Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:3

Και είπε ο Κύριος προς τον Ησαΐα: Έξελθε σε συνάντηση του Άχαζ, εσύ και ο εναπομείνας γιος σου Ιασούβ, στην κολυμβήθρα της άνω οδού του αγρού του γναφέως, και να του πεις: Πρόσεξε να παραμείνεις ήσυχος και μη φοβάσαι, ούτε να δειλιάσει η ψυχή σου εξαιτίας αυτών των δύο ξύλων, των δαυλών που καπνίζουν. Διότι, όταν εκδηλωθεί η οργή του θυμού μου, πάλι θα θεραπεύσω. Και όσο για τον γιο του Αράμ και τον γιο του Ρομελίου, επειδή συνέλαβαν πονηρή βουλή εναντίον σου, λέγοντας: «Θα ανεβούμε στην Ιουδαία και, αφού συνομιλήσουμε μαζί τους, θα τους στρέψουμε προς εμάς, και θα καταστήσουμε βασιλιά της τον γιο του Ταβεήλ». Αυτά λέγει ο Κύριος: Δεν πρόκειται να σταθεί η βουλή αυτή, ούτε θα πραγματοποιηθεί· αλλά η κεφαλή του Αράμ είναι η Δαμασκός, και η κεφαλή της Δαμασκού ο Ρασίν. Αλλά σε εξήντα πέντε ακόμη έτη, το βασίλειο του Εφραΐμ θα εκλείψει και θα πάψει να αποτελεί λαό· και η κεφαλή του Εφραΐμ είναι η Σομόρων, και η κεφαλή της Σομόρων ο γιος του Ρομελίου. Και εάν δεν πιστέψετε, ούτε και πρόκειται να κατανοήσετε.

Επειδή, λοιπόν, έπρεπε ο Προφήτης να ακούσει τα λόγια του Θεού, γι' αυτό πριν από όλα του ειπώθηκε το «Έξελθε εσύ και ο υιός σου». Κάτι παρόμοιο είναι και αυτό που ειπώθηκε στη Γένεση κατά την πρώτη θεία αποκάλυψη στον Αβραάμ: «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου». Διότι τελειότατη έξοδος είναι η ανάβαση από όλα τα σωματικά, τα οποία αποκαλούνται «γη»· και η φυγή από τα αισθητήρια, τα οποία ονομάστηκαν «συγγένεια»· και η αποστροφή από τον ένοχο βίο, στον οποίο είχε εξοικειωθεί προηγουμένως με τις αντίθετες πράξεις, πράγμα που αποκαλείται «οίκος του πατέρα». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφτεί για τον ίδιο τον Αβραάμ ότι: «Τον εξήγαγε ο Θεός έξω». Επειδή, δηλαδή, είδε την προθυμία του να εξέλθει, ο Ίδιος τον καθοδήγησε προς το τέλειο της ενέργειας. Διότι από μόνος του δεν ήταν σε θέση να το πράξει· γι' αυτό, και κατά το πρώτο πρόσταγμα, εάν εξέλθει έξω, λαμβάνει την επαγγελία της απόλαυσης. Όταν όμως τον εξήγαγε ο Θεός, τον δίδασκε να αναζητά τα άνω, όπου βρίσκεται ο Χριστός.

Και ο Μωυσής, όταν απομακρύνθηκε από τα ανθρώπινα, κρατώντας τον νου του απερίσπαστο για τη θεωρία των θείων λογίων, έστησε τη σκηνή του μακριά, έξω από το στρατόπεδο. Γι' αυτό και καθένας που αναζητούσε τον Κύριο, έβγαινε έξω προς τη σκηνή. Ώστε εκείνος που έχει προχωρήσει περισσότερο μακριά από τα ανθρώπινα, έξω θα στήσει τη σκηνή του, προκειμένου η ζωή του, αφού στερεωθεί και εδραιωθεί, να παραμείνει ασάλευτη. Γι' αυτό και τώρα, επειδή επρόκειτο να προφητεύσει και να πει όσα τον προστάζει ο Θεός, ο Κύριος του δίνει την εντολή να εξέλθει· και όχι μόνο αυτός, αλλά και ο Ιασούβ, ο γιος του που είχε εναπομείνει. Διαφαίνεται δε, από όσα λέγει το κείμενο, ότι από τους πολλούς του είχε απομείνει ένας γιος, για τον οποίο ήθελε ο θείος λόγος να μην υπολείπεται της πνευματικής καταστάσεως του πατέρα του, αλλά να εξέλθει μαζί με τον πατέρα του σε εκείνα στα οποία τον προσκαλούσε ο Θεός. Επειδή δε το όνομα Ιασούβ ερμηνεύεται «εκείνος που επιστρέφει», η Γραφή υποδεικνύει σε όλους εμάς, οι οποίοι επιθυμούμε μέσω της μετάνοιας να εξέλθουμε από τα πάθη της σάρκας, ότι είναι δυνατόν, αν βρεθούμε μαζί με τον Προφήτη, να κατορθώσουμε την έξοδο.

