Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:27

Το ότι είναι καλό να επισκέπτεται κανείς ορφανά και χήρες στη θλίψη τους και πολύτεκνους φτωχούς, και μάλιστα πρωτίστως τους οικείους της πίστεως, είναι σε όλους προφανές και αναντίρρητο. Το ότι επίσης τούτο είναι καλό και ωφέλιμο για την εν Χριστώ αδελφότητα, δηλαδή το να επισκέπτονται τους δαιμονιζομένους και να προσεύχονται πάνω από αυτούς με προσευχή αρεστή στον Θεό με πίστη, και όχι με σύνθεση πολλών λόγων ή μελετημένους εξορκισμούς προς επίδειξη και ανθρωπαρέσκεια, με σκοπό να φανούμε εύγλωττοι ή ότι έχουμε δυνατή μνήμη, αντηχώντας σαν αυλός στους ενεργουμένους με φλυαρίες και βαττολογίες και όχι με την πίστη της αλήθειας, όπως ακριβώς δίδαξε ο Κύριος: διότι τούτο το γένος, λέγει, εξέρχεται με εκτενή προσευχή και πίστη, συνοδευόμενη από νηστεία.

Γ'. Ας έρθει, λοιπόν, ανάμεσά μας ο μαθητής του Χριστού, ας διδάξει τον τρόπο της νηστείας, ας τον ακούσουμε να λέει: «Νηστεία καθαρή και αμόλυντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα είναι αυτή: να επισκέπτεται κανείς ορφανά και χήρες στη θλίψη τους και να διατηρεί τον εαυτό του άσπιλο από τον κόσμο». Το πώς, όμως, και με ποιον τρόπο θα κατορθώσουμε τα όσα αναφέρθηκαν, είναι εύκολο να το βρούμε.

Και συ λοιπόν, αγαπητέ, αξιώθηκες να κληθείς στο τάγμα των μοναχών. Φρόντισε να επιδείξεις την αρετή της μοναχικής υποσχέσεως, ώστε να μην γίνεις απόβλητος. Μην είσαι λοιπόν σκληρός, φιλήδονος, θυμώδης, οργίλος, φιλόνεικος, ακρατής, αναίσχυντος, αλλά μάλλον πράος, ευλαβής, ταπεινός, εγκρατής, σώφρων, ήσυχος, ειρηνικός, συνετός, διατηρώντας την αγνεία του σώματός σου, όπως υποσχέθηκες στον Χριστό. Ώστε, εάν μας πει εκείνη την ημέρα: Γιατί δεν επισκεφθήκατε χήρες και ορφανά στη θλίψη τους; Να μπορέσουμε να απολογηθούμε σε Αυτόν λέγοντας: Κύριε, για να Σε υπηρετούμε εν ησυχία και απερίσπαστα. Εάν όμως μας πει: Γιατί δεν κρατήσατε τους εαυτούς σας αμόλυντους από τον κόσμο; Τι θα Του πούμε, αν τυχόν μολυνθούμε ως προς αυτό;

