Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 3:16

Και γίνεται ένας τέτοιος άνθρωπος σαν τη Μάρθα και τη Μαρία, τις αδελφές του Λαζάρου, που έλεγαν στον Δεσπότη να αναστήσει τον αδελφό τους. Και αν κάποιος κάνει αυτά, ας μην υπερηφανεύεται, διότι όπως του συμπεριφέρονται οι άλλοι, έτσι κάνει και αυτός. «Διότι με όποιο μέτρο μετρά κάποιος, με το ίδιο θα αντιμετρηθεί». Και μην νομίσεις, επειδή χτυπήθηκες από αυτόν, ότι έπαθες κάτι σπουδαίο, διότι ο Κύριος του ουρανού και της γης χτυπήθηκε και υπέστη όλα τα υπόλοιπα. Και μην κλονιστείς από τον τόπο σου, ώστε να μετακινηθείς και να αποχωριστείς τον αδελφό σου, διότι αυτό δεν είναι κατά Θεόν, αλλά εκπλήρωση του θελήματος του διαβόλου. Ακόμη και αν το κάνεις αυτό, δεν θα σταματήσει ούτε έτσι, αλλά η κατάσταση θα γίνει χειρότερη, διότι από το κακό κανένα καλό δεν προκύπτει. Αλλά αυτό είναι ανυποταξία και ασυνεσία· «Διότι όπου υπάρχει φθόνος και φιλονικία, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα». Κανείς δεν θεραπεύεται από αυτά ποτέ, ει μη μόνον εκείνος που κόβει το ίδιο του το θέλημα και αγωνίζεται να μην περιεργάζεται τον πλησίον του ούτε ποτέ να λέει: Τι είναι αυτό ή εκείνο; Εκείνος δε που λέει: Έτσι θέλω και εγώ, αυτός γίνεται υιός του διαβόλου και αποξενωμένος από τον Θεό, και είναι φανερό ότι θέλει να κάνει το δικό του θέλημα και όχι του Θεού. Να είσαι ανδρείος, αδελφέ, ο Θεός θα σε σκεπάσει! Και με όλη σου την ψυχή προσευχήσου υπέρ του αδελφού σου και αγάπησέ τον εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Σε κατέστησαν ηγούμενο; Γίνε άνθρωπος της ειρήνης, για να σου ανοιχτούν οι πύλες της βασιλείας των ουρανών και να εισέλθεις μαζί με εκείνους που ειρηνοποιούν. Διότι λέει το Άγιο Πνεύμα: ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ο λαός. Και ποιος λαός; Εκείνος που φυλάσσει τη δικαιοσύνη και φυλάσσει την αλήθεια· που υπερασπίζεται την αλήθεια και φυλάσσει την ειρήνη. Γι' αυτό έλεγε κάποιος από τους Αγίους: ας γίνει ειρήνη και δικαιοσύνη στις ημέρες μου. Άκουγε δε και τον άγιο Ιάκωβο που λέει: ποιος είναι σοφός και συνετός ανάμεσά σας; Ας δείξει από την καλή του αναστροφή τα έργα του με πραότητα σοφίας. Εάν όμως έχετε πικρό φθόνο και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην καυχάστε και μην ψεύδεστε εναντίον της αλήθειας· δεν είναι αυτή η σοφία που κατεβαίνει άνωθεν, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδης. Διότι όπου υπάρχει φθόνος και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα. Η δε άνωθεν σοφία πρώτα μεν είναι αγνή, έπειτα ειρηνική, επιεικής, ευπειθής, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς, αμερόληπτη και ανυπόκριτη. Και ο καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται με ειρήνη από εκείνους