Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:18

Επομένως, αν είναι διαφορετικός από όλα τα πράγματα, όπως ακριβώς αποδείχθηκε και στα προηγούμενα, και μάλλον τα έργα έγιναν δι' αυτού, ας μην λέγεται ότι υπάρχει κατά βούληση, για να μην προέλθει και αυτός στην ύπαρξη με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς συστάθηκαν και τα όσα έγιναν δι' αυτού. Διότι και ο Παύλος, ενώ προηγουμένως δεν ήταν, αργότερα όμως με το θέλημα του Θεού έγινε απόστολος· και η κλήση μας, επειδή κάποτε ούτε αυτή υπήρχε, αλλά τώρα εμφανίστηκε, έχει ως προηγούμενη τη βούληση, και, όπως πάλι λέει ο ίδιος ο Παύλος, έγινε κατά την ευδοκία του θελήματός Του. Και εκείνο που λέγεται μέσω του Μωυσή, «Γενηθήτω φως», και «Εξαγαγέτω η γη», και «Ποιήσωμεν άνθρωπον», θεωρώ, όπως έχει ειπωθεί και προηγουμένως, ότι είναι δηλωτικό της βούλησης Εκείνου που τα ποιεί. Διότι, εκείνα που δεν υπήρχαν κάποτε, αλλά προστίθενται έξωθεν, ο Δημιουργός βουλεύεται να τα φτιάξει· για τον δικό Του Λόγο όμως, ο οποίος γεννάται από Αυτόν κατά φύση, δεν βουλεύεται εκ των προτέρων· διότι στον Λόγο ο Πατέρας κάνει τα άλλα, όσα βουλεύεται, και δημιουργεί εντός αυτού· όπως ακριβώς δίδασκε και ο απόστολος Ιάκωβος, λέγοντας: «Επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον Λόγο της αλήθειας». Επομένως, η βούληση του Θεού για όλα, και για όσα αναγεννιούνται και για όσα δημιουργούνται άπαξ, βρίσκεται στον Λόγο, εντός του οποίου ποιεί και αναγεννά όσα εγκρίνει. Διότι και αυτό πάλι το υποδηλώνει ο Απόστολος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού για εσάς».

Διότι, μάλλον, είναι ένας από όλα, αποκυηθείς και αυτός ως Υιός κατά βούληση, όπως ακριβώς και εμείς γίναμε υιοί διά του Λόγου της αλήθειας· επομένως, είναι ανάγκη να αναζητήσουμε, όπως έχει λεχθεί, άλλον Λόγο, διά του οποίου και αυτός δημιουργήθηκε, και αποκυήθηκε μαζί με όλα όσα θέλησε ο Θεός.

Επομένως, εάν (ο Λόγος) διαφέρει από τα πάντα, όπως ακριβώς αποδείχθηκε στα προηγούμενα, και μάλλον τα έργα έγιναν δι' αυτού, ας μη λέγεται ότι προήλθε «κατά βούληση», ώστε να μη γίνει και αυτός με τον ίδιο τρόπο που συστάθηκαν όσα έγιναν δι' αυτού. Διότι και ο Παύλος, ενώ δεν ήταν προηγουμένως, αργότερα όμως έγινε «απόστολος διά θελήματος Θεού». Η δε δική μας κλήση, καθώς κάποτε ούτε αυτή υπήρχε, αλλά προέκυψε εκ των υστέρων, προϋποθέτει τη βούληση και, όπως λέει πάλι ο ίδιος ο Παύλος, έγινε «κατά την ευδοκίαν του θελήματός του». Και αυτά που λέγονται διά του Μωυσέως, το «γενηθήτω φως», το «εξαγαγέτω η γη» και το «ποιήσωμεν άνθρωπον», θεωρώ, όπως ακριβώς ειπώθηκε και προηγουμένως, ότι υποδηλώνουν τη βούληση αυτού που τα δημιουργεί. Διότι όσα δεν υπήρχαν ποτέ, αλλά προστίθενται εξωτερικά εκ των υστέρων, ο δημιουργός βούλεται να τα ποιήσει· τον δικό του όμως Λόγο, γεννώντας τον κατά φύση από τον εαυτό του, δεν τον προαποφασίζει με βούληση. Διότι εν αυτώ ο Πατέρας τα άλλα, όσα βούλεται, τα ποιεί και τα δημιουργεί δι' αυτού, όπως ακριβώς δίδασκε και ο απόστολος Ιάκωβος λέγοντας: «κατά τη βούλησή του μας αποκύησε με λόγο αληθείας». Επομένως, η βούληση του Θεού για τα πάντα, τόσο για τα «αναγεννώμενα» όσο και για όσα δημιουργούνται άπαξ, ενυπάρχει στον Λόγο, στον οποίο δημιουργεί και αναγεννά όσα αποφάσισε. Και αυτό πάλι το φανερώνει ο απόστολος γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού εν Χριστώ Ιησού εις εσάς».

