Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 66:18

Ακόμη και αν δεις τον πλησίον να αμαρτάνει, μην προσέξεις μόνο αυτό σε εκείνον· αλλά αναλογίσου και όσα έχει πράξει ή πράττει καλά, και πολλές φορές θα τον βρεις καλύτερο από τον εαυτό σου, εξετάζοντας τα πάντα και όχι κρίνοντας αποσπασματικά. Διότι ούτε ο Θεός εξετάζει τον άνθρωπο μερικώς· «Διότι εγώ», λέγει, «έρχομαι για να συγκεντρώσω τα έργα και τους λογισμούς τους».

Μην γίνεσαι μεροληπτικός κριτής του εαυτού σου, ούτε να τον εξετάζεις με χαριστική διάθεση· εάν μεν θεωρείς ότι έχεις κάτι καλό, αυτό να το υπολογίζεις, τα δε σφάλματά σου με τη θέλησή σου να τα λησμονείς, ούτε να υπερηφανεύεσαι για τα σημερινά σου κατορθώματα, ενώ για τα κακά που έπραξες προσφάτως και παλαιότερα να δίνεις συγχώρηση στον εαυτό σου. Αντιθέτως, όταν το παρόν σε οδηγεί στην έπαρση, ας έρχεται στη μνήμη σου το παρελθόν, και έτσι θα απαλλαγείς από την αναίσθητη οίηση. Και αν δεις τον πλησίον σου να αμαρτάνει, μην εστιάσεις μόνο σε αυτό· αλλά αναλογίσου και όσα έχει πράξει ή πράττει καλά, και πολλές φορές θα τον βρεις ανώτερο από τον εαυτό σου, εφόσον εξετάζεις τα πάντα και δεν κρίνεις αποσπασματικά. Διότι ούτε ο Θεός εξετάζει τον άνθρωπο αποσπασματικά· «Διότι εγώ», λέγει, «έρχομαι να συγκεντρώσω τα έργα και τους λογισμούς τους».

Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, με όλη μας την καρδιά, ώστε να μην απολεστεί κανείς από εμάς. Διότι, εάν έχουμε εντολή να πράττουμε και αυτό, δηλαδή να αποσπούμε τους ανθρώπους από τα είδωλα και να τους κατηχούμε, πόσο μάλλον δεν πρέπει να χάνεται μια ψυχή που γνωρίζει ήδη τον Θεό; Ας συνδράμουμε, λοιπόν, ο ένας τον άλλον στο να καθοδηγούμε προς το αγαθό και τους πνευματικά ασθενείς, ώστε να σωθούμε όλοι, να επιστρέψουμε και να νουθετήσουμε αλλήλους. Και ας μη δίνουμε την εντύπωση ότι πιστεύουμε και προσέχουμε μόνο τώρα, όταν νουθετούμαστε από τους πρεσβυτέρους, αλλά και όταν αναχωρήσουμε για τα σπίτια μας, ας θυμόμαστε τα προστάγματα του Κυρίου και ας μην παρασυρόμαστε από τις κοσμικές επιθυμίες. Αντιθέτως, προσερχόμενοι συχνότερα, ας προσπαθούμε να προκόβουμε στις εντολές του Κυρίου, ώστε όλοι, έχοντας το ίδιο φρόνημα, να είμαστε συναγμένοι προς τη ζωή. Διότι ο Κύριος είπε: «Έρχομαι για να συνάξω όλα τα έθνη, τις φυλές και τις γλώσσες». Και με αυτό εννοεί την ημέρα της επιφανείας του, όταν ερχόμενος θα λυτρώσει εμάς, τον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Τότε οι άπιστοι θα δουν τη δόξα του και την εξουσία του, και θα εκπλαγούν βλέποντας τη βασιλεία του κόσμου να ανήκει στον Ιησού, λέγοντας: «Αλίμονό μας, διότι εσύ ήσουν και εμείς δεν το γνωρίζαμε, δεν πιστεύαμε και δεν πειθόμασταν στους πρεσβυτέρους που μας κήρυτταν για τη σωτηρία μας». Και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα.

