Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:14

Προσευχόμενος δε αδιαλείπτως λέγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, σώσε με από τα πάθη της ατιμίας, και θα βρεις το έλεος του Θεού, και κατ' αυτόν τον τρόπο θα λάβεις δύναμη με τις προσευχές των αγίων. Αμήν. Ο ίδιος αδελφός, επειδή πολεμούνταν από το ίδιο πάθος της πορνείας, παρακάλεσε τον ίδιο μεγάλο Γέροντα να προσευχηθεί για αυτόν και να του πει πώς μπορεί να καταλάβει κανείς εάν πειράζεται από τη δική του επιθυμία ή από τον εχθρό.

Επομένως, επειδή (διότι θα ανατρέξω στην πρώτη και πιο αναγκαία αρχή του θέματος) έπρεπε οπωσδήποτε να εξαγνίζονται εκ των προτέρων εκείνοι που προστρέχουν προς την οικειότητα με τον άγιο Θεό, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από Αυτόν: «Άγιοι έσεσθε, ότι εγώ άγιος ειμί», είχε οριστεί για τους αρχαιοτέρους ως σύμβολο εξαγνισμού η σαρκική περιτομή. Και το πώς, θα το εξηγήσουμε. Αν εξετάσουμε με ακρίβεια τη φύση των ανθρωπίνων πραγμάτων, θα βρούμε ότι της κάθε αμαρτίας προηγείται η ηδονή. Και μας καλεί στο να σφάλουμε κάποια θερμή επιθυμία, η οποία πάντοτε προβάλλει πριν από την πράξη, και, αφού συναρπάσει προκαταβολικά τη σύνεση του νου, μας πείθει έτσι τελικά να προχωρήσουμε στην εκτέλεση των όσων επιλέξαμε μέσα από έναν ομαλότατο δρόμο. Το γεγονός ότι τα λόγια μας για αυτά είναι αληθινά, το αποδεικνύει ο μαθητής του Χριστού, ο οποίος βροντοφωνάζει τα εξής: «Κανείς όταν πειράζεται να μην λέει ότι από τον Θεό πειράζομαι. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν, αλλά ο καθένας πειράζεται συρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία. Έπειτα, η επιθυμία αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο». Βλέπεις λοιπόν πώς μέσα στις διάφορες επιθυμίες προδημιουργείται η γένεση της φαυλότητας, και πώς μέσα στις άτοπες ηδονές κυοφορούνται εκ των προτέρων τα σπέρματα της αμαρτίας;

«Όσοι έχουν αποστατήσει ας καταγραφούν πάνω στη γη, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής». Εάν δε πρέπει να πούμε κάτι πνευματικό στους πνευματικούς, όσοι ανέχονται τα είδωλα στον νου τους και αποδέχονται τις έννοιες που προέρχονται από άτοπες φαντασίες, ας γνωρίζουν ότι θα γίνουν φωλιές νυχτερίδων, δηλαδή των ακαθάρτων πνευμάτων. «Διότι καθένας», λέει, «πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τις δικές του επιθυμίες. Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκύει θάνατον». Πρέπει, επομένως, να αποστρεφόμαστε τις απαρχές των παθών, και να απωθούμε τα είδωλα του νου που εισβάλλουν μόνο μέσω των λογισμών, γνωρίζοντας αυτό που έχει γραφτεί: «Εάν το πνεύμα εκείνου που εξουσιάζει στραφεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου· διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». <Ιδού λοιπόν, ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ θα αφαιρέσει από την Ιουδαία και από την Ιερουσαλήμ τον ισχυρό άνδρα και την ισχυρή γυναίκα, τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος, τον γίγαντα και τον ισχυρό, τον άρχοντα, τον πολεμιστή και τον δικαστή>. Αφού λοιπόν μας προσέφερε μια επαρκή διήγηση σχετικά με τα αρχαιότερα εγκλήματά τους, μεταθέτει πάλι εγκαίρως τον λόγο του στις τελευταίες τους συμφορές, τις οποίες υπέστησαν δικαίως, επειδή συμπεριφέρθηκαν ανόσια και υβριστικά απέναντι στον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

Αυτό, λοιπόν, που φαίνεται να έχει συμβεί στον Αδάμ απτά και αισθητά, αυτό θα μπορούσε να δει κανείς να εκπληρώνεται νοητά και κρυφά και στον καθένα από εμάς. Διότι η ηδονή, αναδύουσα προηγουμένως, σαγηνεύει τον νου και σιγά-σιγά τον αποσπά, ώστε να νομίζει τελικά ότι η παράβαση του θείου νόμου δεν είναι απολύτως τίποτα. Και αυτό θα το επιβεβαιώσει ο μαθητής του Χριστού, λέγοντας: «Κανένας, όταν πειράζεται, ας μη λέει ότι πειράζομαι από τον Θεό. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Ο καθένας όμως πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία.»

