Χριστό, αλλά έχοντας έλλειψη παντός αγαθού, και ούσα τρόπον τινά τροφός αγκαθιών, διψασμένη και άνυδρη. Επειδή όμως ήρθε σε αυτήν ο Χριστός (διότι προσοικειώθηκε μέσω της πίστεως και πλούτισε με το θεϊκό νάμα από Αυτόν· επειδή Αυτός είναι πηγή ζωής και χείμαρρος τρυφής· και Αυτός ήταν που έλεγε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, εγώ στρέφω σε αυτούς ειρήνη σαν ποταμό, και τη δόξα των εθνών σαν χείμαρρο που κατακλύζει»), δεν είναι πλέον στείρα και έρημη· αλλά μάλλον πολύτεκνη και ενωμένη με τον Νυμφίο, και νοητώς ολάνθιστη. Αυτή λοιπόν που παλαιότερα διψούσε ας ευφρανθεί, λέει· και ας ανθίσει σαν κρίνο, διαθέτοντας ταυτόχρονα και τη χάρη του άνθους και την ευωδία.

«Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής»· και κάπου αλλού πάλι, «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού.» Μάλιστα, και μέσω της φωνής των προφητών λέει κάπου ο ίδιος ο Υιός, η πηγή κάθε αγαθού, το ζωοποιό νάμα που αναβλύζει από την ουσία του Πατέρα: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών.» Είπε δε και ο προφήτης Ζαχαρίας ότι «Πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου, και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων.» Και σε πάρα πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής θα βρούμε τον Λόγο του Θεού να ονομάζεται πηγή και ποταμός.

Διότι θα σηκωθούν στους ώμους· επειδή το σχήμα του λόγου έχει διαμορφωθεί λαμβάνοντας ως παράδειγμα τη δική μας πραγματικότητα· διότι τα νεογέννητα βρέφη αρέσκονται στο να τα περιποιούνται, και αποζητούν να αναπαύονται στους κόλπους και στους βραχίονες των μητέρων τους.

δίδοντας εξηγήσεις, και μαθαίνοντας με ποιον τρόπο εισήλθε στην οικουμένη η δόξα, δηλαδή ο Χριστός· για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος προφήτης αμέσως, και αλληλένδετα, καθιστά σαφή την ενσαρκωμένη εμφάνισή του· διότι παρουσιάζει το πρόσωπό του να λέγει: «Ιδού, στρέφω προς αυτούς, σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Ποταμός λοιπόν ειρήνης, και χείμαρρος τρυφής, είναι ο Χριστός (διότι έτσι τον ονομάζει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ! Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου· θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Και πάλι: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»)· έχει δε στραφεί και έχει κατακλύσει, σαν με άφθονα νάματα, τη δόξα των εθνών, δηλαδή το πολύτιμο μέρος των εθνών, ήτοι καθετί το δεδοξασμένο. Διότι δεν πίστεψαν όλοι, ούτε βέβαια δοξάστηκαν, αλλά όπως λέγει ο Παύλος για τον Θεό και Πατέρα, «Εκείνους που προγνώρισε και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, αυτούς και κάλεσε· και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δόξασε».

Λέγοντας δε το «Εκκλίνων», μας δίνει να κατανοήσουμε το εξής: Η μεν οδός και η πορεία του, σύμφωνα με την πρόθεση και την ευδοκία του Πατρός, ήταν προς τους εξ αίματος Ισραηλίτες· είπε άλλωστε ότι «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Επειδή όμως εκείνοι απέρριψαν την πίστη, απέκλινε από αυτούς όπως έχει γραφτεί, και χάρισε στα πλήθη των εθνών την παρηγοριά από τα ιερά νάματα, δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, δια του οποίου κέρδισαν την ειρήνη μαζί του, και δι' αυτού ενώθηκαν με πνευματική οικειότητα με τον Θεό και Πατέρα. <Τα παιδιά τους θα σηκωθούν στους ώμους, και στα γόνατα θα παρηγορηθούν. Όπως παρηγορεί κάποιον η μητέρα του, έτσι και εγώ θα παρηγορήσω εσάς.>

