Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:16

Αλλά και μακαρίζουν τον λαό αυτόν, τον παραπλανούν και μέσω της απάτης τον εκμεταλλεύονται. Γι' αυτό τον λόγο, ο Κύριος δεν θα ευφρανθεί ούτε με τους νέους και τους ακμαίους που βρίσκονται ανάμεσά τους. Ούτε, εάν υπάρχει κάποιος ορφανός σε έναν τέτοιο λαό, ούτε εάν υπάρχει κάποια χήρα, πρόκειται να ελεηθεί.

Διότι το μεν ασθενές και αβοήθητο είναι άξιο ελέους, ενώ το δυνατό στην κακία και την πονηρία είναι άξιο αποστροφής και μίσους. — Έπειτα προσθέτει ότι ο θυμός του δεν έχει ακόμη υποχωρήσει, αλλά το χέρι του εξακολουθεί να επικρέμαται υψωμένο, εξαιτίας εκείνων που πλανούν και εκείνων που πλανώνται μέσα στον λαό, μεταξύ των οποίων όλοι είναι άνομοι και πονηροί και λαλούν άδικα. — Η απειλή, όμως, εμπεριέχει και κάποια υποδήλωση ευεργεσίας, ότι δηλαδή η ανομία θα κατακαεί σαν φωτιά.

Και ευεργετεί ακόμη και εκείνους που σφάλλουν· σώζει δε αυτούς που έχουν επιλέξει να απειθούν, εξαιτίας της πραότητας που Του ταιριάζει. Ας μην είναι, λοιπόν, κανείς σκληρός ανάμεσά μας, ούτε βραδύς στο να αντιληφθεί τα χαρίσματά Του. Αλλά μέσω εκείνων με τα οποία γνωρίσαμε ότι ευεργετεί ακόμη και αυτούς που δεν είναι αγαθοί, μέσω αυτών των ίδιων, φτάνοντας στην επίγνωση της φιλανθρωπίας που Του ανήκει, ας μετανοήσουμε για τα περασμένα. Και ας αναπλάσουμε το δικό μας θέλημα προς το καθήκον να Τον δουλεύουμε, και να προτιμήσουμε τους τρόπους της επιείκειας. <Και θα αφαιρέσει ο Κύριος από τον Ισραήλ κεφάλι και ουρά, μεγάλο και μικρό σε μία ημέρα, τον πρεσβύτερο και εκείνους που προσωποληπτούν· αυτή είναι η αρχή (το κεφάλι)· και τον προφήτη, και αυτόν που διδάσκει τα άνομα· αυτός είναι η ουρά. Και εκείνοι που μακαρίζουν αυτόν τον λαό θα είναι πλάνοι, και τους πλανούν για να τους καταβροχθίσουν.> Λέγοντας ότι το χέρι εκείνου που πλήττει παραμένει υψωμένο, εξηγεί ξεκάθαρα ότι ποτέ δεν θα παύσει η θεία οργή εναντίον τους, και ποιος θα είναι κατά καιρούς ο τρόπος της τιμωρίας που θα τους επιβληθεί.

Διότι απευθύνθηκε με αυτόν τον τρόπο σχετικά με τους αγίους αποστόλους προς αυτούς που βρίσκονταν στο συνέδριο, λέγοντας: «Άνδρες Ισραηλίτες, προσέξτε τους εαυτούς σας σχετικά με αυτούς τους ανθρώπους, τι πρόκειται να πράξετε. Διότι πριν από αυτές τις ημέρες εμφανίστηκε ο Θευδάς, λέγοντας για τον εαυτό του ότι είναι κάποιος σπουδαίος, στον οποίο προσκολλήθηκε ένας αριθμός ανδρών, περίπου τετρακόσιοι. Αυτός εξοντώθηκε. Και όλοι όσοι τον ακολουθούσαν διαλύθηκαν και εκμηδενίστηκαν. Μετά από αυτόν εμφανίστηκε ο Ιούδας ο Γαλιλαίος, κατά τις ημέρες της απογραφής, και παρέσυρε λαό οπίσω του. Και εκείνος χάθηκε, και όλοι όσοι τον άκουγαν διασκορπίστηκαν.» Λέει λοιπόν ότι θα αφαιρεθεί η κεφαλή και η ουρά, σύμφωνα βεβαίως με το νόημα που μόλις προηγουμένως αποδώσαμε. Εντούτοις, λέει ότι εκείνοι που μακαρίζουν αυτόν τον λαό θα είναι πλάνοι, και πλανούν με σκοπό να τους καταβροχθίσουν. Διότι οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, στους οποίους είχε εμπιστευθεί η ιερή και θεία σκηνή, και οι οποίοι είχαν διαταχθεί να επιτελούν τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο, προέτρεπαν τους υποταγμένους λαούς σε προσφορές δώρων, λέγοντας ότι είναι μακάριοι, εάν προσφέρουν με αφθονία. Και το έπρατταν αυτό με σκληρότητα, χωρίς να ενδιαφέρονται ούτε να μεριμνούν για τον σεβασμό προς τον Θεό, αλλά αποβλέποντας στη δική τους φιλοκέρδεια.

