Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:13

Ως στόμα εννοεί εδώ τη σοφιστική δύναμη του λόγου, την οποία είχαν καταχραστεί στο έπακρο για να επιβουλευτούν όσους είχαν πιστέψει στον Θεό με απλότητα. «Παρ' όλα αυτά δεν υποχώρησε ο θυμός, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο. Και ο λαός δεν επέστρεψε, έως ότου δέχθηκε πλήγμα· και δεν αναζήτησαν τον Κύριο των δυνάμεων». Παρ' όλα αυτά, επειδή οι εχθροί του Θεού δεν κατανύχθηκαν ακόμη αν και μαστιγώνονταν, ο θυμός δεν έχει ακόμη υποχωρήσει, αλλά το χέρι, δηλαδή η τιμωρητική δύναμη, παραμένει υψωμένο πάνω σε όσους δεν μετανοούν για την κακία και την πονηριά που διέπραξαν. —Επειδή, λοιπόν, ο λαός αυτός δεν θεραπεύεται μέσω του λόγου, αλλά μέσω του πλήγματος, έχει γραφτεί: Και όλος ο λαός δεν επέστρεψε, έως ότου δέχθηκε πλήγμα.

Διότι, εάν η λαμπρότητα του λόγου φαίνεται να συμπορεύεται με τα αγαθά έργα, θα είναι και αποδεκτή και ευάρεστη στον Θεό. Εάν όμως είναι κενή και απομονωμένη, τι άλλο θα μπορούσε να είναι πλέον, παρά, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος, «χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει;» <Παρ' όλα αυτά, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι παραμένει υψωμένο. Και ο λαός δεν επέστρεψε μέχρι που χτυπήθηκε, και τον Κύριο δεν τον αναζήτησαν.> Διότι ο Θεός των όλων έσωσε τον Ισραήλ, παρόλο που αμάρτανε, και του χάρισε τη βοήθειά Του, ώστε να γίνουν ισχυρότεροι και από εκείνους από τη γειτονική Συρία, και από εκείνους από τη δύση, οι οποίοι τον κατέτρωγαν με ολάνοιχτο στόμα. Πλην όμως, ο θυμός του Κυρίου εναντίον τους, λέει, δεν αποστράφηκε, δηλαδή δεν σταμάτησε, αλλά μάλλον το χέρι Εκείνου που χτυπά παρέμεινε υψωμένο, όντας προφανώς έτοιμο να τους καταφέρει και άλλες πληγές. Για ποια αιτία; Διότι, λέει, ο λαός δεν επέστρεψε, ούτε απείχε από τα δικά του αμαρτήματα.

Διότι θα αφαιρεθεί, λέει, από τον Ισραήλ σε μία ημέρα, δηλαδή σε έναν καιρό, προφανώς βέβαια αυτόν του πολέμου από τους Ρωμαίους, το κεφάλι και η ουρά. Και το τι σημαίνει το αίνιγμα το ερμηνεύει λέγοντας, μεγάλο και μικρό, δηλαδή τον επιφανή και τον άσημο. Και ποιοι μπορεί να είναι αυτοί, το προσδιόρισε πάλι προσθέτοντας: Τον πρεσβύτερο και όσους θαυμάζουν τα πρόσωπα. Υποδηλώνει δε με αυτά, όπως νομίζω, τη φυλή που έλαβε τον κλήρο της ιερωσύνης, δηλαδή αυτούς που κατάγονται από το αίμα του Λευί, τους οποίους οι υποταγμένοι λαοί ονόμαζαν και πρεσβυτέρους. Και βέβαια οι θεσπέσιοι μαθητές απευθύνθηκαν σε αυτούς, λέγοντας τα εξής: «Άρχοντες του λαού και πρεσβύτεροι, εάν εμείς σήμερα ανακρινόμαστε για την ευεργεσία σε έναν άρρωστο άνθρωπο, για το πώς αυτός θεραπεύτηκε, ας είναι γνωστό σε εσάς και σε όλο τον λαό ότι τούτο έγινε στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου.» Διότι αυτοί οι πρεσβύτεροι, έχοντας την εξουσία να κρίνουν, δεν εξέδιδαν ορθές αποφάσεις για καθέναν από αυτούς που κρίνονταν ενώπιόν τους, δωροδοκούμενοι άπληστα και θαυμάζοντας τα πρόσωπα των πλουσίων, καίτοι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή διακήρυττε ηχηρά: «Κρίση δίκαιη να κρίνετε», και έθετε παντού το «Δεν θα προσωποληπτήσεις κατά την κρίση». Αυτή λοιπόν, λέει, είναι η αρχή· λογιζόταν δε και ως κεφαλή. Διότι κεφαλή των λαών είναι ο ιερέας, όταν ο λαός νοείται ως ένα σώμα. Λέει δε ότι μαζί με τον πρεσβύτερο θα αφαιρεθεί και ο προφήτης και εκείνος που διδάσκει παράνομα.