Διότι όσοι ακόμη συμπεριφέρονται ως νήπια ανάμεσά τους, λέει, και δεν έχουν ακόμη τελειοποιηθεί στον νου, όμοια με μικρά βρέφη θα σηκωθούν στους ώμους και θα παρηγορηθούν στα γόνατα· διότι έτσι συνηθίζουν οι μητέρες να φροντίζουν τα νήπια. Λίγα λοιπόν, λέει, θα παραχωρήσω στη μητέρα, και θα παρηγορήσω έτσι εκείνους που έχουν προς το παρόν αδρανή νου, ώστε να μην τους λείψει τίποτα από όσα συντελούν στην ανάπαυσή τους· και αφού ανατραφείτε έτσι, λέει, και δεχθείτε κάθε φροντίδα και αγάπη, θα δείτε εν καιρώ και την άνω πόλη, την επουράνια Ιερουσαλήμ· θα γεμίσετε από χαρά, και σαν το χορτάρι θα βλαστήσουν ξανά τα οστά όλων σας. Διότι θα εγερθούν οι νεκροί, και θα αναστηθούν αυτοί που βρίσκονται στα μνήματα, έχοντας πλουτίσει με τη δρόσο από τον Χριστό, δηλαδή το ζωοποιό Πνεύμα· διότι έτσι κάπου λέει ο Ψαλμωδός προς τον Θεό για εκείνους που κείτονται στη γη: «Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.» Όπως λοιπόν τα άνθη των αγρών μετά από λίγο πέφτουν και μαραίνονται, αλλά όταν έρθει η εποχή της άνοιξης, πάλι ανατέλλουν και φαίνονται· έτσι και τα λείψανα των νεκρών που βρίσκονται στη γη, κατά τον καιρό της παλιγγενεσίας, με άρρητη δύναμη του Θεού θα βλαστήσουν πάλι. Διότι θα εγερθούν, όπως είπα. «Τότε λοιπόν, τότε θα γίνει γνωστό το χέρι του Κυρίου σε αυτούς που Τον σέβονται.»

Επειδή όμως φανερώθηκε σε εμάς ο Εμμανουήλ, φωνάζοντας και λέγοντας: «Εγώ είμαι το άνθος της πεδιάδας, το κρίνο των κοιλάδων», τότε πια, αφού κληθήκαμε σε μέθεξη της δικής του ευωδίας, καταδικάσαμε τη δυσωδία εκείνου. <Έχε θάρρος γη, χαίρε και ευφραίνου, διότι ο Κύριος μεγαλούργησε. Έχετε θάρρος ζώα του κάμπου, διότι βλάστησαν οι πεδιάδες της ερήμου, διότι το δέντρο έφερε τον καρπό του, η άμπελος και η συκιά έδωσαν τη δύναμή τους. Και εσείς, τέκνα της Σιών, να χαίρεστε και να ευφραίνεστε για τον Κύριο τον Θεό σας, διότι σας έδωσε τροφές εις δικαιοσύνην, και θα ρίξει σε εσάς πρώιμη και όψιμη βροχή, όπως και πρωτύτερα, και θα γεμίσουν τα αλώνια με σιτάρι, και θα ξεχειλίσουν τα πατητήρια από κρασί και λάδι.> Αποτελεί συνήθεια των αγίων προφητών, από τα μερικά και για λίγους αγαθά, να αναγάγουν τον λόγο στα καθολικά και γενικότερα· αυτά δε είναι τα όσα παρέχονται δια του Χριστού. Εκεί λοιπόν προχωρά πάλι ο λόγος μας. Διότι πότε δόθηκε το δικαίωμα να έχει θάρρος η γη; Και πότε πάλι μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε εμάς; Παρά μόνο όταν ο Λόγος, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος, προκειμένου, κατακλύζοντας την υφήλιο με τα άνωθεν αγαθά, να γίνει για όσους πιστεύουν σε αυτόν «ως ποταμός ειρήνης, ως χείμαρρος» τρυφής, ως πρώιμος και όψιμος υετός, και ως χορηγός κάθε νοητής ευκαρπίας.

