Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:15

Τέτοια πράγματα εξιστορούν περί γυπών όσοι συνέγραψαν πραγματείες για τα ζώα. «Βούτυρο και μέλι θα φάει· προτού να γνωρίσει ή να προτιμήσει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό». Ο Εμμανουήλ τρέφεται με παιδική τροφή εξαιτίας της σάρκας, με βούτυρο και μέλι. Και όμως, ενώ βρίσκεται στην κατάσταση του νηπίου, εξαιτίας της δύναμης της αγαθότητας που ενοικεί σε αυτόν, πριν από την ηλικιακή του ωρίμανση, θα απορρίψει μεν την πονηρία, θα επιλέξει δε το αγαθό. Διότι η δική μας φύση έχει ίση ροπή και προς τις δύο κατευθύνσεις, και πολλές φορές αποκλίνει προς το πονηρό, ενώ πολλές φορές και προς το αγαθό, όπως συμβαίνει σε μια ζυγαριά, άλλοτε μεν με την ψυχή να ρέπει προς τα πάθη, άλλοτε δε πάλι να ανυψώνεται από τον ορθό λόγο προς το καλύτερο. Αλλά για τον Κύριο δεν συμβαίνει το ίδιο· αντιθέτως, η οικείωσή του προς το αγαθό διαφαινόταν αμέσως από την πρώτη στιγμή της γέννησής του. Διότι, τι έχει γραφεί;

Ότι πριν γνωρίσει αυτός ή προτιμήσει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό. —Ανατρέχοντας δε στα όσα είναι γεγραμμένα στη Γένεση σχετικά με τη γνώση του καλού και του πονηρού, θα βρεις εκεί την προ της αμαρτίας κατάσταση του Αδάμ να είναι παρόμοια με αυτήν που αναγράφεται εδώ: ότι δηλαδή είχε άγνοια του πονηρού από άποψη εμπειρίας. Γι' αυτό και ο Κύριος, με την παιδική μεν διάθεση μιμήθηκε το ακέραιο και το ακόμη άτρωτο του Αδάμ, με την απόρριψη δε της πονηρίας, επανόρθωσε την παρανομία που προήλθε από την παρακοή.

Βούτυρο και μέλι ονομάζει τα εισαγωγικά διδάγματα της θείας διδασκαλίας· διότι το βούτυρο και το μέλι έχουν επινοηθεί ως η πρώτη τροφή του ανθρώπου. Όταν δε τραφεί επαρκώς με αυτά, αφού καταρτιστεί στα στοιχειώδη, τότε, υπερβαίνοντας τα γήινα, θα μεταλάβει τροφή στερεότερη και ανώτερη, η οποία αρμόζει σε ώριμους άνδρες, αφιερώνοντας τον εαυτό του στα πνευματικά μαθήματα.

Ο Δαβίδ, λοιπόν, διατρανώνει το βαθύ μυστήριο της ενανθρωπήσεως, αναφωνώντας προς τον κατά φύσιν Υιό εκ του Θεού Πατρός: «Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία, γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Κάποιοι όμως νομίζουν ότι δεν ταιριάζουν στον Μονογενή αυτά τα λόγια, αλλά ότι έχουν λεχθεί μάλλον προς έναν απλό άνθρωπο που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο. Αλλά φλυαρεί όποιος φρονεί έτσι, όπως έχει αποδειχθεί με πολλούς λόγους. Διότι δεν γεννήθηκε για εμάς ένας κοινός άνθρωπος, ούτε στερημένος από την ενότητα με τον Θεό, ώστε να μπορεί να πει κάποιος, σύμφωνα με τον δικό τους ισχυρισμό, ότι ο Θεός των όλων τον προγνώρισε, επειδή αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία από δική του και μόνο θέληση. Αν και εύλογα θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε τα λόγια του ψαλμωδού στον Μονογενή που φανερώθηκε με ανθρώπινη μορφή, εμβαθύνοντας προσεκτικά τον νου μας στις προφητείες του Ησαΐα γι' αυτόν. Διότι είπε ως εξής: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Βούτυρο και μέλι θα φάει, και προτού γνωρίσει ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό. Διότι, προτού το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό».

«Βούτυρο και μέλι θα φάει· προτού να γνωρίσει ή να προτιμήσει τα πονηρά, ώστε να εκλέξει το αγαθό. Διότι προτού το παιδί να γνωρίσει το αγαθό και το κακό, αρνείται την πονηρία για να επιλέξει το αγαθό. Και η γη, την οποία εσύ φοβάσαι, θα εγκαταλειφθεί έρημη από το πρόσωπο των δύο βασιλέων.» Κάποιοι βέβαια από αυτούς που ερμήνευσαν τις θείες Γραφές απέδωσαν το: «Ιδού η νεάνις θα συλλάβει». Ωστόσο, οι Ιουδαίοι νομίζουν ότι η Μητέρα του Κυρίου πρέπει να υποδεικνύεται με το όνομα της νεάνιδος, και όχι βέβαια να ονομάζεται παρθένος. Νομίζουν, δηλαδή, πως η δύναμη του μυστηρίου θα ακυρωθεί, εάν ονομαστεί νεάνις και όχι παρθένος. Όμως, μπορεί κανείς να διαπιστώσει με πολλούς τρόπους την αμάθειά τους. Πρώτον, διότι, ακόμη κι αν η παρθένος ονομαζόταν νεάνις, δεν θα έπαυε να είναι παρθένος. Έπειτα, ισχυρίζονται ότι ο προφήτης είπε για τη γυναίκα του Άχαζ το «Ιδού η νεάνις θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό», ώστε να εννοήσουμε τον Εζεκία που γεννήθηκε από αυτόν. Αλλά, μην εξετάζοντας σε βάθος τα λόγια της προφητείας, αρπάζουν απερίσκεπτα αυτό που νομίζουν, και έπειτα πιστεύουν ότι στερεώνουν τον δικό τους σκοπό μόνο με αυτό. «Αλλά, άριστοι μου», θα μπορούσε να τους πει κανείς, «ποιος ονόμασε τον Εζεκία Εμμανουήλ;»