«Και εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους λογισμούς τους.» Αφού παρηγόρησε επαρκώς αυτούς που βρίσκονται στη νέα Σιών, δηλαδή στην Εκκλησία, και αφού τους υποσχέθηκε διαρκέστατη παρηγοριά και χορηγία πνευματικών αγαθών, και επιπλέον την ανάσταση από τους νεκρούς, τις άνω μονές και τη δόξα που υπάρχει εκεί, λέει ότι δεν θα μείνει ατιμώρητη η πράξη όσων επιλέγουν να απειθούν σε Αυτόν. Διότι θα έρθει σαν φωτιά, λέει· θα κατέβει από τους ουρανούς, μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους. Διότι αυτό είναι το άρμα του, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες οι ευημερούντες.» Και θα έρθει για να αποδώσει εκδίκηση με θυμό, και απόρριψη μέσα σε φλόγα φωτιάς. Ο αποσκορακισμός δηλώνει την αποβολή· διότι θα πει σε όσους έχουν πεθάνει μέσα στις αμαρτίες: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του·» διότι έτσι θα κριθεί, λέει, ολόκληρη η γη, και πολλοί θα καταστούν τραυματίες, σαν να έχουν χτυπηθεί από τη ρομφαία της θείας οργής.

Διότι είτε ραντίζονταν με νερά, είτε περιφέροντας γύρω γύρω αναμμένες δάδες νόμιζαν ότι καθαρίζουν τις ψυχές τους από τους λογισμούς [ή μολυσμούς] της φαυλότητας. Το ότι δε δεν γίνεται απολύτως κανένας λόγος περί κοσμιότητας και επιείκειας σε τέτοιου είδους ανθρώπους, αλλά ούτε διαθέτουν νου που να ταιριάζει σε άνθρωπο, αλλά μάλλον παρομοιάστηκαν με τα ανόητα κτήνη, το αποδεικνύει λέγοντας ότι εξαγνίζονται στους κήπους, δηλαδή στα άλση ή στους δρυμούς, κάτω από βελανιδιές και λεύκες και κάτω από δέντρα που προσφέρουν βαθύ ίσκιο. Διότι εκεί είχαν οικοδομήσει βωμούς και ιερά τεμένη στους δαίμονες, και στα πρόθυρα των τεμενών έτρωγαν χοιρινό κρέας. Και αυτό αποτελεί απόδειξη τρυφηλότητας. Προσκυνούσαν δε και τα βδελύγματα και το ποντίκι. Διότι ίσως έφτασαν σε τέτοιο σημείο φρενοβλάβειας μερικοί από τους δεισιδαίμονες, ώστε να έχουν μέσα στους ιερούς περιβόλους αγάλματα και ομοιώματα ποντικιών. Αλλά όλοι αυτοί, λέει, θα καταστραφούν ταυτόχρονα, δηλαδή μαζί με εκείνους από τον Ισραήλ που απείθησαν: «Διότι εγώ γνώρισα τα έργα τους και τον λογισμό τους». Λογισμό δε ονομάζει τις σκέψεις, τις οποίες αφού ακολούθησαν έγιναν εφευρέτες αισχρών πράξεων, μέσω των οποίων εισήχθησαν σε αυτούς και τα βδελύγματα, αν και όφειλαν να λατρεύουν τον έναν, κατά φύσιν και αληθινό Θεό. <Έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες.>

Ο ίδιος πάλι ο Κύριος έχει πει: Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο. Οι Ισραηλίτες απέρριψαν τη σωτηρία που προσφέρεται μέσω εμού. Έρχομαι για να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και τις γλώσσες. Διότι ήλθε στα δικά του και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν. Έρχεσαι, και τι χαρίζεις στα έθνη; Έρχομαι για να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο. Διότι από τον δικό μου αγώνα στον σταυρό, δίνω μια βασιλική σφραγίδα σε καθέναν από τους στρατιώτες μου για να την έχει στο μέτωπό του. Και ένας άλλος από τους προφήτες έλεγε: Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του. Διότι ήταν άγνωστη στους ανθρώπους η κατάβασή του από τους ουρανούς.

