Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:18

Και κατά την ημέρα εκείνη θα συμβεί το εξής: θα συρίξει ο Κύριος προς τις μύγες, που κυριαρχούν σε τμήμα του ποταμού της Αιγύπτου, και προς τη μέλισσα, που βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων. Και θα έλθουν και θα αναπαυθούν όλα στις φάραγγες της χώρας και στις τρύπες των βράχων και στα σπήλαια και σε κάθε ρωγμή και σε κάθε δέντρο. «Στην Αίγυπτο», λέγει, «κατέβηκε ο λαός μου, για να παροικήσει εκεί· και στους Ασσυρίους οδηγήθηκαν με τη βία». Γι' αυτό προφητεύει, ενόψει της γεννήσεως του Εμμανουήλ, ότι, είτε κάποιος από τον λαό βρίσκεται στην Αίγυπτο είτε στους Ασσυρίους, θα αναχωρήσουν από εκεί και, αφού βρεθούν στη χώρα της Ιουδαίας, θα αναπαυθούν στα φυσικά και ακατοίκητα καταφύγια.

Αναφέρει, βέβαια, ότι οι μύγες κυριεύουν ένα μέρος του ποταμού της Αιγύπτου και ότι υπάρχουν μέλισσες στη χώρα των Ασσυρίων, φανερώνοντας έτσι την ευτέλεια των αντικείμενων δυνάμεων. Διότι η μύγα είναι ζώο που έχει τη γένεσή του από την κοπριά, γένος οχληρό και μυσαρό για τους ανθρώπους, του οποίου και η ζωή είναι οχληρή και ο θάνατος βδελυρός.

Αυτές λοιπόν τις μύγες, το ασθενές της αντίπαλης δύναμης, θα τις αφανίσει ο Κύριος με τον συριγμό Του, δηλαδή θα τις αφανίσει με το πνεύμα του στόματός Του. —Και τη μέλισσα στη χώρα των Ασσυρίων. Είναι δε και η μέλισσα μικρό και αδύναμο ζώο, το οποίο πεθαίνει την ώρα που αμύνεται. Διότι, μόλις έμπηξε το κεντρί της, πέθανε ταυτόχρονα με το πλήγμα· και αυτόν μεν που τραυμάτισε λίγο τον έβλαψε, τον εαυτό της όμως τον στέρησε από τη ζωή.

Αλλά με την πάροδο του χρόνου πολλά από τα απευκταία τους συνέβησαν. Διότι πορθήθηκε η Σαμάρεια, και επέδραμαν και στην Ιουδαία τα γειτονικά έθνη, οι Ιδουμαίοι, οι Μωαβίτες και οι προερχόμενοι από τους Φιλισταίους. Έπαθαν λοιπόν πολλά δεινά και δοκίμασαν σκληρές ημέρες, τόσο οι μεν όσο και οι δε. Ο Θεός, λοιπόν, λέγει, θα επιφέρει ημέρες που όμοιές τους δεν έχουν υπάρξει ποτέ, δηλαδή που δεν ήλθαν εναντίον σας από εκείνον τον καιρό, αφότου ο Εφραίμ αποσχίστηκε, δηλαδή αποκόπηκε από τον Ιούδα. Ποιος είναι λοιπόν για εμάς αυτός ο καιρός, ή ποιες είναι αυτές οι ημέρες; Ο βασιλιάς, λέγει, των Ασσυρίων, δηλαδή ο Ναβουχοδονόσορ, ο οποίος λεηλάτησε τα Ιεροσόλυμα και κατέλαβε κατά κράτος όλη την Ιουδαία, έκαψε και τον θείο ναό, και δεν παρέλειψε απολύτως τίποτα από θηριώδη ωμότητα, το οποίο να μην έπραξε εναντίον όλου του έθνους. <Και κατά την ημέρα εκείνη ο Κύριος θα συρίξει στις μύγες, που κυριεύουν μέρος του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα, η οποία βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων· και θα έλθουν όλοι, και θα αναπαυθούν στις φάραγγες της χώρας, και στις τρύπες των βράχων, και στα σπήλαια, και σε κάθε ρωγμή, και σε κάθε δέντρο.> Επεκτείνει τη διήγηση και περιγράφει λεπτομερώς την έφοδο του πολέμου, και το ότι θα καταλάβουν όλη τη γη τους, τα χωριά και τις πόλεις, εκείνοι που θα έλθουν εναντίον τους κατά καιρούς.