Παρατήρησε δε πώς, για να δείξει ότι ο ίδιος είναι αληθινά Θεός και άνθρωπος ταυτόχρονα, του αποδίδει τα θεία και τα ανθρώπινα. Διότι, το ότι έγινε αληθινά σάρκα, προσπαθεί να το βεβαιώσει, λέγοντας ότι έλαβε ως τροφή αυτήν που ταιριάζει στα νήπια, δηλαδή βούτυρο και μέλι. Το ότι όμως, αν και έγινε σάρκα, δεν θα είναι καθόλου λιγότερο ανώτερος από την αμαρτία ως Θεός, το διδάσκει πάλι προσθέτοντας αμέσως: Διότι πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό. Επειδή οι άνθρωποι που δεν έχουν ακόμη φτάσει στην εφηβεία, ούτε έχουν φτάσει στο μέτρο της ηλικίας που τιμάται με τη φρόνηση την οποία φέρνει ο χρόνος, δεν θα ήταν καθόλου ικανοί να μπορούν να διακρίνουν τι είναι το φαύλο και τι το αγαθό. Όταν όμως έρθει ο κατάλληλος καιρός για αυτό, τότε κάνουν ελεύθερη την επιλογή των πράξεών τους. Η θεία όμως και ύψιστη φύση, όχι στα δικά μας μέτρα, αλλά στα δικά της και στα ύψη που της πρέπουν, είναι πάντοτε απρόσιτη στην πονηρία. Και αποτινάσσει τους τρόπους της φαυλότητας, χωρίς να πειράζεται από πουθενά, χωρίς να υφίσταται ενόχληση, αλλά μάλλον εκ φύσεως και κατ' ουσίαν αρνούμενη την πονηρία.

Αυτό συνέβη και πάνω στη γη· διότι η δόξα του Θεού περιέλαμψε τους ποιμένες, και υπήρχε πλήθος ουράνιας στρατιάς που δοξολογούσε τον Χριστό. Διότι πάρα πολλοί άγιοι προφήτες γεννήθηκαν κατά καιρούς, αλλά κανένας από αυτούς δεν δοξολογήθηκε ποτέ από φωνή αγγέλων· επειδή ήταν άνθρωποι και, στα δικά μας μέτρα, γνήσιοι δούλοι του Θεού. Ο Χριστός όμως δεν είναι έτσι· διότι είναι Θεός και Κύριος και αποστολέας των αγίων προφητών, και όπως λέει ο Ψαλμωδός: «Ποιος μέσα στα σύννεφα θα εξισωθεί με τον Κύριο, και ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;» Διότι σε εμάς, που βρισκόμαστε υπό ζυγό και φυσική δουλεία, κατά χάρη έχει απονεμηθεί από αυτόν το όνομα της υιότητας. Ο Χριστός όμως είναι η αλήθεια, δηλαδή ο κατά φύση Υιός του Θεού και Πατρός, ακόμη και όταν έγινε σάρκα· διότι παρέμεινε αυτό που ήταν, αν και προσέλαβε αυτό που δεν ήταν. Το ότι είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το επιβεβαιώσει πάλι ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού, η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ· βούτυρο και μέλι θα φάει· πριν μάθει να προτιμά τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό. Διότι πριν γνωρίσει το παιδί το αγαθό ή το κακό, απορρίπτει την πονηριά για να επιλέξει το αγαθό». Αν και πώς δεν είναι σε όλους ξεκάθαρο, ότι ένα παιδί νεογέννητο και τρυφερό, που δεν έχει λόγω του χρόνου και της ηλικίας την ικανότητα να κατανοήσει κάτι, είναι ανίκανο να διακρίνει το πονηρό και το αγαθό πράγμα;

Διότι, αν και είναι φυσικά και αληθινά Υιός του Θεού και Πατέρα, για χάρη μας υπέμεινε τη γέννηση μέσω γυναίκας και μήτρας, και θήλασε μαστούς. Διότι δεν έγινε άνθρωπος κατά φαντασίαν, όπως ισχυρίζονται μερικοί, αλλά εμφανίστηκε αληθινά ως αυτό ακριβώς που είμαστε και εμείς οι ίδιοι, ακολουθώντας τους νόμους της φύσης, και δέχτηκε τροφή, καίτοι ο ίδιος δίνει ζωή στον κόσμο. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Ησαΐας, κάνοντας κάπως μια αναγγελία του ότι ο Κύριος ενανθρώπησε αληθινά, αναφέρθηκε στην ανάγκη του για νηπιακή τροφή, λέγοντας: «Βούτυρο και μέλι θα φάει». Έχει ευλογηθεί λοιπόν εξαιτίας των μαστών και της μήτρας. Διότι, όπως προείπα, επειδή έγινε άνθρωπος και υπήκοος στον Πατέρα, κληρονόμησε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, και σε αυτόν «θα κάμψει κάθε γόνυ, επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων, ομολογώντας ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατέρα». Όμως, αν και εμφανίστηκε όπως εμείς, ωστόσο θα υπερέχει από κάθε άγιο, και θα στέκεται ψηλότερα θεοπρεπώς και από τους προγενέστερους ακόμη ονομαστούς πατέρες. Διότι αυτό που λέει ο Ψαλμωδός: «Διότι ποιος στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο; Ή ποιος θα ομοιωθεί με αυτόν μεταξύ των υιών του Θεού;», αυτό ακριβώς διδάσκει λέγοντας ο μακάριος Ιακώβ: «Ότι υπερίσχυσες στις ευλογίες των μόνιμων ορέων και των αιώνιων λόφων».

