Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:17

Αλλά θα επιφέρει, λέει, ο Θεός πάνω σε σένα και πάνω στον λαό σου και πάνω στον οίκο του πατέρα σου ημέρες, οι οποίες δεν έχουν έρθει ακόμη από τότε που ο Εφραίμ αποσχίστηκε από τον Ιούδα, τον βασιλιά των Ασσυρίων. Φαίνεται ότι ο λόγος υπαινίσσεται τις τελευταίες ημέρες, μετά το Πάθος του Κυρίου, από την πολιορκία των Ρωμαίων που επήλθε στην Ιερουσαλήμ. Διότι, μετά την έλευση του Εμμανουήλ, ο Κύριος θα επιφέρει πάνω στον Άχαζ και στον λαό του και στον οίκο του πατέρα του, ημέρες, οι οποίες δεν έχουν έρθει ακόμη από τότε που αποχωρίστηκε από τον Ιούδα, αφού οδηγήθηκε αιχμάλωτος από τον βασιλιά των Ασσυρίων. Αποστάτησε δε ο Εφραίμ από τον Ιούδα στις ημέρες του Ιεροβοάμ, γιου του Ναβάτ, ο οποίος εξώθησε στην αμαρτία τον Ισραήλ, ο οποίος πρώτος έκανε την αρχή της αποστασίας, λέγοντας: «Δεν υπάρχει για εμάς μερίδα στον Δαβίδ, ούτε κληρονομιά στον γιο του Ιεσσαί». Γι' αυτόν τον λόγο, ο Εφραίμ απέσπασε τον βασιλιά των Ασσυρίων από τον Ιούδα εναντίον του εαυτού του, βαδίζοντας και μην αφήνοντάς τον να πιέσει σφοδρά με την πολιορκία την Ιερουσαλήμ.

ΛΟΓΟΣ Ε΄. <Αλλά θα επιφέρει ο Κύριος σε σένα, και στον λαό σου, και στον οίκο του πατέρα σου, ημέρες οι οποίες ποτέ δεν έχουν έλθει, από την ημέρα που αποκόπηκε ο Εφραίμ από τον Ιούδα, τον βασιλιά των Ασσυρίων.> Επειδή ο Άχαζ ήταν πάρα πολύ ταραγμένος από τη συμφωνία των δύο βασιλέων, του Ραασσών και του Φακεέ, ο Θεός των όλων του υποσχόταν μεν τη βοήθειά Του· επειδή όμως ήθελε να τον στηρίξει περισσότερο στην πίστη, τον πρόσταξε να ζητήσει σημείο, «στο βάθος ή στο ύψος». Όταν δε ο Άχαζ το απέρριψε, και με πολύ δύστροπο τρόπο είπε: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα δοκιμάσω τον Κύριο» (διότι επιζητούσε μάλλον τις απάτες των ψευδομάντεων), ο Θεός κατά κάποιον τρόπο πήρε την πρωτοβουλία και έδωσε ο Ίδιος σημείο στον οίκο του Δαβίδ. Έλεγε δηλαδή: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει, και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ». Επειδή δε ο λόγος περί αυτών ολοκληρώθηκε πολύ καλά, μετατοπίζει πάλι την προφητεία των μελλοντικών γεγονότων στο ίδιο το πρόσωπο του Άχαζ.

Διότι έπρεπε, έπρεπε βεβαίως να γίνει η προαναγγελία της σωτηρίας δια του Χριστού προς εκείνους που προέρχονταν από τον οίκο του Δαβίδ, δηλαδή προς εκείνους από τη φυλή του Ιούδα, από την οποία και ο ίδιος ο Χριστός ανέτειλε κατά σάρκα. Εντούτοις, κάνει την προαναγγελία των δεινών και των απευκταίων που επρόκειτο να συμβούν κατά καιρούς σε αυτούς που επέλεξαν να απειθούν, ώστε να γνωρίζουν ότι είναι αληθώς πικρό και όχι αζήμιο για όσους ατιμάζουν τη θεία δόξα το να προβάλλουν αντίσταση στον Κύριο, και να επιλέγουν να προσκυνούν, αντί για Αυτόν, άλλους που δεν είναι θεοί. Ότι λοιπόν επρόκειτο κατά καιρούς, τόσο αυτά τα ίδια τα Ιεροσόλυμα όσο και ολόκληρη η χώρα των Ιουδαίων, να περιπέσουν στις έσχατες ταλαιπωρίες και να βρεθούν υπό την εξουσία των εχθρών, το προαναγγέλλει λεπτομερώς. Επειδή όμως η σύνταξη των λέξεων είναι κάπως ασαφής, θα προσπαθήσω να τη διασαφηνίσω, όσο μπορώ, πριν από τα άλλα. «Θα επιφέρει», λέει, «ο Θεός σε εσένα, και στον λαό σου, και στον οίκο του πατέρα σου, ημέρες που δεν έχουν έρθει ακόμη, από την ημέρα που αποσπάστηκε ο Εφραίμ από τον Ιούδα.» Το νόημα των στίχων είναι το εξής: Την εποχή της βασιλείας του Ροβοάμ, γιου του Σολομώντα, ο Εφραίμ αποσχίστηκε, δηλαδή απέσπασε τον εαυτό του, δηλαδή πάλι οι δέκα φυλές, από τη φυλή του Ιούδα. Διότι χωρίστηκαν, και οι μεν δέκα φυλές από τη φυλή του Ιούδα κατοίκησαν τη Σαμάρεια, ενώ η φυλή του Ιούδα και η μισή φυλή του Μανασσή παρέμειναν στα Ιεροσόλυμα.

