Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 66:7

Και μετά από άλλα: «Ώστε είναι αναγκαίο να ομολογούμε ότι η Εκκλησία είναι αυτή που ωδίνει και γεννά τους απολυτρωμένους, όπως λέει το Πνεύμα στον Ησαΐα: "πριν γεννήσει αυτή που ωδινούσε, διέφυγε και γέννησε άρρεν". Από ποιον διέφυγε; Οπωσδήποτε από τον δράκοντα, ώστε η νοητή Σιών να γεννήσει τον άρρενα λαό». Και στη συνέχεια: «Ώστε στον καθένα να γεννάται ο Χριστός νοητώς. Και γι' αυτό η Εκκλησία σπαργανώνει και ωδίνει μέχρις ότου μορφωθεί μέσα μας ο Χριστός γεννώμενος, ώστε ο καθένας, μέσω της συμμετοχής του στον Χριστό, να γίνει Χριστός». Η Εκκλησία, λοιπόν, είναι περιβεβλημένη τον ήλιο της δικαιοσύνης. Και το νομικό φως της νυκτοφαούς σελήνης, καθώς και την κοσμική ζωή που μεταβάλλεται σαν τη σελήνη, τα έχει κάτω από τα πόδια της, ενώ στο κεφάλι της φέρει το στεφάνι των αποστολικών δογμάτων και αρετών. Ο ίδιος δε αναφέρει ότι, επειδή η υγρή ουσία εξαρτάται από τη σελήνη, μέσω της σελήνης υποδηλώνεται το βάπτισμα, το οποίο αλληγορικά ονομάζεται θάλασσα, και είναι σωτήριο για όσους αναγεννώνται, αλλά ολέθριο για τους δαίμονες.

Αλλά εν Χριστώ τα δύο έγιναν ένα, και γκρεμίστηκε το μεσότοιχο του φραγμού, και καταργήθηκε ο νόμος των εντολών με τις διατάξεις: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας.» <Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή από τον ναό, φωνή του Κυρίου που ανταποδίδει τα ίσα στους αντιπάλους.> Λέγοντας ότι «Και εγώ θα επιλέξω τους εμπαιγμούς τους και θα τους ανταποδώσω τις αμαρτίες τους», δείχνει αμέσως την έκβαση των απειλών, και σαν να έχουν ήδη κυριεύσει οι εχθροί την πόλη τους και τον ναό, λέει ότι ακούγεται φωνή από την πόλη και φωνή από τον ναό, σαν να κλαίνε ανακατεμένοι οι ιερουργοί και να συνθρηνούν μαζί τους οι λαοί· διότι ήταν φυσικό, καθώς η συμφορά του πολέμου τους κατέβαλλε, να θρηνούν και να οδύρονται· διότι δεν υπήρχε αποτροπή του κακού, και λέει ότι ακούγεται φωνή του Κυρίου «που ανταποδίδει τα ίσα στους αντιπάλους», σαν να προστάζει και να δίνει παράγγελμα στους εξολοθρευτές να μην λυπηθούν κανέναν από τους ηττημένους, αλλά μάλλον να επιτεθούν άγρια στους αντιπάλους, και όχι βέβαια εξαιτίας των ορμών των πολεμιστών, αλλά λόγω των θελημάτων του Δεσπότη· διότι αυτό έγινε η αιτία για να αλωθούν και να υποφέρουν. <Προτού η επίτοκος γεννήσει, προτού έρθει ο πόνος των ωδίνων διέφυγε, και γέννησε αρσενικό.>

