Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:12

Αθανάσιος: Εάν δεν σου διαβάσω από τις Γραφές ότι πέθανε με τη θέλησή Του, να με κατακρίνεις ως αμαθή· εάν όμως το αναγνώσεις, να φοβηθείς που Τον περιγελάς, μήπως βρεθείς στην ημέρα της κρίσεως και πεις: «Αυτός είναι εκείνος τον οποίο περιγελούσαμε». Ζακχαίος είπε: Δείξε το από τις Γραφές και πείθομαι. Αθανάσιος: Προς το παρόν, ομολόγησε ότι ο Θεός γεννήθηκε επί της γης· και αυτός είναι ο Εμμανουήλ, για τον οποίο μίλησε ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει, μαζί μας είναι ο Θεός»· ώστε, αφού προχωρήσεις σε αυτό, να σε πείσω ότι πέθανε με τη θέλησή Του υπέρ όλων ημών. Ζακχαίος είπε: Διότι δεν είναι κάθε δίκαιος άνθρωπος Θεός. Αθανάσιος: Αλλά κανείς δεν είναι Εμμανουήλ, κανείς δεν γεννήθηκε από παρθένο. Ζακχαίος είπε: Μπορείς λοιπόν να με πείσεις ότι η Μαρία γέννησε ενώ ήταν παρθένος; Αθανάσιος είπε: Ο προφήτης είπε: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει, μαζί μας είναι ο Θεός». Ζακχαίος είπε: Ιδού, έχει ειπωθεί «η νεάνις» και όχι «η παρθένος». Αθανάσιος: Και τι είδους σημείο θα ήταν μια νεάνιδα, η οποία δεν είναι παρθένος, να συλλάβει από άνδρα και να γεννήσει, τη στιγμή που ο Θεός λέει: «Ζήτησε ένα σημείο είτε στο βάθος είτε στο ύψος»· και ο προφήτης απάντησε: «Δεν θα ζητήσω ούτε θα δοκιμάσω τον Κύριο»· και γι' αυτό πρόσθεσε: «Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο;»

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Άκουσε, τέκνο μου, για κάθε πάθος υπάρχει φάρμακο και για κάθε αμαρτία υπάρχει μετάνοια. Αν είσαι εντελώς άπιστος, όπως είπες, και θέλεις να θεραπευτείς από την απιστία, το φάρμακο γι' αυτό είναι η πίστη, το να πιστέψεις χωρίς δισταγμό στον Αγαθό. Αν όμως εξακολουθείς να έχεις απιστία, πρόσεξε μήπως εκπέσεις από εκείνον τον μακαρισμό: «Τρισμακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν», διότι έχει γραφτεί: «Πιστέψτε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός». Ιδού, σου έστειλα δεύτερη απόκριση, επειδή δεν πίστεψες την πρώτη. Αν δεχόσουν προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάμβανες μισθό προφήτη, δηλαδή, αν η πρώτη απόκριση δεν προερχόταν από εμένα, αλλά εσύ τη δεχόσουν ως προερχόμενη από εμένα, θα λάμβανες σύμφωνα με την πίστη σου. Διότι είναι πιστός Εκείνος που είπε: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου». Και ως προς το ότι είπες ότι θέλω να στηριχθώ από εσένα και όχι από τον αββά, δόθηκε η πρώτη απόκριση. Γιατί εξομοίωσες τον εαυτό σου με εκείνους που έθεσαν σε δοκιμασία τον Κύριο και έλεγαν: «Δείξε μας σημείο;» Τους οποίους και αποδίωξε ως πειραστές λέγοντας: «Σημείο δεν θα τους δοθεί». Και γιατί δεν παρομοίασες μάλλον τον εαυτό σου με τον Άχαζ, ο οποίος, ενώ του δόθηκε η εντολή να ζητήσει σημείο, το αρνήθηκε λέγοντας: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα πειράξω Κύριον τον Θεό». Αν, αφού άκουσες, πίστευες απλά, θα είχες αποκομίσει μεγάλη ωφέλεια.