Και θα πουν την ημέρα εκείνη: Ιδού ο Θεός μας, στον οποίο ελπίζαμε, και αγαλλιούσαμε για τη σωτηρία μας, διότι ο Θεός θα δώσει ανάπαυση στο όρος αυτό. Ιδού, η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Θα τραφεί με βούτυρο και μέλι, πριν γνωρίσει ή προτιμήσει το πονηρό, θα επιλέξει το αγαθό, διότι πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, απορρίπτει την πονηρία.

Μάλλον δε και αυτή η ίδια η απροσεξία είναι αμαρτία, ή τουλάχιστον είναι η αρχή της αμαρτίας. Για τον λόγο αυτόν, τιμωρούμαστε και για τα ακούσια αμαρτήματα. Από εκεί όμως που απουσιάζει το αίτιο, τι είδους παρείσφρηση θα μπορούσε να έχει το αιτιατό; Η προαίρεση, λοιπόν, μιλώντας γενικά, είναι η κίνηση προς αυτό που μπορεί να επιλεγεί, δηλαδή η αυτεξούσια έλλογη ορμή προς το αντικείμενο της θέλησης, η οποία ενυπάρχει εκ φύσεως σε κάθε λογικό ον. Προαίρεση λέγεται επίσης η επιλογή ενός πράγματος έναντι κάποιου άλλου, η οποία πραγματοποιείται αφού προηγηθεί η βουλή (διαβούλευση)· έπειτα ακολουθεί η κρίση, μετά την οποία έπεται η διάθεση προς αυτό που κρίθηκε μέσα από τη βουλή, η οποία ονομάζεται γνώμη· αυτήν τη γνώμη τη διαδέχεται η προαίρεση όπως ορίζεται τώρα, δηλαδή η επιλογή αυτού που θεωρήθηκε καλό. Μια τέτοια προαίρεση, κανένας σώφρων άνθρωπος δεν θα υποστήριζε ότι υπάρχει στον Χριστό. Διότι, ποια διαβούλευση ή ποιο αποτέλεσμα της διαβούλευσης είχε ανάγκη ο Θαυμαστός Σύμβουλος, η Σοφία του Θεού και Πατρός; Ή πώς είναι δυνατόν να υπάρχει σε Αυτόν προαίρεση, όμοια με τη δική μας, εφόσον προεπέλεξε το αγαθό, όπως έχει μαρτυρηθεί; Διότι και ο Ησαΐας προαναφώνησε ότι πριν Αυτός γνωρίσει ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό, δηλαδή, ούτε θα γνώριζε ποτέ καθόλου τα πονηρά, ούτε θα τα επέλεγε· αλλά θα εκλέξει το αγαθό ευθύς εξ αρχής. Και πάλι: «Πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό».

Επικαλέσου τον, λοιπόν, λέει, όχι ως κάποιον που στέκεται μακριά, αλλά ως κάποιον που είναι πάντοτε παρών και συνυπάρχει με εκείνους που τον επικαλούνται. ⌜Εάν, πάλι, απορείς ακούγοντας ότι ο Θεός γεννιέται, πίστεψε ότι θα τραφεί και με νηπιακή τροφή· διότι δεν θα εμφανιστεί στους ανθρώπους κατά φαντασία, ούτε αυτό που γίνεται θα είναι φαινομενικό, αλλά αληθινά θα υπομείνει τέτοια γέννηση, ώστε να μεταλάβει νηπιακή τροφή, εννοώ 〈βούτυρο〉 και 〈μέλι〉, όμοια με τα υπόλοιπα βρέφη. Αυτό, λοιπόν, είναι το ανθρώπινο γνώρισμα, ενώ εκείνο που αποδεικνύει τη θεότητά του θα ήταν το ότι 〈πριν γνωρίσει ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό·⌝ διότι πριν γνωρίσει το παιδί το αγαθό ή το κακό, αποκρούει την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό〉. ⌜Σημαίνει δε ο λόγος ότι ήδη από την ίδια του τη γέννηση ο 〈Εμμανουήλ〉 είχε διακριτική ικανότητα και δημιουργούσε τα αγαθά, έχοντας αποκτήσει την κριτική ικανότητα από τότε και αποβάλλοντας αφενός 〈το κακό〉, και αποδεχόμενος μόνο 〈το αγαθό〉· διότι, λέει, τέτοιας φύσεως θα είναι ήδη από την ίδια του τη γέννηση.⌝ Ή ας πούμε ότι το ρητό περιγράφει τη μελλοντική γενική κρίση του Σωτήρα μας, κατά την οποία θα αποδοκιμάσει κάθε 〈πονηρό〉 άνθρωπο, ενώ θα αποδεχθεί μόνο τον 〈αγαθό〉 ως άξιο της χάριτός του, και αυτό θα το πράξει ξεκινώντας από την ίδια εκείνη νηπιακή κατάσταση και από την ίδια του τη γέννηση.

Ψ. Δ΄. Και συνέχισε ο Κύριος να μιλάει στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα θέσω σε δοκιμασία τον Κύριο. Και εκείνος είπε: Ακούστε, λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο: ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ. Θα φάει βούτυρο και μέλι, προτού γνωρίσει ή προτιμήσει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό· διότι, προτού το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό.

