Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:13

Αθανάσιος: Εάν δεν σου διαβάσω από τις Γραφές ότι πέθανε με τη θέλησή Του, να με κατακρίνεις ως αμαθή· εάν όμως το αναγνώσεις, να φοβηθείς που Τον περιγελάς, μήπως βρεθείς στην ημέρα της κρίσεως και πεις: «Αυτός είναι εκείνος τον οποίο περιγελούσαμε». Ζακχαίος είπε: Δείξε το από τις Γραφές και πείθομαι. Αθανάσιος: Προς το παρόν, ομολόγησε ότι ο Θεός γεννήθηκε επί της γης· και αυτός είναι ο Εμμανουήλ, για τον οποίο μίλησε ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει, μαζί μας είναι ο Θεός»· ώστε, αφού προχωρήσεις σε αυτό, να σε πείσω ότι πέθανε με τη θέλησή Του υπέρ όλων ημών. Ζακχαίος είπε: Διότι δεν είναι κάθε δίκαιος άνθρωπος Θεός. Αθανάσιος: Αλλά κανείς δεν είναι Εμμανουήλ, κανείς δεν γεννήθηκε από παρθένο. Ζακχαίος είπε: Μπορείς λοιπόν να με πείσεις ότι η Μαρία γέννησε ενώ ήταν παρθένος; Αθανάσιος είπε: Ο προφήτης είπε: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει, μαζί μας είναι ο Θεός». Ζακχαίος είπε: Ιδού, έχει ειπωθεί «η νεάνις» και όχι «η παρθένος». Αθανάσιος: Και τι είδους σημείο θα ήταν μια νεάνιδα, η οποία δεν είναι παρθένος, να συλλάβει από άνδρα και να γεννήσει, τη στιγμή που ο Θεός λέει: «Ζήτησε ένα σημείο είτε στο βάθος είτε στο ύψος»· και ο προφήτης απάντησε: «Δεν θα ζητήσω ούτε θα δοκιμάσω τον Κύριο»· και γι' αυτό πρόσθεσε: «Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο;»

Πώς λοιπόν θα μπορούσατε να θεωρηθείτε ακόμη πιστοί ή Χριστιανοί, εσείς που ούτε τα γεγραμμένα λόγια ακολουθείτε, ούτε στα γεγονότα πείθεστε, αλλά τολμάτε να ορίζετε όσα υπερβαίνουν τη φύση; Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Διότι, εάν εκείνοι που δεν πίστεψαν στους προφήτες κατακρίθηκαν, πόσο μάλλον εκείνοι που δεν πείθονται στον ίδιο τον Δεσπότη; Διότι, για όσα Εκείνος θέλησε και ευδόκησε προς κατάργηση της αμαρτίας και του θανάτου, πώς εσείς τολμάτε να λέτε ή να φρονείτε άλλα αντ' άλλων; Εάν ομολογούμε, και Εκείνος θα μας ομολογήσει· εάν αρνούμαστε, και Εκείνος θα μας αρνηθεί· εάν απιστούμε, Εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό Του. Ποια είναι λοιπόν η τόσο υπέρμετρη παραφροσύνη σας, να λέτε όσα δεν είναι γεγραμμένα και να φρονείτε όσα είναι ξένα προς την ευσέβεια; Επειδή επιχειρείτε να λέτε ακόμη ότι η σάρκα είναι ομοούσια με τη θεότητα, μην αντιλαμβανόμενοι ότι το επακόλουθο της ασέβειάς σας αποβαίνει διπλό εναντίον σας. Διότι αυτά τα έχετε επινοήσει να τα λέτε, ώστε είτε να αρνηθείτε τη σάρκα είτε να βλασφημήσετε τη θεότητα, λέγοντας τάχα: «Εμείς λέμε ότι ο γεννηθείς από τη Μαρία είναι ομοούσιος με τον Πατέρα». Αυτή όμως η νομιζόμενη ευφημία σας θα αποδειχθεί είτε περιττή είτε ανόητη.