Για να αποκρούσει δε τις αντιλήψεις των αιρέσεων, μήπως τυχόν νομίσουν ότι η σάρκα έχει αποκλειστεί από την ελπίδα της αναστάσεως των νεκρών, λέει: «πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία», ώστε, απορρίπτοντας τα έργα της σάρκας, τα οποία η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «σάρκα», να μη θεωρηθεί ότι απορρίπτει και την ελπίδα της αναστάσεως της σάρκας. Διότι τα φαύλα έργα που γίνονται μέσα σε αυτήν σαφώς τα αποκήρυξε, αλλά την ίδια τη σάρκα την υπέδειξε ως άγιο ναό στο πρόσωπο Εκείνου που αγίασε τη σάρκα Του, σύμφωνα με το γεγραμμένο ότι «θρησκεία καθαρή στον Θεό και Πατέρα είναι αυτή, να επισκέπτεται κανείς ορφανά και χήρες στη θλίψη τους, και να τηρεί τον εαυτό του άσπιλο από τον κόσμο», και αλλού: «μακάριοι εκείνοι που διατήρησαν τη σάρκα αγνή». Και ενώ πολλές φορές η Γραφή, μιλώντας εναντίον της, μας δίδαξε ότι οι επιθυμίες και οι ηδονές βλαστάνουν από αυτήν, εντούτοις εναντίον του νου τίποτα δεν εκθέτει η Γραφή, αλλά λέει: «θα ψάλω με τον νου, θα ψάλω με το πνεύμα» και «εάν ψάλω με το πνεύμα, ο νους μου είναι άκαρπος». Και βλέπεις ότι μέσα σε αυτόν υπάρχει καρπός, δηλαδή στον νου· και ακόμη κι αν δεν υπάρχει καρπός, δεν συγκατέλεξε οπωσδήποτε τον νου στις αμαρτίες, αλλά μάλλον μέσω αυτού φανέρωσε τον καρπό. 28. Τι πλήγμα όμως θα επιφέρει αυτό στη δύναμη της θεότητας του Κυρίου μας; Τι αμαύρωσε τη δύναμή Του; Η γαστέρα μιας άγιας γυναίκας; Η μήτρα μιας παρθένου; Οι οδοί του τοκετού; Οι αγκάλες του Συμεών; Η υποδοχή από την Άννα;

Νήστευσε ο Σωτήρας μας σαράντα ημέρες και καταντρόπιασε τον διάβολο, αυτός που δεν έπραξε αμαρτία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Νήστευσε δίνοντάς μας το παράδειγμα ότι μέσω των νηστειών μπορούμε να τύχουμε εξιλέωσης των αμαρτημάτων. Ας νηστεύσουμε, λοιπόν, αγαπητοί, με νηστεία καθαρή, για την οποία λέει ο απόστολος Ιάκωβος ότι «αυτή είναι η καθαρή θρησκεία: να επισκέπτεται κανείς» τους αδελφούς «στη θλίψη τους, και να διατηρεί τον εαυτό του αμόλυντο από τον κόσμο.» Νήστευσε ο Ιησούς του Ναυή και πρόσταξε τον ήλιο και τη σελήνη. Οι απόστολοι, μη έχοντας τίποτα πάνω στη γη, έλαβαν την εξουσία να δένουν και να λύνουν, και εκπληρώνεται σε αυτούς το ρηθέν: «ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες.» Διότι ο Πέτρος, λέει, και ο Ιωάννης ανέβηκαν στο ιερό γύρω στην ενάτη ώρα για να προσευχηθούν. Και κάποιος που ήταν χωλός από την κοιλιά της μητέρας του καθόταν εκεί, ο οποίος δεν περπάτησε ποτέ. Αυτός περίμενε να λάβει κάτι από τους αποστόλους. Αποκρίθηκε όμως ο Πέτρος λέγοντάς του: «Αυτά που προσδοκάς να λάβεις δεν τα έχω, αυτά όμως που δεν προσδοκάς να λάβεις τα έχω. Ασήμι προσδοκάς να λάβεις, εγώ σου παρέχω υγεία· διότι είναι προτιμότερη η υγεία του σώματος από τον αμέτρητο πλούτο. Θα σου ομολογήσω την αλήθεια: 'Ασήμι και χρυσάφι δεν έχω'. Διότι ο Χριστός μάς παράγγειλε λέγοντας: 'Να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε ασήμι ούτε χαλκό'. Μας έδωσε όμως εξουσία λέγοντας: 'Να εκβάλλετε δαιμόνια, να θεραπεύετε ασθενείς, να καθαρίζετε λεπρούς'.»