Διότι, τι λέει ο προφήτης; «Και συνέχισε ο Κύριος να μιλάει στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και ο Άχαζ είπε: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα βάλω σε δοκιμασία τον Κύριο.» Έπειτα, μετά από λίγο, λέει: «Γι’ αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: Ιδού, η Παρθένος θα συλλάβει.» Επειδή, λοιπόν, ο Άχαζ δεν ζήτησε το σημείο είτε στο βάθος είτε στο ύψος, για να μάθεις ότι αυτός που κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, ο ίδιος ο Κύριος έδωσε το σημείο· ένα σημείο παράδοξο και θαυμαστό, που διαφοροποιείται πάρα πολύ από την κοινή φύση. Η ίδια γυναίκα να είναι και παρθένος και μητέρα, και να παραμένει στον αγιασμό της παρθενίας, ενώ ταυτόχρονα κληρονομεί την ευλογία της τεκνογονίας. Αν όμως κάποιοι από αυτούς που ερμήνευσαν την εβραϊκή λέξη απέδωσαν αντί για τον όρο «παρθένος» τον όρο «νεάνις», αυτό δεν αλλοιώνει καθόλου το νόημα. Διότι έχουμε διαπιστώσει ότι, κατά τη συνήθεια της Γραφής, ο όρος «νεάνις» χρησιμοποιείται πολλές φορές αντί της λέξης «παρθένος», όπως λέει στο Δευτερονόμιο: «Εάν κάποιος βρει την παρθένο κόρη, η οποία δεν είναι αρραβωνιασμένη, και, αφού τη βιάσει, κοιμηθεί μαζί της και ανακαλυφθεί, ο άνθρωπος που κοιμήθηκε μαζί της θα δώσει στον πατέρα της νεάνιδας πενήντα δίδραχμα.» «Και όταν σηκώθηκε, παρέλαβε τη γυναίκα του.»

Και είπε ο Άχαζ: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα εκπειράσω τον Κύριο». Η δωρεά του Θεού είναι βέβαια μεγάλη, πλούσια και άφθονη. Ο Άχαζ όμως, επειδή δεν είχε ακόμη διδαχθεί να ζητά τα μεγάλα και επουράνια, αρνείται να ζητήσει σημείο, θεωρώντας το ανώτερο της ανθρώπινης φύσης, ή νομίζοντας ότι θα έπραττε αντίθετα προς την εντολή που λέει: «Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου». Ήταν δε αναγκαίο οι λόγοι για τόσο σπουδαία γεγονότα να απευθυνθούν στον τότε άρχοντα βασιλιά, προκειμένου μέσω αυτού να διακηρυχθούν σε όλους τα προφητευόμενα. Διότι ο Ησαΐας ίσως να μην γινόταν πιστευτός (είτε από τον φθόνο των συγχρόνων του ανθρώπων, είτε λόγω της γενικότερης ταπεινότητας του βίου του), και θα θεωρούσαν ότι δεν έλαβε από τον Κύριο θεία αποκάλυψη για την έλευση του Εμμανουήλ, αλλά ότι έπλασε τον λόγο από τη δική του καρδιά.

Διότι σε εκείνους που με τις απιστίες τους υβρίζουν τον λόγο του Θεού, δεν θα μπορούσε ποτέ να δοθεί η σύνεση που προέρχεται από αυτόν. Πρέπει, επομένως, χωρίς καμία καθυστέρηση να δεχόμαστε τα όσα προέρχονται από τον Θεό, και να συγκαταβαίνουμε πρόθυμα σε όσα υπόσχεται και λέγει. Διότι έτσι η σύνεση μέσα μας θα είναι αγαθή, και ο φωτισμός της δικής του σοφίας θα καταυγάσει τον νου μας. <Και συνέχισε ο Κύριος να μιλάει στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα πειράξω τον Κύριο.> Τον Άχαζ, ο οποίος κατείχε τον θρόνο της βασιλείας στα Ιεροσόλυμα, και είχε εκτραπεί πάρα πολύ προς την αποστασία, και αγαπούσε να προσκολλάται στις ψευδολατρείες των δαιμόνων, προσπαθεί με κάθε τρόπο να τον επαναφέρει προς το καλύτερο, και στο να κατανοήσει ότι πρέπει να φτάσει στα δόγματα της αλήθειας και να επιλέξει να φρονεί ορθά περί του Θεού. Επειδή, λοιπόν, οι λάτρεις των ειδώλων θεωρούσαν πολύ σπουδαίο και έδειχναν μεγάλο ζήλο στο να περιεργάζονται τις εκβάσεις των πραγμάτων, να ζητούν χρησμούς από τα ιερά και να εξαπατώνται από τα λόγια των ψευδομάντεων όταν τους απειλούσαν κίνδυνοι, (ο Θεός) ανακόπτει εκ των προτέρων, κατά κάποιον τρόπο, τον Άχαζ που σκόπευε να το πράξει αυτό, και τον προτρέπει να ζητήσει κάποιο σημείο όχι από τα συνηθισμένα τους τεμένη, ούτε πλέον από τους ψευδομάντεις, αλλά μάλλον από τον Κύριο τον Θεό.