Ο Άχαζ, λοιπόν, δέχθηκε την προφητεία για τα μελλοντικά όπως ο Λάβαν, όπως ο Αβιμέλεχ, όπως ο Ναβουχοδονόσορ, όπως ο Φαραώ και όπως, τελικά, ο Καϊάφας, όχι εξαιτίας της αξίας του βίου του, αλλά μάλλον εξαιτίας της αξιοπιστίας που του παρείχε το αξίωμά του. Διότι βεβαίως ο Άχαζ δεν αρνήθηκε να ζητήσει το σημείο από κάποια ευλάβεια· επειδή, αν δεν ήταν συμφέρον για αυτόν, ο Θεός δεν θα το είχε προστάξει εξαρχής. Για τον λόγο αυτόν και τα όσα ακολουθούν περιέχουν μομφή εναντίον του Άχαζ· διότι, στρέφοντας τον λόγο προς τον Δαβίδ, λέει: «Ακούστε, λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας φαίνεται μικρό πράγμα να προκαλείτε αγώνα στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε αγώνα στον Κύριο;». Διότι με τα λόγια αυτά φαίνεται να δυσανασχετεί με την απείθεια του Άχαζ. Πιο ξεκάθαρα όμως φανερώνει αυτό το νόημα μια άλλη μετάφραση, η οποία λέει: «Μήπως είναι μικρός ο κόπος που προκαλείτε στους ανθρώπους, ώστε να βάζετε σε κόπο ακόμη και τον Θεό;». Πώς όμως ο άνθρωπος προκαλεί αγώνα στον Θεό, εφόσον η αγωνία είναι φόβος αποτυχίας; Αλλά ο προφήτης δεν το λέει αυτό για να αποδώσει κάποιο πάθος στον Θεό, παρά για να παραστήσει, μέσω της ονομασίας του αγώνα, την εχθρική διάθεση εκείνων που αντιστέκονται στα προστάγματά Του.

Διότι, αφού ο Θεός πρόσταξε να ζητήσει, το να μη θέλει να ζητήσει ενέχει ολοφάνερη ασέβεια. Γι' αυτό, προφασίζεται ότι δεν θέλει να τον πειράξει, και προβάλλει ως επιχείρημα έναν λόγο του Νόμου: «Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου». Και όμως, πώς να μην κατακρίνει με κάθε τρόπο η λογική τη διαστροφή του Άχαζ; Διότι, αφού ο ίδιος ο Θεός του επιτρέπει να ζητήσει, πώς δεν είναι προτιμότερο να επιλέξει να πράξει εκείνο που έχει προσταχθεί, παρά να εφευρίσκει δικαιολογίες με κακοτροπία και να χρησιμοποιεί ως σαθρή πρόφαση υπακοής το «Δεν θα πειράξω τον Κύριο»; Αλλά ο σκοπός του ήταν αφενός να μην αποδεχθεί τους λόγους που προέρχονταν άνωθεν από τον Θεό, και αφετέρου να προτιμήσει τον μάντη της ψευδολογίας, παρατηρώντας ίσως με περιέργεια τις πτήσεις των οιωνών, και ζητώντας τη βοήθεια των δαιμονίων. <Και είπε: Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι μικρό πράγμα για σας να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο.> Επειδή ο Άχαζ αρνήθηκε να ζητήσει το σημείο, και δεν ανεχόταν να τιμήσει ή να γνωρίσει τον εκ φύσεως και αληθινά όντα Θεό και Κύριο των πάντων, ο προφήτης προσπαθεί να τον διδάξει ότι ο Θεός δεν θα αγνοηθεί παντελώς από τον Ισραήλ, ούτε πρόκειται να χάσει τον κλήρο Του, αλλά θα Τον αναγνωρίσουν στον κατάλληλο καιρό.

Ω, λοιπόν, λέει, οίκε του Δαβίδ, εάν το να συγκρούεται κανείς με ανθρώπους δεν μένει ατιμώρητο, γιατί προκαλείτε τον Κύριο, ο οποίος αφενός δεν επιθυμεί να τιμωρεί, αφετέρου έχει τη δύναμη να το πράξει και μάλιστα πολύ εύκολα; Επειδή όμως αρνείστε να ζητήσετε σημείο, προσφέρομαι από μόνος μου σε αυτό, λέει· ακόμη κι αν εσείς θέλετε να νοσείτε, εγώ επιφέρω τη θεραπεία, επειδή είμαι αγαθός και φιλάνθρωπος. Ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο, διαβεβαιώνοντας ότι εν καιρώ θα σωθεί ο πλανημένος Ισραήλ, και δεν θα αγνοεί πλέον τον Δεσπότη, αλλά θα γίνει προσκυνητής του Θεού που τον έσωσε. Αυτό δε κατορθώθηκε μέσω του Χριστού, ο οποίος κάλεσε τον Ισραήλ σε επίγνωση, και τον απάλλαξε από κάθε αμαρτία, καθώς και από την επιθυμία να προσκυνά ξύλα και λίθους. <Ιδού η παρθένος θα συλλάβει, και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ.