Διότι ο Θεός δεν πειράζεται από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Ο καθένας όμως πειράζεται, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία. Έπειτα, η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία. Και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο.» ΠΑΛΛ. Αλήθεια είναι. ΚΥΡ. Επομένως, ο πλήρης θάνατος, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τη λέπρα, εννοώ τη νοητή, και όπως με το πάθος που σχετίζεται με τη νέκρωση εξαιτίας της αμαρτίας, δεν προέρχεται μόνο από τις επιθυμίες, αλλά από την έκβαση των αποτελεσμάτων τους· και όσο το κακό βρίσκεται ακόμη στις ωδίνες του νου, δεν υπάρχει ακόμη νέκρωση, ούτε θάνατος – διότι δεν οδηγεί κάθε αμαρτία στον θάνατο, όπως έχει πει ο μαθητής του Σωτήρα – αλλά βρίσκεται ακόμη στον κίνδυνο να πάθει κανείς αυτά που επιφέρουν τη νέκρωση.

Και σε άλλο σημείο λέει: κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι «πειράζομαι από τον Θεό»· διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Αντιθέτως, ο καθένας πειράζεται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία.

Για να μην παρατείνουμε όμως τον λόγο, αρκούν όσα είπαμε. Η Μαρία ας τιμάται, ο Κύριος ας προσκυνείται. Διότι οι δίκαιοι δεν προκαλούν πλάνη σε κανέναν. «Διότι ο Θεός είναι απείραστος από κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν», ούτε και οι δούλοι του, με σκοπό την απάτη. «Ο καθένας όμως πειράζεται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία. Έπειτα, η επιθυμία γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκύει τον θάνατο». Αφού λοιπόν θεωρήσαμε ότι αναλύσαμε επαρκώς όλα αυτά, αγαπητοί, και αφού συντρίψαμε με τον λόγο της αλήθειας και αυτήν την, ας πούμε, κανθαρίδα, η οποία στην όψη μεν χρυσίζει, είναι τρόπον τινά φτερωτή και πετά, αλλά είναι ιοβόλος και φέρει δηλητήριο μέσα της, ας προχωρήσουμε σε αυτήν τη μία που έχει απομείνει ακόμη, επικαλούμενοι και πάλι τον Θεό να μας παρασταθεί, ώστε να ιχνηλατήσουμε τα μέρη της αλήθειας και να πετύχουμε την τέλεια ανατροπή της εναντιότητας. — — —

Επομένως, πειρασμοί ονομάζονται και τα λυπηρά που επέρχονται στους ανθρώπους εξωτερικά ως προς το σώμα, καθώς και αυτή η ίδια η προσβολή του εχθρού, έστω και αν δεν συνεπάγεται ευθύνη· διότι και στον Κύριο επιτέθηκε πειράζοντας. Πειρασμοί ονομάζονται και οι αμαρτίες, με τις οποίες ο καθένας μας πειράζεται, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Ιάκωβος: «παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία· διότι η επιθυμία, λέει, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκύει τον θάνατο». Ποιον θάνατο; Τον αιώνιο, ο οποίος είναι ο χωρισμός της ψυχής από τον Θεό εξαιτίας της αμαρτίας. Τον θάνατο αυτόν τώρα μεν τον ακολούθησε, από τον Αδάμ μέχρι τη συντέλεια, και ο θάνατος του σώματος, τότε δε στον μέλλοντα αιώνα θα ακολουθήσει, για όσους δεν μετανόησαν εδώ, η αφόρητη και ατελεύτητη κόλαση της ψυχής και του σώματος, καθώς θα έχουν καταδικαστεί δικαίως από Εκείνον που έχει τη δύναμη να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.

«Ο καθένας όμως πειράζεται, παρασυρόμενος από τη δική του επιθυμία.» Οι επιθυμίες των αμαρτωλών αποτελούν ωδίνες θανάτου. «Το έλεος θριαμβεύει έναντι της κρίσεως.» Όπως ακριβώς το λάδι κάνει τους αθλητές να ξεγλιστρούν από τα χέρια των αντιπάλων τους, έτσι και η ελεημοσύνη καθιστά ικανούς αυτούς που την ασκούν να αποκλίνουν και να διαφεύγουν από τους δαίμονες. «Τη γλώσσα όμως κανείς.» Διότι, όπως το σπαθί είναι πιο έτοιμο να κόψει, αν ακονιστεί, και γίνεται πιο αιχμηρό για να σκοτώσει, έτσι και η γλώσσα, η οποία από μόνη της δύσκολα ησυχάζει και είναι ατίθαση, γίνεται ακόμη πιο σκληρή, όταν συνηθίζει εξαιτίας των πονηρών να συκοφαντεί, να λοιδορεί και να διαβάλλει. «Ταπεινωθείτε ενώπιον του Κυρίου.» Είναι μακάριο να ταπεινώνεται κανείς ενώπιον του Θεού. Διότι λέει ο Ιάκωβος:

Μην αισχύνεσαι όταν ελέγχεσαι, αλλά μάλλον να νιώθεις κατάνυξη ακούγοντας. Διότι, εάν επιθυμείς να λάβεις το έγγραφο της αφέσεως των αμαρτιών και έτσι να αναχωρήσεις από εδώ, μην προφασίζεσαι δισταγμό, αλλά παραδώσου με θέρμη ψυχής, στενάζοντας πικρά για όσα έπραξες και ομολογώντας στον Δεσπότη ότι δεν θα βρεθείς πλέον στα ίδια. Έκτοτε να είσαι βέβαιος ότι και εσύ έλαβες τη δωρεά της αφέσεως των αμαρτιών, και ποτέ να μην απελπιστείς για τον εαυτό σου. Δεν είναι τόσο φοβερή η αμαρτία όσο φοβερή είναι η απελπισία. «Μα πάρα πολλές φορές», λέει, «ενώ έσφαλα, μετανόησα, και πάλι περιέπεσα στα ίδια, και δεν γνωρίζω τι να πράξω· και συλλογίζομαι τούτο, ότι ο Θεός με έχει αποστραφεί». Άκουσε, αγαπητέ, σχετικά με αυτό. Αυτό δεν προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά από το ότι δεν ακούς τη Γραφή ούτε αφοσιώνεσαι στην Εκκλησία που λέει: «Ο Θεός είναι απείραστος κακών· διότι ο καθένας πειράζεται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία». Διότι, αφού προς στιγμήν κλάψεις λίγο, και μετά την έξοδό σου από την εκκλησία δεν θυμάσαι πλέον τις νουθεσίες που άκουσες, αλλά παραδίδεις τον εαυτό σου σε μάταιους περισπασμούς, πώς είναι δυνατόν να μην υποπέσεις σε παράπτωμα, πες μου;

Διότι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο την προαίρεσή του αυτεξούσια, και του υπέδειξε την οδό του φωτός και του σκότους. Το κέρδος και τη ζημία τα αναφέρει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εάν θέλετε και με υπακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με υπακούσετε, εγώ δεν σας αναγκάζω». Διότι ό,τι γίνεται από ανάγκη δεν έχει κέρδος. Εγώ δεν έθεσα όρους· δεν σου επέβαλα αναγκαστικά το καλό ή το κακό. Επειδή, εάν μου έδινε εντολή να διαπράξω φόνο, ή προφανώς πορνεία, θα ήμουν υποχρεωμένος να τα κάνω· διότι δεν είναι δυνατόν να εναντιωθεί κανείς στο πρόσταγμά του. Ή ποιος θα με κρίνει, εφόσον τηρώ τις εντολές του; Ποτέ ο Θεός δεν επιθυμεί το κακό των ανθρώπων. Διότι οι πειρασμοί που έρχονται στους ανθρώπους προέρχονται από τον πονηρό, όπως λέει ο Απόστολος: «Κανείς, όταν πειράζεται, ας μην λέει ότι “από τον Θεό πειράζομαι”. Διότι ο Θεός είναι απείραστος από τα κακά, και ο ίδιος δεν πειράζει κανέναν. Αλλά καθένας πειράζεται από τη δική του επιθυμία». Εάν λοιπόν πράττεις το αγαθό, να το αποδίδεις στη φιλανθρωπία του Θεού· εάν όμως πράττεις το πονηρό, να το αποδίδεις στην πονηρία του διαβόλου.

Όποιος είναι αβάπτιστος ή κενόδοξος δεν μπορεί να φτάσει στην επίγνωση αυτής της αλήθειας. Διότι, πρώτα απ' όλα, σε εκείνους που έχουν βαπτιστεί στην καθολική Εκκλησία δίνεται μυστικώς διά του βαπτίσματος και ενοικεί μέσα τους κρυφά. Έπειτα, αναλόγως με την εργασία των εντολών και της νοερής ελπίδας, αποκαλύπτεται σε όσους πιστεύουν με αυτόν τον τρόπο στον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του. Αυτό δε, προσθέτει, το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Γι' αυτό εμείς πιστεύουμε ότι διά του βαπτίσματος έχουμε λάβει μυστικώς την ελευθερία και τον καθαρισμό, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Τώρα όμως λουστείκατε, τώρα όμως καθαριστήκατε, τώρα όμως αγιαστήκατε.» Και τέτοια γράφει στους Κορινθίους, οι οποίοι δεν είχαν ακόμη καθαριστεί σύμφωνα με τη νοερή ελπίδα διά της αρνήσεως των λογισμών και δεν είχαν αγιαστεί διά της καρδιακής ενέργειας του Πνεύματος, αλλά ήταν ακόμη κακοί, και αδικούσαν και αποστερούσαν, και μάλιστα αδελφούς, για να δείξει ότι οι βαπτισμένοι έχουν μεν λάβει μυστικώς τον καθαρισμό και τον αγιασμό κατά τη δωρεά του Χριστού, αναλόγως όμως με τη δική του ολιγοπιστία ο καθένας ενεργείται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία, όπως είναι γραμμένο: «Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκυεί τον θάνατο.»

