Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 3:1

Μας θορυβεί όμως πάλι ο μαθητής του Χριστού, λέγοντας: «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι»· επιπλέον δε προς τούτο, και ο σοφότατος Εκκλησιαστής, δείχνοντας αινιγματικά την επικινδυνότητα του να διδάσκει κανείς τέτοια πράγματα, λέει: «Διότι αυτός που σχίζει ξύλα θα κινδυνεύσει από αυτά, εάν αποσπαστεί το σίδερο, και ο ίδιος ταράχθηκε στο πρόσωπο, και θα χρειαστεί να καταβάλει μεγαλύτερη δύναμη». Διότι με το σίδερο παρομοιάζει την οξύτητα του νου, επειδή εκ φύσεως έχει την ιδιότητα να διαπερνά και να εισχωρεί στα πιο εσωτερικά μέρη, ακόμη κι αν εμποδίζεται κάπως από την πυκνότητα και τη συμπαγή φύση της ύλης· και από την άλλη, ξύλα αποκαλεί πιο μεταφορικά τα νοήματα της θεόπνευστης Γραφής, τα οποία διαμορφώνουν έναν νοητό παράδεισο στα βιβλία όπου βρίσκονται, και επιπλέον γεννούν την καρποφορία του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, όταν κάποιος προσπαθεί να αναλύσει τα νοητά ξύλα, δηλαδή τα θεία και μυστικά νοήματα της θεόπνευστης Γραφής, μέσω της έρευνας και της ακριβέστατης προσήλωσης και οξύτητας του νου, τότε ακριβώς θα κινδυνεύσει περισσότερο, λέει, όταν πέσει το σίδερο, δηλαδή όταν ο νους, μη κινούμενος σύμφωνα με την αληθινή έννοια των γεγραμμένων, βρεθεί έξω από την ορθή αντίληψη, και, σαν να εγκατέλειψε την ευθεία οδό, κατευθυνθεί σε κάποιον άλλον δρόμο θεωρίας που παρεκκλίνει από το ορθό.

Διότι, πώς γίνεται, ενώ εσύ ο ίδιος νοσείς από ακόμη μεγαλύτερα και πιο σοβαρά πάθη από αυτά που υπάρχουν στους άλλους, παραβλέποντας τα δικά σου, να επιτιμάς εκείνους; Επομένως, για όλους όσους θέλουν να ζουν με ευσέβεια, η εντολή αυτή είναι αναγκαία για την πνευματική τους ωφέλεια, και μάλιστα περισσότερο για αυτούς που έχουν αναλάβει να διδάσκουν τους άλλους. Αν μεν είναι αγαθοί και νηφάλιοι, έχοντας καταστήσει τον εαυτό τους εικόνα της ευαγγελικής ζωής, θα επιτιμήσουν εύλογα όσους δεν επιλέγουν να πράττουν τα ίδια, επειδή δεν ενστερνίστηκαν τους τρόπους της επιείκειας που υπάρχει σε αυτούς· εάν όμως είναι ράθυμοι και ευάλωτοι στις φαύλες ηδονές, πώς θα μπορούσαν να επιτιμήσουν άλλους που νοσούν από τα ίδια πάθη; Γι' αυτό σοφά οι μακάριοι μαθητές έγραψαν και λέγουν: «Μη γίνεσθε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί μου, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε μεγαλύτερη καταδίκη», όπως είπε ο Χριστός, ο διανομέας των στεφάνων και αυτός που επιβάλλει τις τιμωρίες σε όσους σφάλλουν: «Όποιος εφαρμόσει και διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών»· ενώ όποιος δεν εφαρμόσει και διδάξει, θα ονομαστεί ελάχιστος. Διότι πώς εσύ, που καταπνίγεσαι ενίοτε από πολλές και μεγάλες αμαρτίες, κατακρίνεις αυτόν που είναι ένοχος για λίγα σφάλματα; Πώς θα πεις στον αδελφό σου: «Άφησε να βγάλω την ακίδα από το μάτι σου, ενώ ο ίδιος έχεις το δοκάρι μέσα σου», εσύ που είσαι ένοχος για μεγάλες αμαρτίες; Διότι αυτό ακριβώς συμβολίζει το δοκάρι.

Διότι είπε: «Εκείνος δε ο δούλος, ο οποίος γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν ετοιμάστηκε, ούτε έπραξε σύμφωνα με το θέλημά του, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, έπραξε όμως άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα.» — Για ποια αιτία, θα μπορούσε κανείς να ρωτήσει; Πώς εκείνος που δεν γνώριζε, δίνει λόγο; Διότι δεν θέλησε να μάθει, καίτοι του ήταν δυνατό να μάθει. Αν λοιπόν αυτός που δεν γνώριζε, δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από την οργή, επειδή, ενώ έπρεπε να γνωρίζει, αμέλησε να μάθει, ποια δικαιολογία θα απαλλάξει από το να υποστεί πολλά χτυπήματα εκείνον που γνώριζε και αδράνησε; — Βαρύτερο λοιπόν είναι το κρίμα των διδασκάλων· και αυτό διδάσκει ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί μου, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε μεγαλύτερη καταδίκη.» Διότι πλούσια είναι η δωρεά των πνευματικών χαρισμάτων, ιδίως σε αυτούς που ηγούνται των λαών· διότι έτσι κάπου και ο σοφότατος Παύλος γράφει στον Τιμόθεο: «Ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα.» Και: «Μην αμελείς το χάρισμα που είναι μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε με την επίθεση των χειρών μου.» Σε τέτοιους λοιπόν, επειδή ο Σωτήρας δίνει πολλά, ζητά και πολλά από αυτούς. Και ποια είναι αυτά; Η σταθερότητα στην πίστη, το αλάνθαστο στη μυσταγωγία, η στερεότητα στην ελπίδα.