Δεν είναι δε άκομψος ο λόγος, εάν παρομοιάζαμε την Εκκλησία με τον χείμαρρο των σχοίνων, προς την οποία «έστρεψε ως ποταμό ειρήνης» ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, την οποία τρόπον τινά διαρρέει πάντοτε, ποτίζοντας τους αειθαλείς σχοίνους, δηλαδή τις ψυχές των αγίων. Διότι ο σχοίνος αγαπά πάντοτε το νερό και είναι αειθαλής. Εάν δε παρατηρηθεί ότι φέρει και αιχμές, είναι καλό και έτσι. Διότι η αρετή των αγίων δεν είναι εντελώς χωρίς αιχμές. Επειδή είναι μεν εραστές της πραότητας, αλλά συνάμα είναι και μαχητές. <Η Αίγυπτος θα παραδοθεί σε αφανισμό, και η Ιδουμαία θα γίνει πεδίο αφανισμού εξαιτίας των αδικιών εναντίον των υιών Ιούδα, επειδή έχυσαν αθώο αίμα στη γη τους. Η δε Ιουδαία θα κατοικείται εις τον αιώνα, και η Ιερουσαλήμ εις γενεές γενεών· και θα εκδικήσω το αίμα τους, και δεν θα τους αθωώσω, και ο Κύριος θα κατασκηνώσει στη Σιών.> Όσον αφορά λοιπόν αυτό που υποδηλώνεται από την ιστορία, η Αίγυπτος έχει εκτίσει την ποινή της, διότι έχει στερηθεί τη βασιλεία της, αφού την κατέλυσε ο Καμβύσης, ο γιος του Κύρου, και η Ιδουμαία έχει υποστεί την ερήμωση, όπως μαρτυρούν και τα ίδια τα πράγματα.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι μετά την άλωση των Ιεροσολύμων, ο Χριστός μετέβη στα έθνη, και όλη πλέον η οικουμένη κάτω από τον ουρανό γνώρισε τη δόξα του Θεού και Πατρός, δηλαδή τον ίδιο, ο οποίος σαν χείμαρρος κατέκλυσε τη γη. Διότι σαν ποταμός στράφηκε προς αυτούς ο Χριστός, ο οποίος και παλαιότερα έλεγε μέσω της φωνής του προφήτη: «Ιδού εγώ στρέφω επάνω τους σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Διότι, όταν κάποτε ο Ισραήλ κατασκεύασε τον μόσχο στην έρημο και με αυτό το γεγονός εξόργισε τον Θεό, Εκείνος υποσχέθηκε την ανάδειξη του Σωτήρα και την αφθονία της χάρης Του, λέγοντας: «Αλλά ζω εγώ, και ζει το όνομά μου, και η δόξα του Κυρίου θα γεμίσει όλη τη γη». Διότι τα πάντα είναι γεμάτα από τον Χριστό, ο οποίος είναι η δόξα του Πατρός. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ σε δόξασα επί της γης, τελείωσα το έργο που μου έδωσες να κάνω». <Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολερή ανατροπή και τον μεθά, για να βλέπει τα σπήλαιά τους· πιες τον χορτασμό της ατιμίας από τη δόξα.> Αναφωνεί πάλι το «Αλίμονο» για τα ανόσια τολμήματα του Ναβουχοδονόσορα, προλέγοντας όσα θα πάθει, και σημαίνοντας μέσω αυτού ότι η πληγή θα είναι γεμάτη από πικρή οδύνη. Φαίνεται δε ότι ονομάζει «θολερή ανατροπή» την ακραία λύπη ή κακοπάθεια, την οποία σχεδόν ποτίζοντας τους αιχμαλώτους, τους έκανε να φαίνονται ότι διαφέρουν ελάχιστα από εκείνους που βρίσκονται υπό την επήρεια κρασιού και μέθης. Και τι ακολουθεί από αυτό;

Ή ίσως ο προφητικός λόγος μάς υποδηλώνει και κάτι άλλο. Διότι φαίνεται να αποκαλεί την Ιουδαία γη ποταμών, επειδή ακριβώς αναδείχθηκαν σε αυτήν πάρα πολλοί προφήτες, οι οποίοι δίκην ποταμών άρδευαν το έθνος, και σαν να το κατέκλυζαν με θεία νάματα. Για αυτούς νομίζω λέει κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν ταυτόχρονα»· και μάλιστα και διά φωνής του Ησαΐα λέει ο Θεός: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι θυγατέρες των στρουθοκαμήλων, διότι έδωσα ύδωρ στην έρημο, και ποταμούς σε γη άνυδρη για να ποτίσω το γένος μου το εκλεκτό, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός κάπου έχει ονομαστεί χείμαρρος τρυφής, και είναι αληθινά, καθώς βέβαια και ποταμός· επειδή κάπου ειπώθηκε για αυτόν διά φωνής αγίων: «Ιδού εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει δόξα εθνών». Έχει ειπωθεί επίσης διά φωνής του Δαβίδ: «Τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Δεν βλάπτει λοιπόν καθόλου το να ονομάζονται και οι ίδιοι οι άγιοι ποταμοί, καθ' ομοιότητα προς αυτόν, εφόσον βέβαια έχουν γίνει σύμμορφοί του νοητώς. Διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος είναι το αληθινό φως, αλλά είπε κάπου στους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου», έτσι, παρότι ο ίδιος είναι ποταμός καθώς και ύδωρ ζωντανό, χαρίζει και στους αγίους το προνόμιο να σεμνύνονται με τα ίδια χαρακτηριστικά.

