Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:2

Αυτά δε τα κάνει για να δείξει στον άνθρωπο ότι, εάν τα γραφόμενα προέρχονταν από αγίους, θα παρείχαν μάλλον βοήθεια παρά ταραχή και πειρασμό. Αλλά ο νηφάλιος κατανοεί ότι και οι Απόστολοι, εξαιτίας της απιστίας τους, ταράχθηκαν αν και είχαν δει τον Δεσπότη τους και Σωτήρα Χριστό. Διότι τους το επισήμανε λέγοντας: «Γιατί είστε ταραγμένοι; Γιατί ανεβαίνουν διαλογισμοί στις καρδιές σας;» Και αμέσως τα λόγια Του ακολούθησε η γαλήνη. Έτσι λοιπόν και εμείς, εάν με ησυχία καρδιάς μελετήσαμε τα γραφόμενα, και διαπιστώσαμε ότι δεν φτάνουμε να πράξουμε σύμφωνα με το γεγραμμένο: «εκατό και εξήντα, αλλιώς έστω το τρίτο, τριάντα». Για να μάθουμε δε ότι σε όλα τα γραφόμενα μάς έγιναν ωφέλιμα, ακόμη και αν δεν φτάνουμε στο σημείο να πράξουμε το τέλειο, ταπεινωνόμαστε στο προκείμενο έργο της φιλοξενίας, ώστε να μην υπερηφανευόμαστε ότι τάχα κάνουμε κάτι μεγάλο, διαπιστώνοντας ότι δεν φτάσαμε στο σημείο να πράξουμε το τέλειο. Δεν σας γράψαμε τα περιεχόμενα της προηγούμενης επιστολής επειδή απορρίπτουμε αυτά που τώρα γίνονται από εσάς, αλλά για να προχωρήσετε στο μείζον ή, παραμένοντας σε αυτά που κάνετε τώρα, να αντιμετωπίζετε το έργο με ταπεινό λογισμό. Μην απορείτε δε για τους πειρασμούς. Διότι έχουμε λάβει την παραγγελία: «Να χαίρεστε όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς.»

Ερώτηση: Επειδή με διάφορους τρόπους μου επιβλήθηκε η ίδια ζημία και θλίβομαι καθώς δεν βρίσκω τίποτα στα χέρια μου, τι να κάνω; Απόκριση: Η Γραφή λέει ότι «Αυτός που αδικεί εσάς, δεν αδικεί εσάς, αλλά το Άγιο Πνεύμα που κατοικεί μέσα σας». Μη λυπάσαι λοιπόν για ανθρώπινη ζημία, διότι ο Κύριος δεν σε στερεί από αυτά που γνωρίζει ότι έχεις ανάγκη. Διότι ο Ίδιος είπε ότι «Γνωρίζει ο Ουράνιος Πατέρας σας αυτά που έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του τα ζητήσετε», αλλά να ζητάς πρώτα τη βασιλεία του Θεού πράττοντας τα έργα της, και όλα αυτά θα σου προστεθούν. Και αν θλίβεσαι λίγο λόγω της στερήσεως των υλικών αγαθών, ωστόσο πρόκειται να βρεις άφθονα μπροστά σου τα αγαθά με το θέλημα του Θεού. Να θυμάσαι ότι είναι γραμμένο: «Όσοι θέλουν να ζουν κατά Θεόν, θα διωχθούν». Και πάλι λέει: «Να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς». Αυτός είναι ο διωγμός και αυτοί είναι οι πειρασμοί, αλλά να τα υπομένεις γενναία και με πίστη, και ο Θεός πρόκειται να δοξαστεί μέσω εσού. Διότι η υπομονή οδηγεί τον άνθρωπο στη δοκιμή, η δοκιμή στην ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Να προσεύχεσαι για εμένα.