Επειδή το να πολιτεύεται κανείς στο έπακρο άψογα και άμεμπτα, δεν είναι ποτέ δυνατόν να επιτευχθεί. Ο πάνσοφος Παύλος δε, έχοντας γράψει «Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα», λέει, «αλλά δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού· εκείνος που με ανακρίνει είναι ο Κύριος». Η δε μομφή του Μωυσή δεν απευθυνόταν απλώς σε όλους ανεξαιρέτως, αλλά γινόταν αποκλειστικά προς τους επόπτες της στρατιωτικής δύναμης, και προς τους χιλιάρχους και τους εκατοντάρχους· «Διότι οι δυνατοί θα κριθούν με αυστηρότητα», και εναντίον αυτών κυρίως στρέφεται η ακρίβεια του νόμου· «Διότι σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, λέει, πολλά θα ζητήσουν από αυτόν». Γι' αυτό λοιπόν έγραψε και ο μαθητής του Σωτήρος: «Αδελφοί μου, μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε βαρύτερη κρίση». Επομένως, η κατηγορία στρέφεται εναντίον των επισκόπων και των προεστώτων των ταγμάτων για λογαριασμό όλων. Διότι πάντοτε, με τη νήψη των καθοδηγητών, προκόβουν οι υπήκοοι. Γι' αυτό έχει γραφτεί και προς τους υποτασσόμενους λαούς: «Να πείθεστε στους ηγέτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, εφόσον πρόκειται να δώσουν λόγο».

Επομένως, ούτε ο Απόστολος σας πείθει, όταν λέει: αν όλο το σώμα ήταν ακοή, πού θα ήταν η όσφρηση; Αν λοιπόν είναι όλοι πρώτοι, όλοι ηγούμενοι, όλοι διατάκτες, πού βρίσκεται τελικά η διαφορά της διάταξης του Θεού; Αλλά ούτε πείθεστε σε αυτόν που λέει: κανείς δεν λαμβάνει από μόνος του την τιμή, παρά μόνο όποιος καλείται από τον Θεό· ή, πάλι, όπως λέει: μην γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι· για αυτόν τον λόγο ο Θεός όρισε αρχές και εξουσίες. Διότι, αν και στους ουρανούς όλοι είναι άφθαρτοι και αθάνατοι, όντας λειτουργικά πνεύματα, ο Θεός δεν ευδόκησε να ανήκουν όλοι σε ένα και μόνο τάγμα, αλλά και μεταξύ των θείων και αθάνατων λειτουργών διατάχθηκε να υπάρχουν αρχές, εξουσίες και υπεροχές, και κανένας από αυτούς δεν υπερβαίνει τη δική του τάξη. Αφού, λοιπόν, τα πάντα έχουν δημιουργηθεί με τάξη και τρόπο, γιατί εμείς εμπλεκόμαστε σε άδικες φιλονικίες μεταξύ μας; Οι Άγγελοι και οι Αρχάγγελοι δεν παραβαίνουν τις προσταγές, ενώ εμείς υπερβαίνουμε και παραγκωνίζουμε ο ένας τον άλλον, και ο ένας προσπαθεί να ξεπεράσει τον άλλον, και βιαζόμαστε να προσπεράσουμε, να εξουθενώσουμε και να μειώσουμε ο ένας τον άλλον, σαν να μπορούσαμε έτσι να κατορθώσουμε κάτι περισσότερο.

93. Προς τη Μονή της Ταβεννήσου. Περί του να μη γίνονται πολλοί διδάσκαλοι. «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί», γράφει ο δίκαιος Ιάκωβος. Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, μοναχοί, γράφω εγώ ο ελάχιστος Ισίδωρος· αν και δεν είμαι δόκιμος μοναχός, είμαι όμως ακροατής του Ιακώβου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί μου, γνωρίζοντας ότι θα υποστούμε μεγαλύτερη κρίση. Επειδή το να διδάσκει κανείς χωρίς να πράττει, όχι μόνο δεν αποφέρει κανένα όφελος, αλλά επιφέρει και πολλή ζημία και κατάκριση σε εκείνον που κυβερνά τη ζωή του με τόση απροσεξία. Για να αποκόψει, λοιπόν, τη φιλονικία εκείνων που δεν επιθυμούν να επιδεικνύουν έργα, απαγόρευσε τη διδασκαλία σε όσους διδάσκουν χωρίς να έχουν έργα, επισείοντας μεγάλη καταδίκη.

Το να συμπάσχει κανείς είναι αρκετό για παρηγοριά. Αρμόζει να ελεούμε τις συμφορές και όχι να τις μισούμε. Έχουμε μάθει, όντας άνθρωποι, να πάσχουμε ανθρώπινα. ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί σύμμετρης καταστάσεως. «Το να τρώει κανείς πολύ μέλι δεν είναι καλό.» «Μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος, και μη σοφίζεσαι υπέρμετρα, μήπως και καταπλαγείς· και μην ασεβείς πολύ. Και μη γίνεσαι σκληρός, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου.» «Μη σηκώνεις βάρος μεγαλύτερο από τις δυνάμεις σου.» «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε αυστηρότερη κρίση. Διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά.» Κανείς ας μην είναι περισσότερο σοφός από όσο πρέπει, ούτε πιο νομιμόφρων από τον νόμο, ούτε πιο ευθύς από τον κανόνα, ούτε πιο υψηλός από την εντολή.