που κάνουν την ειρήνη. Είθε να σας δώσει ο Κύριος την ομόνοια σύμφωνα με το θέλημά Του. Προσευχηθείτε δε και για εμένα τον οικτρό, παρακαλώ, ώστε να φωτίσει ο Κύριος το σκοτισμένο μου μάτι. Διότι δική Του είναι η βασιλεία και η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ήταν επίσης άοκνος και πολύ πρόθυμος για πρόσθετες εργασίες ο μακάριος. Αποστρεφόταν την καταλαλιά, ήταν ταπεινός στα λόγια, στα έργα, στην ενδυμασία και στο βάδισμα. Διότι δεν πέρασε τις ημέρες του με αμέλεια, όπως εγώ και οι όμοιοί μου ράθυμοι, αλλά διήνυσε τις ημέρες της ζωής του με απόλυτη κατάνυξη. Και όπως ακριβώς οι φυλακισμένοι, που πρόκειται να παρουσιαστούν στο βήμα του δικαστή, κλαίνε από τον φόβο και την αγωνία, έτσι και ο μακάριος Ιουλιανός θυμόταν συνεχώς το φοβερό βήμα του Χριστού. Γι' αυτό και έκλαιγε συνεχώς, αναλογιζόμενος τη μέλλουσα κρίση. Και όπου υπάρχει κατάνυξη, δάκρυα και ταπεινοφροσύνη, εκεί δεν υπάρχει ακαταστασία και κανένα φαύλο πράγμα, αλλά ευταξία και κάθε τι αγαθό. Σε όποιον δεν υπάρχουν αυτά, αυτός απέχει πολύ από τον επιδιωκόμενο σκοπό. Απέφευγε επίσης τις συναναστροφές με γυναίκες, αποκόπτοντας τις αφορμές των μάταιων ηδονών. Όταν δε χτυπούσε το σήμαντρο για τη σύναξη, αγωνιζόταν να προσέλθει πριν από κάθε άλλον αδελφό. Και στεκόταν στη σύναξη έχοντας το βλέμμα του αμετεώριστο, σαν να παρίστατο στο ίδιο το βήμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Και πάλι ο άγιος Ιάκωβος, μιλώντας για μια τέτοια διδασκαλία, λέγει ότι «δεν είναι αυτή η σοφία που κατεβαίνει από άνω, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονική· ενώ η άνωθεν σοφία πρώτα είναι αγνή, έπειτα ειρηνική, ευπειθής, αδιάκριτη, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς» και τα λοιπά· από αυτήν τη σοφία ούτε ένας καρπός δεν βρίσκεται σε όσα προαναφέρθηκαν. Διότι σ’ αυτούς υπάρχει «ακαταστασία και κάθε παράνομο πράγμα», κυήματα δαιμόνων και συρίγματα δράκοντων, καθώς άλλοτε ο ένας και άλλοτε ο άλλος από αυτούς λέγει διαφορετικά πράγματα. Σ’ αυτούς δεν βρίσκεται ούτε έλεος ούτε οίκτος, αλλά διακρίσεις και διαφορές· και πουθενά αγνότητα, πουθενά ειρήνη, πουθενά επιείκεια. Αναγκασμένος πάλι από τον λόγο, αν και υποσχέθηκα να σταματήσω, θέλω, αφού μνημονεύσω λίγα από όσα λέγονται από αυτούς, να τα ανατρέψω. Διότι δεν με ενδιαφέρει λόγος τεχνικά κατασκευασμένος, αλλά η ωφέλεια εκείνων που θα τον διαβάσουν. Λέγουν λοιπόν ότι ο δωδέκατος αιώνας, επειδή βρέθηκε σε υστέρημα, εξέπεσε εντελώς από τον αριθμό των δώδεκα και ότι ο δωδέκατος αριθμός χάνεται. Και αυτό λένε ότι έγινε επειδή ο Ιούδας, που ήταν δωδέκατος, εξέπεσε, και έτσι αφανίστηκε ο δωδέκατος αριθμός· το ίδιο λέγουν και σχετικά με την αιμορροούσα και με εκείνη που έχασε τη μία δραχμή από τις δέκα δραχμές.