Διότι παρατήρησε πώς στο πρόσωπο του Ιησού και του Ζοροβάβελ σκιαγραφείται για εμάς ο Χριστός. Διότι ο Ζοροβάβελ, όπως προείπα, καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα. Από αυτήν ανέτειλε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Γι' αυτόν τον λόγο και βασίλευσε επί του Ισραήλ. Διότι έτσι λέει κάπου μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του, τη Σιών, εξαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Ο Ιησούς πάλι ήταν από τη φυλή και το αίμα του Λευί, και ονομαζόταν μέγας ιερέας· και ο Χριστός έγινε δικός μας αρχιερέας, ιερουργώντας τον εαυτό του για χάρη μας, προσφερόμενος ως άμωμο ιερείο και ως αληθινός αμνός σε οσμή ευωδίας προς τον Θεό και Πατέρα. Αυτόν τον λόγο θα τον επιβεβαιώσει κάπως, για όσους επιλέγουν να εξετάζουν με ακρίβεια τις λέξεις, και η ίδια η διασάφηση, δηλαδή η ερμηνεία, των ονομάτων. Διότι το όνομα Ζοροβάβελ σημαίνει «Μετατεθειμένη Ροή», ενώ το Σαλαθιήλ σημαίνει «Έκκλιση Θεού». Είπε δε κάπου και ο Χριστός: «Ιδού εγώ εκκλίνω σε αυτούς ως ποταμός ειρήνης, και ως χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Διότι αυτός είναι αναμφίβολα ο χείμαρρος της τρυφής και, τρόπον τινά, η ροή της ειρήνης. Αλλά έχει εκκλίνει (στραφεί) προς εμάς, και σχεδόν έχει μετατεθεί, έχοντας εγκαταλείψει τον Ισραήλ. Και έχει προχωρήσει, όπως είπα, προς αυτούς που κλήθηκαν από τα έθνη, δωρίζοντάς τους πλουσιοπάροχα την έκχυση των άνωθεν και πνευματικών αγαθών.

Αυτό το γεγονός, λοιπόν, αποτελούσε τύπο του μυστηρίου του Χριστού. Διότι και εμείς οι ίδιοι έχουμε λυτρωθεί από την πλεονεξία του διαβόλου, έχουμε κληθεί, όπως είπα, στην ελευθερία μέσω του Χριστού, και έχουμε υποταχθεί σε Αυτόν τον Βασιλέα και Θεό των όλων, αψηφώντας τη σκαιότητα αυτών που μας εξουσίαζαν παλαιότερα. Εορτάζουμε δε την αληθινή εορτή της Σκηνοπηγίας, δηλαδή την ημέρα της αναστάσεως του Χριστού, οπότε τα σώματα όλων έχουν σχεδόν στηθεί ξανά εν Αυτώ, αν και είχαν διαλυθεί από τη φθορά και κρατούνταν από τον θάνατο. Διότι Αυτός είναι η ανάσταση, Αυτός και η ζωή, ως απαρχή από τους νεκρούς και «απαρχή των κεκοιμημένων». Είναι Εκείνος που μας γεμίζει με πνευματικούς καρπούς, και μας προετοιμάζει να αποθηκεύσουμε στους άνω σιτοβολώνες τους κόπους που συλλέξαμε σαν από αγρούς. Αυτός θα μας αποδώσει την κατοικία και την τρυφή στον παράδεισο, η οποία είναι προφανώς πνευματική, εφόσον έχουμε νικήσει την αμαρτία, ευωδιάζουμε πνευματικά και κατέχουμε τον ωραίο και αξιαγάπητο καρπό της ευαγγελικής πολιτείας, έχοντας ζήσει με αγνότητα και οσιότητα. Σημείο δε αυτού και πάλι θα μπορούσε να είναι το ότι κρατούμε δεμένα μαζί κλαδιά φοινίκων και καρπό από ωραίο ξύλο μαζί με τα άλλα κλαδιά. Αυτός είναι ο χείμαρρος της τρυφής, από τον οποίο μας πότισε ο Θεός και Πατέρας· Αυτός είναι η πηγή της ζωής και ο ποταμός της ειρήνης, ο οποίος έστρεψε το ρεύμα του προς εμάς που κληθήκαμε από τα έθνη. Έχουμε όμως μιλήσει λεπτομερώς για αυτά σε άλλες περιπτώσεις.