Όσοι από τους προερχόμενους από την περιτομή δεν αποδέχονται την έλευση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ας πουν ποια είναι η παρθένος, η οποία σύμφωνα με την προφητεία πρόκειται να συλλάβει και να γεννήσει υιό που θα ονομαστεί Εμμανουήλ· αλλά εάν ισχυριστούν ότι δεν έχει γραφτεί «παρθένος» αλλά «νεάνις» σύμφωνα με το εβραϊκό κείμενο, πρέπει να λεχθεί ότι δεν ήταν τυχαίοι εκείνοι που πρώτοι ερμήνευσαν τη Γραφή κατά θεία οικονομία, όντας εβδομήκοντα στον αριθμό, επιλεγμένοι αριστίνδην από όλο τον λαό, και έχοντας δώσει όχι μικρή απόδειξη σοφίας κατά την εποχή τους. Και τι το παράδοξο θα υποσχόταν ο λόγος, προαναγγέλλοντας ότι θα δοθεί από τον ίδιο τον Κύριο ένα θαυμαστό σημείο στον οίκο του Δαβίδ, εάν ο λόγος αφορούσε μια απλή νεάνιδα; Τίποτα, ωστόσο, δεν μας εμποδίζει, ακόμη και αν το εβραϊκό κείμενο περιέχει κατ' αυτούς τη λέξη «νεάνις», να θεωρούμε ότι τα λεγόμενα αναφέρονται σε παρθένο· διότι και στο Λευιτικό μπορεί κανείς να βρει την ομολογουμένως παρθένο, η οποία είναι μνηστευμένη με άνδρα αλλά έχει βιαστεί από άλλον, να ονομάζεται «νεάνις» από τη Γραφή. Και για αυτόν τον λόγο θα ήταν πρέπον να δοθεί από τον Κύριο στον οίκο του Δαβίδ, εξαιτίας της απιστίας τους, ένα σημείο, το να γεννήσει δηλαδή παραδόξως μια παρθένος, γι' αυτό ακριβώς και αυτός που πρόκειται να γεννηθεί έχει ανακηρυχθεί θαυμαστός· εφόσον προφητεύεται ότι από παιδί, και σχεδόν από την ίδια του τη γέννηση, θα αρνηθεί την πονηρία και θα εκλέξει το αγαθό.

Όλο αυτό λοιπόν ενεργήθηκε από τον φιλανθρωπότατο Θεό και τον Λόγο του Θεού για τη θεραπεία και τη σωτηρία όλων των ανθρώπων, σε συμφωνία με τις φωνές των προφητών, οι οποίες από παλιά μαρτυρούσαν εκ των προτέρων τη θαυμαστή γέννησή του από παρθένο. Πολύ αναγκαία, εξάλλου, ο προφήτης θέτει πριν από τη γέννηση του Χριστού από παρθένο την προτροπή για επιστροφή, αναφωνώντας ευθέως προς όσους τα ακούν αυτά το: «Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται ούτε να κατανοήσετε». Στο οποίο προσθέτει στη συνέχεια τα εξής: «[Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται ούτε να κατανοήσετε.] Και συνέχισε ο Κύριος να μιλά στον Άχαζ λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από τον Κύριο τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα πειράξω τον Κύριο. Και είπε: Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο και στον Κύριο; Γι' αυτό, ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ. Βούτυρο και μέλι θα φάει· πριν να γνωρίσει ή να προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό. Διότι, πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, θα απορρίψει την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό, και θα εγκαταλειφθεί η γη την οποία εσύ φοβάσαι από το πρόσωπο των δύο βασιλέων». Και τα της προφητείας είχαν περίπου έτσι.

Διότι μόνο αυτός, αφού συνελήφθη άρρητα και κυοφορήθηκε απερίγραπτα, άνοιξε την παρθενική μήτρα που δεν είχε προηγουμένως διανοιχθεί από τον γάμο, διατηρώντας τις σφραγίδες της παρθενίας ανέπαφες και μετά την παράδοξη έξοδό του· και πιστεύεται ότι μόνο αυτός είναι πνευματικά άρρεν, χωρίς να φέρει απολύτως τίποτα από τη θηλυπρεπή αμαρτία, γι' αυτό και επάξια έχει ονομαστεί όντως άγιος. Όπως ακριβώς και ο Γαβριήλ, φέρνοντας στη Θεοτόκο το χαρμόσυνο άγγελμα του ζωοποιού τόκου, σαν να έφερνε στη μνήμη τη νομοθεσία που είχε προκαθοριστεί γι' αυτόν και η οποία αφορούσε αποκλειστικά αυτόν. Γι' αυτό και έλεγε: «το άγιο που γεννάται θα ονομαστεί Υιός Θεού»· επειδή η προσωνυμία του αγίου αρμόζει κατεξοχήν σε εκείνον που άνοιξε την παρθενική μήτρα με θεία θαυματουργία. Και ενώ για τα άλλα πρωτότοκα η ευαγγελική ακρίβεια, έχοντας εγκύψει επισταμένως στο βάθος του Νόμου, διακήρυξε ότι αυτά θα ονομαστούν άγια, καθόσον έλαβαν τον κλήρο να ονομάζονται έτσι εξαιτίας της αφιέρωσής τους στον Θεό· αντιθέτως, στην περίπτωση του πρωτοτόκου όλης της κτίσεως, ο άγγελος αποκάλεσε Άγιο αυτόν που γεννιόταν, επειδή είναι κατεξοχήν τέτοιος, και επειδή απέδειξε την πραγματική αγιότητα με την απομάκρυνση της κακίας και την επιλογή του αγαθού, αμέσως με τη γέννησή του, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης.