«Διότι σε εσάς ανήκουν οι επαγγελίες, και στα τέκνα σας.» Όταν ο θεσπέσιος Πέτρος έλεγε αυτά, πολλοί πίστεψαν. Είναι γραμμένο άλλωστε στις Πράξεις των αγίων Αποστόλων, ότι εκείνη την ημέρα προστέθηκαν περίπου τρεις χιλιάδες ψυχές. Οι θεσπέσιοι μαθητές λοιπόν συνέχιζαν να νουθετούν όσους προέρχονταν από τον Ισραήλ, προσελκύοντάς τους στην πίστη. Έπειτα, αφού πέρασε κάποιος χρόνος, επήλθαν πλέον στη χώρα των Ιουδαίων και στα ίδια τα Ιεροσόλυμα τα δεινά της θείας οργής, επειδή είχαν ήδη εισέλθει και κληθεί οι πιο επιεικείς, και αυτοί αποτελούσαν το υπόλειμμα. Αυτό διδάσκει λέγοντας: «Πριν προλάβει να γεννήσει αυτή που κοιλοπονούσε, πριν έλθει ο πόνος των ωδινών διέφυγε, και γέννησε άρρεν.» Διότι πριν έλθουν τα δεινά και πριν κατασκήψουν στην Ιερουσαλήμ οι συμφορές του πολέμου σαν κάποιες πικρές ωδίνες, διέφυγε, δηλαδή πριν από τον κίνδυνο γέννησε άρρεν, το οποίο είναι κύημα καλό και τριπόθητο. Επειδή για όσες γεννούν, η αρρενοτοκία προτιμάται περισσότερο από το άλλο. Ή ίσως βέβαια είναι και άρρεν το γεννηθέν, επειδή ο λαός που είναι εν Χριστώ δεν εκθηλύνεται οδηγούμενος σε μαλθακότητες. Διότι υπάρχει σε αυτόν φρόνημα ανδροπρεπές και νεανικό, και μάρτυρας αυτού είναι ο μακάριος Παύλος που γράφει: «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Ιησού Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.» Έπειτα, για την υπερβολή της θείας δυνάμεως, επειδή ενέργησε και αυτό, εκφράζει μεγάλο θαυμασμό λέγοντας: «Ποιος είδε ποτέ κάτι τέτοιο;»

Και δεν ονομάζεται παρθένος η γυναίκα που έχει συνευρεθεί με άνδρα και έχει παντρευτεί, αλλά παρθένος θα μπορούσε να αποκληθεί κυρίως εκείνη, η οποία συνέλαβε αληθινά τον Θεό Λόγο χωρίς άνδρα, όπως λέει και ο ίδιος ο Ησαΐας σε άλλο σημείο: «Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή από τον ναό, φωνή του Κυρίου της ανταποδόσεως, ο οποίος ανταποδίδει στους αντιπάλους· προτού να γεννήσει εκείνη που έχει ωδίνες, προτού να έλθει ο πόνος των ωδίνων, διέφυγε και γέννησε άρρεν. Ποιος άκουσε κάτι τέτοιο ή ποιος είδε τέτοια πράγματα; Μήπως ένιωσε ωδίνες η γη σε μία ημέρα και γέννησε ένα έθνος μονομιάς; Διότι η Σιών ένιωσε ωδίνες και γέννησε τα παιδιά της· εγώ δε έδωσα την προσδοκία αυτή και δεν [την] θυμήθηκαν, λέει ο Κύριος». Ποια λοιπόν είναι η προσδοκία και ποια τα παιδιά, παρά το να γεννήσει η παρθένος χωρίς ωδίνες, πράγμα το οποίο πουθενά δεν έχει συμβεί, και το ότι το παιδί Ιωάννης, που γεννήθηκε από την Ελισάβετ σύμφωνα με την επαγγελία εξαιτίας Του *, αν και ο Ιωάννης γεννήθηκε μέσα από ωδίνες; Πώς λοιπόν αυτοί ορίζουν τον Σωτήρα ως ψιλό άνθρωπο από σπέρμα άνδρα; Και πώς δεν θα γίνει γνωστός, όπως λέει για Αυτόν και ο Ιερεμίας ότι «είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;»; Διότι ο προφήτης, ομιλώντας για Αυτόν, έλεγε: «ποιος θα τον γνωρίσει;».