Και τον τρόπο της αίτησης τον εναπέθεσε στη δική του κρίση, λέγοντας: «Εις βάθος ή εις ύψος», δηλαδή, είτε στον ουρανό, είτε στη γη, και στα ακόμη πιο κάτω. Και τον διαβεβαίωσε με αυτό, και του δίνει να κατανοήσει ότι, εφόσον είναι Θεός και Κύριος των πάντων, πράττει με εξουσία αυτό που εγκρίνει, είτε θα ήθελε να δει κάτι από όσα βρίσκονται στον ουρανό, είτε κάτι από όσα βρίσκονται πάνω στη γη. Ο Άχαζ, βέβαια, το αρνείται, όχι επειδή σέβεται τον Θεό, αλλά μάλλον Τον υβρίζει ο άθλιος, παρόλο που σεμνύνεται με λόγια δήθεν ευλάβειας. Διότι λέει: «Δεν πρόκειται να ζητήσω, ούτε πρόκειται να πειράξω τον Κύριο».

Διότι, αφού ο Θεός πρόσταξε να ζητήσει, το να μη θέλει να ζητήσει ενέχει ολοφάνερη ασέβεια. Γι' αυτό, προφασίζεται ότι δεν θέλει να τον πειράξει, και προβάλλει ως επιχείρημα έναν λόγο του Νόμου: «Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου». Και όμως, πώς να μην κατακρίνει με κάθε τρόπο η λογική τη διαστροφή του Άχαζ; Διότι, αφού ο ίδιος ο Θεός του επιτρέπει να ζητήσει, πώς δεν είναι προτιμότερο να επιλέξει να πράξει εκείνο που έχει προσταχθεί, παρά να εφευρίσκει δικαιολογίες με κακοτροπία και να χρησιμοποιεί ως σαθρή πρόφαση υπακοής το «Δεν θα πειράξω τον Κύριο»; Αλλά ο σκοπός του ήταν αφενός να μην αποδεχθεί τους λόγους που προέρχονταν άνωθεν από τον Θεό, και αφετέρου να προτιμήσει τον μάντη της ψευδολογίας, παρατηρώντας ίσως με περιέργεια τις πτήσεις των οιωνών, και ζητώντας τη βοήθεια των δαιμονίων. <Και είπε: Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι μικρό πράγμα για σας να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο.> Επειδή ο Άχαζ αρνήθηκε να ζητήσει το σημείο, και δεν ανεχόταν να τιμήσει ή να γνωρίσει τον εκ φύσεως και αληθινά όντα Θεό και Κύριο των πάντων, ο προφήτης προσπαθεί να τον διδάξει ότι ο Θεός δεν θα αγνοηθεί παντελώς από τον Ισραήλ, ούτε πρόκειται να χάσει τον κλήρο Του, αλλά θα Τον αναγνωρίσουν στον κατάλληλο καιρό.