Και υπόσχεται ότι θα διασκορπίσει όλους από τα υπόλοιπα έθνη που επαναστατούν εναντίον του όρους Σιών και του Θεού που τιμάται εκεί, από τους οποίους άλλοι μεν ήταν κάποιοι ανατολικοί, άλλοι δε από τη δύση του ηλίου, και ανάμεσά τους οι Έλληνες· διότι όλοι αυτοί καταβροχθίζοντας τον προαναφερθέντα Ισραήλ «με όλο τους το στόμα» και καταρρίπτοντάς τον στην πλάνη της ειδωλολατρίας τους, υπόσχονταν να βοηθήσουν και να συμμαχήσουν με αυτούς που επαναστατούσαν εναντίον του όρους Σιών. Και δεν θα έσφαλλες αν έλεγες ότι καταβροχθίζονται «με όλο το στόμα» των Ελλήνων και των αλλοφύλων όσοι, μέσω της «σοφίας του αιώνος τούτου» και της ελληνικής απάτης, οδηγούνται στην αποστασία, όπως ήταν ο Ισραήλ που κατηγορείται στο προκείμενο κείμενο, γι' αυτό και ο «θυμός» του Θεού εγειρόταν εναντίον τους και η «υψηλή χείρα» ετοιμαζόταν για την οργή εναντίον τους. Αυτοί όμως ούτε και έτσι «επέστρεφαν» ούτε «αναζητούσαν τον Κύριο των δυνάμεων», «αλλά σύμφωνα με τη σκληρότητά τους και την αμετανόητη καρδιά τους θησαύριζαν για τον εαυτό τους οργή κατά την ημέρα της οργής», όχι επειδή ο Θεός οργιζόταν εμπαθώς, αλλά εξαιτίας της εναντίον τους εκ... τιμωρίας...

Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και η επιτίμηση έχει χαρακτήρα πατρικό· κάθε ψυχή δε που παραμένει ανουθέτητη, είναι αθεράπευτη. Επομένως, δεν είναι βαρύ το να δεχθεί κανείς πλήγμα, αλλά βαρύτερο είναι το να μη συνετιστεί από το πλήγμα. Αναφέρει κάποιος από τους προφήτες, μιλώντας για τον Ισραήλ, που είχε σκληρή και απερίτμητη καρδιά: «Κύριε, τους μαστίγωσες και δεν πόνεσαν· τους παιδαγώγησες και δεν θέλησαν να δεχθούν την παιδαγωγία»· και πάλι: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, έως ότου επλήγη»· και: «Γιατί αποστράφηκε ο λαός μου με πονηρή αποστροφή, από την οποία θα συντριβεί ολοκληρωτικά και θα καταστραφεί;»

Διότι εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται, σύμφωνα με τον παροιμιακό λόγο. Επομένως, σφάλλουμε, και δικαίως μας συνετίζει, ώστε να επιστρέψουμε από την πονηρή οδό. Διότι είναι γραμμένο: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, μέχρι που χτυπήθηκε». Και μέσω της αγαθότητάς Του διδασκόμαστε και την παιδεία και τη γνώση, και το να πιστεύουμε ότι στις εντολές Του πρόκειται να μας δοθεί η σωτηρία.

Και επειδή ο Θεός χαίρεται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, σύμφωνα με τον κυριακό λόγο, οι δίκαιοι, ως μιμητές Του, ευφραίνονται για τον συνετό άνθρωπο που ελπίζει στους λόγους του Θεού: «Εγνώρισα, Κύριε, ότι οι κρίσεις σου είναι δικαιοσύνη, και με αλήθεια με ταπείνωσες». Αυτά τα λέγει με διάφορους τρόπους, δείχνοντας τη δική του ευγνωμοσύνη. Γνωρίζω, λέγει, με ακρίβεια, ότι ορθά και δίκαια με καταδίκασες και με περιέβαλες με κάθε λογής συμφορές. Διότι, όταν εμείς αμαρτάνουμε, άλλοτε ο Θεός οργίζεται και άλλοτε μακροθυμεί, περιμένοντας τη μετάνοιά μας. Για να μην επιμένουμε λοιπόν στην αμαρτία, προς παιδαγωγία και διόρθωσή μας επιφέρει οργή, και κρίνει δίκαια. Διότι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: «Με μικρό θυμό σε χτύπησα, με αιώνιο έλεος θα σε δοξάσω»· και, «Ο Κύριος προκαλεί πόνο και πάλι αποκαθιστά»· και, «Ο λαός δεν επέστρεψε, μέχρι που χτυπήθηκε». Διότι με αλήθεια επιφέρει συμφορές και θλίψεις. Διότι αυτό ακριβώς δηλώνει η ταπείνωση. «Ας έλθει το έλεός σου, για να με παρηγορήσει». Διότι πλέον είναι καιρός φιλανθρωπίας και παρηγορίας. Έλεος λοιπόν του Θεού είναι η εν σαρκί παρουσία του Χριστού, του Θεού μας.

