Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:8

Με τις προσηγορίες του Ιακώβ και του Ισραήλ, ο λόγος φαίνεται να μας υποβάλλει την έννοια δύο πραγμάτων: αφενός την εισαγωγή των πιο ατελών, και αφετέρου την τελείωση στο αποκορύφωμα της αρετής. Αυτό το νόημα μας το υποβάλλει ο τρόπος της μετονομασίας του πατριάρχη· διότι κατά τη γέννησή του, επειδή έπιασε τη φτέρνα του αδελφού του, ονομάστηκε Ιακώβ· μετά την πάλη όμως, του δίνεται ως έπαθλο η νέα προσηγορία επειδή αναδείχθηκε νικητής: «Δεν θα καλείται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου». —Απεστάλη, λοιπόν, ο Λόγος προς τον Ιακώβ, και ήλθε στον Ισραήλ. Διότι, από έλεος, ο Λόγος συγκαταβαίνει πρώτα στους πιο αδύναμους· οι πιο διορατικοί όμως, αντιλαμβανόμενοι την ωφέλεια που προέρχεται από αυτόν, τρόπον τινά τον αρπάζουν, προλαμβάνοντας τη νωθρότητα εκείνων προς τους οποίους απεστάλη.

Ο Κύριος, λοιπόν, απέστειλε Λόγο στον Ιακώβ. Γνωρίζεις τον Λόγο, αυτόν που ήταν εν αρχή, αυτόν που ήταν προς τον Θεό; Αυτόν απέστειλε ο Πατέρας στον Ιακώβ. Τον γνώρισε δε ο αληθινός Ισραήλ, οι πιο διορατικές ψυχές. Και τον αναγνώρισε όλος ο λαός του Εφραίμ, εκείνοι που προηγουμένως κατοικούσαν στη Σαμάρεια με αλαζονεία και υπερηφάνεια. Αυτός είναι ο Εφραίμ, από τον οποίο προήλθε ο αποστάτης Ιεροβοάμ, ο οποίος απέσχισε μαζί του τις δέκα φυλές και, αφού κατασκεύασε χρυσά δαμάλια, έπεισε τον λαό να απομακρυνθεί από τη λατρεία του Θεού και να λατρεύει τα είδωλα των Αιγυπτίων. Εκείνοι, λοιπόν, που κατοικούσαν στη Σαμάρεια με αλαζονεία και υπερηφάνεια, αποκτώντας συναίσθηση της αλήθειας, αποδέχθηκαν τον λόγο, όπως ακριβώς διηγούνται και οι Πράξεις, ότι άκουσαν οι Απόστολοι πως η Σαμάρεια έχει δεχθεί τον λόγο.

ΛΟΓΟΣ ΣΤ'. <Θάνατο έστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήρθε στον Ισραήλ, και θα το μάθει όλος ο λαός του Εφραΐμ, και όσοι κατοικούν στη Σαμάρεια, οι οποίοι με αλαζονεία και υπερηφάνεια στην καρδιά λένε: Τα τούβλα έπεσαν, αλλά ελάτε να λαξεύσουμε πέτρες, και να κόψουμε συκομουριές και κέδρους και να χτίσουμε για τους εαυτούς μας πύργο.> Ο λόγος του προφήτη σχετικά με τον Εμμανουήλ υπήρξε εκτενής, και αφού τον ολοκλήρωσε επιδέξια, επανέρχεται πάλι στα αρχικά. Και αυτά ήταν τα εξής: Κατηγορούσε σφοδρά τον Ισραήλ επειδή απειθούσε και παρόργιζε τον Θεό που πάντοτε τον έσωζε, και για τον λόγο αυτόν έριχνε τον εαυτό του στα έσχατα δεινά. Έλεγε δηλαδή ότι δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.