Θα συμβεί, λοιπόν, λέγει, κατά την ημέρα εκείνη (δηλαδή, εκείνο τον καιρό), να σφυρίξει ο Κύριος στις μύγες, που κυριαρχούν σε ένα μέρος των ποταμών της Αιγύπτου, και στη μέλισσα, που βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων.» Διατυπώθηκε, λοιπόν, ο λόγος μεταφορικά από την εμπειρία των μελισσοκόμων, οι οποίοι με σφυρίγματα απομακρύνουν τις μύγες από τις κυψέλες στους αγρούς και πάλι τις επαναφέρουν, σαν να εγκλείουν θρέμματα σε κάποια μαντριά.

Παρομοιάζει δε τους Αιγυπτίους με μύγες, όπως νομίζω, εξαιτίας του πλήθους τους και της όχι και τόσο εύηχης φωνής τους. Με μέλισσα παρομοιάζει το έθνος των Ασσυρίων· διότι η μέλισσα είναι ποικιλόχρωμη, έχει ωραίο χρώμα και ποικίλα στίγματα. Τέτοιοι περίπου είναι, όσον αφορά την ενδυμασία και τη στολή, οι Ασσύριοι και οι Πέρσαι· διότι αγαπούν τα στολίδια, πάντοτε εκτιμούν την ποικιλόχρωμη ενδυμασία, και διαθέτουν κεντρί γι' αυτό. Αυτοί, λέει, θα έρθουν όλοι και θα καταλύσουν στις φάραγγες της χώρας, στις τρύπες των βράχων, στα σπήλαια, σε κάθε σχισμή και σε κάθε δέντρο. Επειδή λοιπόν εκφράζεται σαν να πρόκειται για μύγες, επιμένει στη μεταφορά. Φανερώνει βέβαια ότι θα ερευνήσουν όλη τη χώρα τους, ώστε να μην μπορέσει να διαφύγει της προσοχής κανένας από όσους έχουν κρυφτεί, ακόμη κι αν τυχόν κρύβονταν μέσα σε βράχους ή σε φάραγγες ή και σε δάση και κοιλάδες.

Διότι με κανέναν τρόπο δεν θα είναι καθαρός εκείνος που έχει περιπλακεί σε τόσο παράλογα εγκλήματα. Θα μπορούσε, νομίζω, να πει κάποιος, αναλογιζόμενος τις συμφορές που έπληξαν την Ιουδαία και τα ίδια τα Ιεροσόλυμα: Άραγε από δική του πρωτοβουλία ήρθε ο τύραννος των Βαβυλωνίων και εκστράτευσε εναντίον της γης των Ιουδαίων, και κυρίευσε την αγία πόλη, χωρίς να του επιτρέψει ο Θεός να το πράξει αυτό, ή μάλλον χωρίς να του το έχει παραχωρήσει Εκείνος; Μολονότι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας μας λέει: ότι «Θα σφυρίξει ο Κύριος στις μύγες, οι οποίες κυριαρχούν σε τμήμα του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα, η οποία βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων, και θα έρθουν όλοι, και θα αναπαυθούν στις φάραγγες της χώρας, και στις τρύπες των βράχων, και στα σπήλαια, και σε κάθε ρωγμή, και σε κάθε δέντρο.» Πώς λοιπόν ο Βαβυλώνιος, ενώ υπηρέτησε τα θεία προστάγματα, φέρει ανεξίτηλο το έγκλημα και έχει τιμωρηθεί τόσο σκληρά, ώστε να μη φαίνεται τίποτα φοβερότερο από την οργή που ξέσπασε εναντίον του; Ναι, και πολύ δικαιολογημένα.