Δεν τους έβλαψε καθόλου ο αλιτήριος Σατανάς· διότι εκείνοι που στην αρχή επιτίθονταν στους άγιους μυσταγωγούς ...τητα την εν Χριστώ, και έγιναν εραστές των ευαγγελικών θεσπισμάτων. Αυτό ακριβώς θαύμασε ο μακάριος Δαβίδ· διότι είπε: «Τέτοια είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου». <Τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού.> (I f. 247) Το ότι δε και ο Χριστός ονομάστηκε ποταμός σε πολλά σημεία των ιερών Γραφών, το γνωρίζει βεβαίως κάθε φιλομαθής. Διότι ο ίδιος είπε για εμάς μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, εγώ εκκλίνω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Και πολύ εύστοχα χρησιμοποιεί το «εκκλίνω»· διότι, λέει, η πορεία του, δηλαδή ο δρόμος του, ήταν αρχικά προς τον εξ αίματος Ισραήλ· επειδή όμως απέρριψαν την πίστη, και δεν θεώρησαν καθόλου άξια λόγου τη μετοχή στα ιερά του νάματα, γι' αυτόν τον λόγο και πολύ εύλογα εξέκλινε (έστρεψε την πορεία του) προς εμάς που έχουμε κληθεί από τα έθνη, και έγινε για εμάς ποταμός ειρήνης και κατακλυσμιαίος χείμαρρος — «Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος»· και λέμε ότι το σκήνωμα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ίδια η Εκκλησία.

Ο ίδιος λοιπόν ο Υιός λέγει για τον εαυτό του δια μέσου των προφητών: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Και για Αυτόν πάλι ο θεσπέσιος Δαβίδ, κρούοντας για εμάς την πνευματική λύρα, λέγει προς τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· και οι υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου».

Επομένως, εις διπλούν έγινε το χτύπημα. Αλλά η πέτρα ανέβλυσε πλούσια το νάμα, αν και ο Ισραήλ είχε συμπεριφερθεί υβριστικά απέναντί του, και πότισε όλη τη συναγωγή, και κατέκλυσε την οικουμένη με τα ιερά και θεία νάματα. Διότι έτσι είχε υποσχεθεί ότι θα χαρίσει τον εαυτό του σε εμάς, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών.» Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού.» Και μάλιστα προς τον ίδιο τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πόσο πλήθυνες το έλεός σου, Θεέ· οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής.» Παρατήρησε δε ότι, αφού προηγήθηκε η απιστία τους, ο Μωυσής χτυπά την πέτρα με τη ράβδο.

Στους ώμους λοιπόν θα σηκωθούν, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και στον βραχίονα θα αναληφθούν κατά τον αρχαίο Εφραίμ, εκείνοι που έτυχαν της άνω απογραφής, την οποία ο ίδιος ο Σωτήρας ανέδειξε ως ένδοξη και αξιοθαύμαστη και ανώτερη από το κάλλος των θείων χαρισμάτων, λέγοντας στους αγίους μαθητές του τα εξής: «Μην χαίρεστε που τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά να χαίρεστε μάλλον που τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς». Και λέει ότι η αναγραφή στους λίθους θα είναι μνημόσυνο για τους γιους του Ισραήλ ενώπιον του Κυρίου, σαν να το ατενίζει κανείς διαρκώς, όπως στο πρόσωπο του Ααρών· διότι ο Θεός και Πατέρας μας δέχεται εις ανάμνηση εν Χριστώ, και έχουμε γίνει σε αυτόν γνώριμοι και άξιοι της επίβλεψής του, και σαν να βρισκόμαστε σε βίβλο του Θεού. ΠΑΛΛ. Ορθά τα είπες. ΚΥΡ. Και διατάζει να προστεθεί σε αυτό και ένα άλλο κόσμημα, λέγοντας: «Και θα κατασκευάσεις μικρές ασπίδες από καθαρό χρυσό συμμιγείς, και θα κατασκευάσεις δύο κρόσσια από καθαρό χρυσάφι συμμιγή με άνθη, έργο πλεκτό, και θα τοποθετήσεις τα πλεκτά κρόσσια πάνω στις μικρές ασπίδες και στις επωμίδες τους από το εμπρόσθιο μέρος».