Και ο Θεός του δίνει την εξουσία να επιλέξει το «σημείο», είτε «ζητήσει από το βάθος» να του δοθεί αυτό, «από το βάθος» όχι άλλο παρά από αυτό του «άδη»· είτε «από το ύψος», και μάλιστα από τα «άνω» ουράνια σώματα. Αυτός όμως, ακούγοντάς το, αρνείται, καθώς ήταν ασεβής και δεν υπάκουε στην προσταγή του Θεού, ούτε ήθελε να λάβει δοκιμή της θαυματουργικής δυνάμεως του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Δεν θα ζητήσω, ούτε πρόκειται να πειράξω τον Κύριο». Έπειτα ο προφήτης, αγανακτώντας με την αφροσύνη του ανδρός, προσθέτει από δικού του προσώπου τα εξής, λέγοντας: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε αγώνα σε ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε αγώνα στον Κύριο;». Αποκαλούσε εξάλλου και στα προηγούμενα «οίκο του Δαβίδ» αυτούς που έλκουν την καταγωγή τους από τη γραμμή διαδοχής του Δαβίδ, όπου έλεγε: «και αναγγέλθηκε στον οίκο του Δαβίδ, ότι ο Αράμ συμμάχησε με τον Εφραίμ», προς τον ίδιο λοιπόν «οίκο του Δαβίδ» λέει τα προκείμενα, μη θεωρώντας πλέον τον Άχαζ άξιο του λόγου του. Και ποια είναι αυτά που αποκρίνεται προς τον «οίκο του Δαβίδ»; «Μήπως είναι μικρό», λέει, «να προκαλείτε αγώνα σε ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε αγώνα στον Κύριο;». Αντί αυτών ο Ακύλας το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι λίγο να κουράζετε άνδρες, ότι κουράζετε ακόμη και τον Θεό μου;»· ο δε Σύμμαχος: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως δεν σας είναι αρκετό να καταπονείτε ανθρώπους, ότι καταπονείτε επιπλέον και τον Θεό μου;».

Ο δε Θεοδοτίων: 〈Και είπε: ακούστε λοιπόν, οίκε του Δαβίδ· μήπως είναι μικρό πράγμα από μέρους σας να προκαλείτε αγώνα στους ανθρώπους, ώστε να προκαλείτε αγώνα ακόμη και στον Θεό μου;〉. Το δε νόημα των προκειμένων είναι το εξής: Δεν θα σταματήσετε ποτέ να 〈παρέχετε〉 κόπους, μόχθους και 〈αγώνες〉 για τη δική σας σωτηρία στους ανθρώπους του Θεού, εννοώ τους προφήτες του Θεού, αλλά επιπλέον και τον ίδιο 〈τον Θεό μου〉, τον οποίο εσείς αγνοείτε, τον 〈καταπονείτε〉 προκαλώντας του ταλαιπωρίες και 〈αγώνες〉, επειδή δεν θέλετε να πιστέψετε στις υποσχέσεις του. Διότι Αυτός μεν, ως Θεός, από υπερβολική φιλανθρωπία, σας προστάζει 〈να ζητήσετε〉 από αυτόν ένα σωτήριο 〈σημείο〉, μέσω του οποίου πρόκειται να σωθείτε και να απαλλαγείτε από την αγωνία εξαιτίας 〈των δύο βασιλέων〉 που εκστράτευσαν εναντίον σας. Εσείς όμως, εμμένοντας στη δική σας μοχθηρία, 〈του παρέχετε αγώνα〉 και κόπους, συμπεριφερόμενοι με τον ίδιο τρόπο και στους προφήτες του και στον ίδιο, αφού, μην πιστεύοντάς τους, πολλές φορές μηχανευτήκατε επιβουλές εναντίον τους.

Πλην όμως, αν και εσείς είστε τέτοιοι, εκείνος πάλι ως Θεός, ενεργώντας σύμφωνα με την ίδια του τη φύση, δεν σας αφήνει να χαθείτε, αλλά θα σας παράσχει το σωτήριο σημείο, έστω κι αν δεν το θέλετε. Τι είναι όμως αυτό; Θα γίνει κάποτε ένα παράδοξο θαύμα ανάμεσα στους ανθρώπους και ένα σημείο που δεν έχει ακουστεί ποτέ από καταβολής του αιώνος: διότι παρθένος θα κυοφορήσει χωρίς συνάφεια με άνδρα και θα γεννήσει Θεό, Σωτήρα του γένους των ανθρώπων. Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, τον Θεό που πρόκειται να έχει τέτοιου είδους γέννηση, ο Θεός σας τον παρέχει από τώρα ως σωτήριο σημείο. Το οποίο μάλιστα θα επεκταθεί εις βάθος και εις ύψος: εις βάθος αφενός λόγω της κατάβασης που θα κάνει μέχρι τον άδη, εις ύψος αφετέρου λόγω της επανόδου στους ουρανούς. Εσύ, επομένως, οίκος του Δαβίδ, από τώρα κιόλας, κατά τον καιρό της σύγκρουσης με τους παρόντες εχθρούς, να τον επικαλείσαι ονομάζοντάς τον «Εμμανουήλ», όνομα το οποίο με την ερμηνεία του φανερώνει τη δύναμη του νοήματός του· διότι το όνομα δηλώνει «μεθ' ημών ο Θεός». Πιστεύοντας, λοιπόν, στο σημείο αυτό να έχεις θάρρος, και να μην επικαλείσαι πλέον τους θεούς της Δαμασκού, ούτε να επιγράφεις για τον εαυτό σου βοηθούς που δεν υπάρχουν, αλλά να επικαλείσαι τον Εμμανουήλ, ως τον Θεό που πρόκειται κάποτε να συνυπάρξει με τους ανθρώπους, έχοντας θάρρος με τέλεια πεποίθηση και πιστεύοντας στη δύναμη του ονόματός του.