Διότι, εκείνοι μεν που στρέφουν την κλίση της διανοίας τους στα πράγματα του κόσμου και ρέπουν προς τα πιο αισχρά, χαίρονται για αυτά, και θεωρούν το γεγονός αυτό ευφροσύνη, και αγάλλονται με τις σαρκικές ηδονές, και, έχοντας συνηθίσει να σπαταλούν τη ζωή τους στις άλλες απολαύσεις του παρόντος βίου, θεωρούν ελάχιστα άξια λόγου τα όσα προέρχονται από τον Θεό. Εκείνοι, όμως, που Τον αναζητούν με όλη τους την καρδιά, και τρέφονται πνευματικά με τις περί Αυτού θεωρίες, και ανοίγουν διάπλατα τον οφθαλμό της διανοίας τους, θα αποδεχθούν μόνο τις χαρές που πηγάζουν από Αυτόν. «Θα τους δώσω σημείο και θα τους δεχθώ, διότι θα τους λυτρώσω, και θα πληθυνθούν όπως ήταν άλλοτε πολλοί. Και θα τους σπείρω ανάμεσα στους λαούς, και αυτοί που βρίσκονται μακριά θα με θυμηθούν, και θα αναθρέψουν τα τέκνα τους και θα επιστρέψουν». Μνημονεύει πάλι το ποίμνιο των Ιουδαίων, και μάλιστα υπόσχεται να τους συγκεντρώσει, ενώ είναι διασκορπισμένοι, και να τους συνάξει από κάθε γη στην Ιουδαία, ώστε κανένας απολύτως να μην μείνει αποχωρισμένος. Και υποδεικνύει και πάλι με ποιον τρόπο θα γίνει η συγκέντρωση. Διότι λένε ότι οι μελισσοκόμοι κάνουν κάποια σημάδια, είτε σφυρίζοντας, είτε συνηθίζοντας να κάνουν κάποιες άλλες ενέργειες, και έτσι συγκεντρώνουν τα σμήνη των μελισσών που έχουν απομακρυνθεί από τις κυψέλες. Κάτι τέτοιο έχει λεχθεί και δια της φωνής του Ησαΐα: «Διότι θα συμβεί», λέει, «κατά την ημέρα εκείνη, να σφυρίξει ο Κύριος στις μύγες, που κυριαρχούν σε μέρος του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα που βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων».

Το ποια ακριβώς θα είναι αυτά, τα διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, θα σφυρίξει (ο Κύριος)» και τα εξής. Με αυτά υποδηλώνει ο λόγος την επιδρομή Αιγυπτίων ανδρών, τους οποίους, επειδή χαίρονται με τους ρύπους και τα αίματα της ακάθαρτης ειδωλολατρίας, παρομοιάζει με «μύγες», και για τους οποίους λέει ότι θα έλθουν στη χώρα των Ιουδαίων όχι δίχως το θέλημα του Θεού, αλλά με το νεύμα του ίδιου του Κυρίου, ο οποίος τους ξεσηκώνει και, σαν με σφύριγμα, τους παρορμά να έλθουν από την Αίγυπτο· και όχι από ολόκληρη αυτήν τη χώρα, αλλά από ένα μέρος της. Δεν αναφέρεται όμως ότι ο Κύριος θα σφυρίξει μόνο σε αυτές τις αιγυπτιακές μύγες που προαναφέρθηκαν, αλλά «και στη μέλισσα» που κατοικεί τη χώρα των Ασσυρίων, δηλαδή σε μια πολεμική δύναμη, την οποία το κείμενο παρομοίασε με «μέλισσα» επειδή χρησιμοποιεί πολεμικό κεντρί και κυριαρχούσε τότε επί των υπολοίπων εθνών. Και αυτές λοιπόν τις «μέλισσες», λέει, αφού τους επιτραπεί και παρορμηθούν από το σφύριγμα του Κυρίου, «θα έλθουν» από τη χώρα των Ασσυρίων, και έπειτα, αφού έλθουν, «θα αναπαυθούν στις φάραγγες» του ιουδαϊκού έθνους «και στις τρύπες των βράχων και στα σπήλαια και σε κάθε ρωγμή και σε κάθε δέντρο», και με αυτόν τον τρόπο θα κυριεύσουν όλες τις πόλεις τους.