Ποια, λοιπόν, σημασία της υποταγής θα πουν ευλόγως ότι πρέπει να εννοούμε κυρίως για Αυτόν; Διότι διαπιστώθηκε ότι όλα όσα εξετάστηκαν απέχουν πολύ από το να νοούνται και να λέγονται κυριολεκτικά για τον Μονογενή Θεό. Εάν πάλι πρέπει να προσθέσουμε και εκείνο το είδος της υποταγής που αναφέρει το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, ότι δηλαδή ο Κύριος, όταν έφτασε στο δωδέκατο έτος της ηλικίας του, υποτασσόταν στους γονείς του, ούτε αυτό θα άρμοζε να λέγεται για τον προαιώνιο και αληθινό Υιό σε σχέση προς τον αληθινό Πατέρα Του. Διότι εκεί, Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς χωρίς αμαρτία, καταδέχθηκε να διέλθει και μέσα από τα στάδια ηλικίας της δικής μας φύσης· και όπως, όταν έγινε παιδί, δέχθηκε τη βρεφική τροφή τρώγοντας βούτυρο και μέλι, έτσι και όταν προχώρησε στην εφηβική ηλικία, δεν απέρριψε ό,τι ήταν κατάλληλο και πρέπον για μια τέτοια ηλικία, γινόμενος πρότυπο ευταξίας για τον βίο. Διότι, επειδή στους άλλους ανθρώπους ο νους είναι ατελής σε τέτοια ζητήματα και η νεότητα έχει ανάγκη από την καθοδήγηση προς το καλύτερο, η οποία παρέχεται από τους τελειοτέρους, για τον λόγο αυτόν ο δωδεκαετής υποτάσσεται στη μητέρα του, για να δείξει ότι αυτό που τελειοποιείται μέσω της προόδου, προτού φθάσει στην τελειότητα, ορθώς αποδέχεται την υποταγή ως καθοδηγητή προς το αγαθό.

Γ'. Περί της γεννήσεώς του από την Παρθένο. Ο Ησαΐας λέει: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ», το οποίο ερμηνεύεται: Μαζί μας είναι ο Θεός. «Και προτού γνωρίσει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και θα πάρει τα λάφυρα της Σαμάρειας.» Και ο Σολομών προφητικά αναφέρει: «Ήμουν παιδί προικισμένο, και έλαβα ψυχή αγαθή· μάλλον δε, επειδή ήμουν αγαθός, ήλθα σε σώμα αμίαντο.» (Ποιος, λοιπόν, πριν από τη γέννησή του ήταν αγαθός; Και ποιος ήλθε σε σώμα αμίαντο;) Ο Ησαΐας λέει: «Και θα θελήσουν να είχαν κατακαεί από τη φωτιά, διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται επί του ώμου του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, Θαυμαστός, Σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, Άρχων ειρήνης, Πατέρας του μέλλοντος αιώνος.» Και πάλι: «Ιδού, η δαμάλις γέννησε και δεν γέννησε.» Αυτό δε υποδηλώνει την Παρθένο. Και πάλι: «Βούτυρο και μέλι θα φάει.» Διότι με αυτά τρεφόταν, καθώς η μητέρα του επέστρεφε από την απογραφή· διότι αργότερα βρήκε αφθονία γάλακτος. Και πάλι: «Έτσι λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Κοπίασε η Αίγυπτος και το εμπόριο των Αιθιόπων· και οι Σαβαείμ, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα και θα γίνουν δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω δεμένοι με χειροπέδες, και θα διαβούν προς εσένα και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν, διότι ο Θεός είναι μέσα σου, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα.»

Γεννιέται, λοιπόν, από την αγία Παρθένο ο μόνος απ' αιώνος αθώος άνθρωπος, ο μόνος που σε καμία περίπτωση δεν ήταν άξιος της εγκατάλειψης του Θεού. Και πριν γνωρίσει το κακό εκλέγει το αγαθό σύμφωνα με την προφητεία· και ζει βίο εντελώς αναμάρτητο, χωρίς να βρεθεί δικαίως άξιος της εγκατάλειψης του Θεού, επειδή ούτε αυτός εγκατέλειψε τον Θεό παραβαίνοντας την εντολή του, όπως ο πρώτος Αδάμ, αλλά έγινε εκπληρωτής κάθε θείας εντολής και κάθε θείου νόμου, και επομένως ήταν δικαίως ελεύθερος από τη δουλεία του διαβόλου. Και έτσι νικιέται από άνθρωπο ο διάβολος, που εξ αρχής είχε νικήσει τον άνθρωπο, και εκείνος που νίκησε τη δημιουργημένη κατ' εικόνα Θεού φύση και καυχιόταν γι' αυτό, γκρεμίζεται από την έπαρσή του, και ο άνθρωπος αναπλάθεται από τον κατά ψυχήν και όντως θάνατο· θάνατο, τον οποίο υπέστη αμέσως μόλις γεύτηκε από το απαγορευμένο ξύλο· θάνατο, με τον οποίο είχαν απειληθεί ο Αδάμ και η Εύα πριν από την παρακοή, όταν ο Θεός τους είπε: «την ώρα που θα φάγετε από το ξύλο, με θάνατο θα πεθάνετε»· διότι στον θάνατο της σάρκας καταδικαστήκαμε μετά την παρακοή, όταν τότε ο Θεός είπε στον Αδάμ ότι «χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις».