Και πάλι ο Ιερεμίας λέει: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, που θα αναστήσω για τον Δαβίδ μια δίκαιη ανατολή, και θα βασιλεύσει ως βασιλιάς και θα επιδείξει σύνεση και θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα σωθεί ο Ισραήλ και ο Ιούδας θα κατασκηνώσει με ασφάλεια σε αυτόν. 〈η〉 Ότι, δηλαδή, θα προέλθει από παρθένο— ο μέγας και ένδοξος Ησαΐας πρώτος αναφωνεί λέγοντας: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται «μαζί μας είναι ο Θεός». 〈θ〉 Ότι μετά τη γέννησή του θα διαφυλάξει εκείνη που τον γέννησε παρθένο— ο Ιεζεκιήλ λέει: Μου είπε ο Κύριος: Υιέ ανθρώπου, αυτή η πύλη θα παραμείνει κλειστή, κανείς δεν θα περάσει μέσα από αυτήν παρά μόνο ο Κύριος ο Θεός, και θα εισέλθει και θα καθίσει, διότι αυτός είναι ο άρχοντας, και θα εξέλθει και θα κλείσει τις θύρες πίσω του, και η πύλη θα παραμείνει κλειστή στους αιώνες των αιώνων. 〈ι〉 Ότι η μήτρα είναι πύλη— ο Ιώβ λέει: Γιατί δεν μου έκλεισες τις πύλες της κοιλιάς της μητέρας μου; 〈ια〉 Ότι η παρθένος θα γεννήσει χωρίς ωδίνες— ο Ησαΐας αναφωνεί λέγοντας: Πριν γεννήσει αυτή που επρόκειτο να νιώσει ωδίνες, πριν έρθουν οι πόνοι των ωδινών, απέφυγε τον πόνο και γέννησε άρρεν. 〈ιβ〉 Ότι χρίστηκε— ο Δαβίδ λέει στον 〈μδ〉 ψαλμό: Γι' αυτό ο Θεός, ο Θεός σου, σε έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.

Αλλά αυτά μεν αφορούν εκείνους, το δε θεοσεβές πολίτευμα και η καινή και νέα Σιών, δηλαδή η Εκκλησία του Θεού που θα συγκροτηθεί μέσω υμών, τόσο αθρόα θα γεννήσει πλήθος λαών, ώστε να εκπλαγεί αυτός που το ακούει. Διότι, όπως ακριβώς κάποια έγκυος γυναίκα που κυοφορεί, χωρίς να υποστεί καμία ωδίνα, θα γεννούσε αιφνιδίως και μάλιστα άρρεν, με τον ίδιο τρόπο και η νέα Σιών θα γεννήσει αθρόα καινούργιο λαό και ολόκληρο έθνος μεμιάς· ώστε να είναι το όλο γεγονός άκρως παράδοξο, τέτοιο που ποτέ έως τώρα δεν έχει ακουστεί. Διότι το μεν έθνος των Ιουδαίων και ο ίδιος ο Ισραήλ δεν δημιουργήθηκε αθρόα, αλλά υπήρξε πρώτος ο προπάτοράς τους, και από αυτόν γεννήθηκαν δώδεκα παιδιά. Έπειτα, από τον καθένα προήλθαν υιοί και θυγατέρες, υιοί των υιών και έγγονοι και απόγονοι. Και έτσι, κατά τη διαδοχή των προγόνων, σε μεγάλο χρονικό διάστημα και σε διάφορες γενεές, συγκροτήθηκε ολόκληρο το έθνος τους. Με τον ίδιο δε τρόπο θα διαπίστωνε κανείς ότι και τα υπόλοιπα έθνη αυξήθηκαν σε πλήθος με την πάροδο του χρόνου· όμως ο λαός της Εκκλησίας του Θεού αθρόα, την ίδια εποχή και σαν μέσα σε μία ημέρα, γέμισε τα περισσότερα μέρη της οικουμένης.