ΛΟΓΟΣ Ε΄. <Αλλά θα επιφέρει ο Κύριος σε σένα, και στον λαό σου, και στον οίκο του πατέρα σου, ημέρες οι οποίες ποτέ δεν έχουν έλθει, από την ημέρα που αποκόπηκε ο Εφραίμ από τον Ιούδα, τον βασιλιά των Ασσυρίων.> Επειδή ο Άχαζ ήταν πάρα πολύ ταραγμένος από τη συμφωνία των δύο βασιλέων, του Ραασσών και του Φακεέ, ο Θεός των όλων του υποσχόταν μεν τη βοήθειά Του· επειδή όμως ήθελε να τον στηρίξει περισσότερο στην πίστη, τον πρόσταξε να ζητήσει σημείο, «στο βάθος ή στο ύψος». Όταν δε ο Άχαζ το απέρριψε, και με πολύ δύστροπο τρόπο είπε: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα δοκιμάσω τον Κύριο» (διότι επιζητούσε μάλλον τις απάτες των ψευδομάντεων), ο Θεός κατά κάποιον τρόπο πήρε την πρωτοβουλία και έδωσε ο Ίδιος σημείο στον οίκο του Δαβίδ. Έλεγε δηλαδή: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει, και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ». Επειδή δε ο λόγος περί αυτών ολοκληρώθηκε πολύ καλά, μετατοπίζει πάλι την προφητεία των μελλοντικών γεγονότων στο ίδιο το πρόσωπο του Άχαζ.

Έγινε δε άνθρωπος από τη Μαρία αληθινά, έχοντας γεννηθεί χωρίς σπέρμα ανδρός· «και η παρθένος», λέει (διότι ο προφήτης κήρυττε το μέλλον πριν από την πραγματοποίησή του), «θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό». Εάν λοιπόν είναι παρθένος, η οικονομία της κυήσεως δεν προήλθε από άνδρα, επειδή πριν από αυτόν τον χρόνο είχε ειπωθεί στον Άχαζ: «Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο είτε στο βάθος είτε στο ύψος»· αυτός όμως, ταπεινοφρονώντας, λέει: «δεν πρόκειται να ζητήσω, ούτε θα δοκιμάσω Κύριον τον Θεό μου», αρνούμενος να ζητήσει σημείο. Αμέσως τότε, επειδή αυτός δεν ζήτησε σημείο, ο Θεός, ο οποίος δωρίζει τα μεγάλα στους ανθρώπους, χαρίζει δύο δώρα: από το ύψος στέλνοντας τον Λόγο με το δικό Του θέλημα και με το θέλημα του ίδιου του Λόγου, και από το βάθος οικονομώντας τη σάρκα με τη δική Του ευδοκία μαζί με τον ίδιο τον Λόγο. Διότι λέει ύστερα: «Και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Και δεν είπε «θα καλέσω», αλλά «θα καλέσουν»· διότι στους ανθρώπους αποκαλυπτόταν ο Θεός, ο οποίος άλλοτε αγνοούνταν από αυτούς. Αλλά δεν λαμβάνει το όνομα τώρα πρόσφατα· διότι δεν είπε «θα καλέσω το όνομά του Εμμανουήλ», αλλά «θα καλέσουν».

Και ο Θεός του δίνει την εξουσία να επιλέξει το «σημείο», είτε «ζητήσει από το βάθος» να του δοθεί αυτό, «από το βάθος» όχι άλλο παρά από αυτό του «άδη»· είτε «από το ύψος», και μάλιστα από τα «άνω» ουράνια σώματα. Αυτός όμως, ακούγοντάς το, αρνείται, καθώς ήταν ασεβής και δεν υπάκουε στην προσταγή του Θεού, ούτε ήθελε να λάβει δοκιμή της θαυματουργικής δυνάμεως του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Δεν θα ζητήσω, ούτε πρόκειται να πειράξω τον Κύριο». Έπειτα ο προφήτης, αγανακτώντας με την αφροσύνη του ανδρός, προσθέτει από δικού του προσώπου τα εξής, λέγοντας: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε αγώνα σε ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε αγώνα στον Κύριο;». Αποκαλούσε εξάλλου και στα προηγούμενα «οίκο του Δαβίδ» αυτούς που έλκουν την καταγωγή τους από τη γραμμή διαδοχής του Δαβίδ, όπου έλεγε: «και αναγγέλθηκε στον οίκο του Δαβίδ, ότι ο Αράμ συμμάχησε με τον Εφραίμ», προς τον ίδιο λοιπόν «οίκο του Δαβίδ» λέει τα προκείμενα, μη θεωρώντας πλέον τον Άχαζ άξιο του λόγου του. Και ποια είναι αυτά που αποκρίνεται προς τον «οίκο του Δαβίδ»; «Μήπως είναι μικρό», λέει, «να προκαλείτε αγώνα σε ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε αγώνα στον Κύριο;». Αντί αυτών ο Ακύλας το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι λίγο να κουράζετε άνδρες, ότι κουράζετε ακόμη και τον Θεό μου;»· ο δε Σύμμαχος: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως δεν σας είναι αρκετό να καταπονείτε ανθρώπους, ότι καταπονείτε επιπλέον και τον Θεό μου;».