Και δεν είναι μόνο πολλές, αλλά και διαφορετικές οι θελήσεις. Διότι θέλησε και τον ουρανό, θέλησε και τον ήλιο, θέλησε και τη γη. Εφόσον δε τα θελήματα είναι διαφορετικά, είναι ανάγκη να διαφέρουν και οι αντίστοιχες για αυτά θελήσεις· το ίδιο ισχύει ομοίως και για τα νοητά. Ορθόδοξος: Εάν λοιπόν, ακόμη και κατά τη δική σου άποψη, η βούληση, δηλαδή η θέληση, δεν ταυτίζεται με την ουσία, και όλα τα δημιουργήματα είναι έργα του θελήματός Του, τότε ομολόγησε τον Υιό ως προερχόμενο εκ της ουσίας· διότι έτσι θα Τον ομολογήσεις και ως Μονογενή, εφόσον είναι ο μόνος που έχει γεννηθεί εκ της ουσίας. Διότι, εάν και Αυτός είναι Υιός εκ βουλήσεως και θελήσεως, δεν είναι Μονογενής, αφού είναι πολλά εκείνα που έχουν γεννηθεί (δημιουργηθεί) κατά βούληση. Διότι έχει γραφτεί: «Επειδή το βουλήθηκε, μας γέννησε με τον λόγο της αλήθειας». Όμως δεν υπάρχουν πολλές θελήσεις, όπως νόμισες· διότι δεν σημαίνει πως, επειδή τα δημιουργήματα είναι διαφορετικά, είναι οπωσδήποτε διαφορετικές και οι θελήσεις· αλλά, όπως ακριβώς δημιουργώντας τον άνθρωπο με ένα θέλημα τον έφτιαξε από διαφορετικά μέλη και μέρη, μάτια, αυτιά, μύτη, τρίχες, έντερα, και με διαφορετική τη σύνθεση των εσωτερικών οργάνων, σπλήνα, συκώτι, νεφρά, και όσα υπάρχουν μέσα μας, έτσι δημιουργεί και ολόκληρο τον κόσμο με ένα και μόνο θέλημα.

...για να μας διδάξει να μην είμαστε ράθυμοι ως προς αυτό· αλλά μάλλον να εντείνουμε τις δεήσεις, όχι στεκόμενοι στη μέση των πλατειών (διότι αυτό το έκαναν κάποιοι από τους Ιουδαίους, και αυτοί είναι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, κάνοντας την πράξη αυτή αφορμή κενοδοξίας), αλλά μάλλον κατ' ιδίαν, με ησυχία και αποτραβηγμένα, και σαν να μιλάμε μόνοι στον μόνο Θεό, με καθαρό και απερίσπαστο νου. Διότι έπρεπε για κάθε αγαθό και ωφελιμότατο πράγμα, αρχή και δάσκαλος να μη γίνει κάποιος άλλος για εμάς, αλλά ο Ίδιος που πρωτεύει στα πάντα και δέχεται τις δεήσεις όλων. <Είπε δε σε αυτούς: Όταν προσεύχεστε, να λέτε: Πάτερ ημών, κ.λπ.> (A f. 149) Ω, τι μεγάλη αφθονία! Ω, γαληνότητα ασύγκριτη, που αρμόζει μόνο σε Αυτόν! Μας χαρίζει τη δική Του δόξα, αναβιβάζει τον δούλο στο αξίωμα του ελεύθερου, επιτρέπει να ονομάζουμε τον Θεό Πατέρα, ως ευρισκόμενους πλέον στην τάξη των υιών. Από Αυτόν δε έχουμε λάβει και αυτό μαζί με τα άλλα· και θα το μαρτυρήσει ο σοφός Ιωάννης λέγοντας για Αυτόν: «Όσοι δε τον έλαβαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» Διότι έχουμε μεταμορφωθεί προς υιοθεσία, δια της πνευματικής γεννήσεως, η οποία συντελείται μέσα μας όχι από φθαρτή σπορά, αλλά δια του λόγου του ζώντος και αιώνιου Θεού, καθώς είναι γραμμένο: «Διότι, επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον λόγο της αληθείας, για να είμαστε εμείς μια απαρχή των δικών Του κτισμάτων.» Διότι έτσι είπε κάποιος από τους αγίους αποστόλους.