Έπειτα δε, και τα λόγια του προφήτη επιβεβαιώνουν τον λόγο, έχοντας ως εξής: «Πριν έλθει ο πόνος των ωδίνων, ξέφυγε και γέννησε άρρεν», ή, όπως λέει ένας άλλος από τους ερμηνευτές, «Πριν νιώσει ωδίνες, γέννησε». Από αυτήν, λέει, την παρθένο μητέρα «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του και το όνομά του καλείται: άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Αυτό το παιδί, αυτός ο Υιός «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», ή μάλλον, όπως λέει ο Ιερεμίας, αυτό είναι το άκακο αρνίο που οδηγείται για να θυσιαστεί, αυτός είναι ο άρτος, στον οποίο βάζουν το ξύλο οι εχθροί και του άρτου και του ξύλου. Ή καλύτερα, ας λάβουμε από την προφητεία το πιο ξεκάθαρο και φανερό από όλα, μέσω του οποίου προδιαγράφεται σαφώς το μυστήριο· εννοώ τον Ιωνά, ο οποίος καταδύθηκε απαθώς μέσα στο κήτος και πάλι αναδύθηκε από το κήτος χωρίς πάθος, και ο οποίος με τις τρεις ημέρες και τις ισάριθμες νύχτες μέσα στα σπλάχνα του κήτους προδιέγραψε την παραμονή του Κυρίου στον Άδη.

Αυτός, λοιπόν, που προήλθε από τέτοια γεγονότα, δικαίως ονομάστηκε «εκλελοχισμένος» από όλες τις μυριάδες, πράγμα που σημαίνει ότι δεν γεννήθηκε από λεχώνα. Διότι μόνον αυτού η γέννηση έγινε χωρίς λοχεία, όπως ακριβώς και η σύλληψή του έγινε χωρίς γάμο. Δεν είναι, δηλαδή, σωστό να χρησιμοποιείται κυριολεκτικά η λέξη «λοχεία» για την άφθορη και απειρόγαμη, διότι για το ίδιο πρόσωπο οι έννοιες της παρθενίας και της λοχείας είναι ασυμβίβαστες. Αλλ’ όπως ακριβώς μας δόθηκε Υιός χωρίς πατέρα, έτσι και το Παιδίον γεννήθηκε χωρίς λοχεία. Όπως δηλαδή η Παρθένος δεν γνώρισε πώς σχηματίστηκε μέσα στο σώμα της το θεοδόχο σώμα, έτσι δεν αισθάνθηκε ούτε τον τοκετό, καθώς η προφητεία μαρτυρεί για αυτήν το ανώδυνο των ωδίνων· διότι ο Ησαΐας λέει: «Πριν έλθουν οι πόνοι των ωδίνων, διέφυγε και γέννησε άρρεν». Για τον λόγο αυτόν είναι «εκλελοχισμένος» και προκαλεί έκπληξη υπερβαίνοντας και στα δύο τη φυσική ακολουθία, εφόσον ούτε ξεκίνησε την ύπαρξή του από ηδονή ούτε προήλθε μέσα από πόνους. Και αυτό συμβαίνει απολύτως φυσιολογικά και δεν βρίσκεται έξω από το εύλογο· διότι, επειδή εκείνη που εισήγαγε τον θάνατο στη φύση εξαιτίας της αμαρτίας καταδικάστηκε να γεννά με λύπες και πόνους, έπρεπε οπωσδήποτε η μητέρα της Ζωής να αρχίσει την κυοφορία από χαρά και με χαρά να ολοκληρώσει τον τοκετό. Διότι «Χαίρε, κεχαριτωμένη», της είπε ο αρχάγγελος, αποβάλλοντας με τη φωνή του τη λύπη που εξ αρχής είχε κληρωθεί στον τοκετό από την αμαρτία.