Και οργίστηκε με θυμό ο Κύριος εναντίον του λαού του, και άπλωσε το χέρι του πάνω τους και τους πάταξε. Και ταράχθηκαν τα όρη, και τα πτώματά τους έγιναν σαν κοπριά στη μέση του δρόμου. Και ως όρη που παροξύνθηκαν εννοεί τους βασιλείς των Ασσυρίων· διότι έγιναν υπερόπτες και αλαζόνες και υψηλόφρονες. Αυτοί, αφού συντάραξαν συθέμελα ολόκληρη τη Σαμάρεια, αιχμαλώτισαν τον Ισραήλ και τον μετέφεραν στα όρη των Περσών και των Μήδων. Αφού λοιπόν ολοκλήρωσε, όπως είπα, την αναγγελία για τον Εμμανουήλ, ακολουθεί και πάλι τον σκοπό που είχε θέσει εξαρχής και αφηγείται τη λεηλασία της Σαμάρειας λέγοντας: «Θάνατο απέστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήλθε επί του Ισραήλ». Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και η εβραϊκή έκδοση, αλλά και άλλοι ερμηνευτές, αντί της λέξης «θάνατος» έχουν τοποθετήσει τη λέξη «λόγος». Διότι, λέει, «Λόγο απέστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήλθε επί του Ισραήλ». Αλλά τι είδους λόγο; Λόγο, προφανώς, που καταδικάζει όσους ασέβησαν και υποβάλλει σε τιμωρίες αυτούς που τον εγκατέλειψαν και προσκύνησαν τα έργα των δικών τους χεριών. Είτε, λοιπόν, λεχθεί ότι ο Θεός απέστειλε θάνατο, είτε κατάρα, είτε λόγο, η δύναμη των εννοιών δεν θα είναι ασύμβατη, αλλά μάλλον θα κατατείνει σε ένα και τον αυτό σκοπό. Αναφέρεται βεβαίως σε αυτούς τους στίχους σε μια ιστορία, την οποία θα διηγηθώ με συντομία.

Διότι, επειδή χλεύασε τη θεία δόξα, εξήλθε άγγελος από τον Κύριο και εξολόθρευσε από το στρατόπεδο των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες. Επομένως, επειδή ο Σενναχειρείμ εκστράτευσε μεν εναντίον των Ιεροσολύμων, αλλά προηγουμένως κατέστρεψε τη Σαμάρεια, καθώς ο Θεός την είχε παραδώσει διότι επέλεξαν να πράξουν χειρότερα από τους κατοίκους των Ιεροσολύμων, αναγκαστικά λέει: «Ο Κύριος απέστειλε θάνατο στον Ιακώβ, και ήρθε επί του Ισραήλ». Όμως, κάηκε η Σαμάρεια στην οποία κατοικούσε ο Ισραήλ, δηλαδή οι δέκα φυλές, και καταστράφηκε ολοσχερώς. Θα ήταν δε, νομίζω, συνετό να αντιληφθούν πλέον όσοι παρέμειναν σε αυτήν, ότι η εναντίωση στον Θεό είναι πράγματι εξαιρετικά ολέθρια. Έπειτα, έχοντας διαγνώσει αυτό, θα έπρεπε οπωσδήποτε να εξευμενίσουν Εκείνον που είχαν πικράνει, και με τη μεταστροφή τους προς το καλύτερο να καταπραΰνουν Εκείνον που είχαν παροργίσει. Αυτοί όμως ούτε αυτό έπραξαν, ούτε το διανοήθηκαν καν. Αντίθετα, με ακόμη μεγαλύτερη αλαζονεία έλεγαν: «Οι πλίνθοι έπεσαν, αλλά εμείς θα λαξεύσουμε λίθους, και θα κόψουμε συκομουριές και κέδρους, και θα οικοδομήσουμε για τον εαυτό μας πύργο». Ω, πόση άγνοια! Διότι δεν θα έπρεπε άραγε μάλλον να πουν: Εναντιωθήκαμε από απερισκεψία στον παντοδύναμο Θεό;

