Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 3:13

Έχοντας οικειοποιηθεί αυτά, και θεωρώντας τα εντελώς ανάξια λόγου, και τιμώντας με όσια απόφαση τη δόξα των ανώτερων πραγμάτων, ας ζήσουμε ευαγγελικά, επιδιώκοντας ενάρετα να φαινόμαστε σαν να έχουμε πεθάνει για τον κόσμο, με το να μην ανεχόμαστε να ζούμε με κοσμικό τρόπο. Κάτι τέτοιο υποδηλώνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι εγώ δια του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και ζω, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Και έχοντας στο νου του, νομίζω, τον λόγο Του: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε», μας πείθει να έχουμε και εμείς το ίδιο φρόνημα, λέγοντας: «Ή μήπως αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατο του Κυρίου; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί Του δια του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών δια της δόξης του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε νέα ζωή.» Λοιπόν, θα πω κάτι από τα αναγκαία για την πνευματική ωφέλεια, και θα χρησιμοποιήσω πάλι τις φωνές των αγίων: «Ποιος είναι σοφός και συνετός μεταξύ σας; Ας δείξει τα έργα του από την καλή του συμπεριφορά, με την πραότητα της σοφίας.» Και πρέπει να θεωρούμε ότι η αξιοθαύμαστη συμπεριφορά δεν είναι άλλη από εκείνη μέσω της οποίας κατορθώνει κανείς να ανορθώνεται, να επιλέγει τον άριστο βίο και να έχει γνησιότητα στην πίστη. Διότι το να φαίνεται κανείς ότι αποδέχεται μεν την πίστη, αλλά να αποβλέπει σε άλλα, και να μισεί τη σταθερότητα, εγώ τουλάχιστον θα έλεγα ότι αποτελεί την έσχατη κατάληξη κάθε κακού.

Διότι τα μεν παρόντα και ήδη ορατά θα μας χαρίσουν την τέλεια ευθυμία, ενώ όσα ανήκουν στο μέλλον λυπούν όσους τα αγαπούν. Επειδή όμως εσείς έχετε τέτοιο φρόνημα και έχετε προτιμήσει τη συμμετοχή στα πνευματικά αγαθά από όλα τα άλλα, ελάτε να σας αναγγείλουμε την αγία και πάναγνη εορτή μας που θα λάμψει σε λίγο και θα ακολουθήσει κατά πόδας τα λόγια. Θα έρθει λοιπόν, θα έρθει, και όχι σε πολύ· και σαν προάγγελος της σεμνότητας που της ταιριάζει ανατέλλει για εμάς ο καιρός της νηστείας, σχεδόν κραυγάζοντας και λέγοντας τα λόγια ενός από τους αγίους αποστόλους: «Ποιος είναι σοφός και συνετός ανάμεσά σας; Ας δείξει με την καλή του διαγωγή τα έργα του». Διότι πρέπει εμείς, έχοντας αποπλύνει τον ρύπο κάθε φαυλότητας και όντας ανώτεροι από κάθε αισχρή ηδονή, και έχοντας απομακρυνθεί από τη ζωή που καταδικάζεται από τους νόμους, να αγαπούμε να επιδιώκουμε κάθε αρετή, και διαπρέποντας με τη λαμπρότητα της ενάρετης ζωής, να παρουσιάσουμε τους εαυτούς μας καθαρούς στον Θεό των όλων. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε σε εμάς μέσω του πάνσοφου Μωυσή: «Τρεις φορές τον χρόνο θα εμφανιστεί κάθε αρσενικό σου ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, στον τόπο που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου, κατά την εορτή των Αζύμων, και κατά την εορτή των Εβδομάδων, και κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας».

Σε κατέστησαν ηγούμενο; Γίνε άνθρωπος της ειρήνης, για να σου ανοιχτούν οι πύλες της βασιλείας των ουρανών και να εισέλθεις μαζί με εκείνους που ειρηνοποιούν. Διότι λέει το Άγιο Πνεύμα: ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ο λαός. Και ποιος λαός; Εκείνος που φυλάσσει τη δικαιοσύνη και φυλάσσει την αλήθεια· που υπερασπίζεται την αλήθεια και φυλάσσει την ειρήνη. Γι' αυτό έλεγε κάποιος από τους Αγίους: ας γίνει ειρήνη και δικαιοσύνη στις ημέρες μου. Άκουγε δε και τον άγιο Ιάκωβο που λέει: ποιος είναι σοφός και συνετός ανάμεσά σας; Ας δείξει από την καλή του αναστροφή τα έργα του με πραότητα σοφίας. Εάν όμως έχετε πικρό φθόνο και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην καυχάστε και μην ψεύδεστε εναντίον της αλήθειας· δεν είναι αυτή η σοφία που κατεβαίνει άνωθεν, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδης. Διότι όπου υπάρχει φθόνος και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα. Η δε άνωθεν σοφία πρώτα μεν είναι αγνή, έπειτα ειρηνική, επιεικής, ευπειθής, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς, αμερόληπτη και ανυπόκριτη. Και ο καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται με ειρήνη από εκείνους που κάνουν την ειρήνη. Είθε να σας δώσει ο Κύριος την ομόνοια σύμφωνα με το θέλημά Του. Προσευχηθείτε δε και για εμένα τον οικτρό, παρακαλώ, ώστε να φωτίσει ο Κύριος το σκοτισμένο μου μάτι. Διότι δική Του είναι η βασιλεία και η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εκείνος, λοιπόν, που δεν αποβλέπει σε όσα μακαρίζονται, αλλά σε όσα ταλανίζονται από τον Κύριο, πώς, πες μου, θα γίνει πιστευτό ότι πιστεύει στον Θεό; «Δείξε μου», λέει, «την πίστη σου από τα έργα σου· και ποιος είναι σοφός, ας δείξει από την καλή του αναστροφή τα έργα του».