Γι' αυτόν τον λόγο, λέγει, τους πλανούν, ώστε να τους καταβροχθίσουν. Επειδή, όντας αχόρταγοι, όπως ανέφερα, στην επιθυμία τους να πλουτίζουν, δεν δίδασκαν τους λαούς, όπως αρμόζει, επιλέγοντας να τηρούν τον νόμο, να ευαρεστούν τον Θεό των όλων· απεναντίας, τους προέτρεπαν μάλλον να προσφέρουν τιμές με αφιερώματα που ξεπερνούσαν τις δυνάμεις τους.

Αυτό, όμως, αποτελεί πλήρη αναίρεση της ακόρεστης φιλοκέρδειας που ενυπάρχει σε αυτούς. <Γι' αυτό ο Θεός δεν θα ευφρανθεί για τους νέους τους, και δεν θα ελεήσει τα ορφανά και τις χήρες τους, διότι όλοι είναι άνομοι και πονηροί, και κάθε στόμα λαλεί άδικα.> Και τώρα ο λόγος μάς μεταφέρει, από τα προφανή παραδείγματα, σε εκείνα που είναι υπεραισθητά και νοητά. Διότι, αναφέροντας εδώ τους νέους, δεν εννοεί βεβαίως εκείνους που έχουν σωματική ευρωστία, δηλαδή όσους βρίσκονται στην ακμή και τη σαρκική νεότητα, αλλά μάλλον υποδηλώνει εκείνους που έχουν στον νου και στην καρδιά πνευματική ισχύ, ώστε να μπορούν να κατορθώνουν, και μάλιστα με νεανικό σφρίγος, εκείνα με τα οποία θα γίνουν λαμπροί, άριστα γνωριζόμενοι από τον Θεό και πλήρεις από κάθε αρετή. Προς αυτούς που βρίσκονται σε αυτήν την πνευματική κατάσταση απηύθυνε τον λόγο και ο μακάριος Ιωάννης, λέγοντας: «Γράφω σε εσάς, νέοι, διότι είστε ισχυροί, και έχετε νικήσει τον πονηρό». Αλλά, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, υπήρξαν και μεταξύ των Ιουδαίων ορισμένοι, σύμφωνα με τον τρόπο που μόλις ανέφερα, οι οποίοι είχαν ασκηθεί στην ανδρεία, μέσω του να επιλέγουν να εκπληρώνουν άμεμπτα την παραδοθείσα εντολή, και να μπορούν να διαπρέπουν πολύ πλούσια στα καυχήματα του νόμου.

Ορφανούς δε, λέει, εννοεί αυτούς που έχουν ανάγκη από πνευματική αναστροφή και από την παιδαγωγία των δασκάλων. Χήρες, παρομοίως, λέμε ότι είναι οι ψυχές που έχουν περιέλθει σε αδυναμία να καρποφορήσουν, εξαιτίας του ότι στερούνται τον σπορέα και χορηγό όλων των αγαθών διδαγμάτων. Το γεγονός δε ότι θα βρούμε τους προερχόμενους από τον Ισραήλ να στερούνται την αληθινή παιδεία, εξαιτίας της ύβρεώς τους προς τον Χριστό, κανείς δεν θα μπορούσε να το επαινέσει. Διότι σκοτίστηκαν τα μάτια τους ώστε να μη βλέπουν, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού. Και κυρτώθηκε η ράχη τους. Και αυτό παντοτινά, ώστε να μην μπορούν να βλέπουν τα άνω, αλλά όντας σαν σκυφτοί, να είναι προσηλωμένοι στα γήινα πράγματα. Και θα το υποστούν αυτό, λέει, όχι άδικα, αλλά επειδή όλοι έγιναν άνομοι και πονηροί, και κάθε στόμα λαλεί ανομίες.

