Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:11

Υπόσχεται, λοιπόν, να τους συντρίψει και να καταβάλει όλους όσοι εγείρονται κατά του όρους Σιών, και να διαλύσει την ασεβή τους συμφωνία εναντίον της αλήθειας. Οι εχθροί δε είναι οι Σύροι και οι Έλληνες· οι μεν κατέχουν τα μέρη προς ανατολάς του ηλίου, οι δε προς δυσμάς. Γι' αυτόν τον λόγο θα διασκορπιστούν, επειδή κατέτρωγαν με όλο τους το στόμα τον Ισραήλ.

Όσοι λοιπόν, λέει, τα λένε αυτά με αλαζονεία και υψηλοφροσύνη στην καρδιά, θα γνωρίσουν, δηλαδή θα μάθουν πάλι, πού τελικά θα οδηγήσει η σκέψη τους, και ότι το σχέδιό τους θα καταλήξει και πάλι σε όλεθρο. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, μετά την καταστροφή του Σενναχηρείμ, στα χρόνια του Ιερεμία, ο Ναβουχοδονόσορ πολέμησε την Ιουδαία και την κυρίευσε ολόκληρη κατά κράτος και λεηλάτησε τη Σαμάρεια, καθώς και την ίδια την Ιερουσαλήμ. Επομένως λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Επικατάρατος εκείνος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο. Και στηρίζει τη σάρκα του βραχίονά του». Διότι κανείς δεν πρόκειται να διασώσει αυτόν που έχει περιπέσει στη θεία οργή. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» σύμφωνα με το γεγραμμένο; <Και θα συντρίψει ο Θεός εκείνους που επαναστατούν εναντίον του όρους Σιών και θα σκορπίσει τους εχθρούς: τη Συρία από την ανατολή του ηλίου, και τους Έλληνες από τη δύση του ηλίου, αυτούς που καταβροχθίζουν τον Ισραήλ με όλο τους το στόμα.> Όταν ο Θεός πλήττει εξαιτίας πολλών αμαρτιών, επιφέρει τη θεραπεία σε αυτούς που έχουν υποφέρει, ώστε να καθίσταται φανερό ότι με κάθε τρόπο τους καλεί σε μετάνοια, δηλαδή τόσο μέσω του πόνου όσο και μέσω της παρηγοριάς. Κάτι τέτοιο επαγγέλλεται και τώρα σε αυτούς που υπέστησαν τη λεηλασία. Το προκείμενο χωρίο επιδέχεται ιστορική ερμηνεία, την οποία είναι αναγκαίο, όπως είπα, να εκθέσω με συντομία.

Για να μην επιστρέψει λοιπόν στην πατρίδα του εντελώς άπρακτος, χωρίς να έχει κανένα ενθύμιο της νίκης, εξεστράτευσε κατά της Ιουδαίας, κυρίευσε τα Ιεροσόλυμα, και αφού τα υπέταξε και άρπαξε όλα τα άγια σκεύη, εγκατέστησε κάποιον στρατηγό Λυσία στην Ιουδαία, διατάζοντάς τον να διατηρεί την εξουσία. Όταν δε ο προαναφερθείς Αντίοχος επέστρεψε στο δικό του βασίλειο, οι Ιουδαίοι πολέμησαν εναντίον του στρατηγού Λυσία και τον νίκησαν. Μαθαίνοντας αυτά ο Αντίοχος, πεθαίνει από τη λύπη του. Υπόσχεται, λοιπόν, τη βοήθειά Του ο Θεός των όλων σε αυτούς που λεηλατήθηκαν από τον Ναβουχοδονόσορα και μόλις διέφυγαν την αιχμαλωσία, λέγοντας: «Και θα συντρίψει ο Θεός επάνω τους αυτούς που επαναστατούν εναντίον του όρους Σιών». Ακούς πώς Εκείνος που επάταξε, Αυτός και θεραπεύει τις πληγές; Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που επαναστατούν;

Διότι, εάν η λαμπρότητα του λόγου φαίνεται να συμπορεύεται με τα αγαθά έργα, θα είναι και αποδεκτή και ευάρεστη στον Θεό. Εάν όμως είναι κενή και απομονωμένη, τι άλλο θα μπορούσε να είναι πλέον, παρά, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος, «χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει;» <Παρ' όλα αυτά, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι παραμένει υψωμένο. Και ο λαός δεν επέστρεψε μέχρι που χτυπήθηκε, και τον Κύριο δεν τον αναζήτησαν.> Διότι ο Θεός των όλων έσωσε τον Ισραήλ, παρόλο που αμάρτανε, και του χάρισε τη βοήθειά Του, ώστε να γίνουν ισχυρότεροι και από εκείνους από τη γειτονική Συρία, και από εκείνους από τη δύση, οι οποίοι τον κατέτρωγαν με ολάνοιχτο στόμα. Πλην όμως, ο θυμός του Κυρίου εναντίον τους, λέει, δεν αποστράφηκε, δηλαδή δεν σταμάτησε, αλλά μάλλον το χέρι Εκείνου που χτυπά παρέμεινε υψωμένο, όντας προφανώς έτοιμο να τους καταφέρει και άλλες πληγές. Για ποια αιτία; Διότι, λέει, ο λαός δεν επέστρεψε, ούτε απείχε από τα δικά του αμαρτήματα.