Διότι ήταν ο φοβερότερος και πιο πικρός από τους λιμούς, που δεν υπολειπόταν ούτε από αυτόν που άρχισε τώρα από εδώ, ούτε από αυτούς που μνημονεύονται ή ιστορούνται από τα παλιά χρόνια, και σχεδόν εξισωνόταν με εκείνον που συνέβη κάποτε στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ· διότι και εκεί, όπως έχει καταγραφεί, οι δύστυχες μητέρες, πιεζόμενες και βασανιζόμενες από τον λιμό, γεύτηκαν ελεεινά τις σάρκες των δικών τους παιδιών, σαν να είχε ξεχάσει τον εαυτό της η φύση· και εδώ, βασανιζόμενες από την ίδια μάστιγα, άθλιες γυναίκες, πουλώντας τα γεννήματα της κοιλιάς τους, έκαναν τροφή τους την αποξένωση των ίδιων τους των σπλάχνων· διότι λένε ότι η ανέχεια τους εξανάγκαζε να αγοράζουν με δυσκολία το ένα μόδιο σιταριού έναντι πενήντα χρυσών νομισμάτων. Και εκεί βέβαια, η έφοδος των εχθρών, η παράταση του χρόνου της πολιορκίας και ο αποκλεισμός της πόλης, σαν να είχε πιαστεί σε δίχτυ από τα πλήθη, ήταν η αιτία της συμφοράς και των ανείπωτων παθών· εδώ όμως δεν υπήρξε έφοδος βαρβάρων, ούτε πολιορκία εχθρών, ούτε χαρακώματα που να στήνονται ολόγυρα από εχθρούς, ούτε κανένα άλλο από τα δεινά που έρχονται απ' έξω, αλλά αποδεικνυόταν ολοφάνερα το αδίκημα ενάντια στην πίστη· διότι αυτός που κυβερνούσε στο εσωτερικό, αποστάτης και τύραννος, εξαιτίας της αποστασίας του ήταν ο πιο εχθρικός και ο πιο σκληρός από κάθε εχθρό και πολέμιο· αλλά και εκείνοι πλήρωναν τις ποινές για τα τολμήματά τους ενάντια στον Χριστό, και τούτοι πιάστηκαν σε παρόμοια κακά· διότι Ένας ήταν αυτός που υβριζόταν και στις δύο περιπτώσεις. Τέτοια είναι τα μηνύματα της θείας δίκης· τέτοια ανταπόδοση λαμβάνουν από εκεί όσοι ανομούν απέναντι στον Θεό· τίποτε από αυτά δεν αναλογίζονται οι χριστομάχοι, και δεν θέλουν να κατανοήσουν ότι, όπως παλαιότερα ο ιουδαϊκός λαός πλήρωνε επί σαράντα ολόκληρα χρόνια τις ποινές για τις παρανομίες που είχε διαπράξει απέναντι στον Θεό ο Μανασσής, ο βασιλιάς των Ιουδαίων, και υπέφεραν πάρα πολλά φοβερά και δυσβάσταχτα δεινά, και αυτά σε περιόδους που κυβερνούσαν άνδρες με μαρτυρημένη ευσέβεια και δικαιοσύνη· έτσι ακριβώς και εξαιτίας των ασεβειών και των ανόσιων πράξεων του δικού μας Μανασσή, και παλαιότερα οι Χριστιανοί υπέμειναν βαρύτατη την άνωθεν παιδαγωγία, αλλά και μέχρι σήμερα την υπομένουμε, και δεν θα σταματήσουμε να παιδαγωγούμαστε, όσο η μνήμη του ασεβούς παραμένει στα χείλη των ομοϊδεατών του· γι' αυτό και τώρα είναι κατάλληλη στιγμή να πούμε: «Και ο λαός δεν επέστρεψε έως ότου χτυπήθηκε, και τον Κύριο δεν αναζήτησαν»· αλλά καταδικάζουν την ορθότητα των δικών μας δογμάτων και των κρίσεων του Θεού, και ενώ χτυπιούνται, δεν επιστρέφουν.