Είτε δηλαδή, όταν ο ασεβής κυριαρχήσει επί των πενήτων, καθένας που το υφίσταται αυτό, έχοντας βρεθεί υπό την εξουσία και την τυραννία εκείνου, θα σκύψει και θα πέσει· δηλαδή θα ταπεινωθεί και θα κείτεται κατά κάποιον τρόπο στη γη, μοιάζοντας με αυτούς που έχουν πεθάνει στον πόλεμο. Ή ο ίδιος ο ασεβής, όταν κυριαρχήσει επί των φτωχών, δηλαδή των αδυνάτων, θα πέσει· όπως ακριβώς και ο Σατανάς, όταν κυριάρχησε επί των πενήτων, τότε ταπεινώθηκε. <Διότι είπε στην καρδιά του: Ο Θεός έχει ξεχάσει.> (L f. 72.) Νόμισε δε και ο Σατανάς ότι θα κατακυριεύσει τους πένητες, θεωρώντας ότι ο Θεός δεν επιβλέπει πλέον τη γη, αλλά ότι έχει αποστρέψει τελείως το πρόσωπό Του και δεν φροντίζει αυτούς που βρίσκονται σε αυτήν. <Ας υψωθεί το χέρι σου.> (A f. 72, B f. 40·) Ας πατάξει, λέει, το χέρι σου και ας υψωθεί λοιπόν, επιφέροντας σε όσους σφάλλουν τη μάστιγα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Παρά ταύτα όλα, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο»· διότι πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, υψώνεται ψηλά το χέρι αυτών που κτυπούν. Είτε κατανοήσεις έτσι τον στίχο, είτε και με διαφορετικό τρόπο, χέρι του Θεού είναι η παντοδύναμη, ζωντανή και ενυπόστατη δύναμή Του, δηλαδή ο Υιός, ο οποίος, αφού υψώθηκε για εμάς και υπέμεινε τον τίμιο σταυρό, δοξάστηκε. Διότι έτσι κατήργησε το κράτος του θανάτου και επανέφερε την ανθρώπινη φύση από τη φθορά στην αφθαρσία και την αθανασία· επειδή τα πάντα κατεργάζεται μέσω του Υιού.

όπως συνηθίζεται να ονομάζεται σύμφωνα με τη Γραφή. Αντί του «και αφαίρεσε ο Κύριος από τον Ισραήλ», ο μεν Ακύλας διατύπωσε «και θα εξολοθρεύσει ο Κύριος», ο δε Σύμμαχος «και θα εξολοθρεύσει πλήρως ο Κύριος», και ο Θεοδοτίων «και θα αφαιρέσει», χρησιμοποιώντας τον μέλλοντα χρόνο, υποδηλώνοντας ότι ο Θεός επρόκειτο να πράξει αυτά που προείπε «προτού συμβούν», στρέφοντας τους ακροατές σε μετάνοια, ώστε να μην υποστούν όσα τους απειλούσαν. Αναφέρει δε ότι «σε μία ημέρα» θα κάνει όλα τα προλεχθέντα να γίνουν απολύτως σαφή· δηλαδή σε έναν και τον αυτόν καιρό. Λέγοντας δε «κεφαλή και ουρά», υπαινίχθηκε το άλογο ζώο· διότι το να έχει «ουρά» δεν είναι χαρακτηριστικό του ανθρώπου, αλλά των άλογων ζώων, με τα οποία παρομοίασε τον λαό, ή με την «κεφαλή και την ουρά» εννοεί τον λογικό και τον άλογο, ή τον άρχοντα και τον έσχατο από τους αρχόμενους, το οποίο άλλωστε αποσαφήνισε λέγοντας: «μεγάλο και μικρό». Αντί δε του: «και εκείνους που θαυμάζουν τα πρόσωπα», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε «και τον σεβαστό». Αυτός, λοιπόν, ο «σεβαστός» και ο «πρεσβύτης» είναι δυνατόν να αποτελούν την «κεφαλή», ενώ η «ουρά είναι ο προφήτης που διδάσκει άνομα πράγματα», ο οποίος είναι σαν το έσχατο μέλος ενός άλογου ζώου. Ο λόγος απειλεί ότι αυτοί «θα αφαιρεθούν» και θα εξολοθρευθούν την ίδια ακριβώς στιγμή. Όσο για εκείνους που λέγουν διαφορετικά πράγματα από αυτά και «μακαρίζουν τον λαό», αναφέρει ότι, όντας ψευδοπροφήτες, είναι πλάνοι, οι οποίοι τους «πλανούν, ώστε να τους καταπιούν», αποκομίζοντας από αυτούς κέρδη για τον εαυτό τους.