Εξέστη η ψυχή του και η ψυχή του λαού του, όπως ακριβώς όταν στο δάσος ένα δέντρο σαλεύεται από τον άνεμο. Τη λέξη «εξέστη» την τοποθετεί με την κοινή της έννοια, αντί του «κατεπλάγη», και πως έχασε κάπως ακόμη και τα λογικά του. Διότι τα πλέον φοβερά από τα τρομακτικά γεγονότα είναι αρκετά ικανά στο να μπορούν να συνταράξουν τον νου και να συγκλονίσουν την ψυχή, και να την κάνουν να φαίνεται πως υφίσταται κάτι τέτοιο, όπως αυτό που θα πάθαινε το δέντρο στα δάση, ριπτόμενο εδώ κι εκεί από τις προσβολές άγριων ανέμων. Αιτία δε της δειλίας του, δηλαδή της ταραχής του, υπήρξε το γεγονός που του συνέβη. Διότι ήδη ανέφερα ότι κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ο Φακεέ είχε πολεμήσει εναντίον του Ιούδα και σκότωσε από τον λαό σε μία ημέρα εκατόν είκοσι χιλιάδες. Όταν λοιπόν μόνος του ο Φακεέ έγινε τόσο ισχυρός, ώστε να κατισχύσει εύκολα των Ιεροσολύμων, πώς δεν έπρεπε να επιδείξουν τον έσχατο φόβο, και ο ίδιος ο Άχαζ και ο λαός που βρισκόταν υπό την εξουσία του, εφόσον ο Σύρος είχε συμφωνήσει και εξοπλιζόταν μαζί με τον Εφραίμ εναντίον των Ιεροσολύμων; <Και είπε ο Κύριος προς τον Ησαΐα: Έξελθε σε συνάντηση του Άχαζ, εσύ και ο Ιασούν ο γιος σου που έχει απομείνει, προς τη δεξαμενή της άνω οδού του αγρού του γναφέα. Και θα του πεις: Πρόσεξε να μείνεις ήσυχος και μη φοβάσαι, ούτε να αποθαρρύνεται η ψυχή σου από αυτά τα δύο ξύλα, τους δαυλούς που καπνίζουν.>

<Διότι όταν επέλθει η οργή του θυμού μου, πάλι θα θεραπεύσω.> Πράγματι, οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας· οικονομεί δε τα πάντα με σαφήνεια, εξομαλύνοντας για τον καθένα την οδό της σωτηρίας. Και αυτό μπορούμε να το διαπιστώσουμε από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι ο Άχαζ υπήρξε άνδρας ειδωλολάτρης, βδελυρός και βέβηλος. Επειδή όμως βρισκόταν ήδη σε αναπόφευκτα δεινά, και ο φιλοικτίρμων Θεός τον είδε σχεδόν να παραπαίει από τις συμφορές, του παρέχει αμέσως τη δυνατότητα να μετάσχει στη δική Του σωτηρία, και του υπόσχεται βοήθεια, προκειμένου να τον αποτρέψει από την ειδωλολατρική μανία, να τον προετοιμάσει να απέχει από τα προηγούμενα σφάλματα, και να δεχθεί το φως της αληθινής θεογνωσίας. Προστάζει λοιπόν τον προφήτη να τον συναντήσει έχοντας μαζί του τον Ιασούμ, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται «υπόλειμμα» και «ο υπολειφθείς»· σχεδόν σαν να δήλωνε αυτός ο τύπος συμβολικά στον Άχαζ ότι θα σωθεί το υπόλειμμα του Ιούδα, το οποίο θα έχει παραμείνει με τον Θεό.

Διότι ο προφήτης λαμβάνεται ως τύπος του Θεού, και πολύ ορθά δίνει την υπόσχεση της βοήθειας στη δεξαμενή της άνω οδού του αγρού του γναφέα. Τύπος πάλι είναι η δεξαμενή της σωτήριας πηγής του αγίου βαπτίσματος, η οποία μας οδηγεί στην άνω οδό, και του νοητού γναφέα, δηλαδή Εκείνου που καθαρίζει κάθε ρύπο μας και μας απαλλάσσει από τους μολυσμούς. Ασφαλής λοιπόν είναι η υπόσχεση, και δόθηκε στον προφήτη ένα σοφό αίνιγμα ως τύπος της μερικής σωτηρίας για την καθολική μέσω του Χριστού. Λέει δε: «Πρόσεχε να είσαι ήσυχος, και μη φοβάσαι, ούτε να δειλιάζει η ψυχή σου από τα δύο αυτά ξύλα, τους δαυλούς που καπνίζουν.» Και το να διατάζει να ηρεμεί και να μένει χωρίς φροντίδες, και βέβαια να απαλλάσσεται από τους μεγάλους φόβους, ήταν χαρακτηριστικό εκείνου που καλούσε πολύ συνετά σε υπακοή, και που ανάγει τρόπον τινά στις αρχές της υποχρέωσης να τιμά τους λόγους περί Θεού και να αποδέχεται πρόθυμα την αλήθεια όσων λέει. Δαυλούς δε και ξύλα που καπνίζουν ονομάζει αυτούς που συμφώνησαν εναντίον του, επειδή πολύ σύντομα πρόκειται να πάψουν να υπάρχουν και αυτοί και η βασιλεία τους.