Και για αυτές λοιπόν τις δικές σας χώρες αρμόζει να αγωνιάτε, ω εσείς προς τους οποίους απευθύνεται ο παρών λόγος μου, και την άφιξη των προαναφερθέντων Αιγυπτίων και Ασσυρίων πρέπει να περιμένετε και να φοβάστε, αλλά όχι αυτούς τους δύο βασιλείς, δηλαδή αυτόν της Σαμάρειας και αυτόν της Δαμασκού· διότι αυτοί είναι «δαυλοί που καπνίζουν» και δεν έχουν φωτιά, επειδή έχει σβήσει η δύναμή τους. Αυτή λοιπόν η προφητεία, κατά λέξη και ιστορικά, εκπληρώθηκε κατά τους χρόνους της πρώτης πολιορκίας της Ιερουσαλήμ που έγινε από τους Βαβυλωνίους, κατά τους οποίους οι Αιγύπτιοι, που ονομάζονται «μύγες», όταν ο βασιλιάς τους Φαραώ Νεχαώ, αφού επιτέθηκε στη χώρα των Ιουδαίων, σκότωσε τον βασιλιά της Ιερουσαλήμ Ιωσία, έναν θεοφιλή άνδρα. Έπειτα, όχι μετά από πολύ καιρό, ο βασιλιάς των Βαβυλωνίων Ναβουχοδονόσορ, αφού επιτέθηκε με μεγάλη στρατιωτική δύναμη, κατέστρεψε εκ θεμελίων την πόλη τους και πυρπόλησε τον ναό, και, αφού υποδούλωσε ολόκληρο το έθνος και λεηλάτησε τις υπόλοιπες πόλεις, εγκατέστησε Ασσυρίους ως κατοίκους της χώρας των Ιουδαίων. Τότε λοιπόν εκπληρώθηκαν οι προκείμενες προφητείες, όταν οι πολεμικές «μέλισσες» από τη χώρα των Ασσυρίων μετοίκησαν στα έσχατα της ερημιάς και, αφού περιήλθαν τη χώρα των Ιουδαίων, κατοίκησαν, καταλαμβάνοντας δασώδεις κοιλάδες και «φάραγγες» και «σπήλαια», επειδή οι πόλεις είχαν καταστραφεί· και έπειτα από αυτά προστίθενται τα εξής.

Επειδή ο λόγος προανήγγειλε όσα επρόκειτο να συμβούν στη χώρα των Ιουδαίων και ότι ολόκληρο το έθνος τους, κατά τις προκαθορισμένες ημέρες που ειπώθηκε ότι θα επιφέρει εναντίον τους, θα παραδοθεί άλλοτε μεν στις αιγυπτιακές μύγες, όπως όταν ο ευσεβέστατος Ιωσίας έπεσε στα χέρια του βασιλιά των Αιγυπτίων, και άλλοτε στις ασσυριακές μέλισσες, οι οποίες, αφού κυριεύσουν ολόκληρη την ιουδαϊκή χώρα, θα καταλάβουν τις ερήμους της και τις φάραγγες και τα σπήλαια και κάθε δέντρο, και εκεί θα αναπαυθούν με ησυχία, άφοβα και με απόλυτη αμεριμνησία. Ακολούθως, μετά την προφητεία αυτών των γεγονότων, προαναγγέλλει με τα προκείμενα λόγια την κατάλυση της κυριαρχίας των Ασσυρίων και των Χαλδαίων. Διότι οι Ασσύριοι διατήρησαν την κυριαρχία τους επί της Ασίας, όλης της Αιγύπτου και της Λιβύης και των περισσοτέρων μερών της οικουμένης για χίλια τριακόσια περίπου ολόκληρα χρόνια. Μεγάλη και ακαταμάχητη ήταν η δυναστεία τους, και αυτή δεν καταλύθηκε ούτε έπαψε να υφίσταται προτού πολιορκήσουν τα Ιεροσόλυμα και πυρπολήσουν τον ναό του Θεού, και μεταφέρουν τα άγια σκεύη και όλα τα αναθήματα του ιερού στη Βαβυλώνα για να τα αφιερώσουν στα δικά τους είδωλα· διότι, μετά την τέλεση αυτών των πράξεων, δεν πέρασε πολύς καιρός και οι Μήδοι κατέλυσαν την εξουσία των Ασσυρίων.