Γι' αυτόν τον λόγο τούς επιβάλλει τις εξής απειλές: 〈«για τούτο ο Κύριος δεν θα ευφρανθεί για τους νέους τους και δεν θα ελεήσει τα ορφανά 〈και τις χήρες τους〉»〉 και τα εξής. ⌜Αυτά ο Θεός, ως αγαθός γεωργός των ψυχών, απειλεί να τα πράξει, προκειμένου η 〈ανομία〉 που υπάρχει μέσα τους να αφανιστεί, όπως καταναλίσκεται 〈από τη φωτιά〉 ένα φυτό που βλασταίνει ανεξέλεγκτα,⌝ πράγμα που ακριβώς υποδηλώνει λέγοντας: 〈«και η ανομία θα καεί σαν φωτιά και σαν ξερή αγριάδα θα καταναλωθεί από το πυρ· και θα καεί όπως στα δάση του δρυμού, και θα καταφάει τα πάντα γύρω από τα βουνά»〉. ⌜Διότι σύμφωνα με αυτά τα παραδείγματα, λέει, η οργή του Θεού, αφού πλήξει τους προαναφερθέντες, θα προκαλέσει μεγάλη σύγχυση σε αυτούς, ώστε να επαναστατήσει 〈αδελφός εναντίον αδελφού〉 και κανείς να μην λυπηθεί τον πλησίον του, αλλά όλοι να συμπεριφέρονται μεταξύ τους ως εχθροί και πολέμιοι. Και σε τέτοιο σημείο θα φτάσει η αναφλεγόμενη μεταξύ τους διχόνοια και ο εμφύλιος πόλεμος, ώστε ακόμη και οι δύο φυλές, του 〈Εφραίμ〉 και του 〈Μανασσή〉, οι οποίες προέρχονται από έναν πατέρα, τον Ιωσήφ, και βρίσκονται υπό την ίδια βασιλεία, κατοικώντας σε μία και την αυτή πόλη, τη Σαμάρεια, να επαναστατήσουν η μία εναντίον της άλλης και να καταφάγουν 〈τους βραχίονες〉 η μία της άλλης, χωρίς πλέον να ασχολούνται με τον πόλεμο εναντίον του Ιούδα ούτε με την πολιορκία της Ιερουσαλήμ, αλλά, έχοντας ακονίσει τα ξίφη τους εναντίον των ίδιων τους των εαυτών, να αλληλοεξοντωθούν.⌝ Και αυτά θα τους συμβούν από την οργή του Θεού, η οποία δεν θα περιοριστεί σε αυτά, αλλά πρόκειται να τους επιφέρει και άλλα επιπλέον αυτών, όπως ακριβώς ‹στην περίπτωση του όφεως και της γυναίκας› απείλησε ο Θεός ότι ‹θα θέσει έχθρα μεταξύ αυτής και αυτού›, με την έχθρα όμως να αποβαίνει προς το καλό και το συμφέρον.

Καλύτερα να ρίξεις άσκοπα μια πέτρα, παρά έναν λόγο. Λέγε αυτά που πρέπει, και όταν πρέπει, και δεν θα ακούσεις αυτά που δεν πρέπει. —Είναι καλό να φείδεσαι του χρόνου.» ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. —Περί κολάκων, και παρασίτων, και γελωτοποιών· και ότι πρέπει να τους αποφεύγουμε. «Ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.» «Ο άφρων με γέλιο πράττει κακά.» «Τα λόγια των δόλιων είναι μαλακά· αυτά όμως χτυπούν στα βάθη των σπλάγχνων.» «Τους σοφούς και συνετούς τους αποκαλούν φαύλους· ενώ εκείνοι που είναι γλυκείς στον λόγο θα εισακουστούν περισσότερο.» «Πολλοί περιποιούνται τα πρόσωπα των βασιλέων.» «Καλύτερη είναι η λύπη παρά το γέλιο, διότι με τη σκυθρωπότητα του προσώπου θα γίνει αγαθή η καρδιά.» —«Όπως ο θόρυβος των αγκαθιών κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι και το γέλιο των αφρόνων.» «Εκείνοι που σας μακαρίζουν, σας πλανούν, και ταράζουν την οδό των ποδιών σας.» «Εκείνοι που μακαρίζουν τον λαό τούτο, θα είναι πλανώντες και πλανώμενοι, ώστε να τους καταπιούν.»