Ο Σωτήρας: Πατέρα, αγίασέ τους στην αλήθειά σου, και ο Λόγος σου είναι αλήθεια. Ο Παύλος προς κάποιους: Και τώρα σας εμπιστεύομαι στον Θεό, και στον Λόγο της χάριτός του. Ιάκωβος: Επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον Λόγο της αλήθειας, για να είμαστε εμείς η απαρχή των κτισμάτων του.

Στην περίπτωση Εκείνου αυτό λέγεται χάριν της αλήθειας και της ομοουσιότητας, ενώ στην περίπτωση αυτών χάριν τιμής και υιοθεσίας. Διότι, επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον λόγο της αληθείας. Ας μην γεννά λοιπόν εδώ η ομωνυμία την ομοτιμία, ούτε να νομίζεται ότι όσα έχουν ειπωθεί καταχρηστικά, έχουν λεχθεί κυριολεκτικά. Επειδή και για τον θυμό, και την οργή, και για όλα τα άλλα που δεν ταιριάζουν στη θεία φύση και λέγονται καταχρηστικά, κανένας συνετός άνθρωπος δεν θα έλεγε ότι έχουν εκφραστεί κυριολεκτικά. Διότι είναι φανερό ότι, σε κάθε χωρίο και σε κάθε λέξη, η πρέπουσα και αρμόζουσα ερμηνεία που εφαρμόζεται, γεννά την αλήθεια.

«Και εγώ, όταν γεννήθηκα, ανέπνευσα τον κοινό αέρα και έπεσα πάνω στην ομοιοπαθή γη, βγάζοντας ως πρώτη φωνή το ίδιο κλάμα με όλους· μέσα σε σπάργανα ανατράφηκα και με φροντίδες. Διότι κανένας βασιλιάς δεν είχε διαφορετική αρχή γεννήσεως· μία είναι η είσοδος όλων στον κόσμο, και η έξοδος όμοια.» «Ο Κύριος έπλασε από τη γη τον άνθρωπο· του έδωσε συγκεκριμένο αριθμό ημερών και χρόνο, και του έδωσε εξουσία πάνω της. Τον δημιούργησε κατ' εικόνα του, και έθεσε τον φόβο του σε κάθε σάρκα, ώστε να κυριαρχεί στα θηρία και στα ερπετά. Τον γέμισε με κρίση, και δόξα, και μάτια, και με την επιστήμη της συνέσεως, και του υπέδειξε τα αγαθά και τα κακά.» «Όλα όσα προέρχονται από τη γη, στη γη θα επιστρέψουν.» «Δικό του δημιούργημα είμαστε, πλασμένοι εν Χριστώ Ιησού για έργα αγαθά, τα οποία προετοίμασε ο Θεός, για να πορευθούμε μέσα σε αυτά.» «Επειδή το θέλησε, μας γέννησε με τον λόγο της αληθείας, ώστε να είμαστε μια απαρχή των δικών του κτισμάτων.» Ο ίδιος ο Δημιουργός και Δεσπότης των πάντων αγάλλεται για τα έργα του. Διότι με την απειρομέγιστη δύναμή του στερέωσε τους ουρανούς, και με την ακατάληπτη σύνεσή του τους διακόσμησε· τη γη τη χώρισε από το νερό που την περιβάλλει, και την εδραίωσε πάνω στο ασφαλές θεμέλιο του δικού του θελήματος.