Εδώ, αναζητώντας τη δηλούμενη ημέρα, θα μπορούσες να βρεις τον χρόνο της επιφανείας του Σωτήρος μας. Διότι, αφού ο προφήτης είπε «ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό», και πάρα πολλά στο ενδιάμεσο, προαναγγέλλει τα όσα πρόκειται να συμβούν κατά την ίδια εκείνη ημέρα, δηλαδή γύρω στον χρόνο της επιφανείας του Σωτήρος μας. Διότι λέει ότι αόρατες δυνάμεις και κάποιοι νοητοί εχθροί και πολέμιοι, που σύμφωνα με τους κανόνες της αλληγορίας ονομάζονται «μύγες» και «μέλισσες», πρόκειται να επιδράμουν στη χώρα των Ιουδαίων, και ότι ο Κύριος, με το «ξυράφι» των πολεμίων, θα ξυρίσει το ιουδαϊκό έθνος σαν να ήταν ένα μεγάλο σώμα, αφαιρώντας «το κεφάλι, τις τρίχες των ποδιών και τα γένια», και, για να το πούμε συνοπτικά, θα ξυρίσει όλον τον στολισμό τους. Ενώ δε αυτά πρόκειται να συμβούν κατά την προφητευόμενη ημέρα εκείνου που θα γεννηθεί από την παρθένο, προφητεύει ότι ο άνθρωπος που θα διασωθεί από την καταστροφή ολόκληρου του έθνους, δηλαδή καθένας από αυτούς που θα πιστέψει στον Χριστό του Θεού, θα εκθρέψει «μία δαμάλα και δύο πρόβατα», και «επειδή θα παράγουν άφθονο γάλα», «θα τραφεί με βούτυρο και μέλι». Θα κατανοήσεις δε ότι και αυτά, σύμφωνα με τη μυστική θεωρία, έχουν εκπληρωθεί στα πρόσωπα των αποστόλων του Σωτήρος μας.

Αν, όμως, κάποιος σκανδαλίζεται από τέτοιου είδους αλληγορίες, είναι καιρός αυτός να μην αντιλαμβάνεται πνευματικά ούτε τις αναφερόμενες μύγες ή τις μέλισσες, ούτε το ξυράφι, ούτε τα γένια, ούτε τις τρίχες των ποδιών, και να ξεπέφτει σε παράλογες και ασύστατες μυθολογίες. Εάν όμως είναι ανάγκη αυτά να μην τα δεχόμαστε με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσα από την πνευματική θεωρία, είναι φανερό ότι και τα επόμενα πρέπει να τα αντιληφθούμε με παρόμοιο τρόπο. 〈μʹ.〉 «Εκείνη την ημέρα θα σβήσουν τα όρη και οι βουνοί και οι δρυμοί, και θα καταφαγωθούν από την ψυχή μέχρι τις σάρκες· και αυτός που φεύγει θα είναι σαν εκείνον που προσπαθεί να ξεφύγει από φλόγα που καίει· και όσοι απομείνουν από αυτούς θα είναι μετρημένοι, ώστε ένα μικρό παιδί θα μπορεί να τους καταγράψει. Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα να μην αυξηθεί πλέον το υπόλειμμα του Ισραήλ, και οι διασωθέντες του Ιακώβ δεν θα στηρίζονται πλέον σε εκείνους που τους αδίκησαν, αλλά θα στηρίζονται στον Θεό, τον Άγιο του Ισραήλ, με αλήθεια, και το υπόλειμμα του Ισραήλ θα επιστρέψει στον ισχυρό Θεό. Και εάν ο αριθμός των υιών του Ισραήλ γίνει σαν την άμμο της θάλασσας, μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Διότι ο Θεός θα εκπληρώσει την απόφασή Του και θα τη συντομεύσει με δικαιοσύνη, επειδή ο Θεός θα εκτελέσει συνοπτική απόφαση σε ολόκληρη την οικουμένη».

