Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 1:3

Διότι πρέπει εμείς σε αυτά να φαινόμαστε γενναίοι, «Γνωρίζοντας ότι η δοκιμασία της πίστεώς μας κατεργάζεται υπομονή. Αλλά η υπομονή, λέει, ας έχει έργο τέλειο, για να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτα.» Και λίγο παρακάτω. Επομένως, εκείνοι που διεξήγαγαν γενναία τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, και έχουν συνηθίσει να διακρίνονται μέσα από πειρασμούς, και έπειτα έχουν νικήσει, και έχουν φτάσει στο τέλος της ελπίδας, λένε: «Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής.» (E f. 122) Πύρωση δε, όπως είπα, ονομάζει τη θλίψη μέσα στους αγώνες· και με τα ύδατα πάλι παρομοιάζει τις κακοβουλίες των διωκτών, δηλαδή τις ακάθεκτες ορμές και τις αφόρητες επιθέσεις· διότι αφόρητη είναι η επίθεση των ποτάμιων υδάτων. <Έθεσες θλίψεις επί των νώτων μας.> (K f. 118 b) Διότι πού διακρίνεται η επιδεξιότητα εκείνου που γνωρίζει να παλεύει, παρά φανερά όταν προβάλλονται αγώνες και υπόσχονται στεφάνια; Και πού φαίνεται ο στρατιώτης; Άραγε όχι όταν οι περιστάσεις τον καλούν σε μάχη; Επομένως, και τον γενναίο εραστή της ευσέβειας τον δοκιμάζουν οι κόποι, τον λαμπρύνουν οι πειρασμοί. Διότι ο Θεός τον εισήγαγε στην παγίδα, όχι διότι προετοίμασε τον πειρασμό, αλλά μάλλον παραχωρώντας το να δοκιμαστεί, ώστε να φανούν γνήσιοι, για να λάβουν τον αμάραντο στέφανο. <Ολοκαυτώματα γεμάτα μυελό θα σου προσφέρω, κ.τ.λ.> (A f. 331 b. Κυρίλλου, Αθανασίου, Βασιλείου.)

Και είπε «κάθε χαρά», δηλαδή τέλεια, μέγιστη, πλήρη, και μάλιστα όταν οι πειρασμοί είναι πολλών ειδών. Γιατί; Διότι μέσω της υπομονής στους πειρασμούς γυμναζόμαστε και γινόμαστε πιο δοκιμασμένοι απέναντι στον Θεό· και όχι μόνο αυτό, αλλά και γινόμαστε γνωστοί όντας τέτοιοι. Διότι έτσι και η Σοφία του Σολομώντα λέει για τους αγίους: «ότι ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του».

Από πού προέρχεται λοιπόν η υπομονή στους πειρασμούς; Από τη δοκιμασία της πίστεως στον Θεό. Επομένως, οι πειρασμοί αποτελούν δοκιμασία για τους πιστούς. Γι' αυτό, ο αδελφός του Κυρίου Ιάκωβος, αφού μας προέτρεψε να χαιρόμαστε όταν περιπέσουμε σε πειρασμούς, πρόσθεσε ότι «η δοκιμασία της πίστεώς σας κατεργάζεται υπομονή· και η υπομονή», λέει, «ας έχει έργο τέλειο». Να μην περικόψεις, λέει, κανένα από τα έργα της αρετής σου επειδή δείλιασες όταν επήλθαν οι πειρασμοί, αλλά μαζί με την υπομονή ας υπάρχει σε σένα και η τελειότητα της αρετής. Επειδή όμως ο άνθρωπος δεν τελειοποιείται μόνο μέσω των ακούσιων, αλλά πρέπει να προστίθενται και τα εκούσια, τα οποία είναι η σωφροσύνη, η δικαιοσύνη, η αγάπη προς τον Θεό και προς αλλήλους, και όσα την ακολουθούν, εφόσον και αυτά μας είναι αναγκαία για την τελείωση· γι' αυτό προσθέτει γράφοντάς μας αυτός ο θείος απόστολος: «η δε υπομονή ας έχει έργο τέλειο, για να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτα», λέγοντας ξεκάθαρα αυτό, ότι αν θέλετε να δείξετε τέλεια την πίστη σας προς τον Θεό, όχι μόνο να υπομένετε γενναία όσα πάσχετε εξωτερικά, αλλά και εσείς οι ίδιοι αφ' εαυτού σας να πράττετε τα θεάρεστα, έστω κι αν είναι κοπιαστικά· διότι όταν η πράξη και το πάθος για το αγαθό ενωθούν μεταξύ τους, τελειοποιούν τον κατά Θεόν άνθρωπο.

Αλλά αυτά και τα παρόμοια, τα οποία νομίζω ότι έχετε κιόλας ξεχάσει, πολλές φορές σας τα έχω πει δια ζώσης. Τώρα, όμως, αφού ακούτε πάλι γραπτώς τα ίδια με τότε, κατανοήστε και γνωρίστε ότι δεν είναι δυνατόν να σωθεί κανείς χωρίς πειρασμούς και ότι δεν έχω πάθει τίποτα το φοβερό, αλλά έχει εκπληρωθεί η επιθυμία της καρδιάς μου. Και λοιπόν, αν θέλετε, συγχαρείτε με, διότι και εγώ συγχαίρω όσους αξιώνονται μακαρισμό. Και ακούστε με ποιον τρόπο αυτοί γίνονται μέτοχοί του. Για παράδειγμα, ο αδελφόθεος Ιάκωβος προτρέπει όλους τους πιστούς λέγοντας: «Να το θεωρήσετε υπέρτατη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, γνωρίζοντας ότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται την υπομονή. Η δε υπομονή ας έχει τέλειο το έργο της, ώστε να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να σας λείπει τίποτα». Και πάλι: «Μακάριος ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό, διότι, αφού δοκιμαστεί, θα λάβει τον στέφανο της ζωής, τον οποίο υποσχέθηκε ο Κύριος σε όσους Τον αγαπούν».

