Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:13

Αυτός που προέρχεται από εμάς είναι προς βλάβη της ψυχής, και γι' αυτόν έκραζε ο Απόστολος Ιάκωβος λέγοντας: «Κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι ''Από τον Θεό πειράζομαι'', διότι ο Θεός είναι απείραστος κακών» και τα εξής. Αντιθέτως, εκείνος που γίνεται κατά παραχώρηση του Θεού είναι προς ωφέλεια της ψυχής, διότι συμβαίνει για τη δοκιμασία του ανθρώπου, και «η δοκιμασία οδηγεί τον άνθρωπο στην ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και αυτός που δεν καταισχύνεται είναι σωσμένος, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Επομένως, επειδή (διότι θα ανατρέξω στην πρώτη και πιο αναγκαία αρχή του θέματος) έπρεπε οπωσδήποτε να εξαγνίζονται εκ των προτέρων εκείνοι που προστρέχουν προς την οικειότητα με τον άγιο Θεό, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από Αυτόν: «Άγιοι έσεσθε, ότι εγώ άγιος ειμί», είχε οριστεί για τους αρχαιοτέρους ως σύμβολο εξαγνισμού η σαρκική περιτομή. Και το πώς, θα το εξηγήσουμε. Αν εξετάσουμε με ακρίβεια τη φύση των ανθρωπίνων πραγμάτων, θα βρούμε ότι της κάθε αμαρτίας προηγείται η ηδονή. Και μας καλεί στο να σφάλουμε κάποια θερμή επιθυμία, η οποία πάντοτε προβάλλει πριν από την πράξη, και, αφού συναρπάσει προκαταβολικά τη σύνεση του νου, μας πείθει έτσι τελικά να προχωρήσουμε στην εκτέλεση των όσων επιλέξαμε μέσα από έναν ομαλότατο δρόμο. Το γεγονός ότι τα λόγια μας για αυτά είναι αληθινά, το αποδεικνύει ο μαθητής του Χριστού, ο οποίος βροντοφωνάζει τα εξής: «Κανείς όταν πειράζεται να μην λέει ότι από τον Θεό πειράζομαι. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν, αλλά ο καθένας πειράζεται συρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία. Έπειτα, η επιθυμία αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο». Βλέπεις λοιπόν πώς μέσα στις διάφορες επιθυμίες προδημιουργείται η γένεση της φαυλότητας, και πώς μέσα στις άτοπες ηδονές κυοφορούνται εκ των προτέρων τα σπέρματα της αμαρτίας;

Αυτό, λοιπόν, που φαίνεται να έχει συμβεί στον Αδάμ απτά και αισθητά, αυτό θα μπορούσε να δει κανείς να εκπληρώνεται νοητά και κρυφά και στον καθένα από εμάς. Διότι η ηδονή, αναδύουσα προηγουμένως, σαγηνεύει τον νου και σιγά-σιγά τον αποσπά, ώστε να νομίζει τελικά ότι η παράβαση του θείου νόμου δεν είναι απολύτως τίποτα. Και αυτό θα το επιβεβαιώσει ο μαθητής του Χριστού, λέγοντας: «Κανένας, όταν πειράζεται, ας μη λέει ότι πειράζομαι από τον Θεό. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Ο καθένας όμως πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία.»

Ή μήπως δεν θεωρείς ότι είναι αληθές πως εγείρονται εκ των προτέρων μέσα μας, και τρόπον τινά προβάλλουν πριν από τις πράξεις, οι ηδονές και οι λογισμοί, παρακινώντας μας σε κάτι από εκείνα που καταδικάζονται από τον νόμο; ΠΑΛΛ. Το παραδέχομαι· διότι θυμάμαι τον μακάριο Δαβίδ που λέει: «Πριν ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα». ΚΥΡ. Πολύ ορθά μίλησες· διότι πράγματι, πριν από τις πράξεις, ο νους περιπίπτει πάντως σε αμαρτήματα, καθώς έχει προηγουμένως κυοφορήσει την ηδονή· ωστόσο, εφόσον η αμαρτία περιορίζεται ακόμη μόνο στις επιθυμίες, ο νους στέκεται στο μεταίχμιο, κοιτάζοντας και προς τις δύο κατευθύνσεις· έχει ελεύθερη την κλίση του προς ό,τι επιλέξει, και δεν έχει υποστεί ακόμη τη νέκρωση, αν και έχει βρεθεί πάρα πολύ κοντά στο κακό και βρίσκεται στις ωδίνες του πάθους. Κάτι τέτοιο άλλωστε μας διακήρυξε με σαφήνεια και ο μαθητής του Σωτήρος: «Κανείς», λέει, «όταν πειράζεται, ας μη λέει ότι πειράζομαι από τον Θεό».