Κατά το γράμμα, λοιπόν, αυτά [σημαίνουν]. Κατά διάνοια, όμως, ο λόγος της προφητείας σημαίνει την ευστάθεια, τη γαλήνη και την ειρήνη κάθε ψυχής, η οποία έχει αποδεχθεί τον γεννηθέντα Θεό, τον ίδιο τον Εμμανουήλ. Διότι, εφόσον ο ένας Χριστός και ο λόγος που κηρύχθηκε από αυτόν βασιλεύει στην ψυχή των ανθρώπων, τρέπονται σε φυγή οι προηγούμενοι εχθροί, δηλαδή οι δύο τρόποι της ασέβειας, τόσο εκείνος που υποβάλλει στους ανθρώπους την ειδωλολατρία και την ετεροδοξία των ποικίλων δογμάτων, όσο και εκείνος που ενεργεί τη διαστροφή των ηθών. Αυτών λοιπόν έφεραν τα σύμβολα οι σωματικοί βασιλείς που αναφέρθηκαν παλαιότερα· εκ των οποίων, ο μεν βασιλιάς των Δαμασκηνών αποτελούσε εικόνα της πλάνης των εθνών γύρω από τα είδωλα, ενώ ο άλλος [αποτελούσε εικόνα] εκείνων που αποστάτησαν από την Ιερουσαλήμ, δηλαδή εκείνων που εξέπεσαν από τη λατρεία η οποία ήταν σύμφωνη με τον νόμο του Θεού. Το ότι, βέβαια, αρμόζει να τα εκλαμβάνουμε αυτά αλληγορικά, κατά διάνοια, θα μπορούσε να το μάθει κανείς και από όσα προστίθενται στη συνέχεια, μέσω των οποίων ο λόγος προαναγγέλλει ότι, κατά την ημέρα του Εμμανουήλ, θα επιτεθούν στο έθνος των Ιουδαίων κάποιες μύγες και μέλισσες, οι μεν από την Αίγυπτο, οι δε από τους Ασσυρίους, ... ότι θα ξυρίσει το κεφάλι, τα πόδια και τα γένια, ότι ένας άνθρωπος θα θρέψει «ένα δαμάλι βοδιών και δύο πρόβατα», και κάποια άλλα γεγονότα που θα συμβούν κατά τον ίδιο χρόνο, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν νοούνται κατά λέξη, αλλά κατανοούνται αποκλειστικά και μόνο κατά διάνοια.

Στη συνέχεια αυτών, ας κατανοήσουμε τι και πόσα λέγεται ότι θα συμβούν «εκείνη την ημέρα», δηλαδή, όπως είναι σαφές, κατά τον χρόνο της εμφανίσεως του Εμμανουήλ. «Θα σφυρίξει», λέει, «ο Κύριος στις μύγες, οι οποίες θα κυριεύσουν μέρος του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα που βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων· και θα έλθουν και θα αναπαυθούν μέσα στις φάραγγες της χώρας και στις τρύπες των βράχων και στα σπήλαια και σε κάθε ρωγμή και σε κάθε δέντρο. Εκείνη την ημέρα ο Κύριος θα ξυρίσει με το μεγάλο μισθωμένο ξυράφι από την άλλη πλευρά του ποταμού, του βασιλιά των Ασσυρίων, το κεφάλι, και θα αφαιρέσει τις τρίχες των ποδιών και τα γένια. Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, ένας άνθρωπος να τρέφει μία δαμάλα και δύο πρόβατα· και, επειδή αυτά θα παράγουν πάρα πολύ γάλα, θα τρώει βούτυρο, διότι βούτυρο και μέλι θα τρώει καθένας που θα έχει απομείνει πάνω στη γη. Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, κάθε τόπος όπου υπήρχαν χίλια κλήματα αξίας χιλίων σίκλων, να μετατραπεί σε χέρσα γη και αγκάθια· με βέλη και τόξα θα εισέλθουν εκεί, διότι όλη η γη θα είναι χέρσα και γεμάτη αγκάθια· και κάθε βουνό που καλλιεργείται, θα οργωθεί· δεν θα φτάσει εκεί φόβος, διότι από χέρσα γη και αγκάθια θα μετατραπεί σε βοσκότοπο προβάτων και σε μέρος όπου θα πατούν τα βόδια». Τόσα πολλά περιέχει η παρούσα προφητεία ότι θα συμβούν κατά την ημέρα του Εμμανουήλ· και ποια πνευματική θεώρηση αυτά ενέχουν, είναι ώρα πλέον να το εξετάσουμε, αναπτύσσοντας συνοπτικά το νόημά τους. «