Φθάνοντας λοιπόν σε αυτό το σημείο, αρμόζει να παρατηρήσουμε ότι η προφητεία προστάζει με ακρίβεια τον 〈οίκο του Δαβίδ〉 〈να ονομάσει Εμμανουήλ〉 αυτόν που πρόκειται να γεννηθεί από 〈την παρθένο〉, λέγοντας: 〈και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ〉. Διότι εσύ ο ίδιος, ο 〈οίκος του Δαβίδ〉, που παρίστασαι τώρα ενώπιον του προφήτη και ακούς αυτά τα λόγια, 〈θα καλέσεις Εμμανουήλ〉 αυτόν που προφητεύεται, σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: να τον επικαλείσαι διαρκώς ως βοηθό σου και να τον ονομάζεις συχνά 〈Εμμανουήλ〉, προσκαλώντας τον ως Θεό που βρίσκεται μαζί σου. Διότι, έστω και αν ύστερα από πολύ μακρύ χρόνο η 〈παρθένος〉 πρόκειται να τον κυοφορήσει 〈και να τον γεννήσει〉, οπότε και θα πραγματοποιηθεί η εκπλήρωση της προφητείας, οπότε και θα αναδειχθεί ως σωτήρας ολόκληρου του ανθρωπίνου γένους, όταν πλέον θα κάνει χρήση και ετέρου ονόματος, δηλωτικού της σωτηρίας· εντούτοις ήδη από τώρα, εσύ, ο 〈οίκος του Δαβίδ〉, έχοντας λάβει αγαθό σημάδι από τον Κύριο, επικαλέσου τον ονομάζοντάς τον 〈Εμμανουήλ〉. Διότι, εφόσον πιστεύεις και υπακούς σε όσα λέγονται, αυτή η επίκληση θα σου προξενήσει τη σωτηρία.

Αν, λοιπόν, είχε ειπωθεί: 〈και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ〉, θα φαινόταν ότι μεταθέτει ολόκληρη την προφητεία σε μελλοντικό χρόνο· και έτσι ο λόγος θα είχε αμφισημία, επειδή ο Σωτήρας μας, που γεννήθηκε από την αγία 〈Παρθένο〉, δεν ονομάστηκε 〈Εμμανουήλ〉, αλλά ‹Ιησούς›, σύμφωνα με τη θεία αποκάλυψη του αγγέλου που είπε στον Ιωσήφ: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Θα γεννήσει δε υιό, και θα καλέσεις το 〈όνομά〉 του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Αν λοιπόν ο Σωτήρας και Κύριός μας, που γεννήθηκε από την 〈Παρθένο〉 σύμφωνα με την προφητεία, έλαβε το όνομα «Ιησούς» και όχι 〈Εμμανουήλ〉, πώς θα επαληθευόταν ο χρησμός που έλεγε: 〈και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ〉; Γι' αυτό ακριβώς δεν έχει διατυπωθεί έτσι· διότι δεν επρόκειτο να αποκαλείται με αυτή την προσωνυμία από όλους τους ανθρώπους, αλλά ο προφητικός λόγος περιέχει επακριβώς το 〈και θα καλέσεις〉. Διότι εσύ, ο 〈οίκος του Δαβίδ〉, για τον οποίο θεσπίζονται αυτά, αφού έλαβες το σύνθημα της σωτηρίας κατά τον καιρό της σύγκρουσης με τους εχθρούς, 〈κάλεσέ τον Εμμανουήλ〉 και αναγνώρισέ τον ως τον αίτιο της απελευθέρωσης από τους εχθρούς, αυτόν που πρόκειται μεν κάποτε να γεννηθεί από 〈Παρθένο〉, αλλά που είναι ήδη Θεός και είναι 〈μαζί μας〉, και από τότε ήδη σου χαρίζει τα μεγάλα δώρα προς σωτηρία.