Θρησκεία καθαρή και αμίαντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα είναι αυτή: να επισκέπτεται κανείς τα ορφανά και τις χήρες στη θλίψη τους, και να διατηρεί τον εαυτό του άσπιλο από τον κόσμο. Αυτό είναι μέσω του οποίου μπορούμε να εξισωθούμε με τον Θεό, δηλαδή το να ελεούμε και να οικτίρουμε. Όταν λοιπόν δεν το έχουμε αυτό, έχουμε στερηθεί τα πάντα. Δεν είπε: «Εάν νηστεύσετε, είστε όμοιοι με τον Πατέρα σας»· διότι τίποτε από αυτά δεν προσιδιάζει στον Θεό, ούτε πράττει κάτι από αυτά ο Θεός, αλλά τι λέει; «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς». Αυτό είναι έργο του Θεού. Εάν λοιπόν δεν το έχεις αυτό, τι έχεις; «Έλεος θέλω», λέει, «και όχι θυσία».

«Η πραγματική χήρα και ολομόναχη έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει μέσα στην τρυφηλότητα, αν και ζει, είναι νεκρή· αυτά να παραγγέλλεις, ώστε να είναι άμεμπτες», «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες απομακρυνόμενες από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας πάνω τους καταδίκη, διότι αθέτησαν την αρχική τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες, περιφερόμενες από σπίτι σε σπίτι, και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει.» «Θρησκεία καθαρή και αμίαντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα, είναι αυτή: να επισκέπτεται κανείς χήρες και ορφανά στη θλίψη τους.» Λένε για το τρυγόνι ότι, αν κάποτε χωριστεί από το ταίρι του, δεν καταδέχεται πλέον τη σχέση με άλλο, αλλά παραμένει αζευγάρωτο, απαρνούμενο την ένωση με άλλο λόγω της μνήμης αυτού με το οποίο είχε κάποτε συζευχθεί.

Προς την πατρικία Ειρήνη. Επειδή μας απηύθυνες χαιρετισμό, σε εμάς τους ταπεινούς, κυρία, μέσω του αιδεσιμότατου πρεσβυτέρου, ανταποδίδουμε τον χαιρετισμό με επιστολή, αποδεχόμενοι την καλή σου πίστη και τη θερμή αφοσίωση, έχοντας γνωρίσει από αυτό ότι είσαι αγαθή ανάμεσα στις γυναίκες, φιλόθεη και φιλομόναχη, ώστε να ταιριάζει να αναφωνήσουμε εκείνο το ρητό της Γραφής: «Μακάριος ο άνδρας της αγαθής γυναίκας». Βλέπεις, κυρία, ότι εξαιτίας της αγαθότητάς σου μακαρίζεται από τη Γραφή ο κύριος ο πατρίκιος και θεόσδοτος σύζυγός σου; Επομένως, δείξε μεγάλο ζήλο ώστε να τον καταστήσεις ακόμη πιο μακάριο. Και πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Με το να γίνεσαι εσύ ακόμη πιο αγαθή, δηλαδή με το να του υπενθυμίζεις, να τον παρακαλείς και να τον ικετεύεις να ασκεί το ύπατο αξίωμα του στρατηγού θεοφιλώς, όπως άλλωστε το ασκεί, να επισκέπτεται τα ορφανά και τις χήρες στη θλίψη τους, να διατηρεί τον εαυτό του αμόλυντο από την αδικία, να είναι φιλομόναχος και φιλόπτωχος, διακατεχόμενος από πραότητα, επειδή αυτή η εξουσία αρκεί από μόνη της για να προκαλέσει δέος στους υφισταμένους, και ακόμη να απέχει από απειλές, και όταν τιμωρεί να το πράττει παιδαγωγικά, ενώ όταν επιβάλλει ποινές να το κάνει με φιλανθρωπία και μέτρο· επειδή ούτε η πλήρης ατιμωρησία είναι απόλυτα σωτήρια, ούτε η υπέρμετρη αυστηρότητα είναι αποδεκτή, και προπάντων, να είναι ορθόδοξος στην πίστη.