«Θα σφυρίξει», λέγει, «ο Κύριος στις μύγες εκείνη την ημέρα, οι οποίες θα κυριεύσουν μέρος του ποταμού της Αιγύπτου, και στη μέλισσα που βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων». Τις μεν πρώτες, τις αποκαλούμενες μύγες και μάλιστα μύγες αιγυπτιακές, τις εννοεί ως ψυχές ειδωλολατρών ή, όπως νομίζω, ως ακάθαρτες και αηδιαστικές δυνάμεις που χαίρονται με τις θυσίες και τα αίματα των ειδώλων· τη δε μέλισσα ως ζώο που φέρει κεντρί, που γνωρίζει να κυβερνά και να κυβερνάται και να πολεμά, καθώς και να αμύνεται και να πληγώνει αυτούς που αντιστέκονται. Αυτές, λοιπόν, αφού συγκεντρωθούν μαζί, οι μεν από τη χώρα των ειδωλολατρών, οι δε από τη γη εκείνων που κατευθύνουν (διότι η λέξη «Ασσύριοι» ερμηνεύεται ως «αυτοί που κατευθύνουν»), με προσταγή και σαν με σφύριγμα του Κυρίου και Θεού των πάντων, θα κυριαρχήσουν σε όλη την Ιουδαία, εξαιτίας της απιστίας τους προς τον Χριστό, κατά την ημέρα του Εμμανουήλ, λέγει. Και υποδηλώνει με αυτά ότι αλλόφυλα και στρατιωτικά έθνη θα κατοικήσουν την Ιερουσαλήμ και την ιουδαϊκή γη, πράγμα που και ο Σωτήρας μας προφήτευσε με πιο ξεκάθαρα λόγια, λέγοντας: «και η Ιερουσαλήμ θα πατείται από τα έθνη». Αυτό ακριβώς και εκπληρώθηκε, όχι πολύ καιρό μετά τα λόγια του Σωτήρα μας, όταν οι Ρωμαίοι κατέλαβαν την πόλη, εγκατέστησαν εκεί αλλόφυλους άνδρες και τους εδραίωσαν σε αυτόν τον τόπο.

Σχετικά δε με όσα πρόκειται να συμβούν σε αυτούς που θα εναπομείνουν στη γη, προαναγγέλλει ότι κάτι άλλο θα συμβεί «εκείνη την ημέρα», εννοώντας προφανώς τον καιρό της παρουσίας του Εμμανουήλ. Και ποιο είναι αυτό; «Κάθε τόπος», λέγει, του λαού της περιτομής, όπου υπήρχαν χίλια κλήματα αξίας χιλίων σίκλων, θα μετατραπεί σε χέρσα γη και σε αγκάθια· διότι «με βέλη και τόξα θα εισέλθουν εκεί» (προφανώς οι εχθροί), «επειδή χέρσα γη και αγκάθια θα είναι ολόκληρη η χώρα». Και δες βέβαια πόσα προφητεύει ο λόγος ότι πρόκειται να συμβούν στο έθνος των Ιουδαίων κατά την ημέρα του Εμμανουήλ, εννοώ δηλαδή την εποχή της ανατολής του νοητού φωτός που έλαμψε σε όλους τους ανθρώπους μέσω του Σωτήρα μας: ότι ακάθαρτες και πολεμικές δυνάμεις, εκείνες που παλαιότερα ενεργούσαν ανάμεσα στα έθνη, τόσο στην Αίγυπτο όσο και στη χώρα των Ασσυρίων, αφού ο Κύριος σφυρίξει και κατά κάποιον τρόπο τις παροτρύνει και τις προστάξει, λέγει ότι θα επιδράμουν στη χώρα τους, επειδή αυτή έγινε άξια τέτοιων συμφορών.