Να διατηρείς σε όλα την ευχαριστία, διότι αυτή πρεσβεύει υπέρ της αδυναμίας ενώπιον του Θεού. Ο κανόνας σου είναι να κάθεσαι προσέχοντας τους λογισμούς και έχοντας τον φόβο του Θεού: Πώς θα παρουσιαστώ στον Θεό; Πώς πέρασα τον παρελθόντα χρόνο; Ας μετανοήσω έστω και τώρα που πλησίασε η έξοδός μου, και ας υπομείνω τον πλησίον μου και τις θλίψεις και τους πειρασμούς που προέρχονται από αυτόν, μέχρι να με ελεήσει ο Κύριος και να με φέρει στην κατάσταση της αοργησίας, και να εξορίσει από εμένα τον φθόνο, το γέννημα του διαβόλου. Πέρασε τις λίγες σου ημέρες ερευνώντας τους λογισμούς και αντιλέγοντας σε αυτούς που φέρνουν ταραχή, νουθετώντας τον υιό σου με φόβο Θεού και υπενθυμίζοντάς του τα σφάλματά του, γνωρίζοντας ότι και αυτός είναι άνθρωπος υποκείμενος σε πειρασμούς. Ο Κύριος Ιησούς, ο Υιός του Θεού του ζώντος, είθε να σας δώσει ειρηνική κατάσταση και διαβίωση σύμφωνα με τον φόβο Του. Απορώ δε πώς διαβάζετε τη Γραφή που λέει: «Αδελφοί, να χαίρεστε όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς», και όμως οι μηδαμινοί σας ταράζουν. Γνωρίστε τουλάχιστον πού βρίσκεστε και τι είδους δύναμη έχετε, ώστε να ταπεινωθεί ο σκληροτράχηλος. Η ειρήνη του Θεού θα είναι μαζί σας. Συγχωρήστε με και προσευχηθείτε για εμένα, για να μην ακούσω: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλο, τον εαυτό σου δεν διδάσκεις;». Και τι να κάνω για την αγάπη; Όμως το έλεος ανήκει σε Αυτόν, τον Δεσπότη μας Θεό.

Και πώς έχει ειπωθεί αλλού: «Άνδρας απείραστος είναι αδόκιμος», και πάλι: «Να το θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς;»; Αλλά μήπως το να εισέλθει κανείς σε πειρασμό σημαίνει το να καταποντιστεί από τον πειρασμό; Διότι ο πειρασμός μοιάζει με κάποιον χείμαρρο, του οποίου η διάβαση είναι δύσκολη.

Στο Ευαγγέλιο της Κυριακής του Ενιαυτού κατά τον Ευαγγελιστή Ματθαίο, στο οποίο γίνεται λόγος και περί πειρασμών. Ο Ιάκωβος ο αδελφόθεος, «να το θεωρήσετε υπέρτατη χαρά», λέει, «όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς». Δεν είπε απλώς «να χαίρεστε», αλλά «να το θεωρήσετε υπέρτατη χαρά», λέει, όχι συμβουλεύοντας να είμαστε αναίσθητοι απέναντι στα επώδυνα, διότι αυτό είναι αδύνατο, αλλά προτείνοντας να έχουμε επικρατέστερο τον θεάρεστο λογισμό.

Και είπε «κάθε χαρά», δηλαδή τέλεια, μέγιστη, πλήρη, και μάλιστα όταν οι πειρασμοί είναι πολλών ειδών. Γιατί; Διότι μέσω της υπομονής στους πειρασμούς γυμναζόμαστε και γινόμαστε πιο δοκιμασμένοι απέναντι στον Θεό· και όχι μόνο αυτό, αλλά και γινόμαστε γνωστοί όντας τέτοιοι. Διότι έτσι και η Σοφία του Σολομώντα λέει για τους αγίους: «ότι ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του».