Γι' αυτό, λέει, μαζί με αυτούς θα εξαλειφθούν, αφού παραδοθούν στην ίδια τιμωρία με τα έθνη. Και ανέφερε ότι αυτοί «καθαρίζονταν στους κήπους», επειδή δεν καθαρίζονταν πλέον σύμφωνα με τον νόμο που παρέδωσε ο Μωυσής με «τη στάχτη της δαμάλεως και τους ραντισμούς των επτά ημερών» και τους καθαρμούς μέσω των θυσιών, αλλά αντί αυτών, περιπλανώμενοι μέσα σε αυτούς, θεωρούσαν ότι τους ήταν αρκετός ο καθαρμός μέσω του νερού, πλενόμενοι δηλαδή στα νερά που υπήρχαν «στους κήπους», και πως δεν είχαν πια ανάγκη από κανένα από τα νομοθετημένα. Ή, διαφορετικά, μετά από μιαρές και ακάθαρτες πράξεις και αθέμιτες αισχρουργίες, νόμιζαν ότι «καθάριζαν» τις ψυχές τους με απλό νερό. Γι' αυτό προσθέτει: «Κι εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τον λογισμό τους». Έπειτα ο λόγος μεταβαίνει στην καθολική κρίση, λέγοντας: «Έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έρθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο και θα αποστείλω από αυτούς σεσωσμένους». Πιο σαφώς δε ο Σωτήρας διδάσκει αυτά στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του Πατέρα του και όλοι οι άγγελοι μαζί του, θα συνάξουν όλα τα έθνη ενώπιόν του, και θα τους ξεχωρίσει, όπως ακριβώς ο ποιμένας ξεχωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα στήσει τα μεν πρόβατα εκ δεξιών, τα δε ερίφια εξ ευωνύμων». Και στους μεν θα πει αυτά, στους δε εκείνα.

Αυτό ακριβώς παρουσιάζει και η προφητεία μέσω του χωρίου: «Και εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τους λογισμούς τους, όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου». Και αυτό πάλι εξαγγέλλεται στα έθνη, το να αξιωθούν δηλαδή να δουν τη δόξα Του. Για να γίνει όμως αυτό και να προχωρήσουν σε καλό τέλος για τα έθνη τα της επαγγελίας, λέγει ότι συγκαταλέγει κάποιους «από αυτούς»· και ποιους εννοεί «από αυτούς» παρά προφανώς εκείνους που χάνονται, για τους οποίους είχε λεχθεί: «όλοι μαζί θα αφανιστούν»· διότι «από αυτούς» ακριβώς, ορισμένοι που θα απομείνουν, θα αποδεχθούν το δικό μου «σημείο» και την κλήση των εθνών που πρόκειται «να δουν τη δόξα μου». Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Θα αφήσω σε αυτούς ένα σημείο και θα εξαποστείλω από αυτούς σεσωσμένους». Αυτοί λοιπόν ήταν «το υπόλειμμα το κατ' εκλογήν της χάριτος», για το οποίο είχε ειπωθεί: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα».

Να θεωρείς ότι ο βραχίονας του Θεού δεν είναι άλλος από τον Λόγο και τη Σοφία και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είναι ο Χριστός του Θεού. Αυτό, βεβαίως, είναι εύκολο να αποδειχθεί από πολλά χωρία. Έχεις άλλωστε και στην Έξοδο τον Ισραήλ να έχει λυτρωθεί από τη δουλεία στους Αιγυπτίους με τον «βραχίονα» του Θεού. Ότι ακριβώς αυτός ο βραχίονας του Θεού, ο οποίος φανερώθηκε ως σωτήρας του παλαιού λαού, θα αποκαλυφθεί σε όλα τα έθνη, ενώ προηγουμένως ήταν απόκρυφος, αυτό σημαίνει η παρούσα προφητεία. Τη δε «σωτηρία», την οποία λέει ότι θα δουν «όλα τα πέρατα της γης», και την οποία προηγουμένως δήλωνε λέγοντας «διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου», μάθε ότι στην εβραϊκή γλώσσα εκφράζεται με το όνομα του Ιησού. 〈Από τον ίδιο〉. «Ιδού, ο Κύριος θα έλθει ως πυρ και τα άρματά του ως καταιγίδα», και τα εξής: «είπε ο Κύριος, κι εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους· έρχομαι να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα θέσω ανάμεσά τους σημείο, και θα αποστείλω από αυτούς διασωθέντες στα έθνη, στη Θαρσίς και τη Φουδ και τη Λουδ και τη Μοσόχ και τη Θοβέλ και στην Ελλάδα και στα μακρινά νησιά, σε αυτούς που δεν άκουσαν το όνομά μου ούτε είδαν τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τα έργα μου στα έθνη».