Αλλά με την πάροδο του χρόνου πολλά από τα απευκταία τους συνέβησαν. Διότι πορθήθηκε η Σαμάρεια, και επέδραμαν και στην Ιουδαία τα γειτονικά έθνη, οι Ιδουμαίοι, οι Μωαβίτες και οι προερχόμενοι από τους Φιλισταίους. Έπαθαν λοιπόν πολλά δεινά και δοκίμασαν σκληρές ημέρες, τόσο οι μεν όσο και οι δε. Ο Θεός, λοιπόν, λέγει, θα επιφέρει ημέρες που όμοιές τους δεν έχουν υπάρξει ποτέ, δηλαδή που δεν ήλθαν εναντίον σας από εκείνον τον καιρό, αφότου ο Εφραίμ αποσχίστηκε, δηλαδή αποκόπηκε από τον Ιούδα. Ποιος είναι λοιπόν για εμάς αυτός ο καιρός, ή ποιες είναι αυτές οι ημέρες; Ο βασιλιάς, λέγει, των Ασσυρίων, δηλαδή ο Ναβουχοδονόσορ, ο οποίος λεηλάτησε τα Ιεροσόλυμα και κατέλαβε κατά κράτος όλη την Ιουδαία, έκαψε και τον θείο ναό, και δεν παρέλειψε απολύτως τίποτα από θηριώδη ωμότητα, το οποίο να μην έπραξε εναντίον όλου του έθνους. <Και κατά την ημέρα εκείνη ο Κύριος θα συρίξει στις μύγες, που κυριεύουν μέρος του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα, η οποία βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων· και θα έλθουν όλοι, και θα αναπαυθούν στις φάραγγες της χώρας, και στις τρύπες των βράχων, και στα σπήλαια, και σε κάθε ρωγμή, και σε κάθε δέντρο.> Επεκτείνει τη διήγηση και περιγράφει λεπτομερώς την έφοδο του πολέμου, και το ότι θα καταλάβουν όλη τη γη τους, τα χωριά και τις πόλεις, εκείνοι που θα έλθουν εναντίον τους κατά καιρούς.

Γι' αυτόν τον λόγο οφείλεις να αναμένεις εσύ ο ίδιος, ο 〈Άχαζ〉, ή εσύ, ο 〈οίκος του Δαβίδ〉, και όλοι εσείς του βασιλικού γένους, ότι θα έλθει καιρός κατά τον οποίο 〈ο Θεός θα επιφέρει σε εσάς και στον λαό〉 που βρίσκεται υπό την εξουσία σας 〈και στον οίκο του πατέρα σας〉, δηλαδή του Δαβίδ, κάποιες 〈ημέρες〉, τις οποίες ποτέ μέχρι τώρα δεν έχετε βιώσει. Και μάλιστα από τότε που οι κάτοικοι της Σαμάρειας έστρεψαν πάνω τους την έφοδο των Ασσυρίων, αφαιρώντας την και απομακρύνοντάς την από την εναντίον σας ορμή, και επισύροντάς την στους εαυτούς τους· διότι, επειδή ξεπέρασαν σε ασέβεια τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, δοκίμασαν πρώτοι τους εχθρούς, αποτρέποντάς τους από την ορμή εναντίον του οίκου του Δαβίδ, κατά τον καιρό όμως που επισημάνθηκε και κατά τις ημέρες που πρόκειται να επέλθουν σε εσάς.