Από πού προέρχεται λοιπόν η υπομονή στους πειρασμούς; Από τη δοκιμασία της πίστεως στον Θεό. Επομένως, οι πειρασμοί αποτελούν δοκιμασία για τους πιστούς. Γι' αυτό, ο αδελφός του Κυρίου Ιάκωβος, αφού μας προέτρεψε να χαιρόμαστε όταν περιπέσουμε σε πειρασμούς, πρόσθεσε ότι «η δοκιμασία της πίστεώς σας κατεργάζεται υπομονή· και η υπομονή», λέει, «ας έχει έργο τέλειο». Να μην περικόψεις, λέει, κανένα από τα έργα της αρετής σου επειδή δείλιασες όταν επήλθαν οι πειρασμοί, αλλά μαζί με την υπομονή ας υπάρχει σε σένα και η τελειότητα της αρετής. Επειδή όμως ο άνθρωπος δεν τελειοποιείται μόνο μέσω των ακούσιων, αλλά πρέπει να προστίθενται και τα εκούσια, τα οποία είναι η σωφροσύνη, η δικαιοσύνη, η αγάπη προς τον Θεό και προς αλλήλους, και όσα την ακολουθούν, εφόσον και αυτά μας είναι αναγκαία για την τελείωση· γι' αυτό προσθέτει γράφοντάς μας αυτός ο θείος απόστολος: «η δε υπομονή ας έχει έργο τέλειο, για να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτα», λέγοντας ξεκάθαρα αυτό, ότι αν θέλετε να δείξετε τέλεια την πίστη σας προς τον Θεό, όχι μόνο να υπομένετε γενναία όσα πάσχετε εξωτερικά, αλλά και εσείς οι ίδιοι αφ' εαυτού σας να πράττετε τα θεάρεστα, έστω κι αν είναι κοπιαστικά· διότι όταν η πράξη και το πάθος για το αγαθό ενωθούν μεταξύ τους, τελειοποιούν τον κατά Θεόν άνθρωπο.

Δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι το είδος των πειρασμών είναι διπλό. Αλλά δεν εννοώ τώρα αυτό, ότι δηλαδή οι πειρασμοί έρχονται στους ανθρώπους μέσω της ηδονής και της οδύνης, της υγείας και της ασθένειας, της δόξας και της αδοξίας, της ευπορίας και της ανέχειας, μεταξύ των οποίων πολύ χειρότεροι είναι εκείνοι της ηδονής, της υγείας, της δόξας και της ευπορίας. Διότι υπάρχει και αυτό, αλλά δεν σας μιλώ τώρα για αυτή τη διπλή φύση των πειρασμών. Αλλά ποια ζητώ τώρα να γνωρίσετε; Προσέξτε και θα μάθετε. Αυτός ο μέγας Ιάκωβος, ο οποίος ονομάζεται αδελφός του Κυρίου κατά σάρκα εξαιτίας της μνηστείας της Παρθενομήτορος με τον Ιωσήφ σύμφωνα με τη θεία οικονομία, αφού είπε, «να χαίρετε όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς», και ότι «μακάριος είναι ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό, διότι θα λάβει τον στέφανο της ζωής», έπειτα, σαν να του έλεγε κάποιος: μα υπάρχουν μερικοί που βλασφημούν στους πειρασμούς, άλλοι απελπίζονται εντελώς, άλλοι περνούν θηλιά στον λαιμό τους, και αν ο πειρασμός προέρχεται από τα έμφυτα και σαρκικά πάθη, ίσως του θυμού ή της επιθυμίας, κάποιοι μεν περιέπεσαν κάποτε σε φόνους, ενώ άλλοι παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην ακολασία· πώς λοιπόν προέρχεται από τον Θεό ο πειρασμός και είναι πρόξενος στεφάνων;

Αποσπάσματα στις Καθολικές Επιστολές. Στην Επιστολή του Αγίου Ιακώβου. Κεφάλαιο Πρώτο. Να θεωρήσετε μεγάλη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς. Διότι η θλίψη είναι ένας άρρηκτος δεσμός, αύξηση της αγάπης, αφορμή κατανύξεως και ευλαβείας. Διότι άκουσε αυτόν που λέει: Εάν προσέρχεσαι για να δουλεύσεις στον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό.

Αλλά μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, διότι πολλοί πλάνοι έχουν βγει στον κόσμο. Έπειτα, ο αδελφόθεος Ιάκωβος, προχωρώντας στο μέσο, λέει: Να θεωρήσετε ως απόλυτη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς. Μακάριος ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό, διότι, αφού αποδειχθεί δόκιμος, θα λάβει τον αμάραντο στέφανο της ζωής, τον οποίο υποσχέθηκε ο Κύριος σε όσους Τον αγαπούν. Μετά από αυτούς, ο υψηλός Πέτρος, σπεύδοντας να λάβει τον λόγο, ανακράζει: Αγαπητοί, το τέλος των πάντων έχει πλησιάσει· γρηγορείτε και να είστε νηφάλιοι στις προσευχές. Αποβάλλοντας, λοιπόν, κάθε κακία και κάθε δόλο, τις υποκρισίες, τους φθόνους και κάθε είδους καταλαλιές, σαν νεογέννητα βρέφη, να επιποθήσετε το λογικό και άδολο γάλα.

