Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 66:23

Δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές, εάν προέρχονται από αυτούς που στάλθηκαν για να καλέσουν τα έθνη, ή από τους ίδιους τους προσκεκλημένους· ωστόσο θα διαπιστώσουμε ότι αληθεύει και το ένα και το άλλο. Διότι ιερουργοί των θεσπισμάτων που δόθηκαν μέσω του Χριστού έγιναν και οι θεσπέσιοι μαθητές· και έχουν κληθεί στην ιεροσύνη, και μέχρι σήμερα καλούνται πολλοί από εκείνους που προέρχονται από την ελληνική αγέλη, καθώς ο Θεός τους μεταθέτει σε καινότητα ζωής και φρονήματος. Διότι η πίστη ανασφυρηλατεί τρόπον τινά τους εκλεκτούς σύμφωνα με το θέλημά Του. <Διότι με τον ίδιο τρόπο που ο καινός ουρανός και η καινή γη, τα οποία εγώ δημιουργώ, παραμένουν ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος, έτσι θα παραμείνει σταθερό το σπέρμα σας, και το όνομά σας, και θα συμβαίνει από μήνα σε μήνα, και από Σάββατο σε Σάββατο. Θα έλθει κάθε σάρκα ενώπιόν μου για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ, είπε Κύριος ο Θεός.> Το ακλόνητο της ελπίδας σε όλα τα αγαθά το υπόσχεται ο Χριστός σε όσους Τον αγαπούν, και σε όσους έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. Διότι όπως, λέγει, αφού ανακαίνισα τον ουρανό και τη γη, θα τα αφήσω να παραμείνουν έτσι, και κανένας χρόνος δεν θα τα καταλύσει, έτσι το σπέρμα σας και το όνομα θα σταθεί ενώπιόν μου. Διότι καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη και τις επαγγελίες Του προσδοκούμε, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφεί. Και ότι η ελπίδα των αγίων θα παραμείνει σταθερή πάντοτε και θα διαρκέσει, το βεβαιώνει γράφοντας ο πάνσοφος Παύλος, ότι είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού.

Επομένως, το ευλογημένο σπέρμα που προσφέρθηκε στον Θεό μέσω των αγίων αποστόλων, θα διασωθεί παντοτινά, διότι δεν πρόκειται να καταστραφεί με κανέναν τρόπο, αλλά θα συντηρηθεί μαζί με τον ουρανό και τη γη, καθώς το συγκρατεί σε αυτό ο Σωτήρας όλων μας, ο Χριστός. Το ότι δε το πλήθος αυτών που πίστεψαν θα προχωρά διαρκώς σε ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση, το διδάσκει λέγοντας: «Από μήνα σε μήνα, και από Σάββατο σε Σάββατο, θα έρθει κάθε σάρκα ενώπιόν μου για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ». Διότι δεν έπαψαν αυτοί που πιστεύουν στον Χριστό, αλλά από εκείνον τον καιρό που κήρυξαν οι θεσπέσιοι μαθητές μέχρι και τώρα, προσέρχονται άλλοι μεν από την πολυθεϊστική πλάνη, διψώντας για το φως της αληθινής θεογνωσίας, άλλοι δε και από τις τάξεις των Ιουδαίων, έστω κι αν έρχονται ένας-ένας και όχι πολλοί.