«Βούτυρο και μέλι θα φάει, προτού να γνωρίσει ή να προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό». Διότι, προτού το παιδί να γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, απορρίπτει την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό. Επειδή το παιδί που γεννιόταν δεν ήταν ούτε απλός άνθρωπος, ούτε μόνο Θεός, αλλά Θεός μέσα σε άνθρωπο, εύλογα και ο προφήτης ποικίλλει τον λόγο του, λέγοντας πότε το ένα και πότε το άλλο, και παραθέτοντας τα παράδοξα, χωρίς να επιτρέπει να τεθεί υπό αμφισβήτηση η θεία οικονομία εξαιτίας της υπερβολής του θαύματος. Διότι, αφού είπε ότι θα γεννήσει η Παρθένος, πράγμα που ήταν ανώτερο από τη φύση, και ότι θα ονομαστεί Εμμανουήλ, που και αυτό ξεπερνούσε κάθε προσδοκία, για να μην ακούσει κάποιος για τον Εμμανουήλ και πέσει στις πλάνες του Μαρκίωνος ή νοσήσει από τις κακοδοξίες του Ουαλεντίνου σχετικά με τη θεία οικονομία, προσέθεσε ρητά και τη σαφέστατη απόδειξή της, επιβεβαιώνοντάς την από την τροφή του. Διότι τι λέει; «Βούτυρο και μέλι θα φάει». Αυτό όμως δεν θα μπορούσε να είναι γνώρισμα της θεότητας, αλλά της δικής μας φύσης. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν έπλασε απλώς έναν άνθρωπο για να κατοικήσει μέσα του, αλλά καταδέχτηκε και την κύηση, και μάλιστα την εννεάμηνη, και τις ωδίνες του τοκετού, και τα σπάργανα, και την τροφή της βρεφικής ηλικίας, ώστε με όλα αυτά να φράξει τα στόματα εκείνων που επιχειρούν να αρνηθούν τη θεία οικονομία.

Και αυτός ο ίδιος ο προφήτης, προχωρώντας, λέει ότι «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Αυτό ακριβώς λέει και εδώ, ότι δηλαδή, πριν γνωρίσει ή επιλέξει το πονηρό, από την ηλικία εκείνη που δεν έχει πείρα του κακού, από τα ίδια του τα προοίμια θα επιδείξει την αρετή και δεν θα έχει τίποτα κοινό με την κακία. Διότι, πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό. Πάλι με τις ίδιες λέξεις υπαινίσσεται το ίδιο νόημα και ενδιατρίβει σε αυτόν τον λόγο. Επειδή, δηλαδή, ήταν εξαιρετικά υψηλό αυτό που λέχθηκε, το επιβεβαιώνει με τη συνέχεια της διηγήσεως. Διότι αυτό που φανέρωσε πιο πάνω λέγοντας: «Πριν γνωρίσει αυτός ή επιλέξει το πονηρό», αυτό το υπαινίχθηκε προχωρώντας και λέγοντας: «Πριν γνωρίσει το παιδί»· και χρησιμοποίησε πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να επιλέξει το αγαθό». Διότι μόνο σε αυτόν ανήκε αυτό το εξαιρετικό γνώρισμα. Γι' αυτό και ο Παύλος συνεχώς περιστρέφεται γύρω από αυτό, αλλά και ο Ιωάννης, όταν τον είδε, αυτό ανακήρυξε λέγοντας: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Εκείνος δε που σηκώνει την αμαρτία των άλλων, πολύ περισσότερο ήταν ο ίδιος αναμάρτητος. Και ο Παύλος, όπως μόλις προείπα, συνεχώς το διακηρύσσει. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να πεθάνει, για να μην νομίσει κανείς από τους απίστους ότι υφίσταται την τιμωρία για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να καταδείξει ότι ο θάνατός του αποτελεί το λυτήριο της δικής μας αμαρτίας.

Βούτυρο και μέλι θα φάει· πριν γνωρίσει ή προτιμήσει τα πονηρά, θα εκλέξει το αγαθό. Διότι πριν το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, απορρίπτει την πονηρία για να εκλέξει το αγαθό. Επειδή το παιδί που γεννιέται δεν ήταν ούτε απλός άνθρωπος ούτε μόνο Θεός, αλλά Θεός εν ανθρώπω, εύλογα και ο προφήτης ποικίλλει τον λόγο του, λέγοντας πότε το ένα και πότε το άλλο, και παραθέτοντας τα παράδοξα, χωρίς να αφήνει περιθώριο να μην πιστευθεί η θεία οικονομία εξαιτίας της υπερβολής του θαύματος. Διότι, αφού είπε ότι η Παρθένος θα γεννήσει, πράγμα που ήταν ανώτερο από τη φύση, και ότι θα ονομαστεί Εμμανουήλ, το οποίο και αυτό ξεπερνούσε κάθε προσδοκία· για να μην πάθει κανείς τα όσα έπαθε ο Μαρκίων, ακούγοντας για τον Εμμανουήλ, και νοσήσει από τις πλάνες του Ουαλεντίνου σχετικά με τη θεία οικονομία, πρόσθεσε ρητώς και την πιο σαφή απόδειξη της ενσάρκωσης, επιβεβαιώνοντάς την από την τροφή του.

Τι λέγει, λοιπόν; Βούτυρο και μέλι θα φάει. Αυτό, όμως, δεν θα μπορούσε να είναι ίδιον της θεότητας, αλλά της δικής μας φύσης. Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, δεν έπλασε απλώς έναν άνθρωπο για να κατοικήσει μέσα του, αλλά καταδέχτηκε και την κυοφορία, και μάλιστα εννεάμηνη, και τις ωδίνες του τοκετού και τα σπάργανα, και την τροφή της βρεφικής ηλικίας, προκειμένου με όλα αυτά να φράξει τα στόματα εκείνων που επιχειρούν να αρνηθούν τη θεία Οικονομία. Αυτά, επομένως, προορώντας ο προφήτης από παλιά, δεν αναφέρει μόνο τις ωδίνες και τον θαυμαστό τοκετό, αλλά και την τροφή της πρώτης ηλικίας, όταν βρισκόταν στα ίδια τα σπάργανα, η οποία σε τίποτα δεν διέφερε από των υπολοίπων ανθρώπων, ούτε είχε κάτι το ξένο ως προς αυτό. Διότι δεν ήταν σε αυτόν όλα διαφορετικά, ούτε όλα κοινά. Το ότι, δηλαδή, γεννήθηκε από γυναίκα, είναι κοινό· το ότι γεννήθηκε από παρθένο, είναι ανώτερο από τα ανθρώπινα. Το ότι τράφηκε πάλι σύμφωνα με τον κοινό νόμο της φύσης, και με τον ίδιο τρόπο όπως οι πολλοί, είναι κοινό· το ότι όμως εκείνος ο ναός παρέμεινε άβατος στην πονηριά, και ότι δεν δοκίμασε καμία απολύτως εμπειρία της αμαρτίας, αυτό είναι το ξεχωριστό και παράδοξο και ανήκει μόνο σε αυτόν.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει παραθέσει και το ένα και το άλλο· διότι, αφού είπε, «Βούτυρο και μέλι θα φάει», πρόσθεσε: «Διότι, προτού το παιδί να γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, θα αρνηθεί την πονηρία για να επιλέξει το αγαθό». Πάλι με τις ίδιες λέξεις υποδηλώνει το ίδιο νόημα, και επιμένει σε αυτόν τον λόγο. Επειδή, δηλαδή, αυτό που ελέχθη ήταν εξαιρετικά υψηλό, το επιβεβαιώνει με τη συνέχεια της διηγήσεως.