Διότι ο Θεός δεν πειράζεται από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Ο καθένας όμως πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία. Έπειτα, η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία. Και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο.» ΠΑΛΛ. Αλήθεια είναι. ΚΥΡ. Επομένως, ο πλήρης θάνατος, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τη λέπρα, εννοώ τη νοητή, και όπως με το πάθος που σχετίζεται με τη νέκρωση εξαιτίας της αμαρτίας, δεν προέρχεται μόνο από τις επιθυμίες, αλλά από την έκβαση των αποτελεσμάτων τους· και όσο το κακό βρίσκεται ακόμη στις ωδίνες του νου, δεν υπάρχει ακόμη νέκρωση, ούτε θάνατος – διότι δεν οδηγεί κάθε αμαρτία στον θάνατο, όπως έχει πει ο μαθητής του Σωτήρα – αλλά βρίσκεται ακόμη στον κίνδυνο να πάθει κανείς αυτά που επιφέρουν τη νέκρωση.

Είναι δε ποικίλος ιατρός, άλλοτε μεν θεραπεύοντας πρώτα την ψυχή και έπειτα το σώμα, άλλοτε δε αντίστροφα. «Μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο», διδάσκοντας πολλούς μέσω του ενός. Διότι ο λόγος δεν απευθύνεται μόνο σε εκείνον, αλλά και σε όλους εμάς. Διότι, αν ποτέ περιπέσουμε σε παθήματα ή λύπες ή ανάγκες, κανείς ας μην τα αποδίδει στον Θεό. Επειδή ο Θεός είναι απείραστος κακών, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Αλλά ο καθένας από εμάς, σφιγγόμενος με τις αλυσίδες των αμαρτιών, μαστιγώνεται.

Και σε άλλο σημείο λέει: κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι «πειράζομαι από τον Θεό»· διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Αντιθέτως, ο καθένας πειράζεται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία.

Για να μην παρατείνουμε όμως τον λόγο, αρκούν όσα είπαμε. Η Μαρία ας τιμάται, ο Κύριος ας προσκυνείται. Διότι οι δίκαιοι δεν προκαλούν πλάνη σε κανέναν. «Διότι ο Θεός είναι απείραστος από κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν», ούτε και οι δούλοι του, με σκοπό την απάτη. «Ο καθένας όμως πειράζεται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία. Έπειτα, η επιθυμία γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκύει τον θάνατο». Αφού λοιπόν θεωρήσαμε ότι αναλύσαμε επαρκώς όλα αυτά, αγαπητοί, και αφού συντρίψαμε με τον λόγο της αλήθειας και αυτήν την, ας πούμε, κανθαρίδα, η οποία στην όψη μεν χρυσίζει, είναι τρόπον τινά φτερωτή και πετά, αλλά είναι ιοβόλος και φέρει δηλητήριο μέσα της, ας προχωρήσουμε σε αυτήν τη μία που έχει απομείνει ακόμη, επικαλούμενοι και πάλι τον Θεό να μας παρασταθεί, ώστε να ιχνηλατήσουμε τα μέρη της αλήθειας και να πετύχουμε την τέλεια ανατροπή της εναντιότητας. — — —

Σαν να δίνει απάντηση σε αυτούς που λένε τέτοια πράγματα, προσθέτει: «Κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι πειράζομαι από τον Θεό· διότι αυτός δεν πειράζει κανέναν, επειδή ο Θεός είναι απείραστος από κακά». Με τη λέξη πειρασμό εδώ εννοεί προφανώς το κακό και την αμαρτία, και την πτώση σε αυτήν, από την οποία και ο Χριστός παρέμεινε απείραστος, μολονότι πειράχθηκε με άλλον τρόπο. Διότι «από όσα έπαθε», λέει, «όταν ο ίδιος πειράχθηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται». Αλλά και μετά τη βάπτισή του στον Ιορδάνη, ανέβηκε στο όρος για να πειραχθεί, σύμφωνα με τα λόγια του Ευαγγελίου.

Μην αισχύνεσαι όταν ελέγχεσαι, αλλά μάλλον να νιώθεις κατάνυξη ακούγοντας. Διότι, εάν επιθυμείς να λάβεις το έγγραφο της αφέσεως των αμαρτιών και έτσι να αναχωρήσεις από εδώ, μην προφασίζεσαι δισταγμό, αλλά παραδώσου με θέρμη ψυχής, στενάζοντας πικρά για όσα έπραξες και ομολογώντας στον Δεσπότη ότι δεν θα βρεθείς πλέον στα ίδια. Έκτοτε να είσαι βέβαιος ότι και εσύ έλαβες τη δωρεά της αφέσεως των αμαρτιών, και ποτέ να μην απελπιστείς για τον εαυτό σου. Δεν είναι τόσο φοβερή η αμαρτία όσο φοβερή είναι η απελπισία. «Μα πάρα πολλές φορές», λέει, «ενώ έσφαλα, μετανόησα, και πάλι περιέπεσα στα ίδια, και δεν γνωρίζω τι να πράξω· και συλλογίζομαι τούτο, ότι ο Θεός με έχει αποστραφεί». Άκουσε, αγαπητέ, σχετικά με αυτό. Αυτό δεν προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά από το ότι δεν ακούς τη Γραφή ούτε αφοσιώνεσαι στην Εκκλησία που λέει: «Ο Θεός είναι απείραστος κακών· διότι ο καθένας πειράζεται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία». Διότι, αφού προς στιγμήν κλάψεις λίγο, και μετά την έξοδό σου από την εκκλησία δεν θυμάσαι πλέον τις νουθεσίες που άκουσες, αλλά παραδίδεις τον εαυτό σου σε μάταιους περισπασμούς, πώς είναι δυνατόν να μην υποπέσεις σε παράπτωμα, πες μου;

