Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:20

Διότι, λέγει, κανένας άνθρωπος δεν θα ελεήσει τον αδελφό του, αλλά όταν εκείνος προσέρχεται για να τύχει κάποιας βοήθειας, θα εκκλίνει προς τα δεξιά, δηλαδή θα γίνει αδέξιος, διότι θα πεινάσει και θα φάει από τα αριστερά του· επειδή εκείνος που δεν πράττει έργα δεξιά και άξια αποδοχής, αυτός θα χορτάσει από τα πλέον σκαιά και απαγορευμένα. Τι σημαίνει λοιπόν το «θα φάει από τα αριστερά του», το ερμηνεύει.

Και δεν θα χορτάσει (λέει) ο άνθρωπος τρώγοντας τις σάρκες του βραχίονά του. Υποδηλώνει μια θηριώδη κατάσταση της ψυχής, περιγράφοντας την αλληλοφαγία των αδελφών, οι οποίοι επιτίθενται ωμά ο ένας στον άλλον. Διότι θα καταφάγει ο Μανασσής τον Εφραίμ, και ο Εφραίμ τον Μανασσή. Επειδή η κακία τούς εξαγριώνει και τους κάνει να παρομοιάζονται με ωμοβόρα θηρία, μη χορταίνοντας να τρώνε από τις σάρκες του βραχίονα του άλλου, των οποίων το τέλος είναι η παντελής απώλεια, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο, ότι: «Εάν δαγκώνετε και κατατρώγετε ο ένας τον άλλον, προσέξτε μήπως αφανιστείτε ο ένας από τον άλλον». —Και ενώ διάκεινται τόσο εχθρικά μεταξύ τους, εντούτοις θα συμφωνήσουν στην επιβουλή κατά του πλησίον. Διότι μαζί θα πολιορκήσουν τον Ιούδα (λέει), δηλαδή αυτούς που εξομολογούνται τον Θεό και παραμένουν σταθεροί στη λατρεία Του. Διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται ως εξομολόγηση.

Γι' αυτόν τον λόγο λέγεται ότι ο Εφραίμ και ο Μανασσής τρώνε τις σάρκες αλλήλων, και ότι, αφού ενώθηκαν, πολιορκούν τον Ιούδα.

Διότι πώς να μην είναι άνομοι και γεμάτοι από κάθε πονηριά, εκείνοι που έσπευσαν να θανατώσουν αυτόν που καλεί στη ζωή, αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, αν και ο νόμος λέει με σαφήνεια: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις;» Πώς κάθε γλώσσα των Ιουδαίων δεν μίλησε άδικα; Διότι κραύγαζαν εναντίον του Χριστού στον Πιλάτο λέγοντας: «Πάρε, πάρε, σταύρωσέ τον». Και, «Εάν δεν σκοτώσεις αυτόν, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». <Σε όλα αυτά ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι παραμένει υψωμένο. Και η ανομία θα καεί σαν φωτιά, και θα καταναλωθεί από τη φωτιά σαν ξερό αγριόχορτο· και θα αναφλεγεί μέσα στα δάση του δρυμού, και θα καταφάγει όλα τα περίχωρα των βουνών· εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου, όλη η γη κατακάηκε, και ο λαός θα είναι σαν να έχει καεί από φωτιά. Ο άνθρωπος δεν θα σπλαχνιστεί τον αδελφό του, αλλά θα στραφεί προς τα δεξιά, διότι θα πεινάσει, και θα φάει από τα αριστερά, και κανένας άνθρωπος δεν θα χορτάσει τρώγοντας τις σάρκες του δικού του βραχίονα. Διότι ο Μανασσής θα φάει τον Εφραίμ, και ο Εφραίμ τον Μανασσή· διότι μαζί θα πολιορκήσουν τον Ιούδα.> Ενώ η θεία οργή βρισκόταν ακόμη στο αποκορύφωμά της, και ήταν επικρεμάμενο το ίδιο το χέρι που επέφερε τη μάστιγα και τις τιμωρίες σε αυτούς, προσπαθεί να προαναγγείλει με σαφήνεια καθένα από αυτά που πρόκειται να συμβούν, καθιστώντας τους ακροατές πιο συνετούς μέσω του φόβου.

Ανέφερα δε προηγουμένως, ότι η συνήθεια της εξέγερσης που επικρατούσε σε κάθε πόλη προσκολλήθηκε φοβερά σε όσους θεωρούνταν επιφανείς, ώστε εν μέσω απόγνωσης να πράττουν αυτά που κάποιες φορές δεν θα έπραττε ούτε το χέρι των εχθρών. Και αυτά, λέει, εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου. Διότι έτσι έχει κατακαεί ολόκληρη η γη των Ιουδαίων. Όσα δε έχει πει με αινιγματικό τρόπο, για να τα καταστήσει σαφή στους ακροατές, τα συμπληρώνει αμέσως: Και θα είναι ο λαός σαν κατακαμένος από φωτιά. Ο άνθρωπος δεν θα σπλαχνιστεί τον αδελφό του. Διότι, όπως εκείνοι που βάζουν φωτιά σε μοσχάρια τα εξάπτουν σε οργή και τα προετοιμάζουν να επιτίθενται πιο σφοδρά εναντίον όσων τυχόν στραφούν, έτσι, λέει, και ο καθένας από τους λαούς θα είναι σαν κατακαμένος από φωτιά. Διότι όλοι θα είναι ορμητικοί και άσπλαχνοι, και αγνοώντας τους αδελφούς τους, θα γίνουν φοβεροί και αγριόθυμοι ο ένας εναντίον του άλλου, όπως τα θηρία που έχουν εξαγριωθεί από την πείνα εναντίον κάποιων: θα στραφούν προς τα δεξιά και θα φάνε από τα αριστερά. Δηλαδή, θα στρέφονται εδώ και εκεί, καταδαγκώνοντας αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά και αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά, χωρίς να λυπούνται απολύτως κανέναν, και έχοντας ακόρεστο τον πόθο της μεταξύ τους επίθεσης.

Διότι δεν θα χορτάσει, λέει, ο άνθρωπος τρώγοντας τις σάρκες του βραχίονά του. Ώ του παραδόξου πράγματος! Ούτε τον εαυτό τους δεν θα λυπηθούν, λέει, σαν από ακράτητη μανία. Διότι, έχοντας πλέον απελπιστεί, θα προχωρήσουν με ορμή σε καθετί το πιο αλλόκοτο. Έπειτα λέει, ότι θα καταφάει ο Μανασσής τον Εφραίμ, και ο Εφραίμ τον Μανασσή. Ο Εφραίμ και ο Μανασσής όμως υπήρξαν δύο αδέλφια, και γιοι του Ιωσήφ. Αλλά, λέει, η φύση δεν θα διασφαλίσει τότε την ειρήνη ούτε σε εκείνους που συνδέονται με δεσμούς αίματος· θα αδρανήσουν οι νόμοι της συγγένειας. Διότι θα εξεγερθούν ο ένας εναντίον του άλλου αδέλφια από το ίδιο αίμα, ο ένας εναντίον του ενός, και δύο εναντίον του άλλου. Διότι θα καταφάει, λέει, ο Μανασσής τον Εφραίμ, και ο Εφραίμ τον Μανασσή, επειδή μαζί θα πολιορκήσουν τον Ιούδα. Επομένως, τα πάντα είχαν γεμίσει από σύγχυση, και τα έργα της οργής έγιναν χωρίς διάκριση για όλους, τόσο εναντίον εκείνων που δεν έπρεπε, όσο και από εκείνους που δεν έπρεπε. Και αυτά μεν, όπως είπα, συνέβη ιστορικά να τα πάθουν τα πλήθη των Ιουδαίων. Πρέπει όμως να προσέχουμε και εμείς οι ίδιοι. Διότι η ανυπακοή τιμωρείται, και αν κάποιος πέσει σε αυτήν, θα καεί σαν από φωτιά, καθώς θα τον καταφλέγει και η σαρκική ηδονή, και η θερμή επιθυμία.

Γι' αυτόν τον λόγο τούς επιβάλλει τις εξής απειλές: 〈«για τούτο ο Κύριος δεν θα ευφρανθεί για τους νέους τους και δεν θα ελεήσει τα ορφανά 〈και τις χήρες τους〉»〉 και τα εξής. ⌜Αυτά ο Θεός, ως αγαθός γεωργός των ψυχών, απειλεί να τα πράξει, προκειμένου η 〈ανομία〉 που υπάρχει μέσα τους να αφανιστεί, όπως καταναλίσκεται 〈από τη φωτιά〉 ένα φυτό που βλασταίνει ανεξέλεγκτα,⌝ πράγμα που ακριβώς υποδηλώνει λέγοντας: 〈«και η ανομία θα καεί σαν φωτιά και σαν ξερή αγριάδα θα καταναλωθεί από το πυρ· και θα καεί όπως στα δάση του δρυμού, και θα καταφάει τα πάντα γύρω από τα βουνά»〉. ⌜Διότι σύμφωνα με αυτά τα παραδείγματα, λέει, η οργή του Θεού, αφού πλήξει τους προαναφερθέντες, θα προκαλέσει μεγάλη σύγχυση σε αυτούς, ώστε να επαναστατήσει 〈αδελφός εναντίον αδελφού〉 και κανείς να μην λυπηθεί τον πλησίον του, αλλά όλοι να συμπεριφέρονται μεταξύ τους ως εχθροί και πολέμιοι. Και σε τέτοιο σημείο θα φτάσει η αναφλεγόμενη μεταξύ τους διχόνοια και ο εμφύλιος πόλεμος, ώστε ακόμη και οι δύο φυλές, του 〈Εφραίμ〉 και του 〈Μανασσή〉, οι οποίες προέρχονται από έναν πατέρα, τον Ιωσήφ, και βρίσκονται υπό την ίδια βασιλεία, κατοικώντας σε μία και την αυτή πόλη, τη Σαμάρεια, να επαναστατήσουν η μία εναντίον της άλλης και να καταφάγουν 〈τους βραχίονες〉 η μία της άλλης, χωρίς πλέον να ασχολούνται με τον πόλεμο εναντίον του Ιούδα ούτε με την πολιορκία της Ιερουσαλήμ, αλλά, έχοντας ακονίσει τα ξίφη τους εναντίον των ίδιων τους των εαυτών, να αλληλοεξοντωθούν.⌝ Και αυτά θα τους συμβούν από την οργή του Θεού, η οποία δεν θα περιοριστεί σε αυτά, αλλά πρόκειται να τους επιφέρει και άλλα επιπλέον αυτών, όπως ακριβώς ‹στην περίπτωση του όφεως και της γυναίκας› απείλησε ο Θεός ότι ‹θα θέσει έχθρα μεταξύ αυτής και αυτού›, με την έχθρα όμως να αποβαίνει προς το καλό και το συμφέρον.