Ο δε 〈θάνατος ή ο λόγος που εστάλη στον Ιακώβ〉, ως εκφραστικός οργής, αφού βρήκε εκείνους που θεωρούνταν ανώτεροι μεταξύ τους άξιους οργής και 〈θανάτου〉, εννοώ όσους ονομάζονταν Ισραήλ, 〈ήλθε〉 επάνω τους. Τη διαφορά δε μεταξύ του 〈Ιακώβ〉 και του 〈Ισραήλ〉 θα μπορούσες να τη γνωρίσεις από τον πρώτο πατριάρχη, ο οποίος ως προς τη σαρκική του γέννηση ονομαζόταν 〈Ιακώβ〉, αλλά, αφού επιδόθηκε στην κατά Θεόν προκοπή και αξιώθηκε τη συνομιλία με τον Θεό, μετονομάστηκε σε 〈Ισραήλ〉 από Εκείνον που του αποκαλύφθηκε και είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου 〈Ιακώβ〉, αλλά 〈Ισραήλ〉 θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός μαζί με τον Θεό». Εύλογα, λοιπόν, τους πιο άλογους και σωματικούς του ιουδαϊκού έθνους τούς ονομάζει στο σημείο αυτό 〈Ιακώβ〉, ενώ εκείνους που θεωρούνται μεταξύ τους πιο λογικοί τούς αποκαλεί 〈Ισραήλ〉. Επομένως, ο λόγος κατηγορεί και αυτούς που θεωρείται ότι είναι ανώτεροι, επειδή και αυτοί κατέστησαν άξιοι 〈θανάτου〉, γι' αυτό και έχει ειπωθεί: 〈Θάνατο απέστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήλθε επί του Ισραήλ〉.

Ο Κύριος έστειλε θάνατο στον Ιακώβ, και αυτός ήλθε επί του Ισραήλ· και θα το γνωρίσει όλος ο λαός του Εφραΐμ και όσοι κατοικούν στη Σαμάρεια, οι οποίοι με αλαζονεία και υπερηφάνεια καρδιάς λέγουν: Οι πλίνθοι έπεσαν, αλλά ελάτε να λαξεύσουμε λίθους και να κόψουμε συκαμινιές και κέδρους... Και θα συντρίψει ο Θεός εκείνους που επαναστατούν εναντίον του στο όρος Σιών, και θα διασκορπίσει τους εχθρούς τους, ... και τους Έλληνες από τη δύση του ηλίου που καταβροχθίζουν τον Ισραήλ με ορθάνοιχτο στόμα. Παρ' όλα αυτά δεν αποστράφηκε ο θυμός Του, αλλά το χέρι Του παραμένει ακόμη υψωμένο. Και ο λαός δεν επέστρεψε, μέχρι που επλήγη, και δεν αναζήτησαν τον Κύριο. Και αφαίρεσε ο Κύριος από τον Ισραήλ την κεφαλή και την ουρά, τον μεγάλο και τον μικρό σε μία ημέρα, τον πρεσβύτερο και αυτούς που προσωποληπτούν, αυτοί είναι η αρχή, και τον προφήτη που διδάσκει τα άνομα, αυτός είναι η ουρά. Και εκείνοι που μακαρίζουν αυτόν τον λαό θα είναι πλάνοι, ... και η ανομία θα καεί σαν φωτιά, και θα καταβροχθιστεί από τη φωτιά σαν ξηρό χόρτο· και θα αναφλεγεί στα δάση του δρυμού και θα καταφάγει όλα τα περίχωρα των βουνών· εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου θα κατακαεί ολόκληρη η γη, και ο λαός θα είναι σαν να έχει κατακαεί από φωτιά. Άνθρωπος δεν θα σπλαχνιστεί τον αδελφό του... διότι ο Μανασσής θα καταφάει τον Εφραΐμ και ο Εφραΐμ τον Μανασσή, επειδή μαζί θα πολιορκήσουν τον Ιούδα...