εάν, πιστεύοντας στο θείο πρόσταγμα, τον επικαλείσαι συνεχώς ως βοηθό, ονομάζοντάς τον 〈Εμμανουήλ〉· διότι έχεις ανάγκη από κάτι τέτοιο, σαν ένα είδος επωδής, ώστε να μην προσέχεις σε δαίμονες ως βοηθούς, αλλά να επικαλείσαι μόνο τον 〈Εμμανουήλ〉 και μέσω αυτού να σώζεσαι. Αυτός ο ίδιος είναι που τα λέει αυτά μέσω του προφήτη, και επειδή ορισμένοι δεν το κατανόησαν αυτό, στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, αντί για το 〈καλέσεις〉 έγραψαν «καὶ καλέσουσιν», παρόλο που η προφητική φράση δεν έχει έτσι· διότι και το εβραϊκό κείμενο, αλλά και σε συμφωνία με αυτό όλοι οι μεταφραστές, το απέδωσαν ως 〈καὶ καλέσεις〉. Αντί δε για το η 〈παρθένος〉, σύμφωνα με τους υπόλοιπους μεταφραστές ονομάστηκε 〈νεάνις〉. Αλλά τίποτα δεν εμποδίζει η 〈παρθένος〉 να ονομάζεται και 〈νεάνις〉· διότι είναι φυσικό η αγία 〈παρθένος〉 που κυοφόρησε τον Σωτήρα να μην ήταν ανώριμο παιδί, αλλά 〈νεάνις〉 στην ηλικία και ώριμη κοπέλα. Αυτό λοιπόν το θαύμα προφητεύει ότι θα συμβεί σε καιρό ... και προς 〈τον οίκο του Δαβίδ〉, που είχε ανάγκη από σωτήρα και βοηθό, λεγόταν αναγκαίως: 〈καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ〉.

Ψ. Δ΄. Και συνέχισε ο Κύριος να μιλάει στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα θέσω σε δοκιμασία τον Κύριο. Και εκείνος είπε: Ακούστε, λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο: ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ. Θα φάει βούτυρο και μέλι, προτού γνωρίσει ή προτιμήσει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό· διότι, προτού το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό.

Αλλ᾽ εάν ισχυριστούν ότι δεν ονομάστηκε παρθένος, αλλά νεάνιδα στη Γραφή (διότι έτσι ισχυρίζονται ότι αναφέρεται στα δικά τους κείμενα), τότε ποιο, θα απαντήσουμε, θα ήταν το σημείο που θα άξιζε την υπόσχεση του Θεού, εάν μια νεάνιδα επρόκειτο να γεννήσει με τον συνηθισμένο τρόπο, όπως ακριβώς όλες οι γυναίκες που συλλαμβάνουν ύστερα από συνεύρεση με άνδρα; Και πώς θα ήταν Θεός αυτός που γεννήθηκε από αυτήν; Και όχι απλώς Θεός, αλλά «ο μεθ᾽ ημών»; Διότι αυτό ακριβώς θέλει να σημάνει το όνομα Εμμανουήλ, με το οποίο λέει ότι πρέπει να ονομαστεί ο γεννώμενος: «Διότι ιδού», λέει, «η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει: ο Θεός είναι μαζί μας». Εξάλλου, τι είδους αγώνας για τον Θεό, ή τι είδους κόπος και μόχθος θα ήταν ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο γεννά μια γυναίκα; Διότι στα δικά μας αντίγραφα, τα οποία μεταφράστηκαν από εβδομήντα συνολικά άνδρες, Εβραίους ανέκαθεν στην καταγωγή και αποδεδειγμένα κατόχους με απόλυτη ακρίβεια της πατροπαράδοτης παιδείας τους, αναφέρεται κάπως έτσι: «Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε αγώνα στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε αγώνα στον Κύριο; Γι᾽ αυτόν τον λόγο ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο: ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό», ο οποίος θα ονομαστεί «ο Θεός μαζί μας», διότι αυτό, όπως είπα, θέλει να δηλώσει το όνομα Εμμανουήλ.