Διότι, ενώ βαλλόταν, καταδιωκόταν και κατακοβόταν με χίλιους τρόπους, όχι μόνο δεν μειωνόταν, αλλά και γινόταν μεγαλύτερη, και εκείνους που επιχειρούσαν να τα πράξουν αυτά τους συνέτριβε μόνο με το να πάσχει η ίδια. Όπως ακριβώς κάνει το διαμάντι στο σίδερο, το οποίο μόνο με το να χτυπιέται διαλύει τη δύναμη εκείνου που το χτυπά. Ή όπως τα βουκέντρα προς αυτούς που τα λακτίζουν, τα οποία δεν γίνονται καθόλου πιο αμβλύα από αυτό, αλλά ματώνουν τα πόδια εκείνων που τα λακτίζουν. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο την ονόμασε όρος. Εάν όμως ο Ιουδαίος δεν αποδέχεται τη μεταφορά, ας δεχτεί την ανασκευή εκ των έσω. Διότι αυτός ο ίδιος ο προφήτης είπε ότι λύκοι και αμνοί θα μοιραστούν την ίδια βοσκή, και ότι ο Θεός θα σφυρίξει στις μύγες και στις μέλισσες, και ότι θα φέρει εναντίον των Ιουδαίων έναν ορμητικό ποταμό, επειδή αυτοί δεν ήθελαν να έχουν το νερό του Σιλωάμ. Τα λόγια αυτά, αν κάποιος τα ερμηνεύσει κατά γράμμα, εμπεριέχουν εν πολλοίς το ακατανόητο· αντίθετα, πρέπει, κάνοντας αποδεκτά τα όσα υποδηλώνονται από αυτά, να ερμηνεύουμε αναλόγως την αλληλουχία των νοημάτων. Τι είναι λοιπόν αυτά που υποδηλώνονται; Με τους λύκους και τους αμνούς υποδηλώνονται οι θηριώδεις και οι ήμεροι χαρακτήρες των ανθρώπων· με τις μύγες, η αναισχυντία των Αιγυπτίων· με τον ποταμό, η σφοδρότητα της στρατιωτικής εκστρατείας του βαρβάρου· και με τον Σιλωάμ, η πραότητα και η επιείκεια του τότε άρχοντα του ιουδαϊκού έθνους. Και κανένας, ούτε καν από τους πλέον ανόητους, δεν πρόκειται να μας φέρει αντίρρηση σε αυτά.

«Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, να σφυρίξει ο Κύριος στις μύγες, οι οποίες θα κυριεύσουν μέρος του ποταμού της Αιγύπτου». Βλέπεις ότι δεν έλεγα μάταια πως, θέλοντας να αυξήσει τον φόβο, επισείει την απειλή μιλώντας για «εκείνη την ημέρα»; Τα επόμενα βεβαίως δηλώνουν το ίδιο, μέσω των οποίων επαυξάνει τον φόβο με τα λόγια του, καθιστώντας τους φανερά τα στρατόπεδα, τα οποία τους ήταν εξαιρετικά φοβερά, και υποδεικνύοντας την ευκολία της επίθεσης, γεγονός που τους συντάρασσε υπερβολικά, και προβάλλοντας το πλήθος του στρατού, πράγμα που περισσότερο από όλα τους εμβάλει σε έκσταση τον νου· όλα αυτά λοιπόν τα υπονόησε μέσω των όσων ακολουθούν. Πρόσεξε όμως. «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα», λέει, «να σφυρίξει ο Κύριος στις μύγες». Αποκάλεσε εδώ «μύγες» τους Αιγυπτίους, εξαιτίας της αναίδειας και της αδιαντροπιάς τους, και επειδή, αν και αποκρούονταν συνεχώς, συνεχώς επιτίθονταν και δεν τους επέτρεπαν να αναπνεύσουν ούτε στο ελάχιστο, αλλά τους δημιουργούσαν πολλές φορές αναρίθμητα προβλήματα, καθίζοντας έτσι ακατάπαυστα πάνω στις συμφορές τους, όπως ακριβώς κάνουν οι μύγες στα τραύματα.

Αυτούς λοιπόν, λέει, θα φέρει ο Θεός. Αλλά δεν είπε «θα φέρει», αλλά «θα συρίξει», φανερώνοντας την ευκολία της ανόδου τους, το ακαταμάχητο της δύναμης του Θεού και το ότι αρκεί μόνο ένα νεύμα Του για να ακολουθήσουν τα πάντα. Και εύλογα ξεκινά την απειλή πρώτα από αυτούς, για τους οποίους είχαν ήδη λάβει πείρα μέσα από τα ίδια τους τα έργα. «Και τη μέλισσα, η οποία βρίσκεται στη χώρα των Ασσυρίων». Ο Σύρος και ο Εβραίος, όπως λένε, δεν αναφέρουν «μέλισσες», αλλά «σφήκες». Επειδή λοιπόν δεν είχαν μεγάλη πείρα από αυτούς, με την εικόνα της σφήκας τους ενέβαλε σε μεγάλη αγωνία, δηλώνοντας μέσω αυτού του ζώου τη σφοδρότητά τους, την ικανότητά τους να πλήττουν, την αμυντικότητά τους, την πικρία των τραυμάτων τους, την ταχύτητα της παρουσίας τους και το πόσο δύσκολο είναι να προφυλαχθεί κανείς από αυτούς.