Αλλά αυτά και τα παρόμοια, τα οποία νομίζω ότι έχετε κιόλας ξεχάσει, πολλές φορές σας τα έχω πει δια ζώσης. Τώρα, όμως, αφού ακούτε πάλι γραπτώς τα ίδια με τότε, κατανοήστε και γνωρίστε ότι δεν είναι δυνατόν να σωθεί κανείς χωρίς πειρασμούς και ότι δεν έχω πάθει τίποτα το φοβερό, αλλά έχει εκπληρωθεί η επιθυμία της καρδιάς μου. Και λοιπόν, αν θέλετε, συγχαρείτε με, διότι και εγώ συγχαίρω όσους αξιώνονται μακαρισμό. Και ακούστε με ποιον τρόπο αυτοί γίνονται μέτοχοί του. Για παράδειγμα, ο αδελφόθεος Ιάκωβος προτρέπει όλους τους πιστούς λέγοντας: «Να το θεωρήσετε υπέρτατη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, γνωρίζοντας ότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται την υπομονή. Η δε υπομονή ας έχει τέλειο το έργο της, ώστε να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να σας λείπει τίποτα». Και πάλι: «Μακάριος ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό, διότι, αφού δοκιμαστεί, θα λάβει τον στέφανο της ζωής, τον οποίο υποσχέθηκε ο Κύριος σε όσους Τον αγαπούν».

Διότι, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, ο τρόπος των πειρασμών είναι διπλός: ο ένας είναι ηδονικός και ο άλλος οδυνηρός, και ο ένας είναι προαιρετικός και ο άλλος απροαίρετος. Ο μεν πρώτος είναι γεννήτορας της αμαρτίας, στον οποίο έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κυρίου, ο οποίος λέει: «Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν» και «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν». Ο δεύτερος είναι τιμωρός της αμαρτίας, ο οποίος κολάζει τη φιλαμαρτήμονα διάθεση με ακούσιες επιφορές πόνων. Εάν κάποιος τον υπομείνει, και μάλιστα χωρίς να είναι καρφωμένος με τα καρφιά της κακίας, θα ακούσει τον μεγάλο Ιάκωβο να διακηρύσσει ξεκάθαρα: «Να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, διότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή ας έχει τέλειο έργο». Και τους δύο αυτούς πειρασμούς, τον εκούσιο και τον ακούσιο, τους μεταχειρίζεται κακοβούλως ο Πονηρός: τον πρώτο τον σπέρνει και ερεθίζει την ψυχή με τις σωματικές ηδονές, απεργαζόμενος να απομακρύνει την έφεσή της από τη θεία αγάπη, ενώ τον δεύτερο τον ζητά με πανουργία, επιθυμώντας να φθείρει τη φύση μέσω της οδύνης, ώστε να εκβιάσει την ψυχή, όταν πια καταβληθεί από την εξάντληση των πόνων, να στρέψει τους λογισμούς της προς τη διαβολή του Κτίστη.

Γι' αυτό νομίζω ότι, αφενός ο Κύριος και Θεός, διδάσκοντας τους μαθητές Του πώς πρέπει να προσεύχονται, τους λέγει να απεύχονται το είδος των πειρασμών που προέρχονται από την ανθρώπινη βούληση· «καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν», διδάσκοντας δηλαδή τους μαθητές Του να προσεύχονται ώστε να μην εγκαταλειφθούν και υποστούν τη δοκιμασία των ηδονικών, των γνωμικών και των εκούσιων πειρασμών. Αφετέρου δε ο μέγας Ιάκωβος, ο ονομαζόμενος αδελφός του Κυρίου, αναφερόμενος στο είδος των ακούσιων πειρασμών και διδάσκοντας εκείνους που αγωνίζονται υπέρ της αλήθειας να μη δειλιάζουν, λέγει: «πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις», εννοώντας προφανώς τους πειρασμούς τους ακούσιους, αυτούς που έρχονται παρά τη θέλησή μας και προκαλούν πόνους. Και το δηλώνουν αυτό με σαφήνεια, αφενός εκεί ο Κύριος όταν προσθέτει: «ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ», και αφετέρου εδώ ο μέγας Ιάκωβος λέγοντας: «γινώσκοντες ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν· ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπόμενοι». Τέλειος είναι αυτός που μάχεται ενάντια στους εκούσιους πειρασμούς με την εγκράτεια και εγκαρτερεί στους ακούσιους με την υπομονή, και ολοκληρωμένος είναι αυτός που και την πράξη την επιτελεί με γνώση και τη θεωρία δεν τη βιώνει χωρίς πράξη.