Όλος δε ο σκοπός του είναι να παρακινήσει σε υπομονή εκείνους που περιπίπτουν σε πειρασμούς, έστω κι αν έχουν δώσει σπουδαία μαρτυρία ευσεβείας, ώστε να μην σκανδαλίζονται, αλλά να αναφωνούν: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου από τώρα και έως τον αιώνα»· και επιπλέον το: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί»· και από αυτό, λοιπόν, να μαθαίνουν πόση είναι η ωφέλεια της υπομονής· διότι και εδώ και εκεί θα λάβουν τη μισθαποδοσία τους, όπως ο Ιώβ. Ακόμη, σκοπός είναι να αναδείξει ότι ο Θεός είναι απείραστος κακών και δεν βάζει σε πειρασμό κανέναν· αλλά με παραχώρηση του Θεού έρχονται πειρασμοί στους ανθρώπους από τους δαίμονες, για τη δοκιμασία και την τελείωση του καθενός. Λένε δε ότι ο Σολομών έχει συντάξει και αυτό το βιβλίο, εκτός εάν αποτελεί σύγγραμμα του Μωυσή. Το μεν περιεχόμενο του βιβλίου έχει με αυτόν τον τρόπο. Η δε ανακεφαλαίωσή του συνοψίζεται στα εξής: Στο προοίμιο αναφέρεται ότι ο Ιώβ κατοικούσε στη χώρα της Αυσιτίδος· έπειτα, παρατίθεται η μαρτυρία της Γραφής για τον ενάρετο βίο του· και ότι είχε επτά υιούς και έξι θυγατέρες· και γίνεται λόγος για τον αριθμό των κτηνών του. Και ότι οι υιοί του πήγαιναν ο ένας στον άλλον και έκαναν συμπόσιο κάθε ημέρα μαζί με τις τρεις αδελφές τους. Και ο Ιώβ έστελνε μηνύματα και καθάριζε τους υιούς του, προσφέροντας για αυτούς θυσία στον Κύριο.

Διότι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο την προαίρεσή του αυτεξούσια, και του υπέδειξε την οδό του φωτός και του σκότους. Το κέρδος και τη ζημία τα αναφέρει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εάν θέλετε και με υπακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με υπακούσετε, εγώ δεν σας αναγκάζω». Διότι ό,τι γίνεται από ανάγκη δεν έχει κέρδος. Εγώ δεν έθεσα όρους· δεν σου επέβαλα αναγκαστικά το καλό ή το κακό. Επειδή, εάν μου έδινε εντολή να διαπράξω φόνο, ή προφανώς πορνεία, θα ήμουν υποχρεωμένος να τα κάνω· διότι δεν είναι δυνατόν να εναντιωθεί κανείς στο πρόσταγμά του. Ή ποιος θα με κρίνει, εφόσον τηρώ τις εντολές του; Ποτέ ο Θεός δεν επιθυμεί το κακό των ανθρώπων. Διότι οι πειρασμοί που έρχονται στους ανθρώπους προέρχονται από τον πονηρό, όπως λέει ο Απόστολος: «Κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι “από τον Θεό πειράζομαι”. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Αλλά καθένας πειράζεται από τη δική του επιθυμία». Εάν λοιπόν πράττεις το αγαθό, να το αποδίδεις στη φιλανθρωπία του Θεού· εάν όμως πράττεις το πονηρό, να το αποδίδεις στην πονηρία του διαβόλου.

Λέει, δηλαδή, ότι όταν ο απόστολος είπε: «Καλύτερα να παντρευτεί κανείς παρά να πυρώνεται», ονόμασε πύρωση αυτήν που οδηγεί στην ασέλγεια, λέγοντας ότι είναι καλύτερο να ανακουφίσει κανείς την αδυναμία της φύσεως με τον νόμιμο γάμο, παρά, αποφεύγοντας αυτόν, να αναφλεγεί προς την ασέλγεια μέσω της πυρώσεως. Επίσης, ότι το χωρίο «Κανείς όταν πειράζεται ας μη λέει ότι πειράζομαι από τον Θεό» και τα εξής, αυτός το ερμηνεύει ειδικά αναφορικά με τον πειρασμό της πορνείας. Διότι, λέει, ο καθένας, αφού δεχθεί την επιθυμία μέσω της όρασης, προξενεί ο ίδιος τον πειρασμό στον εαυτό του, έχοντας τον πειρασμό όχι μόνο να τον πολεμά από έξω, αλλά και να αναφλέγεται από μέσα, από τον ίδιο του τον εαυτό.