Στα αντίγραφα όμως των ίδιων των Ιουδαίων, τα οποία κυκλοφορούν σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα (ο Ακύλας ήταν προσήλυτος, όχι εκ φύσεως Ιουδαίος, αλλά παρ' όλα αυτά και σύμφωνα με αυτόν) αναφέρεται με τον εξής τρόπο: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ, μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να ταλαιπωρείτε ανθρώπους, ώστε ταλαιπωρείτε ακόμη και τον Θεό μου; Γι' αυτό ο ίδιος θα σας δώσει σημείο. Ιδού, η νεάνις συλλαμβάνει στη μήτρα της και γεννά υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ». Στον δε Σύμμαχο αυτά έχουν ως εξής (λέγεται δε ότι ο Σύμμαχος ήταν Εβιωναίος· υπήρχε μια αίρεση κάποιων Ιουδαίων που ονομάζονταν έτσι και λέγονταν ότι πίστευαν στον Χριστό, από τους οποίους προερχόταν ο Σύμμαχος, στον οποίο επίσης αυτά έχουν με αυτόν τον τρόπο): «Ακούστε, οίκος του Δαβίδ, μήπως δεν σας είναι αρκετό να κουράζετε ανθρώπους, ώστε κουράζετε και τον Θεό μου; Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο. Ιδού, η νεάνις συλλαμβάνει και γεννά υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ». Επειδή, δηλαδή, η σκληρότητα του χαρακτήρα του ιουδαϊκού έθνους και η απροθυμία του να ενδώσει στην ευσέβεια προκαλούσε ιδρώτα, κόπο, μόχθο όχι τυχαίο και αγώνα στους παλαιούς θεοφιλείς προφήτες, για τον λόγο αυτόν λέει: «Δεν σας είναι αρκετό να ταλαιπωρείτε τους προφήτες του Θεού και να προκαλείτε αγώνα σε ανθρώπους; Αλλά πλέον κουράζετε και τον Θεό μου, και προκαλείτε αγώνα ακόμη και στον Θεό μου;» Διότι έτσι ακριβώς το απέδωσε και ο Θεοδοτίων.

Ο προφήτης, λοιπόν, προσφώνησε ως αποκλειστικά δικό του Θεό, και όχι εκείνων προς τους οποίους απευθυνόταν ο λόγος, αυτόν που κοπιάζει και αποδύεται για τον αγώνα, αφού δεν θα αποκαλούσε «Θεό μου» τον επί πάντων Θεό ανάμεσα στους Ιουδαίους, στους οποίους από τους πατέρες διαφυλασσόταν ο σεβασμός προς τον Θεό, τον δημιουργό των πάντων. Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο αγώνας και ο μόχθος ή ο κόπος του προφητευόμενου Θεού, παρά το να έλθει σε ανθρώπινη γέννηση; Δηλαδή, σύμφωνα με εμάς και τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, να γεννηθεί από «παρθένο», ενώ σύμφωνα με τη μετάφραση που φέρεται τώρα στους Ιουδαίους, από «νεάνιδα». Θα έβρισκες δε στον Μωυσή να προσαγορεύεται «νεάνις» ακόμη και η ομολογουμένως παρθένος· εκείνη δηλαδή που ήταν μνηστευμένη με άλλον, αλλά βιάστηκε από άλλον, με αυτήν την προσωνυμία την έχει ονομάσει.

η'. Ονειδίζει (ελέγχει) τον λαό των Ιουδαίων, διότι, μολονότι απήλαυσαν τόσα αγαθά ώστε και ξένη κληρονομιά να λάβουν και αυτήν να τη μοιραστούν με απόλυτη ισότητα —καθώς ο Θεός έδειξε ότι συμπεριφέρθηκε στον Ισραήλ όπως ακριβώς ένας πατέρας στα παιδιά του, γι' αυτό και διέταξε να γίνει η διανομή του κλήρου με σχοινί μέτρησης, αυξάνοντας το μερίδιο για τους πολλούς και μειώνοντάς το για τους λίγους, ώστε να μην καταδυναστεύσει η ισχυρή φυλή την αδύναμη— εντούτοις, δεν θυμήθηκαν ούτε τα έθνη που εκδιώχθηκαν από μπροστά τους, ούτε τον Θεό που τα εκδίωξε. Αυτό όφειλαν να το θυμούνται, ώστε αφενός να παραμένουν ευγνώμονες προς Εκείνον, και αφετέρου να μη μιμηθούν με κανέναν τρόπο την παρανομία όσων εκδιώχθηκαν, μήπως τυχόν πάθουν και οι ίδιοι τα παρόμοια. «Και εδοκίμασαν και πίκραναν τον Θεό τον Ύψιστο, και τα μαρτύριά του δεν τα τήρησαν». Εδώ εκθέτει τη διπλή τους αμαρτία. Διότι, λέγει, όχι μόνο δοκίμασαν τον Θεό, αλλά και τον παρεπίκραναν. Και παραπικραίνουν εκείνοι που, μετά από πρώτη, δεύτερη και πολλοστή δοκιμή, εξακολουθούν να δοκιμάζουν, πράγμα που είναι βαρύ ακόμη και αν γίνεται εις βάρος ενός τυχαίου ανθρώπου, πόσο μάλλον εις βάρος του Ύψιστου Θεού· δηλαδή, του Θεού που, ως απειρομεγέθης, δεν είναι δυνατόν να δοκιμαστεί (να πειραστεί) από εμάς. Για τον λόγο αυτόν, το Πνεύμα, μέσω της προφητείας του Ησαΐα, βρίσκεται να τους μέμφεται για παρόμοια συμπεριφορά: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Ισραήλ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο (αγώνα) σε ανθρώπους; Πώς λοιπόν προκαλείτε κόπο στον Κύριο;» Επιπροσθέτως, ο ψαλμωδός αναφέρει ακόμη και εκείνο, ότι «τα μαρτύριά του δεν εφύλαξαν».