Επειδή ο λόγος προανήγγειλε όσα επρόκειτο να συμβούν στη χώρα των Ιουδαίων και ότι ολόκληρο το έθνος τους, κατά τις προκαθορισμένες ημέρες που ειπώθηκε ότι θα επιφέρει εναντίον τους, θα παραδοθεί άλλοτε μεν στις αιγυπτιακές μύγες, όπως όταν ο ευσεβέστατος Ιωσίας έπεσε στα χέρια του βασιλιά των Αιγυπτίων, και άλλοτε στις ασσυριακές μέλισσες, οι οποίες, αφού κυριεύσουν ολόκληρη την ιουδαϊκή χώρα, θα καταλάβουν τις ερήμους της και τις φάραγγες και τα σπήλαια και κάθε δέντρο, και εκεί θα αναπαυθούν με ησυχία, άφοβα και με απόλυτη αμεριμνησία. Ακολούθως, μετά την προφητεία αυτών των γεγονότων, προαναγγέλλει με τα προκείμενα λόγια την κατάλυση της κυριαρχίας των Ασσυρίων και των Χαλδαίων. Διότι οι Ασσύριοι διατήρησαν την κυριαρχία τους επί της Ασίας, όλης της Αιγύπτου και της Λιβύης και των περισσοτέρων μερών της οικουμένης για χίλια τριακόσια περίπου ολόκληρα χρόνια. Μεγάλη και ακαταμάχητη ήταν η δυναστεία τους, και αυτή δεν καταλύθηκε ούτε έπαψε να υφίσταται προτού πολιορκήσουν τα Ιεροσόλυμα και πυρπολήσουν τον ναό του Θεού, και μεταφέρουν τα άγια σκεύη και όλα τα αναθήματα του ιερού στη Βαβυλώνα για να τα αφιερώσουν στα δικά τους είδωλα· διότι, μετά την τέλεση αυτών των πράξεων, δεν πέρασε πολύς καιρός και οι Μήδοι κατέλυσαν την εξουσία των Ασσυρίων.

Και αυτή «θα γίνει χέρσα», ώστε «από τη χέρσα γη και τα αγκάθια» να μην παράγει κανέναν απολύτως αναγκαίο για τους ανθρώπους καρπό προς βρώση, αλλά άχρηστη ύλη κατάλληλη «για βοσκή προβάτου και καταπάτηση βοδιού». Αφού ο λόγος ολοκλήρωσε όσα επρόκειτο να συμβούν κατά τις ημέρες που απαριθμήθηκαν, για τις οποίες λεγόταν: «αλλά ο Θεός θα επιφέρει σε εσένα και στον λαό σου και στον οίκο του πατέρα σου ημέρες, οι οποίες δεν έχουν έρθει ακόμη», επαναλαμβάνει το νόημα περί της γεννήσεως του Εμμανουήλ, για τον οποίο προέτρεπε τον οίκο του Δαβίδ, αντί για επωδό, να επικαλούνται το όνομα του Εμμανουήλ, έχοντας θάρρος και πίστη ότι δι' αυτού θα σωθούν από τους δύο βασιλείς που τους απειλούσαν· και το επαναλαμβάνει αναγκαστικά, επειδή ακριβώς δίδαξε ότι ο Εμμανουήλ θα έχει κάποια γέννηση ξένη και αλλότρια προς τη θνητή φύση: διότι δεν επρόκειτο να γεννηθεί από άνδρα και γυναίκα, αλλά από αδιάφθορη νεάνιδα και από απειρόγαμη παρθένο, καθίσταται εξαιρετικά αναγκαίο σε αυτό το σημείο ο ίδιος ο Κύριος να αποκαλύψει το μυστήριο της άρρητης γέννησης του Εμμανουήλ όχι πλέον στον Άχαζ ούτε στον οίκο του Ιούδα, αλλά μόνο στον ίδιο τον προφήτη, και το πώς «η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό». Πράγμα που διασαφηνίζοντας ο ίδιος ο Κύριος λέει: «και πλησίασα την προφήτιδα, και συνέλαβε και γέννησε υιό». Για να μη φτάσουν όμως αυτά στις ακοές όλων των τότε ανθρώπων, αλλά να φυλαχθούν σε απόρρητη γραφή, παραγγέλλει στον προφήτη «να λάβει τόμο καινό και μέγα, ή τεύχος ή περγαμηνή ή ειλητάριο» κατά τους υπολοίπους, και «να γράψει σε αυτό με γραφίδα ανθρώπου», δηλαδή με τη συνηθισμένη και γνωστή στους ανθρώπους γραφή· διότι υπάρχει άλλη γραφή του Θεού, η οποία δεν γράφεται με «γραφίδα ανθρώπου», αλλά με τη δύναμη του Λόγου του Θεού που εγγράφει τους αξίους στο «βιβλίο των ζώντων», τώρα όμως προστάζει τον προφήτη «να γράψει σε αυτό με γραφίδα ανθρώπου» περί του «να κάνει γρήγορα λαφυραγωγία». Αυτός βεβαίως ήταν εκείνος που και παλαιότερα έδεσε τον ισχυρό διάβολο και «διήρπασε τα λάφυρά του». Μέσω της δυνάμεως του Εμμανουήλ, διότι ήδη πλησιάζει και είναι παρών ο καιρός, κατά τον οποίο «θα σκυλευθούν» (θα λεηλατηθούν) οι προαναφερθέντες δύο βασιλείς, δηλαδή εκείνος της Δαμασκού και εκείνος της Σαμάρειας, καθώς θα τους επιτεθεί ο βασιλιάς των Ασσυρίων εξαιτίας της απόρρητης προσωνυμίας του Εμμανουήλ. Διατάζει δε τον προφήτη «να εγγράψει» πάνω στον «καινό και μεγάλο τόμο» τα όσα πρόκειται να ειπωθούν και να το πράξει αυτό ενώπιον δύο ανδρών «μαρτύρων», του ενός ιερέα και του άλλου προφήτη.