Και πράγματι, προστάζει τον προφήτη να συναντήσει τον 〈Άχαζ〉 σε κάποιον τόπο που του φάνηκε κατάλληλος, διατάσσοντάς τον παράλληλα να παραλάβει μαζί του 〈τον γιο που του είχε απομείνει〉, ώστε και οι δύο, τόσο ο ίδιος ο προφήτης όσο και ο γιος του από όλο τον λαό, στον οποίο φαινόταν ότι είχε απομείνει η ψυχή του, να προσέλθουν στον βασιλιά και να πουν όσα τους προστάχθηκαν. ⌜Διότι έπρεπε και ο γιος του προφήτη, εφόσον δεν είχε διαφθαρεί μαζί με το πλήθος αλλά είχε παραμείνει πιστός στην πατρική διδασκαλία, να μαθητεύει έκτοτε κοντά στον πατέρα του, με το να είναι παρών όταν εκείνος τον πλησίαζε με θάρρος και έπραττε τα προσταχθέντα,⌝ και να πει στον 〈Άχαζ〉, όταν τον συναντήσει, αυτά που προστάζει ο Θεός: 〈Πρόσεξε να ησυχάσεις〉, και κατά τον Ακύλα: 〈πρόσεξε και ησύχασε〉, και κατά τον Θεοδοτίωνα: 〈πρόσεχε και ησύχασε〉. ⌜Έχοντας θάρρος, λέει, στον λόγο του Θεού, να είσαι άτρομος 〈και να μη φοβάσαι〉,⌝ 〈ούτε να ατονήσει η ψυχή σου εξαιτίας των δύο ξύλων〉, ⌜τα οποία δεν έχουν καθόλου φως, αλλά μοιάζουν μόνο με 〈δαυλό〉 σβησμένο που 〈βγάζει καπνό〉· διότι κάπως έτσι είναι 〈οι δύο βασιλείς〉, από τους οποίους διακατέχεσαι από φόβο και αγωνία. Διότι, έστω και αν σε πολύ μεγάλο βαθμό η παιδαγωγική μου δύναμη, την οποία τα λόγια της Γραφής συνηθίζουν να αποκαλούν οργή, σας μετήλθε προηγουμένως για να ελέγξει τους νομιζόμενους θεούς σας, στους οποίους εσείς μεν θαρρούσατε, αλλά εκείνοι αποδείχθηκαν ένα τίποτα, όταν οι εχθροί σας πήραν υπό τον έλεγχό τους.

Και συνέβη ... ανέβηκε ο Ρασίν, ο βασιλιάς του Αράμ, και ο Φακεέ, ο γιος του Ρομελίου, ο βασιλιάς του Ισραήλ, εναντίον της Ιερουσαλήμ ... ... και ταράχθηκε η ψυχή του ... και είπε ο Κύριος προς τον Ησαΐα: Έξελθε σε συνάντηση του Άχαζ, εσύ και ο Ιασούβ ο γιος σου που έχει απομείνει ... και θα του πεις: Πρόσεξε να παραμείνεις ήσυχος και μη φοβάσαι, ούτε να δειλιάσει η ψυχή σου από τα δύο αυτά ξύλα, τους δαυλούς που καπνίζουν ... και από τον γιο του Αράμ και τον γιο του Ρομελίου, επειδή κατέστρωσαν πονηρό σχέδιο εναντίον σου, λέγοντας: Θα ανεβούμε στην Ιουδαία, και αφού συνεννοηθούμε μαζί τους, θα τους στρέψουμε προς το μέρος μας και θα τους ορίσουμε ως βασιλιά τον γιο του Ταβεήλ· αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ:

Τι ήταν, λοιπόν, αυτά που είπαμε χθες; Διότι και εμείς χθες απολαύσαμε την τράπεζα, και όσοι απουσίαζαν δεν ζημιώθηκαν. «Και κατά το έτος που πέθανε ο βασιλιάς Οζίας, είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο». Ποιος τα λέει αυτά; Ο Ησαΐας, ο θεατής των Σεραφείμ, εκείνος που συνήψε γάμο και δεν έσβησε τη χάρη. Και δώσατε προσοχή στον προφήτη, αλλά ακούστε τον προφήτη και σήμερα: «Έξελθε, εσύ και ο Ιασούφ ο υιός σου». Είναι αναγκαίο να μην τα προσπεράσουμε και αυτά. «Έξελθε, εσύ και ο υιός σου». Είχε υιό ο προφήτης;