Διότι είπε ότι κατά την τελευταία ημέρα της εβδομάδας, δηλαδή κατά την όγδοη, θα αντλήσουν νερό από τον χείμαρρο και έτσι θα ευφρανθούν όσοι πίστεψαν, και νοητός και ουράνιος χείμαρρος είναι ο Χριστός, ο οποίος ποτίζει με τα άνωθεν νάματα τις ψυχές εκείνων που τον σέβονται. Γι' αυτό, άλλωστε, και έλεγε μέσω της φωνής των προφητών: «Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς, σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Και αναφωνεί κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Πόσο επλήθυνας το έλεός σου, Θεέ· και οι υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Διότι θα ταίριαζε, και μάλιστα πολύ εύλογα, στους πολίτες του παραδείσου, να πρέπει να μετέχουν πλούσια στον Χριστό και να ευφραίνονται με τις άφθονες χορηγίες του Πνεύματος. ΠΑΛΛ. Διότι θα ταίριαζε, και σωστά μιλάς. ΚΥΡ. Παρατήρησε όμως πώς η εορτή τελούνταν μόνο στα Ιεροσόλυμα, και υπήρχε κατά κάποιον τρόπο απόλυτη ανάγκη να συγκεντρώνονται σε αυτήν οι άνθρωποι από όλη την Ιουδαία.

Στη συνέχεια αυτών λέγονται τα εξής: «Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ στρέφω προς αυτούς, σαν ποταμός, την ειρήνη, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει, τη δόξα των εθνών». Πάλι και εδώ, συνδέοντας τη δόξα των εθνών με την προαναφερθείσα νέα Σιών και τη νέα Ιερουσαλήμ, παρομοιάζει την ειρήνη που πρόκειται να δοθεί στα έθνη με κατακλυσμιαίο ποταμό, τον οποίο παρουσιάζει και σε άλλα σημεία λέγοντας: «ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα», και: «τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Και πράγματι, καθώς βαθύτατη ειρήνη, σαν ποταμός, αρδεύει με άφθονο ρεύμα την Εκκλησία του Θεού, λέγει: «τα τέκνα τους θα σηκωθούν στους ώμους και στα γόνατα θα παρηγορηθούν». Και πιο πάνω είχε χρησιμοποιήσει τις ίδιες επαγγελίες, υποδηλώνοντας πως αυτούς που είναι ακόμη νήπια στην Εκκλησία, καθώς τρέφονται με γάλα, τους υποβαστάζουν κάποιοι «τροφοί», δηλαδή οι αληθινοί διδάσκαλοι και προϊστάμενοι της Εκκλησίας του Θεού ή κάποιοι θείοι και ουράνιοι άγγελοι. Διότι αυτό ακριβώς δήλωνε ο Σωτήρας μας λέγοντας: «μην καταφρονήσετε κανέναν από τους μικρούς» που ανήκουν στην Εκκλησία μου, «διότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαπαντός το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Επομένως, οι ισχυρότεροι θα βαστάξουν τους πιο αδύναμους «στους ώμους, και θα τους παρηγορήσουν στα γόνατα».

Λες: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Και πού είναι η υπόσχεσή σου που λέει: Ιδού, στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης και σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών; Ή πού είναι η πρόρρηση των αγίων Πατέρων που λέει: Ιδού, εξέρχεται ο Κύριος, και θα συντρίψει τον πόλεμο; Με τη συντριβή, λοιπόν, του πολέμου εμείς αναμέναμε ειρήνη και βοήθεια· και εσύ, ερχόμενος, λες: Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα;

Εξάλλου, και η έκφραση περί εκπορεύσεως, αν και έχει αποδοθεί με ιδιάζοντα τρόπο στο Άγιο Πνεύμα, δηλώνοντας εξόχως την άρρητη πρόοδό του, γνωρίζουμε εντούτοις ότι μέσα στη Γραφή είναι κοινή και σε άλλα. Διότι αρμόζει και σε όλες τις προαναφερθείσες ενέργειές του, όπως ομολογείται από ολόκληρη την Αγία Γραφή. Αλλά και στη γέννηση του Υιού αρμόζει ο όρος· διότι οι θείοι Πατέρες στη Νίκαια λένε: «Η Γραφή λέει για τον Υιό, θα στραφεί σε αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, εκπορευόμενος από την αληθινή ζωή της θεότητας του Πατρός».