Ούτε οι σοφοί μέσω της σοφίας τους ούτε οι συνετοί μέσω της σύνεσής τους μπόρεσαν να κατανοήσουν τη λεπτότητα της ψυχής ή να μιλήσουν για αυτήν όπως πραγματικά είναι, παρά μόνο εκείνοι στους οποίους αποκαλύπτεται μέσω του Αγίου Πνεύματος η κατανόησή της και γνωρίζεται η ακριβής γνώση περί της ψυχής. Αλλά εδώ εξέτασε, διάκρινε και κατανόησε πώς έχει το πράγμα. Άκουσε. Αυτός είναι Θεός, αυτή δεν είναι Θεός. Αυτός είναι Κύριος, αυτή είναι δούλη. Αυτός είναι κτίστης, αυτή είναι κτίσμα. Αυτός είναι ποιητής, αυτή είναι ποίημα. Δεν υπάρχει τίποτα το κοινό μεταξύ της δικής Του φύσης και της δικής της, αλλά εξαιτίας της άπειρης, άρρητης και ακατανόητης αγάπης και ευσπλαχνίας Του ευδόκησε να κατοικήσει μέσα σε αυτό το ποίημα και κτίσμα, το νοερό και τίμιο και εξαίρετο έργο Του, όπως λέει η Γραφή: «για να είμαστε εμείς μια απαρχή των κτισμάτων Του», για τη δική Του σοφία και κοινωνία, ως δικό Του κατοικητήριο, ως δική Του τίμια και καθαρή νύμφη.

Έθεσε μέσα σε αυτήν διάνοια, λογισμούς, θέλημα, κυρίαρχο νου, ενθρονίζοντας σε αυτήν και κάποια άλλη μεγάλη λεπτότητα. Την έκανε ευκίνητη, ταχύπτερη, ακούραστη στο να κινείται ακαριαία και να Τον διακονεί με τα φρονήματά της όπου το Πνεύμα θέλει, και απλούστατα την έκτισε τέτοια, ώστε να γίνει νύμφη και κοινωνός Του, ώστε Εκείνος να ενωθεί μαζί της και να γίνει αυτή «ένα πνεύμα» μαζί Του, όπως λέει η Γραφή: «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». Διότι ούτε οι σοφοί με τη σοφία τους ούτε οι συνετοί με τη σύνεσή τους μπόρεσαν να κατανοήσουν τη λεπτότητα της ψυχής ή να πουν πώς πραγματικά είναι, παρά μόνο εκείνοι στους οποίους αποκαλύπτεται μέσω του Πνεύματος η κατανόηση και στους οποίους φανερώνεται η ακριβής γνώση περί της ψυχής. Όμως εδώ, παρατήρησε, διάκρινε και άκουσε με σύνεση: Αυτός είναι Θεός, αυτή δεν είναι Θεός· Αυτός είναι Κύριος, αυτή είναι δούλη· Αυτός είναι Κτίστης, αυτή είναι κτίσμα· Αυτός είναι Ποιητής, αυτή είναι ποίημα. Δεν υπάρχει απολύτως τίποτα κοινό μεταξύ της δικής Του και της δικής της φύσης, αλλά εξαιτίας της άπειρης, άρρητης και ασύλληπτης αγάπης και ευσπλαχνίας Του, ευδόκησε να δημιουργήσει ένα τέτοιο ποίημα και κτίσμα νοερό, τίμιο και εξαίρετο, όπως λέει η Γραφή: «για να είμαστε εμείς μια κάποια απαρχή των κτισμάτων Του», για τη δική Του συνάφεια και κοινωνία, για δικό Του «κατοικητήριο», για δική Του τίμια και καθαρή νύμφη.