Προλέγει την απαλλαγή και τότε την πραγματοποιεί, ώστε να μην αποδώσουν πάλι την ελευθερία της πόλης σε κάποιον άλλον, και στέλνει τον προφήτη να προαναγγείλει τα μελλούμενα. Διότι αναφέρει: Ο Κύριος είπε προς τον Ησαΐα: «Έξελθε προς συνάντηση του Άχαζ, εσύ και ο εναπομείνας Ιασούβ, ο υιός σου, κοντά στην κολυμβήθρα της ανόδου του αγρού του γναφέως. Και θα του πεις: Φρόντισε να ησυχάσεις και μη φοβάσαι, και ας μην αποδειλιάσει η ψυχή σου· ούτε να φοβηθείς από αυτά τα δύο ξύλα, τους δαυλούς που καπνίζουν. Διότι, όταν ξεσπάσει η οργή του θυμού μου, εγώ πάλι θα θεραπεύσω». Τι σημαίνει, «Έξελθε προς συνάντηση»; Από τον φόβο και την αγωνία του δεν ησύχαζε ο βασιλιάς, ούτε ανεχόταν να μένει στην κατοικία του, αλλά, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι πολιορκούμενοι, εξήρχετο συνεχώς, επιθεωρώντας τα τείχη, πηγαίνοντας στις πύλες, ερευνώντας και εξετάζοντας ενδελεχώς ποια ήταν η κατάσταση των εχθρών. Γι' αυτό λέγει: «Έξελθε προς συνάντηση». Και τι σημαίνει το: «Εσύ και ο εναπομείνας Ιασούβ, ο υιός σου»; «Ιασούβ» στην εβραϊκή γλώσσα ονομάζεται η αναστροφή και η διαγωγή. Γι' αυτό και ο Ιεσσαί, όταν έστελνε τον Δαβίδ, του έλεγε: «Και θα λάβεις το Ιασούβ αυτών»· δηλαδή, θα μου αναφέρεις την αναστροφή τους και με ποιον τρόπο διάγουν.

Και εδώ λοιπόν, νομίζω, ο προφήτης λαμβάνει την εντολή να πάρει μαζί του πλήθος, ώστε, όταν πραγματοποιηθούν τα γεγονότα, να μην έχει τη δυνατότητα ο βασιλιάς να φανεί αγνώμων, προφασιζόμενος ότι δεν άκουσε τίποτα από αυτά από τον προφήτη. Αυτό λοιπόν που λέει είναι το εξής: βγες για να τον συναντήσεις, εσύ και όσοι συναναστρέφονται μαζί σου, όσοι απέμειναν από τον λαό. Και μην απορήσεις αν αποκαλεί τον λαό γιο του· διότι και παρακάτω λέει: «Ιδού, εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Επειδή οι άγιοι κατείχαν θέση πατέρων, επισκιάζοντας με την αγάπη και τη φροντίδα τους για εκείνον τον λαό όλους τους κατά φύση πατέρες. Και κάνει λόγο για «όσους απέμειναν», επειδή πολλοί είχαν αιχμαλωτιστεί από τους εχθρούς. «Στον δρόμο του αγρού του γναφέα». Και αυτό μου φαίνεται άξιο μεγάλης απορίας, πώς δηλαδή εκείνοι που ήταν εγκλωβισμένοι και πολιορκημένοι και δεν τολμούσαν ούτε να προβάλουν το κεφάλι τους, εμφανίζονταν έξω από τις πύλες. Διότι αυτός ο δρόμος φαίνεται πως σήμερα βρίσκεται έξω από τα τείχη. Ποια είναι, λοιπόν, η λύση αυτής της απορίας; Ότι κατά το παρελθόν υπήρχε και άλλο τείχος που περιέβαλλε την πόλη· διότι η πόλη είχε διπλά τείχη· και αυτό είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς από άλλον προφήτη, για όσους επιθυμούν να δώσουν προσοχή. Βγαίνοντας λοιπόν, ανορθώνει το πεσμένο τους φρόνημα και τους προτρέπει να έχουν θάρρος για όσα πρόκειται να συμβούν. «Ησύχασε», λέει, «και μη φοβάσαι»· και αποκαλεί τους βασιλείς δαυλούς ξύλων, φανερώνοντας ταυτόχρονα και τη σφοδρότητά τους, αλλά και το πόσο εύκολα μπορούν να καταπολεμηθούν.