Όμως, ω φιλόσοφε, ο αδελφόθεος όρισε τη γνώση εκείνου που «με την καλή διαγωγή δείχνει τα έργα του» ως σοφία «αγνή» και ουράνια, ενώ τη γνώση εκείνου που δεν ζει με καλή διαγωγή την όρισε ως σοφία «ψυχική, δαιμονιώδη και επίγεια». Και ευλόγως· διότι αυτή, μεταβαλλόμενη ανάλογα με τον χαρακτήρα όσων την κατέχουν, παρήγαγε στις ψυχές τις αντίθετες σοφίες. Εξάλλου, αν η φιλοσοφία δεν είναι γνώση κανενός πράγματος, τότε δεν υπάρχει πουθενά κανένας φιλόσοφος και εσύ έχεις καταστρέψει τον εαυτό σου με τα ίδια σου τα λόγια, ω φιλόσοφε, ή δεν ξέρω πώς να σε ονομάσω, αφού, σύμφωνα με εσένα, η φιλοσοφία δεν εδράζεται σε καμία ψυχή και κανείς απολύτως δεν φέρει το όνομά της.

Τη γλώσσα όμως κανένας από τους ανθρώπους δεν μπορεί να τη δαμάσει· είναι ένα ασυγκράτητο κακό, γεμάτη από θανατηφόρο δηλητήριο. Η γλώσσα είναι ένα ακονισμένο μαχαίρι. Ας μην προξενούμε όμως τραύματα στους άλλους· αντίθετα, ας αποκόπτουμε τη δική μας σήψη. Όποιος ανάμεσά σας είναι σοφός και συνετός, ας δείξει μέσα από την καλή του αναστροφή τα έργα του, με την πραότητα της σοφίας.

«Γι' αυτό, μην γίνεστε άφρονες, αλλά να κατανοείτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού.» «Ποιος ανάμεσά σας είναι σοφός και συνετός; Ας δείξει με την καλή του διαγωγή τα έργα του με πραότητα.» «Να διατηρείτε καλή τη διαγωγή σας ανάμεσα στα έθνη, ώστε, σε ό,τι σας κατηγορούν ως κακοποιούς, βλέποντας τα καλά σας έργα να δοξάσουν τον Θεό κατά την ημέρα της επισκοπής Του.» «Αν επικαλείστε ως Πατέρα Εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, να διανύσετε τον χρόνο της παροικίας σας με φόβο.» Δεν είναι δυνατόν να ζει κανείς κατά Θεόν, χωρίς να πράττει τα πάντα με σωφροσύνη και δικαιοσύνη.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΒ΄ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΡΟΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΜΟΖΥΓΟΥ ΤΗΣ, ΤΗΣ ΣΩΦΡΟΣΥΝΗΣ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, μετά τη σωφροσύνη για την οποία μιλήσαμε προηγουμένως, τα επόμενα αφορούν τη φρόνηση, για την οποία βιαζόμαστε να μιλήσουμε τώρα, καθώς η φρόνηση των πάντων, η σοφία, θα με συνετίσει· διότι χωρίς τη φρόνηση, τίποτα δεν είναι συνετό, ούτε η γνώση, ούτε ο λόγος, ούτε η πράξη, ούτε κανένα άλλο από τα όντα απολύτως. Διότι η φρόνηση είναι θείο δώρο και μία από τις τέσσερις δωρεές της σοφίας. Όμως, δεν είναι κάθε φρόνηση αγαθή, ούτε κάθε σοφία ωφέλιμη, αλλά υπάρχει και φρόνιμος στην πονηρία και σοφός στην κακία. Διότι λέγεται ότι και ο σατανάς είναι πονηρός και πολυμήχανος και σοφός στην κακία, και τέτοιου είδους φρόνηση και σοφία που βρίσκεται στους ανθρώπους δεν προέρχεται από τον Θεό. «Ποιος είναι σοφός και συνετός ανάμεσά σας;», λέει ο αδελφόθεος· «ας δείξει από την καλή του διαγωγή τα έργα του με την πραότητα της σοφίας. Αν όμως έχετε πικρό φθόνο και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην κατακαυχάστε και μην ψεύδεστε εις βάρος της αλήθειας. Αυτή η σοφία δεν κατέρχεται άνωθεν, αλλά είναι επίγεια, σαρκική, δαιμονιώδης· διότι όπου υπάρχει φθόνος και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα. Η δε άνωθεν σοφία, πρώτον μεν είναι αγνή, έπειτα ειρηνική, επιεικής, ευπειθής, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς».

Διότι αυτό δεν χαρακτηρίζει τους φρόνιμους, αλλά τους ανόητους, ή μάλλον τους εντελώς παράλογους. Ποιος είναι σοφός και συνετός ανάμεσά σας; Απαντήστε μου όλοι σωστά. Ποιος τηρεί τις εντολές του Κυρίου; Κανείς ας μη σιωπήσει. Εάν είμαστε τέτοιοι, είμαστε μακάριοι· εάν με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώσουμε τον αγώνα, είμαστε πανάγιοι, και είθε η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, με τη συνέργεια των ευχών του πατέρα μου και πατέρα σας, να σας στηρίζει, να σας οδηγεί και να σας κατευθύνει από τώρα και στο εξής σε κάθε αγαθό έργο μέσα στον ίδιο τον Χριστό τον Κύριό μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων, αμήν.