Και μίλησε και πάλι ο Κύριος στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στα βάθη είτε στα ύψη. ... Και είπε: Ακούστε, λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Γι' αυτό, ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ. Βούτυρο και μέλι θα φάει, προτού να μάθει να προτιμά τα πονηρά και να εκλέγει το αγαθό. Διότι, προτού να μάθει το παιδί το αγαθό ή το κακό, θα απορρίψει την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό. Και θα εγκαταλειφθεί η γη την οποία εσύ φοβάσαι, από το πρόσωπο των δύο βασιλέων. Αλλά θα επιφέρει ο Θεός επάνω σε εσένα, επάνω στον λαό σου και επάνω στον οίκο του πατέρα σου, ημέρες οι οποίες δεν έχουν έρθει ακόμη, από την ημέρα που ο Εφραΐμ αποσχίστηκε από τον Ιούδα, δηλαδή τον βασιλιά των Ασσυρίων. Και κατά την ημέρα εκείνη, ο Κύριος θα σφυρίξει στις μύγες, που κυριαρχούν στο μέρος του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα που βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων. Και θα έλθουν όλες και θα καθίσουν στις φάραγγες της χώρας, στις τρύπες των βράχων, στα σπήλαια, σε κάθε ρωγμή και σε κάθε δέντρο. Κατά την ημέρα εκείνη, ο Κύριος θα ξυρίσει με το μεγάλο και μισθωμένο ξυράφι πέραν του ποταμού, του βασιλιά των Ασσυρίων, το κεφάλι και τις τρίχες των ποδιών, και θα αφαιρέσει και τα γένια.

Και με το να πει: «Ακούστε, λοιπόν, οίκε του Δαβίδ», φανέρωνε ότι εκείνος τον οποίο υποσχέθηκε ο Θεός στον Δαβίδ ότι θα αναδείξει ως αιώνιο Βασιλιά από τον καρπό της κοιλίας του, αυτός είναι που γεννιέται από τη δαβιτική παρθένο.

Ο Νόμος το προδήλωσε και οι προφήτες το προανήγγειλαν, και ένα τέτοιο μυστήριο δεν συντελέστηκε εν σιωπή. Και εσείς μελετάτε «μάταια κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του». Εάν μεν αγνοούσες το γεγονός, παράνομε Ιουδαίε, δικαίως και θα αναζητούσες τον τρόπο· δεν άκουσες παλαιά τον Ησαΐα να ανακράζει μεταξύ των προφητών: «Ακούστε, λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο;»

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, εκείνον μεν δεν τον θεωρεί καν άξιο απαντήσεως, αλλά στρέφεται προς τον λαό λέγοντας: «Ακούστε, οίκος του Δαυίδ· μήπως σας φαίνεται μικρό πράγμα το να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο και στον Κύριο;» Το λεγόμενο είναι ασαφές· γι' αυτό, λοιπόν, πρέπει να αναλύσουμε τη φράση με ακρίβεια. Διότι το νόημα αυτού που λέει είναι το εξής: Μήπως είναι δικά μου τα λόγια; Μήπως είναι δική μου η απόφαση; Εάν, όμως, το να δυσπιστεί κανείς στους ανθρώπους απλώς και χωρίς λόγο είναι κάτι βαρύ και άξιο κατηγορίας, πόσο μάλλον (όταν δυσπιστεί) στον Θεό.

