Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 66:19

«Και θα έλθουν, και θα δουν τη δόξα μου, και θα αφήσω πάνω τους σημεία, και θα αποστείλω από αυτούς σεσωσμένους στα έθνη, και στη Θαρσείς, και στη Φουδ, και στη Λουδ, και στη Μοσόχ, και στη Θοβέλ, και στην Ελλάδα, και στα μακρινά νησιά, σε αυτούς που δεν έχουν ακούσει το όνομά μου ούτε έχουν δει τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τη δόξα μου στα έθνη.» Σαν μια ανακεφαλαίωση ολόκληρου του λόγου και κάθε προφητείας κάνει ο Χριστός μέσα από αυτά τα λόγια, και με τρόπο σύντομο και περιεκτικό αναγγέλλει τα όσα συμβαίνουν από την αρχή μέχρι το τέλος, καθώς και τη δύναμη της ένσαρκης οικονομίας. Διότι υπενθυμίζει τόσο την κλήση των εθνών όσο και την ανάδειξη των αγίων αποστόλων, καθώς και το ότι θα προσκυνηθεί από όλη την υφήλιο. Διότι ο μεν παλαιός νόμος συγκέντρωσε ένα και μόνο έθνος, προφανώς αυτό του Ισραήλ, και κάλεσε μία γλώσσα. Ο δε Κύριος ημών Ιησούς Χριστός δεν χάρισε τη δύναμη της ένσαρκης οικονομίας μόνο σε όσους προέρχονταν από το αίμα του Ισραήλ, αλλά σε κάθε έθνος και σε όλες τις γλώσσες. Είπε λοιπόν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη»· επομένως, όλους θα τους συνάξω, λέει: «Θα έλθουν, και θα δουν τη δόξα μου.» Διότι κλήθηκαν μέσω της πίστεως, και αυτοί που κάποτε ήταν μακριά βρέθηκαν κοντά, και είδαν τη δόξα του. Πώς, ή με ποιον τρόπο;

Δηλαδή με άλλον τρόπο: είδαν τη δόξα του, έχοντας μυσταγωγηθεί ότι ο Λόγος ήταν Θεός και έγινε άνθρωπος. Διότι όσοι προέρχονταν από τα έθνη δεν είπαν, όπως οι Ιουδαίοι: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;» Απεναντίας, έχοντας γνωρίσει το μυστήριό του, αναφωνούν εκείνα τα ιερά λόγια: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού», και επιπλέον αυτό που ειπώθηκε από τους αγίους αποστόλους: «Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Έχει τοποθετηθεί μάλιστα πάνω τους και σημείο, διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Σφραγιστήκαμε με το Πνεύμα της απολυτρώσεως, και στις καρδιές όλων μας μορφώθηκε ο Χριστός μέσω της μετοχής στο Άγιο Πνεύμα.» «Και από αυτούς που διασώθηκαν», λέει, «θα αποστείλω στα έθνη, στον τάδε και στον δείνα. Και τα έθνη αυτά, άλλα βρίσκονται στη δύση, άλλα στην ανατολή, και άλλα στα βορειότερα μέρη, δηλαδή στη χώρα των Ελλήνων, και στα νησιά πέρα από αυτήν. Εκεί», λέει, «θα αναγγείλουν τη δόξα μου.»

Ο ίδιος πάλι ο Κύριος έχει πει: Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο. Οι Ισραηλίτες απέρριψαν τη σωτηρία που προσφέρεται μέσω εμού. Έρχομαι για να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και τις γλώσσες. Διότι ήλθε στα δικά του και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν. Έρχεσαι, και τι χαρίζεις στα έθνη; Έρχομαι για να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο. Διότι από τον δικό μου αγώνα στον σταυρό, δίνω μια βασιλική σφραγίδα σε καθέναν από τους στρατιώτες μου για να την έχει στο μέτωπό του. Και ένας άλλος από τους προφήτες έλεγε: Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του. Διότι ήταν άγνωστη στους ανθρώπους η κατάβασή του από τους ουρανούς.