Δείτε ότι όλοι έχουν τυφλωθεί και δεν γνώρισαν τη σύνεση. Όλοι είναι σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, ονειρεύονται στο κρεβάτι, αγαπούν τον ύπνο, και σαν σκύλοι με αναίσχυντη ψυχή, που δεν γνωρίζουν χορτασμό, και είναι πονηροί χωρίς να γνωρίζουν σύνεση, όλοι ακολούθησαν τους δικούς τους δρόμους, ο καθένας με τον ίδιο τρόπο. Με δύο τρόπους μπορείς να προσεγγίσεις τα γεγραμμένα: διότι είτε αποκαλεί θηρία ατίθασα και ανήμερα αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, επειδή ακριβώς ανατράφηκαν υπό την εξουσία ενός τέτοιου τυράννου, εννοώ του διαβόλου, και έχουν τρόπον τινά εξαγριωθεί και δεν ζουν ανθρώπινα· είτε φαίνεται να ονομάζει θηρία αυτούς που λεηλάτησαν τον Ισραήλ και τον κατέφαγαν με ολάνοιχτο στόμα εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Χριστό. Και αν μεν αναφέρεται στα έθνη ως θηρία, λέμε ότι προς αυτά έχει απευθυνθεί από τον Θεό το: Ελάτε, φάγετε.

Επειδή, λοιπόν, τόλμησαν να επιδείξουν τέτοια αυθάδεια, ο λόγος τους απειλεί στη συνέχεια λέγοντας: 〈και θα συντρίψει ο Θεός εκείνους που επαναστατούν στο όρος Σιών εναντίον του και θα διασκορπίσει τους εχθρούς του〉· διότι, εφόσον αποθρασύνονταν τόσο πολύ 〈εναντίον του όρους Σιών〉 και εναντίον του Θεού που τιμάται σε αυτό, τους απειλεί ότι θα τους ταπεινώσει και θα τους 〈καταρρίψει〉 σαν από το μεγάλο ύψος της υπερηφάνειάς τους. Διότι, 〈εκείνοι που επαναστατούσαν στο όρος Σιών εναντίον του〉 Θεού στην ουσία ασεβούσαν, και γι' αυτό λέει ότι θα τους ταπεινώσει και θα τους 〈συντρίψει〉, και όχι μόνο αυτούς, αλλά και ότι 〈θα διασκορπίσει όλους τους εχθρούς του〉, υπονοώντας εκείνους στη Δαμασκό που συμμαχούσαν με τον Ισραήλ, σύμφωνα με όσα έχουν ερμηνευθεί προηγουμένως.

Και υπόσχεται ότι θα διασκορπίσει όλους από τα υπόλοιπα έθνη που επαναστατούν εναντίον του όρους Σιών και του Θεού που τιμάται εκεί, από τους οποίους άλλοι μεν ήταν κάποιοι ανατολικοί, άλλοι δε από τη δύση του ηλίου, και ανάμεσά τους οι Έλληνες· διότι όλοι αυτοί καταβροχθίζοντας τον προαναφερθέντα Ισραήλ «με όλο τους το στόμα» και καταρρίπτοντάς τον στην πλάνη της ειδωλολατρίας τους, υπόσχονταν να βοηθήσουν και να συμμαχήσουν με αυτούς που επαναστατούσαν εναντίον του όρους Σιών. Και δεν θα έσφαλλες αν έλεγες ότι καταβροχθίζονται «με όλο το στόμα» των Ελλήνων και των αλλοφύλων όσοι, μέσω της «σοφίας του αιώνος τούτου» και της ελληνικής απάτης, οδηγούνται στην αποστασία, όπως ήταν ο Ισραήλ που κατηγορείται στο προκείμενο κείμενο, γι' αυτό και ο «θυμός» του Θεού εγειρόταν εναντίον τους και η «υψηλή χείρα» ετοιμαζόταν για την οργή εναντίον τους. Αυτοί όμως ούτε και έτσι «επέστρεφαν» ούτε «αναζητούσαν τον Κύριο των δυνάμεων», «αλλά σύμφωνα με τη σκληρότητά τους και την αμετανόητη καρδιά τους θησαύριζαν για τον εαυτό τους οργή κατά την ημέρα της οργής», όχι επειδή ο Θεός οργιζόταν εμπαθώς, αλλά εξαιτίας της εναντίον τους εκ... τιμωρίας...

Εάν πάλι επιφέρει κατακλυσμό, μήπως του είναι αδύνατο να υψώσει τα ύδατα μέχρι και τον ουρανό; Ίσως έγιναν ομοϊδεάτες σας έπειτα από εσάς: «Και εκείνοι που κατοικούν στη Σαμάρεια, οι οποίοι λέγουν με αλαζονεία και υπερηφάνεια στην καρδιά: οι πλίνθοι έπεσαν, αλλά ελάτε να λαξεύσουμε λίθους, και να κόψουμε συκομουριές και κέδρους, και να χτίσουμε για τους εαυτούς μας πύργους, και ο Θεός θα επιφέρει αυτούς που επαναστατούν εναντίον της Σιών και εναντίον μας». Αυτό που λένε είναι το εξής, ότι: «Οι πύργοι μας που ήταν χτισμένοι με πλίνθους, δεν άντεξαν την επίθεση των εχθρών, αλλά γκρεμίστηκαν ολοσχερώς».