Διότι, αφού μίλησε για τα αγαθά που πρόκειται να συμβούν στην οικουμένη, στρέφει πλέον τον λόγο του προς τον βασιλιά. Γι' αυτό και πρόσθεσε λέγοντας: «Και θα εγκαταλειφθεί η γη». Τι σημαίνει το «θα εγκαταλειφθεί»; Θα παραμείνει ανέπαφη, θα είναι ελεύθερη, δεν θα πάθει τίποτε το δυσάρεστο, δεν θα υποστεί τα δεινά του πολέμου. Και θα εγκαταλειφθεί η γη, την οποία εσύ φοβάσαι, για την οποία αγωνιάς, για την οποία τρέμεις εξαιτίας της παρουσίας των δύο βασιλέων, του Δαμασκηνού και του Ισραηλίτη. Έπειτα, για να μη γίνει πιο ράθυμος εξαιτίας της προφητείας των αγαθών, ούτε πιο χαλαρός εξαιτίας της ειρήνης, συσφίγγει και πάλι την ψυχή του λέγοντας: «Αλλά θα επιφέρει ο Θεός σε εσένα, στον λαό σου και στον οίκο του πατέρα σου ημέρες, οι οποίες δεν έχουν έρθει ακόμη, από την ημέρα που ο Εφραίμ αποσχίστηκε από τον Ιούδα, φέρνοντας τον βασιλιά των Ασσυρίων». Διότι με τα λόγια αυτά υποδηλώνει την επιδρομή των βαρβάρων, κατά την οποία ξερίζωσαν την πόλη συθέμελα και, αφού τους έπιασαν αιχμαλώτους, αναχώρησαν. Και τα προλέγει αυτά, όχι για να πραγματοποιηθούν, αλλά για να γίνουν μέσω του φόβου πιο συνετοί και να αποτρέψουν την απειλή. Επειδή, όμως, ούτε από τα ευεργετήματα, τα οποία απόλαυσαν χωρίς να τα αξίζουν, έγιναν καλύτεροι (το ότι μάλιστα τα απόλαυσαν χωρίς να τα αξίζουν, το απέδειξε το φρόνημα του βασιλιά και η υπερβολική του απιστία), ούτε μεταστράφηκαν από την απειλή των φοβερών δεινών, αλλά αντιστάθηκαν σκληρά και στα δύο θεραπευτικά φάρμακα, επιχειρεί πλέον βαθύτερη την τομή, αφαιρώντας τη σήψη και αποκόπτοντας εκείνους που νοσούν ανίατα.

Τι σημαίνει λοιπόν το: «Από την ημέρα που ο Εφραίμ απομάκρυνε από τον Ιούδα τον βασιλιά των Ασσυρίων»; Επέδραμαν οι βάρβαροι, με σκοπό να τους αρπάξουν όλους· αλλά, αφού άφησαν τον Ιούδα και τις δύο φυλές, στράφηκαν εναντίον του Ισραήλ. Αυτό λοιπόν που λέγει είναι το εξής: από εκείνη την ημέρα, κατά την οποία οι δέκα φυλές θα προσελκύσουν πάνω τους το στρατόπεδο των βαρβάρων, απομακρύνοντάς το από εσάς, λόγω της υπερβολής της δικής τους αμαρτίας, και αφού τους καλέσουν εναντίον τους θα απαχθούν στην αιχμαλωσία, από εκείνη πλέον την ημέρα πρέπει να τρέμετε και να φοβάστε.