Γι' αυτό, λέει, μαζί με αυτούς θα εξαλειφθούν, αφού παραδοθούν στην ίδια τιμωρία με τα έθνη. Και ανέφερε ότι αυτοί «καθαρίζονταν στους κήπους», επειδή δεν καθαρίζονταν πλέον σύμφωνα με τον νόμο που παρέδωσε ο Μωυσής με «τη στάχτη της δαμάλεως και τους ραντισμούς των επτά ημερών» και τους καθαρμούς μέσω των θυσιών, αλλά αντί αυτών, περιπλανώμενοι μέσα σε αυτούς, θεωρούσαν ότι τους ήταν αρκετός ο καθαρμός μέσω του νερού, πλενόμενοι δηλαδή στα νερά που υπήρχαν «στους κήπους», και πως δεν είχαν πια ανάγκη από κανένα από τα νομοθετημένα. Ή, διαφορετικά, μετά από μιαρές και ακάθαρτες πράξεις και αθέμιτες αισχρουργίες, νόμιζαν ότι «καθάριζαν» τις ψυχές τους με απλό νερό. Γι' αυτό προσθέτει: «Κι εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τον λογισμό τους». Έπειτα ο λόγος μεταβαίνει στην καθολική κρίση, λέγοντας: «Έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έρθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο και θα αποστείλω από αυτούς σεσωσμένους». Πιο σαφώς δε ο Σωτήρας διδάσκει αυτά στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Όταν δε έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του Πατέρα του και όλοι οι άγγελοι μαζί του, θα συνάξουν όλα τα έθνη ενώπιόν του, και θα τους ξεχωρίσει, όπως ακριβώς ο ποιμένας ξεχωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα στήσει τα μεν πρόβατα εκ δεξιών, τα δε ερίφια εξ ευωνύμων». Και στους μεν θα πει αυτά, στους δε εκείνα.

Αυτό ακριβώς παρουσιάζει και η προφητεία μέσω του χωρίου: «Και εγώ έρχομαι να συνάξω τα έργα τους και τους λογισμούς τους, όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου». Και αυτό πάλι εξαγγέλλεται στα έθνη, το να αξιωθούν δηλαδή να δουν τη δόξα Του. Για να γίνει όμως αυτό και να προχωρήσουν σε καλό τέλος για τα έθνη τα της επαγγελίας, λέγει ότι συγκαταλέγει κάποιους «από αυτούς»· και ποιους εννοεί «από αυτούς» παρά προφανώς εκείνους που χάνονται, για τους οποίους είχε λεχθεί: «όλοι μαζί θα αφανιστούν»· διότι «από αυτούς» ακριβώς, ορισμένοι που θα απομείνουν, θα αποδεχθούν το δικό μου «σημείο» και την κλήση των εθνών που πρόκειται «να δουν τη δόξα μου». Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Θα αφήσω σε αυτούς ένα σημείο και θα εξαποστείλω από αυτούς σεσωσμένους». Αυτοί λοιπόν ήταν «το υπόλειμμα το κατ' εκλογήν της χάριτος», για το οποίο είχε ειπωθεί: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα».

«Αυτό, λοιπόν, το σπέρμα που διασώθηκε από εκείνους ακριβώς που χάνονταν, θα το εξαποστείλω», λέει, «στα αλλογενή και αλλόφυλα έθνη, στην Θαρσείς και στην Φουδ και στην Λουδ και στην Μοσόχ και στην Θοβέλ και στην Ελλάδα και στα μακρινά νησιά, σε εκείνους που δεν έχουν ακούσει το όνομά μου ούτε έχουν δει τη δόξα μου». Και στα προηγούμενα είχε λεχθεί: «Διότι εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε κάτι για αυτόν θα δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει θα κατανοήσουν», και πάλι: «Έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ρωτούσαν, βρέθηκα από εκείνους που δεν με αναζητούσαν· είπα: "Ιδού, εγώ είμαι", σε αυτούς που δεν επικαλούνταν το όνομά μου». Συγγενή με αυτά τυγχάνουν να είναι και τα προκείμενα, μέσω των οποίων υπόσχεται να αποστείλει τους δικούς του αποστόλους στα ξένα προς τον Ισραήλ έθνη, τα πιο απομακρυσμένα από την Ιουδαία, και στα νησιά, όπου κανείς ποτέ δεν είχε ακούσει το όνομα κάποιου προφήτη· και λέει ότι οι απόστολοί του θα πάνε σε αυτούς φέροντας μαζί τους ένα σημείο. Και ποιο είναι αυτό, αν όχι το σωτήριο σημείο, με το οποίο, έχοντας θάρρος, διακήρυτταν τη δόξα του Μονογενούς Θεού σε όλα τα έθνη, ανάμεσα στα οποία, αφού ελευθερώσουν και εκείνους που από παλιά ήταν υποδουλωμένοι στην πλάνη της ειδωλολατρίας, θα τους οδηγήσουν, και αφού τους αναδείξουν αδελφούς τους, θα τους προσφέρουν ως δώρο στον Θεό.