Διότι αυτό που δήλωσε προηγουμένως λέγοντας, «Προτού να γνωρίσει αυτός ή να προτιμήσει τα πονηρά», αυτό άφησε να εννοηθεί προχωρώντας, με το να πει: «Προτού το παιδί γνωρίσει», και χρησιμοποιεί πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Διότι αυτό ακριβώς το εξαιρετικό γνώρισμα ανήκε μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό και ο Παύλος το επαναλαμβάνει αυτό συνεχώς. Επειδή δηλαδή επρόκειτο να πεθάνει, για να μη νομίσει κανείς από τους απίστους ότι τιμωρείται για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να δείξει ότι ο θάνατός του υπήρξε απολυτρωτικός για τη δική μας αμαρτία. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον». Διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία. Και δεν πέθανε εκείνον τον θάνατο επειδή ήταν ένοχος, λέγει, εξαιτίας κάποιας αμαρτίας, αλλά υπέρ του κοινού πταίσματος όλων. Εάν λοιπόν για τον πρώτο θάνατο δεν ήταν υπεύθυνος ως προς αυτό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον. Αλλά αυτά μεν ειπώθηκαν παρεμπιπτόντως· είναι ώρα όμως πάλι να καταπιαστούμε με τα λόγια του Ευαγγελίου: «Και όταν σηκώθηκε», λέγει, «ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου, και παρέλαβε τη γυναίκα του».

Διότι, επειδή άγγελοι πολλές φορές εμφανίστηκαν στη γη με ανθρώπινη μορφή, καθώς και ο ίδιος ο Θεός, όμως αυτό που φαινόταν δεν ήταν αληθινή σάρκα, αλλά θεία συγκατάβαση· για να μη νομίσεις, λοιπόν, ότι και αυτή η παρουσία ήταν τέτοια, σαν εκείνες που συνέβησαν στο παρελθόν, αλλά για να βεβαιωθείς αληθινά ότι η σάρκα ήταν πραγματική, και ότι συνελήφθη, και γεννήθηκε, και ανατράφηκε, και τοποθετήθηκε σε φάτνη, όχι σε κάποιο μικρό οίκημα, αλλά σε κατάλυμα, με την παρουσία άπειρου πλήθους, ώστε να καταστεί ευρύτερα γνωστή η γέννησή του. Γι' αυτό τον λόγο υπάρχουν και τα σπάργανα, καθώς και οι προφητείες από παλιά που έλεγαν ακριβώς το ίδιο, όχι απλώς ότι θα γίνει άνθρωπος, αλλά και ότι θα συλληφθεί, θα γεννηθεί και θα ανατραφεί σύμφωνα με τον φυσικό νόμο των νηπίων. Και αυτό ακριβώς διακηρύσσει ο Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ· βούτυρο και μέλι θα φάει»· και πάλι: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, και Υιός δόθηκε σε εμάς». Βλέπεις πώς προανήγγειλαν και την πρώτη του ηλικία;

Έτσι λοιπόν λέει και ο Ησαΐας, ότι «προτού το παιδί γνωρίσει ή επιλέξει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό· διότι προτού το παιδί γνωρίσει αγαθό ή κακό, απορρίπτει την πονηρία για να επιλέξει το αγαθό». Διότι το «προτού» δηλώνει ότι, χωρίς να αναζητήσει και να σκεφθεί όπως εμείς, αλλά όντας Θεός και έχοντας λάβει θεϊκώς την κατά σάρκα ύπαρξη, δηλαδή όντας ενωμένος καθ' υπόστασιν με τη σάρκα, από το ίδιο του το είναι και από το ότι γνώριζε τα πάντα, κατείχε το αγαθό εκ φύσεως· διότι οι αρετές είναι φυσικές και ενυπάρχουν φυσικώς και εξίσου σε όλους, έστω και αν δεν ενεργούμε όλοι εξίσου τα της φύσεως.