Ποιος δεν θα θαύμαζε ακούγοντας τον Κύριο να λέει μέσω του προφήτη: «έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες», βλέποντας σε ολόκληρη τη γη των ανθρώπων, μέσω της παρουσίας και της κλήσης του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, να συγκροτούνται οι συνάξεις των εθνών στο όνομα του Χριστού, και τις γλώσσες όλων των εθνών, σε κάθε είδους ανθρώπινες διαλέκτους, να επικαλούνται τον έναν Θεό και Κύριο; Και επιπλέον όλων αυτών, ποιος, βλέποντας όλους όσους έχουν πιστέψει στον Χριστό να χρησιμοποιούν ως σφραγίδα το σωτήριο σημείο, δεν θα έμενε εύλογα κατάπληκτος ακούγοντας τον Κύριο να έχει πει από τα παλαιά χρόνια: «και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου, και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο»; Εν μέρει, λοιπόν, από τώρα ήδη, κατά την πρώτη επιφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους, βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια τα αποτελέσματα των θείων χρησμών. Θα εκπληρωθούν όμως αυτά πλήρως και κατά τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του, όταν «όλα τα έθνη» «θα δουν τη δόξα» του και τον ίδιο να έρχεται από τους ουρανούς «με δύναμη και πολλή δόξα». Σε εκείνον δε τον καιρό θα μπορούσαν να αναχθούν και τα υπόλοιπα από όσα δηλώνονται στην προφητεία, όπως ακριβώς θα αποδείξουμε στο οικείο θέμα της πραγματείας.

Ζ΄. Αυτά, λοιπόν, είναι όσα απαιτούμε από εσάς· και γνωρίζω ότι δεν αισθάνεστε ντροπή, ούτε όταν σας ζητείται λόγος από εμάς, ούτε από την έσχατη ημέρα, στην οποία συγκεντρώνονται όλα τα δικά μας έργα, σύμφωνα με το Γραφικό: «Και εγώ έρχομαι για να συγκεντρώσω τις βουλές και τις πράξεις σας»· και, «Ιδού ο άνθρωπος, και το έργο του, και ο μισθός του μαζί του». Τα δικά μας, τώρα, είναι όσα σας κομίζουμε από την έρημο. Επειδή και ο Ηλίας με ευχαρίστηση φιλοσοφούσε στο όρος Κάρμηλο, και ο Ιωάννης στην έρημο, και ο ίδιος ο Ιησούς, ενώ τα έργα Του τα αφιέρωνε στα πλήθη, τις προσευχές Του τις διέθετε, τις περισσότερες φορές, στην ησυχία και στις ερήμους. Τι ήθελε να διδάξει με αυτό; Όπως νομίζω, το ότι πρέπει κανείς να αναζητά και την ησυχία, ώστε να συνομιλεί με τον Θεό καθαρά και ατάραχα, και να ανυψώνει λίγο τον νου του από εκείνα που τον περιπλανoύν. Διότι ο Ίδιος δεν είχε ανάγκη αναχωρήσεως (αφού ούτε είχε πού να περιοριστεί, όντας Θεός που τα πάντα πληροί), αλλά το έπραξε για να μάθουμε εμείς πότε είναι ο καιρός της δράσης και πότε της υψηλότερης ενασχόλησης. Ποιοι είναι, λοιπόν, οι καρποί της δικής μου ερήμου; Διότι επιθυμώ, ως καλός έμπορος που αποκομίζει κέρδος από παντού, να σας προσφέρω και από εκεί κάποιο πολύτιμο φορτίο.