Έτσι λοιπόν θα εισέλθουν στην επουράνια πόλη του Θεού, και έτσι θα έλθουν οι σωζόμενοι από όλα τα έθνη στην επουράνια Ιερουσαλήμ, όπως ακριβώς ανέβαιναν κάποτε και προσέφεραν οι υιοί του Ισραήλ επί της γης τις θυσίες τους. Αυτό ακριβώς επισημαίνει λέγοντας: «όπως θα έφερναν οι υιοί του Ισραήλ τις θυσίες τους σε εμένα με ψαλμούς στον οίκο του Κυρίου», σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «όπως ακριβώς έφεραν οι υιοί του Ισραήλ την προσφορά σε καθαρό σκεύος στον οίκο του Κυρίου». Όπως, λοιπόν, τότε, σύμφωνα με τον σωματικό νόμο, έπρατταν αυτά στην επίγεια Ιερουσαλήμ εκείνοι που τελούσαν τη λατρεία, με τον ίδιο τρόπο, κατά το επίγειο παράδειγμα, όσοι ανεβαίνουν στην επουράνια Ιερουσαλήμ θα έλθουν μαζί με τους οικείους καρπούς τους και με τα δώρα που ο καθένας φέρει στην ψυχή του από την καρποφορία των αρετών. Έπειτα προσθέτει: «και από αυτούς θα λάβω»· από ποιους «αυτούς», παρά από εκείνα τα έθνη για τα οποία μίλησε, ονομάζοντάς τα λίγο πιο πριν: «τη Θαρσείς και τη Φουδ και τη Λουδ και τη Μοσόχ και τη Θοβέλ, και στην Ελλάδα και στα μακρινά νησιά, οι οποίοι δεν έχουν ακούσει το όνομά μου ούτε έχουν δει τη δόξα μου», από αυτούς ακριβώς, λέει, «θα λάβω ιερείς και Λευίτες, είπε ο Κύριος».

Να θεωρείς ότι ο βραχίονας του Θεού δεν είναι άλλος από τον Λόγο και τη Σοφία και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είναι ο Χριστός του Θεού. Αυτό, βεβαίως, είναι εύκολο να αποδειχθεί από πολλά χωρία. Έχεις άλλωστε και στην Έξοδο τον Ισραήλ να έχει λυτρωθεί από τη δουλεία στους Αιγυπτίους με τον «βραχίονα» του Θεού. Ότι ακριβώς αυτός ο βραχίονας του Θεού, ο οποίος φανερώθηκε ως σωτήρας του παλαιού λαού, θα αποκαλυφθεί σε όλα τα έθνη, ενώ προηγουμένως ήταν απόκρυφος, αυτό σημαίνει η παρούσα προφητεία. Τη δε «σωτηρία», την οποία λέει ότι θα δουν «όλα τα πέρατα της γης», και την οποία προηγουμένως δήλωνε λέγοντας «διότι θα κάνω ακουστή τη σωτηρία σου», μάθε ότι στην εβραϊκή γλώσσα εκφράζεται με το όνομα του Ιησού. 〈Από τον ίδιο〉. «Ιδού, ο Κύριος θα έλθει ως πυρ και τα άρματά του ως καταιγίδα», και τα εξής: «είπε ο Κύριος, κι εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους διαλογισμούς τους· έρχομαι να συγκεντρώσω όλα τα έθνη και τις γλώσσες, και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου. Και θα θέσω ανάμεσά τους σημείο, και θα αποστείλω από αυτούς διασωθέντες στα έθνη, στη Θαρσίς και τη Φουδ και τη Λουδ και τη Μοσόχ και τη Θοβέλ και στην Ελλάδα και στα μακρινά νησιά, σε αυτούς που δεν άκουσαν το όνομά μου ούτε είδαν τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τα έργα μου στα έθνη».

Ποιος δεν θα θαύμαζε ακούγοντας τον Κύριο να λέει μέσω του προφήτη: «έρχομαι να συνάξω όλα τα έθνη και τις γλώσσες», βλέποντας σε ολόκληρη τη γη των ανθρώπων, μέσω της παρουσίας και της κλήσης του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, να συγκροτούνται οι συνάξεις των εθνών στο όνομα του Χριστού, και τις γλώσσες όλων των εθνών, σε κάθε είδους ανθρώπινες διαλέκτους, να επικαλούνται τον έναν Θεό και Κύριο; Και επιπλέον όλων αυτών, ποιος, βλέποντας όλους όσους έχουν πιστέψει στον Χριστό να χρησιμοποιούν ως σφραγίδα το σωτήριο σημείο, δεν θα έμενε εύλογα κατάπληκτος ακούγοντας τον Κύριο να έχει πει από τα παλαιά χρόνια: «και θα έλθουν και θα δουν τη δόξα μου, και θα αφήσω πάνω τους ένα σημείο»; Εν μέρει, λοιπόν, από τώρα ήδη, κατά την πρώτη επιφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους, βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια τα αποτελέσματα των θείων χρησμών. Θα εκπληρωθούν όμως αυτά πλήρως και κατά τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του, όταν «όλα τα έθνη» «θα δουν τη δόξα» του και τον ίδιο να έρχεται από τους ουρανούς «με δύναμη και πολλή δόξα». Σε εκείνον δε τον καιρό θα μπορούσαν να αναχθούν και τα υπόλοιπα από όσα δηλώνονται στην προφητεία, όπως ακριβώς θα αποδείξουμε στο οικείο θέμα της πραγματείας.