Το ότι η Παρθένος είναι προφήτιδα, έχοντας προφητική χάρη, το αποδεικνύει σε όποιον το επιθυμεί η ωδή της προς τον Θεό που βρίσκεται στο Ευαγγέλιο. Προσήλθε λοιπόν, λέει, ο Ησαΐας προς την προφήτιδα, με το προορατικό βέβαια πνεύμα, και εκείνη συνέλαβε, και πριν έρθει ο πόνος των ωδίνων, τον απέφυγε και γέννησε άρρεν· ο δε αρχάγγελος τώρα απευθυνόμενος σε αυτήν της λέει: «θα γεννήσεις υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού (που ερμηνεύεται Σωτήρας)· διότι αυτός θα είναι μέγας». Είπε λοιπόν ο Ησαΐας πάλι: «θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Σε συμφωνία με αυτό λέει τώρα και ο αρχάγγελος: «αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου». (Και γιατί δεν είπε «είναι μέγας και υιός του Υψίστου», αλλά «θα είναι και θα ονομαστεί»; Επειδή ο λόγος του αναφερόταν στην ανθρώπινη φύση του Χριστού), δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι θα γίνει γνωστός σε όλους και θα κηρυχθεί από αυτούς ως τέτοιος, όπως ακριβώς επρόκειτο αργότερα να πει και ο Παύλος: «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, κηρύχθηκε στα έθνη, πιστεύθηκε στον κόσμο». Αλλά και «θα του δώσει», λέει, «ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»· εκείνος δε του οποίου η βασιλεία είναι αιώνια και δεν έχει τέλος, αυτός είναι ο ίδιος ο Θεός.

Διότι ο προαιώνιος και απερίληπτος και παντοκράτωρ Λόγος, ως ανέστιος, άστεγος, άοικος, γεννιέται τώρα κατά σάρκα σε σπήλαιο και εναποτίθεται ως βρέφος σε φάτνη και βλέπεται με τα μάτια και ψηλαφιέται με τα χέρια και τυλίγεται με τις λωρίδες των σπαργάνων, χωρίς να έχει παραχθεί στη δημιουργία μια νοερή ουσία που δεν υπήρχε προηγουμένως, ούτε να έχει έρθει σε γένεση μια σάρκα που μετά από λίγο διαλύεται, ούτε η σάρκα και ο νους να ενώθηκαν μεταξύ τους για τη σύσταση ενός λογικού όντος, αλλά ο Θεός και η σάρκα, μέσω του νου, ενώθηκαν ασυγχύτως στην ύπαρξη μίας θεανδρικής υποστάσεως, η οποία, αφού εισήλθε προηγουμένως στην παρθενική μήτρα, μέσα στην οποία και από την οποία, με την ευδοκία του Πατρός και τη συνεργεία του Πνεύματος, προσέλαβε ουσία ο υπερούσιος Λόγος, τώρα εξέρχεται από την κοιλιά και γεννιέται ως βρέφος, χωρίς να καταλύσει, αλλά διατηρώντας αλώβητα τα σύμβολα της παρθενίας, αφού γεννήθηκε απαθώς, όπως ακριβώς απαθώς συνελήφθη, καθώς αυτή που τον γέννησε φάνηκε ανώτερη τόσο από την εμπαθή ηδονή κατά τη σύλληψη όσο και από τους επώδυνους πόνους κατά τον τοκετό· «διότι, προτού να έρθει σε αυτήν ο πόνος των ωδίνων, τον απέφυγε», σύμφωνα με τα λόγια του Ησαΐα, και γέννησε ένσαρκο τον προαιώνιο Λόγο, του οποίου όχι μόνο η θεότητα είναι ανεξιχνίαστη, αλλά και ο τρόπος της ενώσεως με τη σάρκα είναι απερινόητος και η συγκατάβαση ανυπέρβλητη, ενώ το θείο και απόρρητο ύψος αυτού που προσλήφθηκε είναι υπεράνω από κάθε νου και λόγο, ώστε να μην μπορεί ούτε και αυτό να επιδεχθεί διόλου σύγκριση με την κτίση.