Και πάλι: «Να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί μου», λέει ο θείος αδελφόθεος, «όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς», γνωρίζοντας «ότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται υπομονή· η δε υπομονή ας έχει τέλειο έργο». Συμφωνώντας με αυτά και ο θείος Παύλος αναφέρει, λέγοντας: «η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η δε υπομονή δοκιμή, η δε δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Επομένως, εφόσον τέτοιες είναι οι επαγγελίες, ας μην υπομείνουμε απλώς, αλλά και με χαρά ας αντέξουμε όλα τα παρόντα, και όσα φημολογούνται και όσα προσδοκώνται, ακούγοντας τον Απόστολο που λέει: «Τώρα χαίρω στα παθήματα υπέρ υμών, και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου, υπέρ του σώματός Του, που είναι η Εκκλησία»· και πάλι τον άγιο Ιάκωβο να αναφέρει: «Να το θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, γνωρίζοντας ότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται υπομονή. Η δε υπομονή ας έχει έργο τέλειο, για να είστε τέλειοι και ακέραιοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτα». Βλέπεις ότι στους πειρασμούς υπάρχει η χαρά, και στις θλίψεις η ευφροσύνη; Διότι έτσι είναι οι κατά Θεόν ανταποδόσεις· και έτσι πολιτεύθηκαν οι άγιοι· έτσι και εμείς, βιάζοντας και πιέζοντας τον εαυτό μας και ακολουθώντας τα ίχνη τους, θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτά μεν έχουν έτσι. Εκείνος δε, βρίσκοντας τους μαθητές να κοιμούνται, τους επιπλήττει και ταυτόχρονα τους προτρέπει να προσεύχονται όταν βρίσκονται σε πειρασμούς, ώστε να μην νικηθούν από αυτούς. Διότι αυτό σημαίνει το «να μην εισέλθετε σε πειρασμό», δηλαδή, να μην καταποθείτε από τον πειρασμό, ούτε να βρεθείτε υπό την κυριαρχία του. Ή και απλώς μας παραγγέλλει να προσευχόμαστε, ώστε να επικρατεί γαλήνη στη ζωή μας και να μην περιπέσουμε σε καμία δυσχέρεια· διότι είναι δαιμονικό και αλαζονικό να ρίχνουμε τους εαυτούς μας σε πειρασμούς. Πώς λοιπόν λέει ο Ιάκωβος, «να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς;» Και τι σημαίνει αυτό; Μήπως εμείς λέμε τα αντίθετα; Ιδού λοιπόν ότι και ο Ιάκωβος δεν είπε «Ρίξτε τους εαυτούς σας», αλλά, «Όταν περιπέσετε», μην καταπέσετε, αλλά «να το θεωρήσετε απόλυτη χαρά», και το μέχρι πρότινος ανεπιθύμητο να το κάνετε επιθυμητό. Διότι θα ήταν καλύτερο αν δεν έρχονταν οι πειρασμοί· αφού όμως ήρθαν, γιατί πρέπει να λυπόμαστε ανώφελα; Δείξε μου λοιπόν να προστάζεται ρητώς το «Προσεύχεστε να πέσετε σε πειρασμούς». Αλλά δεν θα μπορούσες να το βρεις. Γνωρίζω δε ότι το είδος των πειρασμών είναι διττό, και ότι μερικοί κατανοούν πως πρέπει μεν να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό, δηλαδή, σε αυτόν που νικά την ψυχή, ήτοι σε πειρασμό πορνείας, σε πειρασμό θυμού· να θεωρούμε όμως απόλυτη χαρά όταν περιπίπτουμε σε σωματικές κακουχίες και πειρασμούς· διότι όσο φθείρεται ο εξωτερικός άνθρωπος, τόσο ανακαινίζεται ο εσωτερικός.