Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:10

Και είναι αληθές αυτό που είπε ψάλλοντας και ο μακάριος Δαβίδ: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε, και τον αναζήτησα, και δεν βρέθηκε ο τόπος του». Διότι η αλαζονεία οπωσδήποτε καταλήγει στην ταπείνωση· ενώ το μετρημένο φρόνημα στεφανώνεται με τις ανώτατες τιμές. Και αυτό μας το επιβεβαιώνει ο μαθητής του Σωτήρα, γράφοντας και λέγοντας: «Ας καυχάται δε ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του, και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του, διότι σαν άνθος χόρτου θα παρέλθει». <Αυτός που πλάτυνε σαν τον άδη την ψυχή του, και ο ίδιος, σαν θάνατος που δεν χορταίνει, θα συγκεντρώσει σε αυτόν όλα τα έθνη, και θα δεχθεί κοντά του όλους τους λαούς.> Ο Θεός συμφωνεί με τον Προφήτη και έχει δείξει ότι λέει την αλήθεια, επισφραγίζοντας ως αλήθεια με τα δικά Του λόγια τα εγκλήματα και του διαβόλου και του Ναβουχοδονόσορα. Διότι από τη μια ο Προφήτης έλεγε: «Τους ανέσπασε όλους με το αγκίστρι, και τον είλκυσε με το αμφίβληστρο, και τον συγκέντρωσε στα δίχτυα του»· ο δε Θεός των όλων, ανάγοντας τις αιτίες σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο και αληθέστερο, τον παρομοιάζει πλέον με τον άδη και τον θάνατο. Διότι ο θάνατος και ο άδης είναι κάτι το αχόρταγο. Είναι δε αληθές ότι, σύμφωνα με τη φιλοδοξία του Βαβυλωνίου, όλα τα έθνη θα είχαν υποταχθεί σε αυτόν. Και αυτά τα κακά θα μπορούσαν ευλόγως να νοηθούν ως εγκλήματα της περσικής φιλαρχίας.

Με σοφό τρόπο, λοιπόν, ο νόμος, με αφορμή αυτό που τους συνέβαινε συνήθως, διορθώνει τους θείους ιερουργούς προς το καλύτερο, και από τον σωματικό τύπο τους οδηγεί στην πνευματική θεωρία. Διότι λέει: «Δεν θα ανεβείς στο θυσιαστήριό μου με σκαλοπάτια, για να μην αποκαλύψεις την ασχημοσύνη σου πάνω σε αυτό». Αυτό σημαίνει: Ο θείος ιερουργός, ο οποίος έχει αγιασθεί για τη λειτουργία μου, ας αναζητά τα ταπεινά και ας μην υψώνεται προς τα πάνω. Ας αποφεύγει την αλαζονεία, για να μη φαίνεται άσχημος και απρεπής. Διότι η υπεροψία είναι ασχήμια, απόλυτη απρέπεια και βαρύτατη αρρώστια του νου. «Όσο πιο μεγάλος είσαι», λέει, «τόσο περισσότερο να ταπεινώνεις τον εαυτό σου, και θα βρεις χάρη ενώπιον του Κυρίου». Γράφει επίσης και ο μαθητής του Σωτήρος: «Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του, και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του». Διότι θα παρέλθει όπως τα χόρτα, και με κανέναν τρόπο δεν θα διαφέρει από τα λουλούδια του αγρού. ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Έλεγε, επομένως, ότι ο ιερουργός πρέπει να είναι απαλλαγμένος από την έπαρση και την υπεροψία.

Διότι τόσο ο φόβος της αποκαλύψεως, όσο και η ακολασία του πάθους, διώχνουν μακριά κάθε τους ανάπαυση. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί των κτηνών και της πρόνοιας γι' αυτά. «Η ψυχή κάθε σάρκας είναι το αίμα της.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του.» «Έχεις κτήνη; Να τα φροντίζεις, και αν σου είναι χρήσιμα, ας παραμείνουν σε εσένα.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί καυχήσεως και επάρσεως· και ότι για κανένα πράγμα στον βίο δεν πρέπει κανείς να καυχάται και να επαίρεται. «Μην καυχάστε, και μη μιλάτε υψηλόφρονα με υπεροψία· ούτε ας βγει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του.» «Μη λες: Είμαι καθαρός στα έργα και άμεμπτος ενώπιόν Του.» «Μην επαίρεσαι για τη σοφία.» «Μην καυχάσαι για το αύριο· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.» «Για την περιβολή των ενδυμάτων μην καυχάσαι, και κατά την ημέρα της δόξας μην επαίρεσαι.» «Μην πεις: Θα επιβλέψει στο πλήθος των δώρων μου, και όταν τα προσφέρω στον Ύψιστο Θεό, θα γίνω δεκτός.» «Ο καυχώμενος, εν Κυρίω ας καυχάται. Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για την εξύψωσή του· και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του.» Πολλά φρονώ εν Θεώ, αλλά μετρώ τον εαυτό μου, για να μην καταστραφώ από την καύχηση. Και τον προπάτορα Αδάμ κάποτε ο εχθρός, αφού τον έκανε να φανταστεί την ισοθεΐα, τον έβγαλε από τον παράδεισο και τον κατέβασε μέχρι τα βάθη του άδη.