Ούτε έλειπε από εκεί ο επιδέξιος στο δόρυ Ιταλός ιππότης και ο μεγαλόψυχος Κέλτης και ο ακμαίος Γερμανός, ούτε όσοι πίνουν από την Αρέθουσα και κατοικούν γύρω από τον Ιόνιο κόλπο· τότε που μπορούσε κανείς να σε δει, για εμάς μεν σαν βροχή που ψιχαλίζει απαλά πάνω στο χορτάρι, ενώ για τους αντιπάλους να ξεσπάς σαν χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών, και ξεπλύναμε νερό με νερό, δηλαδή τις αλμυρές συγκεντρώσεις των εχθρών με εσένα, που είσαι το ζωντανό νερό που αναβλύζει για τη ζωή.

Λέμε, λοιπόν, ότι ο Θεός είναι υπερουσίως και ονομάζεται το καθένα από αυτά: πυρ, επειδή θερμαίνει και ζωογονεί τα δημιουργήματα, εκπέμπει απρόσιτο φως και είναι χορηγός κάθε φωτός, και διαπερνά τα πάντα αμιγώς, όχι λόγω της λεπτόμερειάς Του (του να αποτελείται από λεπτά μόρια) όπως το υλικό στοιχείο, αλλά λόγω του αμερούς Του, και επειδή αναφλέγει την έφεση όλων προς τον Εαυτό Του και τα ελκύει προς τα άνω (αναγωγικώς), όπως ακριβώς το πυρ ενεργεί αναλυτικώς, και είναι ο ανώτατος όλων· όπως ακριβώς το πυρ είναι το ανώτατο μεταξύ των αισθητών, έτσι και Αυτός μεταξύ των νοητών. [Ονομάζεται] αέρας, δηλαδή πνεύμα, ως Εκείνος που εμφυσά και πνέει ζωή, και εμφανίζεται σαν πνεύμα δροσιάς που θροΐζει, και βρίσκεται μέσα σε απαλή αύρα, και απλώνεται εξίσου σε όλα με τρόπο αγαθοπρεπή προς απόλαυσή τους· ύδωρ, ως πηγή ζωής και αγαθότητας που υπεραναβλύζει, και ποταμός ειρήνης που ρέει άφθονα για την άρδευση των εύκαρπων δέντρων που είναι φυτεμένα δίπλα στις διεξόδους των υδάτων Του, και πέλαγος σοφίας ανεξάντλητο και ακατάληπτο· γη, ως έδρα, βάση, στήριγμα και θεμέλιο των πάντων, και ως κέντρο που περικλείει τα πάντα μέσα Του ενοειδώς και προβάλλει παντού από τον Εαυτό Του τις δημιουργικές και προνοητικές Του δυνάμεις σαν ευθείες γραμμές, και ως Εκείνος που παράγει και επαναφέρει τα σύμπαντα προς τον Εαυτό Του· εφόσον και οι σοφοί λένε και αποδεικνύουν ότι η γη επέχει θέση κέντρου.

Και προηγουμένως, αν και εξαπατήθηκε από τον Αιγύπτιο, επέστρεψε και πάλι για δεύτερη φορά τον έστειλα μαζί με τους αξιωματούχους. Ποιος είναι αυτός που θολώνει τον καθαρό σου λογισμό εναντίον μας; Κάποιος δόλιος άνθρωπος, όπως φαίνεται, και τι άλλο παρά διάβολος; Αλλά εκείνον, όποιος κι αν είναι, είθε να τον τσακίσει ο Κύριος, συντρίβοντας την κακία του· και αφού τον θεραπεύσει, είθε να διαφυλάττει εσένα για εμάς ως ποταμό ειρήνης, όπως είπε ο Ησαΐας, αθόλωτο.