Λοιπόν, ο καθένας από εσάς ας εξετάζει τον εαυτό του πώς πολιτεύεται και πώς υποτάσσεται· βέβαια, και εγώ βγάζω συμπεράσματα από τις εξωτερικές κινήσεις για όσα κρύβονται μέσα σας. Αυτός, λοιπόν, που δεν έχει δικό του θέλημα, σύμφωνα με τον άγιο Δωρόθεο - διότι πάλι το ίδιο λέω - ό,τι και αν γίνει στο μοναστήρι θεωρεί ότι είναι δικό του· και ένας τέτοιος άνθρωπος πάντοτε αναπαύεται. Εκείνος, όμως, που δεν ενεργεί έτσι, κοπιάζει και ταλαιπωρείται με πολλούς τρόπους, παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία, προβάλλοντας δικαιολογίες και προσποιούμενος το ένα και το άλλο. Είθε να μη συμβεί αυτό· ούτε να υπάρχει κάποιος τέτοιος ανάμεσά σας, ούτε να υπάρξει· αλλά όλοι ας λατρεύσουμε τον Θεό με καθαρότητα. Αν όμως εγώ θέλω ένα πράγμα και εσείς άλλο, ιδού μάχη, ιδού διάσπαση· αν εσείς όλοι δείξετε ότι ζητάτε αυτό που ανήκει στον Θεό, και εγώ αυτό που ανήκει στον διάβολο, τότε πρέπει να γίνει δεκτό το δικό σας και το δικό μου να απορριφθεί· αν όμως κρίνατε ότι αυτό που λέω είναι καλό, γιατί με πολεμάτε; Γιατί μου προκαλείτε αγώνες και δυσκολίες; Όσοι, λοιπόν, θεωρείτε ότι είστε φιλόπονοι, προσέχετε· διότι η αγαθή γη, αν μείνει ακαλλιέργητη με την πάροδο του χρόνου, γεμίζει αγκάθια, όπως είναι γραμμένο. Πάντως, όταν επιπλήττω τέτοιους ανθρώπους, πράττω αυτό που συμφέρει και σε εκείνους και σε εμένα.

Εάν, λοιπόν, είμαστε έτσι και συνδεόμαστε και δενόμαστε μεταξύ μας με την ένωση της αγάπης, θα προκόβουμε όλο και περισσότερο και ο Θεός θα δοξαστεί με το έργο μας, και η πολιτεία μας θα γίνει ακουστή σε μεγάλο μέρος της οικουμένης. Αλλά κανείς, παρακαλώ, ας μην κάνει το δικό του θέλημα και ας μην είναι ιδιόρρυθμος· διότι, όπως λέει, «αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά την ιδέα τους και σοφοί στα δικά τους μάτια». Κανείς να μην είναι νωθρός και χαλαρός, για να μην ακούσει: «Πήγαινε στο μυρμήγκι, ώ οκνηρέ»· μήτε πάλι να είναι αναποφάσιστος και να ταλαντεύεται στις κρίσεις του, για να μην ακούσει και αυτός τον λόγο που λέει: «Ο δίγνωμος άνθρωπος είναι ασταθής σε όλους τους δρόμους του». Αντίθετα, όλοι να είστε ευκίνητοι και αεικίνητοι προς την εκπλήρωση της εντολής, ειλικρινείς και απρόσκοπτοι μέσω της εξαγόρευσης των κρυφών σας λογισμών, να μην κυριεύεστε από την κενοδοξία, μήτε να καταβαραθρώνεστε από τις μιαρές ηδονές, μήτε να παρασύρεστε από τις δικές σας επιθυμίες· διότι ένας τέτοιος άνθρωπος μοιάζει με κύμα της θάλασσας που το σπρώχνει και το χτυπά ο άνεμος και δεν έχει καμία σταθερότητα, μήτε στερεό θεμέλιο στην καρδιά του. Αλλά μακριά από όλους σας τέτοια πράγματα. Όσα όμως είναι αξιέπαινα και ανώτερα, αυτά να αποκτήσετε, με αυτά να πλουτίσετε και αυτά να αποθησαυρίσετε στις τίμιες ψυχές σας, ώστε να επιτύχετε τη βασιλεία των ουρανών.