Έπειτα προσθέτει: «Και θα συμβεί, από μήνα σε μήνα και από Σάββατο σε Σάββατο, να έλθει κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου, είπε ο Κύριος, στην Ιερουσαλήμ». Η φράση, βέβαια, «στην Ιερουσαλήμ» δεν υπάρχει στους υπόλοιπους ερμηνευτές ούτε στο εβραϊκό κείμενο. Εντούτοις, δεν δημιουργεί πρόβλημα το ότι υπάρχει στο κείμενο των Εβδομήκοντα· διότι είναι φανερό πως υποδηλώνει την επουράνια Ιερουσαλήμ, όπου θα εγκαθιδρυθεί η βασιλεία του Σωτήρος μας. Αν, λοιπόν, όσα νομοθετήθηκαν από τον Μωυσή ήταν τύποι, σύμβολα και εικόνες των επουρανίων, συνεπάγεται ότι πρέπει να εκλαμβάνουμε πνευματικά τις γιορτές στον ουρανό και τα εκεί αληθινά «σάββατα» και τους εκεί «μήνες», «για τα οποία υπάρχει πολύς και δυσερμήνευτος λόγος», ο οποίος απαιτεί άφθονο χρόνο και ειδική πραγμάτευση. Όμως, όπως ακριβώς στην επίγεια Ιερουσαλήμ το μεγάλο πλήθος του έθνους κατοικούσε σε διάφορες πόλεις, ξεχωριστός όμως ήταν ο τόπος του αγιάσματος, όπου κατά καιρούς συγκεντρώνονταν όσοι κατοικούσαν στην υπόλοιπη χώρα για να τελέσουν τα της λατρείας του Θεού, έτσι συμβαίνει και με τη νοητή ουράνια πόλη και το εκεί ξεχωριστό αγίασμα, το οποίο δεν είναι βατό σε κανέναν παρά «μόνο στον αρχιερέα», δηλαδή στον Υιό του Θεού, στον οποίο και μόνο είναι θεμιτό να πλησιάζει τη θεότητα του Πατρός και να εισχωρεί στους ίδιους τους πατρικούς κόλπους.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και θα συμβαίνει από μήνα σε μήνα και από Σάββατο σε Σάββατο να έρχεται κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου στην Ιερουσαλήμ, είπε ο Κύριος». Λέγοντας δε «κάθε σάρκα» εννοεί όλα τα έθνη, ονομάζοντάς τα με αυτόν τον τρόπο· έτσι άλλωστε λεγόταν και στα προηγούμενα: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού», και αλλού: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου επί κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν». Διότι, για να μην νομίζουν οι Ιουδαίοι ότι αυτά ειπώθηκαν γι' αυτούς, αναγκαστικά διευρύνει το νόημα καθολικότερα ονομάζοντας «κάθε σάρκα», δηλώνοντας έτσι ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Αλλά άλλοι μεν θα έλθουν κατά καιρούς, άλλοι δε είναι πολίτες της ίδιας της Ιερουσαλήμ, δηλαδή «μυριάδες αγγέλων», όπως ακριβώς δίδαξε και ο Απόστολος: «και εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς». Αυτοί δεν θα έρχονται κατά διαστήματα, αλλά θα είναι διαπαντός κάτοικοι και πολίτες, ως «λειτουργοί» και «ιερείς» υπό τον Αρχιερέα, τον Υιό του Θεού, απολαμβάνοντας διαπαντός τα εκεί αγαθά· θα δουν δε όλοι αυτοί την απώλεια των ασεβών, αναλογιζόμενοι ποια αγαθά στερήθηκαν εκείνοι.

Διότι βεβαίως δεν έχουν λεχθεί αυτά για κάποιον αισθητό σκώληκα, σαν να επρόκειτο να υπάρξει και αυτός στο μέλλον, «και το πυρ τους θα είναι άσβεστο». Αυτό ακριβώς το τέλος των ασεβών καθόρισε και ο Σωτήρας μας στα Ευαγγέλια, λέγοντας σε όσους επρόκειτο να σταθούν «στα αριστερά του»: «πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ». Όπως λοιπόν εκεί το πυρ ονομάζεται «αιώνιο», έτσι και εδώ «άσβεστο», φανερώνοντας και από τα δύο χωρία των Γραφών τη μία και αυτή ουσία του πυρός. «Αλλά και θα είναι», ενώ βρίσκονται σε τέτοια κόλαση, «θέαμα για κάθε σάρκα». Σε ποια «σάρκα» όμως; Προφανώς, σε εκείνη που δεν θα κολαστεί, αλλά θα αξιωθεί της επουράνιας θέας, για την οποία ελέχθη προηγουμένως: «θα έλθει κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου, είπε ο Κύριος», «και θα εξέλθουν και θα δουν». Αυτή λοιπόν η «σάρκα θα δει» αυτούς να κολάζονται, έχοντας η ίδια καταξιωθεί τα ανώτερα αγαθά. Εκείνοι όμως που θα παραδοθούν στο «αιώνιο πυρ», φέροντας τον δικό τους ατελεύτητο σκώληκα μέσα στην ψυχή τους, θα εκτίθενται προς θέαση σε όσους θα έχουν αξιωθεί την ένθεη μακαριότητα.

«Νέους δε», λέγει, «ουρανούς και νέα γη, σύμφωνα με την υπόσχεσή του, προσδοκούμε, στα οποία κατοικεί η δικαιοσύνη». Δεν ανέχεται, λέγει, η δικαιοσύνη να κατοικεί σε γη παλαιωμένη και μολυσμένη από τις αμαρτίες, εκτός εάν δοκιμαστεί από τη φωτιά και καθαριστεί όπως ο χρυσός στο χωνευτήριο, και γίνει νέος ο ουρανός και η γη σύμφωνα με την υπόσχεσή του μέσω του Ησαΐα: «Ιδού, ο Κύριος», λέγει, «θα έλθει σαν φωτιά, και τα άρματά του σαν καταιγίδα, για να αποδώσει με θυμό την εκδίκησή του και την επιτίμησή του με φλόγα φωτιάς. Διότι με τη φωτιά θα κριθεί όλη η γη και με τη ρομφαία του κάθε σάρκα· πολλοί θα είναι οι τραυματισμένοι από τον Κύριο». Και: «Όπως θα είναι ο νέος ουρανός και η νέα γη, τα οποία εγώ δημιουργώ για να παραμένουν, λέγει ο Κύριος. Και θα έλθει κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου στην Ιερουσαλήμ, είπε ο Κύριος».