Διότι, επειδή ο μεν προφήτης είπε: «Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο», εκείνος όμως, υποκρινόμενος τον εξαιρετικά πιστό, έλεγε: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα δοκιμάσω τον Κύριο», δες πώς με πολλή σφοδρότητα ο προφήτης επιφέρει τον οξύ έλεγχο, καθιστώντας δικαιολογημένα βαρύτερη την κατηγορία μετά την απόδειξη της υποκρισίας.

Διότι γνωρίζετε βεβαίως τούτο, ότι και στα δικαστήρια και παντού, τότε κυρίως καθίσταται υπεράνω υποψίας η μαρτυρία, όταν προέρχεται από τους εχθρούς. Διότι δεν θα μπορέσουν βέβαια να ισχυριστούν ότι αυτά τα έχουμε πλάσει εμείς, αφού δεν είμαστε εμείς, αλλά εκείνοι που σταύρωσαν τον Χριστό που μας παρέχουν τα βιβλία τα οποία πραγματεύονται τα περί της οικονομίας Του. Αλλά είτε είναι παρόντες αυτοί, είτε δεν είναι παρόντες, εμείς θα πράξουμε το καθήκον μας και θα καταπιαστούμε με την ερμηνεία. Όμως, εάν συμφωνείτε, ας εξετάσουμε την προφητεία από λίγο πιο πάνω, προκειμένου να καταστούν ευκολονόητα σε εσάς τα λεγόμενα. Και συνέχισε, λέει, ο Κύριος να ομιλεί στον Άχαζ, λέγοντας: «Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος». Και είπε ο Άχαζ: «Δεν πρόκειται να ζητήσω, ούτε θα θέσω σε δοκιμασία τον Κύριο». Και είπε ο Ησαΐας: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Ισραήλ, μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο;»

ΤΙΤΛΟΣ ΚΕʹ. — Περί της δοκιμασίας προς τον Θεό, και ότι δεν πρέπει να εκπειράζουμε τον Θεό. «Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου.» «Συνέχισε ο Κύριος ο Θεός να μιλά στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από Κύριον τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα εκπειράσω τον Κύριο.» «Ας μην εκπειράζουμε τον Κύριο, όπως ακριβώς τον εκπείρασαν μερικοί από αυτούς, και θανατώθηκαν από τα φίδια.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΣΤʹ. — Περί του πλήθους και του δήμου της πόλεως. «Δεν θα ακολουθήσεις τους πολλούς στο κακό. Δεν θα συνταχθείς με τους πολλούς για να διαστρέψεις τη δικαιοσύνη.» «Δεν θα υπακούσεις σε παράνομο έθνος.» «Μην αμαρτάνεις απέναντι στο πλήθος της πόλεως, και μην υποβιβάζεις τον εαυτό σου μέσα στον όχλο.» «Τρία πράγματα φοβήθηκε η καρδιά μου: τη διαβολή της πόλεως, τη συνάθροιση του όχλου και την ψευδή κατηγορία, που είναι όλα πιο οδυνηρά και από τον θάνατο.» Συνηθίζουν τα πλήθη, έστω και αν προς το παρόν συγκρατήσουν την οργή τους, σαν τη φωτιά που φωλιάζει στην ύλη, ή σαν το ρεύμα που συγκρατείται με τη βία, αν βρουν την κατάλληλη ευκαιρία, να αναφλέγονται και να ξεσπούν ορμητικά.

Του προφήτη Ησαΐα. — Εάν δεν πιστέψετε, ούτε πρόκειται να κατανοήσετε· και συνέχισε ο Κύριος να ομιλεί προς τον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος· και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα εκπειράσω τον Κύριο· και εκείνος είπε: