Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:7

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Αυτό πιες πρώτα· κάνε το γρήγορα, χώρα του Ζαβουλών, γη του Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι της παραλίας, και πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών. Ο λαός που πορεύεται στο σκοτάδι, δείτε μέγα φως· όσοι κατοικείτε σε χώρα και σκιά θανάτου, φως θα λάμψει πάνω σας. Το μεγαλύτερο μέρος του λαού, το οποίο οδήγησες με την ευφροσύνη σου· και θα ευφρανθούν ενώπιόν σου, όπως ευφραίνονται εκείνοι κατά τον θερισμό, και όπως ακριβώς χαίρονται όσοι μοιράζονται τα λάφυρα. Διότι αφαιρέθηκε ο ζυγός που βρισκόταν πάνω τους και η ράβδος που ήταν στον τράχηλό τους. Διότι συνέτριψε τη ράβδο των καταπιεστών, όπως κατά την ημέρα της Μαδιάμ. Επειδή κάθε στολή που συγκεντρώθηκε με δόλο και ιμάτιο με ανταλλαγή θα τα αποτίσουν· και θα επιθυμήσουν να είχαν καεί στη φωτιά. Διότι Παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται: Μεγάλης βουλής Άγγελος. Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του και η ειρήνη του δεν έχει όριο. Επί του θρόνου του Δαβίδ και επί της βασιλείας του, για να την ανορθώσει και να την στηρίξει με κρίση και με δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα. Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα επιτελέσει αυτά.

«Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του και η ειρήνη του δεν έχει όριο». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι τα λεγόμενα προέρχονται από το Πρόσωπο του Πατρός. Επειδή έφερε την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού του, είτε στα επίγεια είτε στα επουράνια, έχει λεχθεί το «Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, και υγεία σε αυτόν». Φρονώ ότι διά τούτου φανερώνεται το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, επειδή σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει με τη δύναμη του Θεού· για τον λόγο αυτόν λέγεται ότι του φέρεται υγεία, ως προς την ασθένεια της σαρκός την οποία ανέλαβε για χάρη μας.

Και της ειρήνης του δεν υπάρχει όριο. «Ειρήνη», λέγει, «σας δίνω· όχι όπως δίνει ο κόσμος, σας δίνω εγώ». Γι' αυτόν τον λόγο δεν υπάρχει όριο στην ειρήνη του, επειδή το δώρο είναι υπερκόσμιο· διότι, εάν προερχόταν από τον κόσμο, θα έφτανε στο τέλος της μαζί με τη σύσταση του κόσμου. Τώρα όμως, εκείνος που δέχθηκε την ειρήνη του και τη διαφύλαξε εις τον αιώνα, θα συμβιώσει με τα αγαθά που πηγάζουν από την ειρήνη. Η ειρήνη του Σολομώντα περιοριζόταν σε καθορισμένα έτη· η ειρήνη όμως που προέρχεται από τον Κύριο συμπαρεκτείνεται σε ολόκληρη την αιωνιότητα, όντας απεριόριστη και ατερμάτιστη.

Στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του, για να τη στερεώσει. Επειδή έχει ειπωθεί ότι: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, και ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθουν τα προορισμένα γι' αυτόν», σχεδόν όλοι ομόφωνα διακηρύσσουν ότι ο Κύριος κατά σάρκα προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Στον θρόνο, λοιπόν, του Δαβίδ και στη βασιλεία του θα καθίσει, ώστε να τη στερεώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και με δικαιοσύνη. —«Τα κρίματά σου», λέει, «είναι άβυσσος απέραντη· και η δικαιοσύνη σου σαν τα όρη του Θεού». Ούτε, λοιπόν, τα κρίματα είναι κατανοητά, ούτε η δικαιοσύνη είναι δυνατόν να ενατενιστεί επαξίως του ύψους της.

Και αυτά θα τα πράξει ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ. Εκδηλώνοντας τον ζήλο Του για εμάς, που χανόμασταν μέσα στην άγνοια, θα αναλάβει την οικονομία ανάμεσα στους ανθρώπους, με σκοπό να μας εντάξει στη δική Του βασιλεία. Επομένως, ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ, του Θεού των στρατευμάτων, στον οποίο έχει υποταχθεί κάθε δύναμη, αυτός είναι που θα τα πράξει αυτά.

Διότι, όπως ακριβώς απάλλαξε τότε αυτούς που είχαν περιπλακεί σε αφόρητες καταπιέσεις, διώχνοντας το πλεονεκτικό έθνος, έτσι έσωσε και αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, απομακρύνοντας τη ράβδο εκείνων που τους καταπίεζαν. Και καταπιεστές εννοεί τον ίδιο τον Σατανά και τα δαιμόνια, των οποίων ο σκοπός και η όλη προσπάθεια είναι να απαιτούν από τους ανθρώπους, σαν κάποιο δασμό ή φόρο, τις συνηθισμένες αμαρτίες. Διότι ζητούν οπωσδήποτε από αυτόν που έχει συνηθίσει να πορνεύει την πορνεία, από αυτόν που κλέβει την κλοπή, ήτοι απλώς τη λωποδυσία, και από τον καθένα που είναι υποδουλωμένος στα πάθη, εκείνα που του είναι συνηθισμένα και προσφιλή. Γι' αυτό νομίζω ότι η Ιερή Γραφή μακαρίζει κάποιους, επειδή δεν άκουσαν τη φωνή του φοροεισπράκτορα. «Διότι κάθε στολή που έχει συγκεντρωθεί με δόλο και ένδυμα που έχει αποκτηθεί με απάτη θα τα επιστρέψουν· και θα εύχονταν να είχαν κατακαεί στη φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός, και μας δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής. Διότι εγώ θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτούς. Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν θα έχει όριο· στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του, για να την ανορθώσει και να την υποστηρίξει, με δικαιοσύνη και με κρίση, από τώρα και για πάντα· ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα πράξει αυτά.» Έχει κληθεί μεν στην επίγνωση του Εμμανουήλ μέσω των αγίων αποστόλων το υπόλειμμα του Ισραήλ· αλλά έχουν κληθεί και τα έθνη.

Διότι τον ακούσαμε, δηλαδή τον Υιό, να λέει προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα: «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες». Δέχεται δε και υγεία, δηλαδή, την εκ νεκρών αναβίωση. Διότι, επειδή λέγεται ότι ασθένησε για λίγο, επειδή επέτρεψε στη δική του σάρκα κατά τη χάρη του Θεού να γευθεί τον θάνατο υπέρ πάντων, δέχεται την υγεία, δηλαδή την αναβίωση, και αυτό πάλι το ενήργησε ο ίδιος. Διότι ανέστησε τον δικό του ναό, αφού ο ίδιος είναι η δύναμη του Πατρός. Διότι αν ο ίδιος είναι η ανάσταση και η ζωή, ποιον θα είχε ανάγκη η ζωή για να ζωοποιηθεί; Και αν φαίνεται να έχει αναστήσει τα σώματα των άλλων με τη δική του πάλι δύναμη, πώς δεν θα ανέστηνε, πριν από τους άλλους, το δικό του; Άλλωστε, λέει ο ίδιος προς τους Ιουδαίους: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον αναστήσω». Το ότι δε η βασιλεία του Χριστού είναι ακλόνητη και παραμένει διαρκώς σταθερή, το διδάσκει λέγοντας: «Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο». Διότι δεν εξουσίασε πλέον μόνο την Ιουδαία, αλλά μάλλον τα πάντα κάτω από τον ουρανό. Και δεν θα υπάρξει τέλος στην ειρήνη που του προσφέρεται από εμάς. Διότι ειρηνεύουμε με αυτόν, αυτόν προσκυνούμε, όπως είπα, και δι' αυτού και εν αυτώ τον Θεό και Πατέρα, φροντίζοντας να εξαλείψουμε την αμαρτία που προξενεί τον πόλεμο.

Ότι δε ήλθε για να ελευθερώσει το έθνος των Ιουδαίων, το διδάσκει προσθέτοντας: «Στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του για να την ανορθώσει· και να την στηρίξει με δικαιοσύνη και με κρίση, από τώρα και έως τον αιώνα». Επειδή δε επαρκώς μας μίλησε για τον Εμμανουήλ ο μακάριος προφήτης, προσδιορίζει τον καιρό της ενανθρωπήσεως, λέγοντας: «Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα κάνει αυτά». Ποιος είναι αυτός ο ζήλος και εναντίον τίνων, είναι αναγκαίο να πούμε. Διότι ο μεν αποστάτης Δράκων άρπαξε την οικουμένη, και υπέταξε στα δικά του σκήπτρα τον άνθρωπο που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού. Ήταν λοιπόν αληθινά άξιο κάθε ζήλου, και γεμάτο από κάθε πλεονεξία αυτό που συνέβη εις βάρος μας· ελευθέρωσε λοιπόν ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ αυτούς που βρίσκονταν σε όλη τη γη. Και με άλλον όμως τρόπο, τον παρακίνησαν σε ζηλοτυπία οι Ισραηλίτες με ψεύτικους θεούς, όπως είναι γραμμένο, και με τα μάταια είδωλά τους, και στο τέλος σταύρωσαν τον Εμμανουήλ. Παρακινήθηκαν σε ζηλοτυπία μέσω των εθνών, καθώς λέει ο Ίδιος: «Αυτοί με παρακίνησαν σε ζηλοτυπία με αυτούς που δεν είναι θεοί. Με παρόργισαν με τα είδωλά τους, και εγώ θα τους παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος, με ένα ασύνετο έθνος θα τους παροργίσω».

Αυτό έλεγε ο Αρχάγγελος σημαίνοντας ότι ο Κύριός μας επρόκειτο να γίνει υιός του Δαβίδ κατά σάρκα για τη σωτηρία των ανθρώπων. Διότι λέει η Γραφή: δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα και ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών. Ο δε προφήτης Ησαΐας λέει: ιδού, η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Και πάλι: διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του· και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής· διότι εγώ θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν· μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο, πάνω στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με δικαιοσύνη και κρίση από τώρα και εις τον αιώνα. Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα κάνει αυτά. Σχετικά δε με το πάθος του, πάλι λέει: αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς νομίσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή από τον Θεό και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις ανομίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις αμαρτίες μας· η παιδεία που φέρνει την ειρήνη μας έπεσε πάνω του· με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε.

Και ο Ησαΐας λέγει: θα εγκαθιδρύσω τη βασιλεία του επί του θρόνου του Δαβίδ, για να την εδραιώσει και να την στηρίξει με δικαιοσύνη και κρίση.

Εννοώ δε τους μαθητές και αποστόλους του, καθώς και εκείνους που ανέλαβαν τη διαδοχή τους σε όλη την οικουμένη, στους οποίους δώριζε το να έχουν υγεία ψυχής και ειρήνη μεταξύ τους, όταν τους έλεγε: «την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Και προσθέτει: «μεγάλη είναι η αρχή του», αντί του οποίου ο Σύμμαχος μετέφρασε: «διότι επληθύνθη η παιδεία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο, ή δεν έχει τέλος» σύμφωνα με τον Ακύλα, ή «δεν έχει πέρας» σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα. Θα κατανοήσεις δε ως «μεγάλη την αρχή του», εάν παρατηρήσεις την Εκκλησία του σε όλη την οικουμένη, και ακόμη περισσότερο αν δώσεις προσοχή στις μαρτυρίες του ιερού Αποστόλου για αυτόν, μέσα από τις οποίες λέει: «σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενέργησε στον Χριστό ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και καθίζοντάς τον στα δεξιά του στα επουράνια, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δύναμης και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται». Τόσο «μεγάλη», λοιπόν, είναι η «αρχή» του Σωτήρα μας.

Και πάλι: «και η ειρήνη του δεν έχει τέλος»· διότι αυτή είναι ατελεύτητη, αγέραστη και απερίγραπτη, γι' αυτό έχει λεχθεί: «θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». Αφού είπε τόσα για το παιδί που γεννήθηκε, προσθέτει ακόμη και αυτά για αυτό: «επί του θρόνου του Δαβίδ και επί της βασιλείας του για να την ανορθώσει». Παρατήρησε δε με ακρίβεια πώς δεν έχει ειπωθεί ότι θα καθίσει «επί του θρόνου του Δαβίδ», αλλά απλώς «επί του θρόνου του Δαβίδ και επί της βασιλείας του για να την ανορθώσει», καθώς εμείς εξυπακούουμε ότι θα έλθει για να «ανορθώσει τον θρόνο του Δαβίδ» και «την πεσμένη σκηνή του Δαβίδ»· διότι, επειδή είχε καταστραφεί και καταλυθεί η βασιλεία του Δαβίδ από τα χρόνια της αιχμαλωσίας του λαού στη Βαβυλώνα, υπήρχαν προφητείες που προανήγγειλαν ότι «ο θρόνος του Δαβίδ» θα λάμψει σαν το φως του ήλιου σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων.

Ήλθε εκπληρώνοντας αυτήν ακριβώς την υπόσχεση, γεννημένος μεν «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα», καταυγάζοντας δε τις ψυχές των ανθρώπων και στερεώνοντας τη βασιλεία του σε όλα τα έθνη ολόκληρης της οικουμένης· διότι σε αυτά ανόρθωσε τον θρόνο του Δαβίδ, όχι με όπλα και δόρατα, αλλά «με κρίση και με δικαιοσύνη». Και αυτό το έπραξε «από τώρα και εις τον αιώνα», όπου το μεν «από τώρα» υποδηλώνει μια καθορισμένη χρονική αρχή, διά της οποίας δηλωνόταν ο καιρός της ελεύσεώς του στους ανθρώπους, το δε «εις τον αιώνα» παριστάνει την άπειρη και διαρκή βασιλεία του. Πρέπει δε να παρατηρηθεί ότι η μεν πρώτη πρόρρηση περί εκείνου που προφητευόταν δήλωνε ότι θα γεννηθεί από παρθένο, η δε δεύτερη, σαν να υπήρχε η απορία για το πώς θα γίνει αυτό, εισήγαγε τον Κύριο να λέει: «και πλησίασα την προφήτιδα, και συνέλαβε και γέννησε υιό», ενώ η τρίτη δεν μνημονεύει πλέον παρθενική κύηση ούτε τον τρόπο της παράδοξης κατά Θεόν σύλληψης. Επειδή λοιπόν εμείς τα έχουμε ήδη διδαχθεί αυτά εκ των προτέρων, αναλύει τα περί του παιδίου αυτού διδάσκοντάς μας τα απόρρητα της θεολογίας γι' αυτόν, όλα δε αυτά λέγονται για ένα οποιοδήποτε παιδί.

Δεν γνωρίζω πώς θα μπορούσαν να στηρίξουν τις απόψεις τους οι εκ περιτομής, οι οποίοι δεν επιθυμούν να αποδεχθούν τον δικό μας Σωτήρα, για τον οποίο μαρτυρούν τα έργα του και του οποίου τους λόγους επισφραγίζει η έκβαση των πραγμάτων. «Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα πράξει αυτά»· ποιος «ζήλος» άλλος από τον αγαθό και αρμόζοντα σε αυτόν ζήλο που επέδειξε, προκειμένου να σώσει όλους εκείνους που καταδυναστεύονταν από τον διάβολο και παρασύρονταν στην αθεΐα; Έχοντας πλέον ολοκληρωθεί το θέμα του Εμμανουήλ, ο λόγος επιστρέφει στην προφητεία για τον Ισραήλ, για χάρη του οποίου άλλωστε είχε γίνει και η μνεία στον Εμμανουήλ. Διότι, επειδή ο λαός που βασιλευόταν στη Σαμάρεια, ο οποίος ονομαζόταν Ισραήλ, έχοντας σύμμαχό του τον βασιλιά των Σύρων, προήλαυνε για να πολιορκήσει την Ιερουσαλήμ, και ο Άχαζ αγωνιούσε για την επίθεση των δύο βασιλέων, δίνεται η εντολή στον προφήτη να εξαγγείλει τα όσα έχουν αναγραφεί, μεταξύ των οποίων ήταν και τα περί του Εμμανουήλ. Για τον οποίο, αφού εκτείνει μακρύ τον λόγο του, πιάνει και πάλι την προφητεία για τον Ισραήλ, εννοώ βέβαια τον λαό που βασιλευόταν στη Σαμάρεια, μέσω της οποίας λέει τα εξής: Ο «Κύριος», λοιπόν, όχι «επί τον Ισραήλ», αλλά «επί τον Ιακώβ», που ήταν ο πιο ατελής λαός του, «απέστειλε θάνατο ή λόγο» δηλωτικό οργής· διότι δεν τον είχε αποστείλει πρωτίστως «επί τον Ισραήλ», αλλά «επί τον Ιακώβ», ως λαό υποδεέστερο και πιο σαρκικό.

Ψ. Ζ΄. Και θα θελήσουν, εάν είχαν κατακαεί από τη φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται: Μεγάλης βουλής άγγελος· διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο· πάνω στον θρόνο του Δαβίδ, και στη βασιλεία του, για να την ανορθώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και με δικαιοσύνη, από τώρα και έως τον αιώνα· ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα επιτελέσει αυτά. Νομίζω λοιπόν ότι το παιδί που αναφέρεται εδώ δεν είναι άλλο από εκείνο που νωρίτερα προφητεύτηκε ότι θα γεννηθεί από την παρθένο, το οποίο και λίγο πριν ειπώθηκε ότι θα γεννήσει η προφήτιδα· αλλά το μεν προηγούμενο όνομά του ήταν Εμμανουήλ, ενώ το μετέπειτα, «ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον». Εδώ όμως, ο ίδιος αυτός, σύμφωνα με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, ονομάζεται «Μεγάλης βουλής άγγελος»· ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα και το ίδιο το εβραϊκό κείμενο, το όνομά του είναι «θαυμαστός σύμβουλος, ισχυρός, δυνατός, πατέρας, και επιπλέον άρχοντας ειρήνης»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο, το όνομα του παιδιού θα κληθεί «παραδοξασμός, βουλευτικός, ισχυρός, δυνατός, πατέρας του αιώνα, άρχοντας ειρήνης».

Πρέπει, λοιπόν, να απαιτήσουμε από εκείνους που προέρχονται από την περιτομή να παρουσιάσουν ποιο παιδί θα μπορούσαν να έχουν, στο οποίο θα μπορούσαν να εφαρμόσουν τόσο μεγαλειώδεις ιδιότητες. Διότι, κατά τη δική μας αντίληψη, αυτές είναι έννοιες της θείας δυνάμεως του Χριστού, στον οποίο όσοι δεν πίστεψαν θα προτιμούσαν να είχαν κατακαεί από τη φωτιά, παρά να δουν τη δική τους αποβολή και τη σωτηρία των εθνών, την οποία έχει λεχθεί ότι θα επιτελέσει ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ. Σε αυτό μπορείς να παραθέσεις εκείνο που έχει διατυπωθεί κάπως έτσι από τον Μωυσή: «Αυτοί με παρεκίνησαν σε ζηλοτυπία με τα είδωλά τους, και εγώ θα τους παρεκινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος· με ένα ασύνετο έθνος θα τους παροργίσω». Αλλά δεν είναι της παρούσης στιγμής, ούτε βεβαίως αποτελεί τον σκοπό μας, να αποσαφηνίσουμε κάθε λέξη της προφητείας· όπως αυτό που έχει ειπωθεί: «επί τον θρόνον του Δαβίδ και την βασιλείαν αυτού, για να την ανορθώσει»· στο οποίο είναι φυσικό να προσκόψουν αυτοί που προέρχονται από την περιτομή, επειδή ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν κάθισε σωματικά επί του θρόνου και της βασιλείας του Δαβίδ. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού παραπέμψουμε τους φιλομαθείς στα υπομνήματα που αναφέρονται σε αυτά τα χωρία, εμείς θα ολοκληρώσουμε το προκείμενο θέμα μας.

«Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο, πάνω στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του, για να την ανορθώσει και να την στηρίξει με κρίση και δικαιοσύνη από τώρα και εις τον αιώνα· ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα κάνει αυτά.» Για τρίτη πλέον φορά προφητεύεται αυτό το παιδί, ενώ το ίδιο πρόσωπο υποδηλώνεται με ποικίλους τρόπους. Επειδή λοιπόν πρόκειται τώρα να αποδείξουμε τον τρόπο της παρουσίας του Θεού στους ανθρώπους, δες μέσα από πόσα και πώς αυτός παρουσιάζεται· υποδείχθηκε πρώτα ο Θεός που ονομάστηκε Εμμανουήλ, ο οποίος γεννιέται από παρθένο, δεύτερον, το παιδί από την προφήτιδα και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο δεν είναι άλλο από το προαναφερθέν, και τρίτον, αυτός που εξετάζουμε τώρα, ο οποίος είναι ένας και ο αυτός με τους προηγούμενους. Και σε αυτόν λοιπόν λέγεται ότι δίνεται το όνομα, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, «άγγελος της μεγάλης βουλής», και όπως παραδίδουν ορισμένα αντίγραφα, «θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος», σύμφωνα δε με το εβραϊκό κείμενο, όπως λέει αφενός ο Ακύλας: «διότι παιδί γεννήθηκε σε εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, και τέθηκε το μέτρο στον ώμο του. Και το όνομά του κλήθηκε θαυμαστός σύμβουλος, ισχυρός, δυνατός, έτι πατέρας, άρχοντας ειρήνης, και η ειρήνη του δεν έχει πέρας», και όπως λέει αφετέρου ο Σύμμαχος: «διότι νεανίας δόθηκε σε εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς.»

Όταν δε ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ», ανακηρύχθηκε βασιλιάς σε όλη την οικουμένη, σαν να ανανεώθηκε από το χώμα και την πτώση, αυτός ο ίδιος ο θρόνος του Δαβίδ ανορθώθηκε μέσω της ένθεης βασιλείας του Σωτήρα μας. Και θα παραμείνει «στον αιώνα», και επιπλέον «ως ο ήλιος ενώπιον» του Θεού, καταυγάζοντας όλη την οικουμένη με τις ακτίνες του φωτός της διδασκαλίας του, σύμφωνα τόσο με τη μαρτυρία του ψαλμού όσο και με τον προκείμενο προφήτη, ο οποίος αναφέρει για το παιδί που επρόκειτο να γεννηθεί: «στον θρόνο του Δαβίδ», δηλαδή τον αιώνιο και διαρκή, αυτόν ακριβώς που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ, ότι θα καθίσει και επί «της βασιλείας του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα». Για το πώς δε εκπληρώθηκαν αυτά, αξιόπιστος δάσκαλος αναδεικνύεται ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος κατά τη θεία αναγγελία προς την Παρθένο λέγει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Θα μπορούσαν, λοιπόν, να υποδηλώνονται με αυτά τα λόγια τόσο εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν στον Χριστό του Θεού όσο και οι μαθητές και απόστολοι του Σωτήρα μας, τους οποίους προσκάλεσε από τη γη του Ζαβουλών και του Νεφθαλείμ και εξέλεξε ως κήρυκες του Ευαγγελίου. Σε αυτούς μεν, λοιπόν, ο «άγγελος της μεγάλης βουλής» «δόθηκε ως Υιός» γενόμενος αίτιος σωτηρίας, σε όσους δε απίστησαν σε αυτόν... φωτιάς, δηλαδή, και καύσης. Αναφέρει δε ότι η αφορμή όλης αυτής της οικονομίας υπήρξε ο ζήλος του Κυρίου, λέγοντας: «Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα πραγματοποιήσει αυτά». Και ποιος είναι αυτός ο ζήλος, αν όχι εκείνος που μνημονεύει ο Μωυσής λέγοντας: «Αυτοί με προκάλεσαν σε ζηλοτυπία με κάτι που δεν είναι Θεός, με εξόργισαν με τα είδωλά τους· κι εγώ θα τους προκαλέσω σε ζηλοτυπία με κάτι που δεν είναι έθνος, με ένα ασύνετο έθνος θα τους εξοργίσω»;

Και σχετικά με τον θρόνο που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ, προφητεύει τα εξής: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του· και το όνομά του καλείται Άγγελος μεγάλης βουλής· μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο· θα βρεθεί επί του θρόνου του Δαβίδ και επί της βασιλείας του, για να την ανορθώσει». Μέσα από όσα παρατέθηκαν, έχει μεν ειπωθεί ότι από τη ρίζα του Ιεσσαί και του Δαβίδ θα εγερθεί κάποιος όχι για να κυβερνήσει τον Ισραήλ, αλλά τα έθνη· έχει δε ειπωθεί ότι θα γεννηθεί παιδί και θα ονομαστεί Υιός, κοσμημένος με ονόματα παράδοξα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, και ότι ένας τέτοιος θα αναλάβει τον θρόνο του Δαβίδ και τη βασιλεία του, για να την ανορθώσει.

Ψαλμός του Ασάφ. Ο λόγος αναφέρεται στη συναγωγή και δηλώνει όσα υπέστη κατά καιρούς από τους εχθρούς εξαιτίας της απιστίας τους. «Ο Θεός, ήλθοσαν»: Ο Αντίοχος και οι υπόλοιποι μετά από αυτόν, πώς κυρίευσαν το ιερό και το βεβήλωσαν. «Εμίαναν»: Διότι εισερχόμενοι με ακαθαρσία μόλυναν αυτά που θεωρούνταν άγια από αυτούς. «Εθεντο»: Διότι έτσι την ερήμωσαν, ώστε να είναι αυτή σαν καλύβα που φυλάει οπώρες. «Εθεντο τα θνησιμαία»: Διότι οι κόρακες μαζί με τους γύπες έτρωγαν αυτούς που σφαγιάζονταν από τους εχθρούς. «Τας σάρκας»: Διότι, όπως ήταν φυσικό, και νήπια και όσιοι κατασφάζονταν, και τρώγονταν επίσης από τα θηρία. «Εξέχεαν το αίμα»: Διότι τόσο πολλοί ήταν αυτοί που έπεφταν από τους πολεμίους, ώστε η πόλη κατακλυζόταν από τα αίματα και ούτε καν ταφής δεν αξιώνονταν. Αυτά δε ο Θεός επέτρεψε να συμβούν εξαιτίας της παρανομίας τους, δηλαδή του λαού. «Εγενήθημεν»: Χλευάστηκαν και ονειδίστηκαν από τους εχθρούς και τα έθνη. Διότι ενώ τιμώνταν από τον Θεό, πώς ονειδίστηκαν και ατιμάστηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο; «Μυκτηρισμός»: Διότι όλα τα γύρω έθνη χλεύαζαν, περιπαίζοντας την αρχαία Ιερουσαλήμ, πώς, αν και αγαπημένη, ατιμάστηκε από τον Θεό, επειδή η ίδια ατίμασε τον Θεό. «Εως πότε»: Η συναγωγή, ευρισκόμενη σε θλίψη, δέεται στον Θεό, ώστε να παύσει την οργή του. «Εκκαυθήσεται»: Διότι έχει γραφτεί: Με μεγάλο ζήλο εζήλωσα την Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε και ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ τα έπραξε αυτά.

Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο· επί του θρόνου του Δαβίδ και επί της βασιλείας του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με δικαιοσύνη και με κρίση, από τώρα και εις τον αιώνα· ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα πράξει αυτά.

Πράγματι «‘εξεπλάγη ο ουρανός’ γι' αυτό και τα πέρατα της γης ένιωσαν κατάπληξη», «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός Θεού μας δόθηκε, του οποίου η αρχή βρίσκεται στον» όμοιο με αυτόν και συναΐδιο Πατέρα, «και η ειρήνη του δεν έχει όριο, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

Η δε φράση «Θεός ισχυρός» διακήρυξε ξεκάθαρα τη δύναμη της θείας φύσης. Διότι υπάρχουν και οι ψευδώνυμοι θεοί των ειδώλων, οι οποίοι όμως δεν είναι ισχυροί. Και όταν ακούς, λέει, «ότι παιδίον γεννήθηκε και δόθηκε σε εμάς, υιός», μην υποθέσεις ότι αυτό το παιδί είναι απλώς ένας κοινός άνθρωπος και όμοιος με τα υπόλοιπα παιδιά, αλλά να κατανοήσεις το παιδί αυτό και ως θαυμαστό σύμβουλο του Θεού και Πατρός. «Δεν υπάρχει όριο», όπως ελέχθη ανωτέρω. Διότι αυτό το παιδί που γεννήθηκε κατέχει πλούσια την απεριόριστη και απέραντη ειρήνη, μαζί με τον Πατέρα του και το Πνεύμα.

Ζητούν, λοιπόν, να φωτιστούν τα νοερά τους μάτια, ώστε να μην αποκοιμηθούν τον ύπνο του θανάτου. Έπειτα, εκείνοι που προηγουμένως είχαν βουλωμένα τα αυτιά της καρδιάς, τα παρέχουν πλέον ανοιγμένα και δεκτικά, ώστε να αντηχήσει μέσα τους η γλυκόηχη φωνή της αινέσεώς Του. Έτσι, οι γλώσσες των μογιλάλων που πρώτα ψέλλιζαν, οι οποίες κάποτε είχαν συνηθίσει να αρθρώνουν άσημα και άσχημα λόγια, ονομάζοντας θεούς τα κωφά και άψυχα είδωλα, αφού έγιναν πλέον καθαρές και αρθρωμένες σωστά, έμαθαν να λαλούν την ειρήνη διά της πίστεως, ανυμνώντας το μυστήριο της Τριάδος και ομολογώντας ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός. Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, και ο Θεός της ειρήνης, και η ειρήνη Του δεν έχει όριο. Έτσι προετοιμάστηκαν να μελετούν νύχτα και μέρα τα λόγια του Θεού, να κηρύττουν τα μεγαλεία Του, να διηγούνται τα θαυμάσιά Του και να του προσφέρουν πάντοτε τη λογική λατρεία, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί, ότι με την καρδιά πιστεύει κανείς εις δικαιοσύνην, ενώ με το στόμα ομολογεί εις σωτηρίαν.

Εγώ θα φέρω ειρήνη στους άρχοντές του, ειρήνη και υγεία σε αυτόν· μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο· θα καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, για να την ανορθώσει και να την στηρίξει με δικαιοσύνη και ορθή κρίση, από τώρα και εις τον αιώνα. Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα πραγματοποιήσει αυτά.