Διότι ορθώς είπε εκείνος που ανέφερε ότι: «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει». Και ορθώς πάλι και κάποιος άλλος, αδελφόθεος, συμφωνεί με αυτά λέγοντας ότι: «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού· ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος του έπεσε, και η ομορφιά του προσώπου του χάθηκε». Διότι ορθώς αυτοί οι θεόπνευστοι ρήτορες παρομοίασαν την ανθρώπινη ζωή με το χορτάρι και το άνθος του χορταριού· τώρα όμως η ζωή του ανθρώπου διαλύεται ευκολότερα και από το χορτάρι και από το άνθος. Διότι υπάρχει καιρός για να βλαστήσει το χορτάρι και καιρός για να μαραθεί, και καιρός για να ανθίσει και καιρός για να απανθίσει. Ο άνθρωπος όμως, επειδή πεθαίνει και ενώ περπατά και ενώ στέκεται και ενώ κάθεται, δεν θα έκανε λάθος κανείς αν έλεγε ότι διαλύεται και εξαφανίζεται από την παρούσα ζωή ευκολότερα και από το χορτάρι και από το άνθος.

Το χωρίο «ας καυχάται δε ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του, και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του», που ειπώθηκε από τον ιερό Ιάκωβο, δεν υποδηλώνει ότι πρέπει να μεγαλοστομεί, να περιαυτολογεί ή να αλαζονεύεται· τίποτε από όλα αυτά. Διότι, ως συνήθως, αυτά τα ρήματα χρησιμοποιούνται με αυτή την έννοια, και η προφανής σημασία της λέξης εκεί παραπέμπει· αλλά στην προκειμένη περίπτωση το «ας καυχάται» χρησιμοποιείται αντί του «ας έχει θάρρος, ας ελπίζει». Διότι, λέει, δεν πρέπει να αποθαρρύνεται επειδή είναι ταπεινός, ως καταπονημένος από την πενία ή υβριζόμενος από την περιφρόνηση των ανθρώπων. Εξάλλου και ο Κύριός μας επέλεξε τους ταπεινούς και τους απλούς και τους πένητες και τους φτωχούς, εγκαταλείποντας τους πλουσίους και όσους υπερηφανεύονται για τη δόξα και την καταγωγή τους να φρυάττουν. Συνεπώς, δεν πρέπει κανείς να απογοητεύεται επειδή είναι ταπεινός, αλλά μάλλον να γεμίζει από ευφροσύνη, θεωρώντας τον εαυτό του κοινωνό και μέτοχο του αποστολικού χορού μέσω της απλότητας και της ταπεινότητάς του.

Βλέπεις πώς η ταπείνωση αναδεικνύει και τον πλούσιο λαμπρό, υψηλό και άξιο της βασιλείας; Γι' αυτό λέει: «ο δε πλούσιος ας καυχάται για την ταπείνωσή του». Σε αυτή την ταπείνωση, λέει, ας ελπίζει, σε αυτήν ας έχει θάρρος, μέσω αυτής θα υψωθεί· διότι, εάν δεν κερδίσει αυτό από τον πλούτο, τι άλλο θα αποκομίσει από αυτόν, από χώμα δηλαδή, από πηλό, από τόσο μικρά πετραδάκια, ή μάλλον, όπως λέει ο ιερός Ιάκωβος, από κάτι που δεν διαφέρει καθόλου από το άνθος του χόρτου, το οποίο προς στιγμήν ανθίζει και πολλές φορές τέρπει τις αισθήσεις, αλλά όταν το κάψει ο ήλιος ξεραίνεται και εξαφανίζεται, χωρίς να απομένει ούτε ίχνος από την προηγούμενη ομορφιά του; Όπως λοιπόν το άνθος του χόρτου, στο οποίο προβάλλει η ομορφιά, φθείρεται και χάνεται, έτσι και ο πλούσιος, πορευόμενος μέσα στην ίδια του την ευδαιμονία, μαραίνεται και καταστρέφεται μέσα στο ίδιο το άνθος της πολυτέλειας.