Γι' αυτό ο προφήτης Ησαΐας, εκπλησσόμενος από το παρθενικό μυστήριο, αναφωνούσε: «Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή κραυγής από τον ναό» ακούστηκε. Τι λες λοιπόν, ω προφήτη; Ασφαλές το αίνιγμα και βαθύ το νόημα. «Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή από τον ναό» ακούστηκε· φωνή αποκαλεί τον Ιωάννη, κραυγή ονομάζει τα σκιρτήματα, πόλη την Ελισάβετ, και ναό διακηρύττει το σπήλαιο. «Φωνή κραυγής» ακούστηκε να λέει: «Πριν γεννήσει αυτή που είχε ωδίνες, πριν έρθει ο πόνος των ωδινών, διέφυγε και γέννησε άρρεν». Και το μυστήριο τα περιέλαβε όλα ταυτόχρονα, και την ταχύτητα και τον τοκετό και την παρθενία και το θαύμα, διότι το βρέφος δεν προήλθε από σαρκική συνεύρεση. «Πριν», λέει, «έρθει ο πόνος των ωδινών»· διότι η αγία Μαρία δεν υπέστη τα πάθη της Εύας. «Διότι διέφυγε και γέννησε άρρεν»· η χάρις δεν περίμενε τους όρους της φύσεως· διότι το μυστήριο της θείας οικονομίας δεν υπόκειται σε χρονικούς περιορισμούς. «Χαίρε λοιπόν κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου»· διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός άνοιξε τους κόλπους της φιλοξενίας, εισάγει τους αποστόλους στους νυμφώνες Του, τελειοποιεί τους ευαγγελιστές, εκ των οποίων κατέστησε και τον μακάριο Λουκά ρήτορα και δάσκαλο της Εκκλησίας.

Έτσι λέει ο Κύριος: Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου ... ... και σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου; Ο άνομος όμως που μου θυσιάζει μοσχάρι είναι σαν αυτόν που σκοτώνει σκύλο ... εκείνος που προσφέρει λιβάνι για μνημόσυνο είναι σαν βλάσφημος. Και αυτοί διάλεξαν τους δρόμους τους και τα βδελύγματά τους, τα οποία η ψυχή τους επιθύμησε, και εγώ θα διαλέξω τους εμπαιγμούς τους και θα τους ανταποδώσω τις αμαρτίες τους· διότι τους κάλεσα, και δεν με υπάκουσαν, μίλησα, και δεν άκουσαν, και έπραξαν το πονηρό ενώπιόν μου, και διάλεξαν εκείνα που δεν ήθελα. Ακούστε τον λόγο του Κυρίου εσείς που τρέμετε τον λόγον του: Πείτε, αδελφοί μας, σε εκείνους που μας μισούν και μας αποστρέφονται, για να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου και να φανερωθεί στην ευφροσύνη τους, και εκείνοι θα ντροπιαστούν. Φωνή κραυγής από την πόλη, φωνή από τον ναό, φωνή του Κυρίου που αποδίδει ανταπόδοση στους αντιπάλους. Πριν προλάβει να γεννήσει αυτή που κοιλοπονά, πριν έρθει ο πόνος των ωδίνων, διέφυγε και γέννησε αρσενικό. Ποιος άκουσε κάτι τέτοιο, και ποιος είδε ποτέ κάτι τέτοιο, αν κοιλοπόνησε η γη σε μία ημέρα, αν γεννήθηκε έθνος μεμιάς, επειδή η Σιών κοιλοπόνησε και γέννησε τα παιδιά της; ... και δεν με θυμήθηκες, είπε ο Κύριος. Ιδού, δεν έκανα εγώ εκείνην που γεννά και τη στείρα;

Διότι γεννάται χωρίς πατέρα από γυναίκα Εκείνος που γεννήθηκε από τον Πατέρα χωρίς μητέρα· και το ότι μεν προέρχεται από γυναίκα, ακολουθεί τον νόμο της κυήσεως, το ότι όμως χωρίς πατέρα, υπερβαίνει τη φύση της γεννήσεως· και το ότι μεν γεννάται στον συνηθισμένο χρόνο (διότι γεννάται έχοντας συμπληρώσει τον ένατο μήνα και έχοντας εισέλθει στον δέκατο), ακολουθεί τον νόμο της κυήσεως· το ότι όμως γεννάται ανώδυνα, υπερβαίνει τον φυσικό νόμο της γεννήσεως· διότι, εφόσον δεν προηγήθηκε ηδονή, δεν επακολούθησε ούτε ωδίνα, σύμφωνα με τον προφήτη που λέει: «Πριν δοκιμάσει ωδίνες, γέννησε», και πάλι: «Πριν έλθει ο καιρός των ωδίνων, διέφυγε και γέννησε άρρεν».