«Διότι τα άστρα του ουρανού, και ο Ωρίων, και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσουν κατά την ανατολή του ήλιου, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη, και στους ασεβείς (θα ανταποδώσω) τις αμαρτίες τους· και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την έπαρση των υπερηφάνων.» «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία.» «Εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους.» «Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και όλα τα άστρα θα πέσουν όπως το φύλλο από το κλήμα και όπως πέφτει το φύλλο από τη συκιά.» «Κάθε φωνή θα εγερθεί ενώπιόν σου για κρίση, και θα τους εξετάσει όλους· και οι ένοχοι θα βρεθούν σε θλίψη.» «Ιδού ο Θεός μας, ιδού ο Κύριός μας έρχεται με δύναμη. Ιδού η ανταμοιβή του μαζί του, και το έργο του ενώπιόν του.» «Ιδού, ο Κύριος θα έρθει σαν φωτιά, και σαν καταιγίδα τα άρματά του, για να αποδώσει με οργή εκδίκηση και αποπομπή με φλόγα φωτιάς. Διότι με τη φωτιά του Κυρίου θα κριθεί όλη η γη.» «Αυτά λέει ο Κύριος σε τούτα τα οστά: Ιδού εγώ φέρνω σε εσάς πνεύμα ζωής, και θα σας δώσω νεύρα, και θα βάλω επάνω σας σάρκα· και θα ζήσετε, και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» «Ο Κύριος έχει κρίση με τα έθνη, αυτός θα κρίνει κάθε σάρκα.» «Κοιτούσα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι, και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε.»

Αυτά, άλλωστε, και οι προφήτες πριν από πολλά χρόνια, καταυγαζόμενοι από τη χάρη του Πνεύματος, τα εξήγγειλαν σαφέστατα. Διότι λέει ο Ησαΐας: Εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους λογισμούς τους και θα τους τα ανταποδώσω· ιδού, έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έρθουν, και θα δουν τη δόξα μου. Και θα υπάρξει νέος ουρανός και νέα γη, τα οποία εγώ δημιουργώ ενώπιόν μου· και θα έρθει κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος, και θα εξέλθουν, και θα δουν τα πτώματα των ανθρώπων που παρέβησαν το θέλημά μου· διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει, και θα αποτελούν θέαμα για κάθε σάρκα. Και πάλι για την ημέρα εκείνη λέει: Και θα τυλιχθεί ο ουρανός σαν βιβλίο, και όλα τα άστρα θα πέσουν σαν τα φύλλα από το κλήμα· διότι ιδού, έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη, γεμάτη θυμό και οργή, για να κάνει όλη την οικουμένη έρημη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν· διότι οι αστέρες του ουρανού και ο Ωρίων και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος καθώς ανατέλλει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της· και θα καταστρέψω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπερηφάνεια των αλαζόνων.

Ακόμη κι αν υπομείνουμε αμέτρητους θανάτους υπέρ του Χριστού, δεν θα μπορέσουμε να προσφέρουμε τίποτα αντάξιο της δικής Του ευσπλαχνίας προς εμάς, «διότι δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού (για να μιλήσουμε αποστολικά) σε σύγκριση με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς», και γενικώς όλα όσα προηγουμένως είπε στον πατέρα ο μεγαλύτερος υιός με ταπεινό φρόνημα. Ο δε πατέρας, βλέποντας από ψηλά και ακούγοντας, δείχνει ανοχή και στους δύο· και ούτε τους κακούς τιμωρεί σε αυτόν τον βίο, ούτε τους αγαθούς στεφανώνει, αλλά λέγει: «Ιδού έρχομαι, για να συγκεντρώσω τα έργα και τους λόγους και τις σκέψεις τους»· και πάλι: «Εγώ γνωρίζω τα έργα και τους λόγους τους, και θα αποδώσω στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του».