Προαίρεση, λοιπόν, με την απλή έννοια, είναι η πορεία προς το επιθυμητό, δηλαδή η αυτεξούσια έλλογη ορμή προς αυτό που θέλουμε, η οποία υπάρχει εκ φύσεως σε κάθε λογικό ον. Προαίρεση ονομάζεται επίσης η επιλογή ενός πράγματος αντί κάποιου άλλου, η οποία γίνεται αφού προηγηθεί η βουλή (η σκέψη) και έπειτα η κρίση, μετά την οποία ακολουθεί η διάθεση προς αυτό που έχει κριθεί μέσω της βουλής, η οποία ονομάζεται γνώμη. Τη γνώμη τη διαδέχεται η προαίρεση που αναφέρεται εδώ, δηλαδή η επιλογή αυτού που θεωρήθηκε καλό. Τέτοιου είδους προαίρεση κανείς ορθά σκεπτόμενος δεν θα μπορούσε να αποδώσει στον Χριστό. Διότι, ποιας βουλής είχε ανάγκη, ή τίνος πράγματος από όσα προέρχονται από τη βουλή, ο θαυμαστός σύμβουλος, η σοφία του Θεού και Πατρός; Ή πώς θα μπορούσε να αποδοθεί η δική μας προαίρεση σε Εκείνον που εξ αρχής επέλεξε το αγαθό, όπως έχει μαρτυρηθεί; Διότι και ο Ησαΐας προανεφώνησε ότι προτού γνωρίσει Αυτός ή προτιμήσει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό· δηλαδή, Αυτός ούτε θα γνωρίσει καθόλου τα πονηρά ούτε θα τα προτιμήσει, αλλά θα επιλέξει το αγαθό από την πρώτη αρχή. Και πάλι: «Προτού το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία για να επιλέξει το αγαθό», δηλαδή, πριν από κάθε γνώση το παιδί, σε άκρα νηπιότητα, χωρίς να πείθεται από το πονηρό και χωρίς καμία ροπή προς αυτό, θα οικειωθεί το αγαθό. Το δε «προτού γνωρίσει», έχει λεχθεί κατά το φαινόμενον. Διότι πότε υπήρξε χρόνος που δεν γνώριζε το παιδί, στο οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως, οι οποίοι φανερώνονται στους κατάλληλους καιρούς, στον βαθμό που έπρεπε;

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας προστάζει να μην προσφέρεται τίποτε άλλο στα άγια Μυστήρια, παρά μόνο άρτος αφενός, για να μετουσιωθεί σε Σώμα Χριστού, και οίνος αφετέρου, για να γίνει Αίμα Χριστού, και ύδωρ αναμεμειγμένο με τον οίνο, εις τύπον του Ύδατος που εξήλθε από την πλευρά του Κυρίου. Επειδή όμως συνηθίστηκε να προσφέρεται στο θυσιαστήριο σε μία ορισμένη ημέρα γάλα και μέλι ως απαρχή, για το Μυστήριο των νηπίων (δηλαδή υπέρ της βοηθείας και σωτηρίας των νηπίων, τα οποία τρέφονται ως επί το πλείστον με γάλα και μέλι). Σύμφωνα με εκείνο το προφητικό λόγιο, βούτυρο (το οποίο προέρχεται από το γάλα) και μέλι θα φάει το παιδίον, ο Ιησούς δηλαδή, ως ένδειξη της αληθούς ανθρωπότητος (όπως το ερμηνεύει αυτό ο Κορέσσιος), ας προσφέρονται, όμως να μην ενώνονται αυτά με το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου, αλλά να λαμβάνουν και θέση και ευλογία ιδιάζουσα και ξεχωριστή, ως απαρχές. Από τις άλλες δε απαρχές των γεννημάτων και των καρπών τίποτε άλλο να μην προσφέρεται στο θυσιαστήριο, παρά μόνο σταφύλια και στάχυα σίτου, όταν ωριμάσουν. Ανάγνωσε και τον γ' Αποστολικό Κανόνα, καθώς και τον λβ' της ΣΤ' Οικουμενικής Συνόδου, από τον οποίο και ο παρών Κανόνας παρατίθεται αυτολεξεί. Αυτή δε η προσφορά του μέλιτος και του γάλακτος ανατράπηκε, ή μάλλον για να πούμε καλύτερα διορθώθηκε, από τον νζ' Κανόνα της ίδιας ΣΤ' Συνόδου.

Διότι σε εκείνον, σε όλη του τη ζωή, όχι μόνο η δόξα, η τύχη και καθετί που αγαπούν οι άνθρωποι δεν είχαν μεγαλύτερη αξία από τον Θεό, αλλά και προετοίμασε την ψυχή του να είναι τόσο γνήσια, ώστε και η ύπαρξη και η ζωή και η σκέψη και τα πάντα να γίνουν για εκείνον ο Θεός. Γι' αυτόν τον λόγο, έγινε φανερό εξ αρχής ότι επρόκειτο να γίνει τέτοιος, και πριν καν, τρόπον τινά, εισέλθει στη ζωή, πριν ενταχθεί πλήρως στους ανθρώπους, φάνηκε να είναι άγιος, ιερός και θείος. Διότι, σαν να είχε συναίσθηση από τη στιγμή που αντίκρισε τον ήλιο ότι ήταν οφειλέτης πολλών πραγμάτων στον Θεό και ότι υπήρχε απόλυτη ανάγκη να θυμάται τις ευεργεσίες Του, έτσι ζητούσε να Τον ανταμείψει με όσα είχε στη διάθεσή του. Προσέφερε ως απαρχή τη διαθέσιμη τροφή του (το γάλα ήταν ακόμη η τροφή αυτού του γενναίου) και φαινόταν να επιθυμεί να σέβεται τους νόμους που έχουν οριστεί για τους χριστιανούς σχετικά με την τράπεζα, γευόμενος όταν επιτρεπόταν και απέχοντας όταν το όριζε ο κανόνας. Και ενώ ο Παύλος παραγγέλλει να θέτουμε τη δόξα του Θεού ως σκοπό κάθε έργου, είτε τρώμε είτε πίνουμε, εκείνος, επειδή δεν είχε κανένα άλλο μέσο από όλα τα πράγματα για να δοξάσει τον Θεό, τηρούσε τον νόμο μέσω της τροφής του. Και αυτό είναι το «πριν το παιδί γνωρίσει τα πονηρά ή τα αγαθά, θα εκλέξει τα αγαθά», το οποίο μαρτυρείται από τη Γραφή για τον Σωτήρα.