Διότι, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, ο τρόπος των πειρασμών είναι διπλός: ο ένας είναι ηδονικός και ο άλλος οδυνηρός, και ο ένας είναι προαιρετικός και ο άλλος απροαίρετος. Ο μεν πρώτος είναι γεννήτορας της αμαρτίας, στον οποίο έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κυρίου, ο οποίος λέει: «Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν» και «Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν». Ο δεύτερος είναι τιμωρός της αμαρτίας, ο οποίος κολάζει τη φιλαμαρτήμονα διάθεση με ακούσιες επιφορές πόνων. Εάν κάποιος τον υπομείνει, και μάλιστα χωρίς να είναι καρφωμένος με τα καρφιά της κακίας, θα ακούσει τον μεγάλο Ιάκωβο να διακηρύσσει ξεκάθαρα: «Να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, διότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή ας έχει τέλειο έργο». Και τους δύο αυτούς πειρασμούς, τον εκούσιο και τον ακούσιο, τους μεταχειρίζεται κακοβούλως ο Πονηρός: τον πρώτο τον σπέρνει και ερεθίζει την ψυχή με τις σωματικές ηδονές, απεργαζόμενος να απομακρύνει την έφεσή της από τη θεία αγάπη, ενώ τον δεύτερο τον ζητά με πανουργία, επιθυμώντας να φθείρει τη φύση μέσω της οδύνης, ώστε να εκβιάσει την ψυχή, όταν πια καταβληθεί από την εξάντληση των πόνων, να στρέψει τους λογισμούς της προς τη διαβολή του Κτίστη.

Γι' αυτό νομίζω ότι, αφενός ο Κύριος και Θεός, διδάσκοντας τους μαθητές Του πώς πρέπει να προσεύχονται, τους λέγει να απεύχονται το είδος των πειρασμών που προέρχονται από την ανθρώπινη βούληση· «καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν», διδάσκοντας δηλαδή τους μαθητές Του να προσεύχονται ώστε να μην εγκαταλειφθούν και υποστούν τη δοκιμασία των ηδονικών, των γνωμικών και των εκούσιων πειρασμών. Αφετέρου δε ο μέγας Ιάκωβος, ο ονομαζόμενος αδελφός του Κυρίου, αναφερόμενος στο είδος των ακούσιων πειρασμών και διδάσκοντας εκείνους που αγωνίζονται υπέρ της αλήθειας να μη δειλιάζουν, λέγει: «πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις», εννοώντας προφανώς τους πειρασμούς τους ακούσιους, αυτούς που έρχονται παρά τη θέλησή μας και προκαλούν πόνους. Και το δηλώνουν αυτό με σαφήνεια, αφενός εκεί ο Κύριος όταν προσθέτει: «ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ», και αφετέρου εδώ ο μέγας Ιάκωβος λέγοντας: «γινώσκοντες ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν· ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπόμενοι». Τέλειος είναι αυτός που μάχεται ενάντια στους εκούσιους πειρασμούς με την εγκράτεια και εγκαρτερεί στους ακούσιους με την υπομονή, και ολοκληρωμένος είναι αυτός που και την πράξη την επιτελεί με γνώση και τη θεωρία δεν τη βιώνει χωρίς πράξη.

Και πάλι: «Να θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί μου», λέει ο θείος αδελφόθεος, «όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς», γνωρίζοντας «ότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται υπομονή· η δε υπομονή ας έχει τέλειο έργο». Συμφωνώντας με αυτά και ο θείος Παύλος αναφέρει, λέγοντας: «η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, η δε υπομονή δοκιμή, η δε δοκιμή ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Επομένως, εφόσον τέτοιες είναι οι επαγγελίες, ας μην υπομείνουμε απλώς, αλλά και με χαρά ας αντέξουμε όλα τα παρόντα, και όσα φημολογούνται και όσα προσδοκώνται, ακούγοντας τον Απόστολο που λέει: «Τώρα χαίρω στα παθήματα υπέρ υμών, και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου, υπέρ του σώματός Του, που είναι η Εκκλησία»· και πάλι τον άγιο Ιάκωβο να αναφέρει: «Να το θεωρήσετε απόλυτη χαρά, αδελφοί μου, όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς, γνωρίζοντας ότι η δοκιμασία της πίστης σας κατεργάζεται υπομονή. Η δε υπομονή ας έχει έργο τέλειο, για να είστε τέλειοι και ακέραιοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτα». Βλέπεις ότι στους πειρασμούς υπάρχει η χαρά, και στις θλίψεις η ευφροσύνη; Διότι έτσι είναι οι κατά Θεόν ανταποδόσεις· και έτσι πολιτεύθηκαν οι άγιοι· έτσι και εμείς, βιάζοντας και πιέζοντας τον εαυτό μας και ακολουθώντας τα ίχνη τους, θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.