Διότι στην αρχή βέβαια απηύθυνε τον λόγο προς τον ίδιο· επειδή όμως εκείνος απέδειξε τον εαυτό του ανάξιο, απευθύνεται στο σύνολο του λαού. Για τον λόγο αυτόν, λέει, θα δώσει σημείο όχι σε σένα, αλλά σε εσάς. Σε εσάς, σε ποιους; Σε αυτούς που ανήκουν στον οίκο του Δαβίδ. Διότι από εκεί βλάστησε το σημείο. Ποιο είναι λοιπόν το σημείο; «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Πρέπει να παρατηρήσουμε, αυτό που είπα και προηγουμένως, ότι το σημείο δεν δίνεται πλέον στον Άχαζ. Και ότι αυτό δεν είναι απλή εικασία, αποδεικνύεται από το ότι ο ίδιος ο προφήτης τον έλεγξε και τον κατηγόρησε λέγοντας: «Μήπως σας φαίνεται μικρό το να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους;» Και πρόσθεσε: «Γι' αυτό ο Κύριος θα σας δώσει σημείο. Ιδού η παρθένος θα συλλάβει». Αν όμως δεν ήταν παρθένος, δεν θα αποτελούσε καν σημείο. Διότι το σημείο πρέπει να ξεφεύγει από τη συνήθη ακολουθία και να υπερβαίνει τους κανόνες της φύσης, να είναι κάτι το ασυνήθιστο και παράδοξο, ώστε να προσελκύει την προσοχή καθενός από όσους το βλέπουν και το ακούν. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ονομάζεται σημείο, επειδή είναι αξιοσημείωτο. Αξιοσημείωτο όμως δεν θα μπορούσε να γίνει, εάν επρόκειτο να συγκαλυφθεί μέσα στην κοινοτοπία των υπολοίπων πραγμάτων. Επομένως, αν ο λόγος αφορούσε μια γυναίκα που γεννά σύμφωνα με τον νόμο της φύσης, για ποιον λόγο αποκαλεί σημείο κάτι που συμβαίνει καθημερινά; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο από την αρχή δεν είπε απλώς «ιδού παρθένος», αλλά «ιδού η παρθένος», υποδηλώνοντας σε εμάς με την προσθήκη του άρθρου μια συγκεκριμένη εξέχουσα, τη μόνη που υπήρξε τέτοια.

Διότι γνωρίζετε βεβαίως τούτο, ότι και στα δικαστήρια και παντού, τότε κυρίως καθίσταται υπεράνω υποψίας η μαρτυρία, όταν προέρχεται από τους εχθρούς. Διότι δεν θα μπορέσουν βέβαια να ισχυριστούν ότι αυτά τα έχουμε πλάσει εμείς, αφού δεν είμαστε εμείς, αλλά εκείνοι που σταύρωσαν τον Χριστό που μας παρέχουν τα βιβλία τα οποία πραγματεύονται τα περί της οικονομίας Του. Αλλά είτε είναι παρόντες αυτοί, είτε δεν είναι παρόντες, εμείς θα πράξουμε το καθήκον μας και θα καταπιαστούμε με την ερμηνεία. Όμως, εάν συμφωνείτε, ας εξετάσουμε την προφητεία από λίγο πιο πάνω, προκειμένου να καταστούν ευκολονόητα σε εσάς τα λεγόμενα. Και συνέχισε, λέει, ο Κύριος να ομιλεί στον Άχαζ, λέγοντας: «Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος». Και είπε ο Άχαζ: «Δεν πρόκειται να ζητήσω, ούτε θα θέσω σε δοκιμασία τον Κύριο». Και είπε ο Ησαΐας: «Ακούστε λοιπόν, οίκος του Ισραήλ, μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο;»

Ποιο είναι λοιπόν το σημείο; «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Πρέπει να παρατηρήσουμε, όπως ακριβώς είπα και προηγουμένως, ότι το σημείο δεν δίνεται πλέον στον Άχαζ. Και ότι δεν πρόκειται περί εικασίας, αποδεικνύεται από το ότι ο ίδιος ο προφήτης τον επέπληξε και τον κατηγόρησε λέγοντας: «Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους;» και πρόσθεσε: «Γι' αυτό ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: ιδού η παρθένος θα συλλάβει». Εάν όμως ισχυριστούν οι Ιουδαίοι ότι «Ο προφήτης δεν είπε παρθένο, αλλά νεάνιδα», και πάλι τα νικητήρια ανήκουν σε εμάς. Διότι και τη λέξη «νεάνις» η Γραφή συνηθίζει να τη χρησιμοποιεί υποδηλώνοντας την παρθενία, όπως έχει γραφτεί στους Ψαλμούς: «Νεανίσκοι, λέει, και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους, ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου».

Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Του προφήτη Αββακούμ. — Ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Από τις Παροιμίες του Σολομώντος. — Οι ελεημοσύνες και η πίστη ας μη σε εγκαταλείψουν. — Και βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψευδή χείλη, ενώ εκείνος που ενεργεί με πίστη είναι δεκτός από Αυτόν. Και πάλι: Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.