Επειδή λοιπόν και εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού επιστρατεύει ο Γρηγοράς τη δύναμη του μωρανθέντος και κατηλογημένου λόγου, και, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δόξες δεν τρέμει» και «καταφρονεί την κυριότητα», μη λογαριάζοντας καθόλου τις φρικτές αποκηρύξεις εναντίον του, οι οποίες έγιναν στις θείες συνόδους, στους ιερούς τόμους και κατ’ έτος μέσα στην Εκκλησία· αλλά, όπως εκείνοι που τις παραθεώρησαν και επαναστάτησαν την κτίση εναντίον του Κτίστη, έτσι και αυτός, παραθεωρώντας τα λόγια του Πνεύματος, επιτίθεται μέσω αυτών στην ευσέβεια· άραγε δεν είναι φανερό ότι είναι υπηρέτης εκείνης της σοφίας, η οποία, κατά τον Αδελφόθεο Ιάκωβο, «είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδης», μέσα στην οποία, όπως πάλι λέγει ο ίδιος, υπάρχουν «ζήλος και εριθεία και ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα»;

Αν, πάλι, κάποιος ισχυριστεί ότι ούτε η επιθυμία ούτε η γνώση των δαιμόνων είναι κάτι εντελώς κακό, επειδή επιθυμούν το να υπάρχουν, να ζουν και να νοούν, πρώτον μεν θα ακούσει δικαίως από εμάς ως απάντηση ότι άδικα δυσανασχετεί όταν εμείς, μαζί με τον Αδελφόθεο, αποκαλούμε τη σοφία των Ελλήνων «δαιμονιώδη», ως γεμάτη έριδες και περιέχουσα σχεδόν κάθε φαύλο δόγμα, εφόσον μάλιστα έχει εκπέσει από τον οικείο σκοπό της, δηλαδή τη θεογνωσία. Διότι, έστω κι έτσι, μετέχει του αγαθού ως ένα έσχατο και αμυδρό απήχημα. Έπειτα, τον αξιώνουμε να σκεφτεί και το εξής: ότι κανένα κακό, καθόσον υπάρχει, δεν είναι κακό, αλλά είναι κακό κατά το μέτρο που έχει εκπέσει από την κατάλληλη και αρμόζουσα ενέργεια και από τον σκοπό αυτής της ενέργειας.

Αφού, λοιπόν, μεγαλορρημόνησε, θεωρώντας μας υπόλογους επειδή αντιλέγουμε στα ρητά που αυτός παραχάραξε, στρέφει τις διακηρύξεις του εναντίον των ίδιων των λογικών ουρανών, εννοώ τους αποστόλους. Διότι, ενώ ο Αδελφόθεος ομιλεί σαφώς για δύο σοφίες, τη μία «άνωθεν», την δε άλλη κάτωθεν, και τη μία «αγνή και επιεική», την δε άλλη «ψυχική και δαιμονιώδη», και ενώ ο Παύλος υπέδειξε δύο σοφίες λέγοντας «επειδή εν τη σοφία του Θεού δεν εγνώρισε ο κόσμος τον Θεό διά της σοφίας», αυτός μάχεται ρητώς όσους κάνουν λόγο για δύο ή και περισσότερες σοφίες, με την αιτιολογία ότι, όπως λέει, «κανείς ποτέ δεν όρισε τη γνώση του τάδε ή του δείνα ως σοφία».

«Η έριδα που φουντώνει αναφλέγει το αίμα.» «Κάθε βασιλεία που διχάζεται εναντίον του εαυτού της ερημώνεται, και κάθε πόλη ή οικία που διχάζεται εναντίον του εαυτού της δεν θα σταθεί.» «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών.» «Εκείνος που σας αναστατώνει θα βαστάξει την καταδίκη, όποιος κι αν είναι.» «Όπου υπάρχει φθόνος και φατριασμός, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα.» «Έχει εκλείψει η αγάπη, η ρίζα των εντολών.» — Στους πονηρούς ανταγωνισμούς αθλιότερος είναι ο νικητής, διότι αποχωρεί έχοντας το μεγαλύτερο μερίδιο της αμαρτίας.

«Δεν είναι αυτή η σοφία που κατέρχεται άνωθεν, αλλά είναι επίγεια, ψυχική και δαιμονιώδης. Διότι όπου υπάρχει φθόνος και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα. Η δε άνωθεν σοφία είναι πρώτα μεν αγνή, έπειτα ειρηνική, επιεικής, ευπειθής, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς, αμερόληπτη, ανυπόκριτη· ο δε καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται εν ειρήνη για εκείνους που δημιουργούν ειρήνη.» Η ρητορική και η ποιητική, καθώς και η επινόηση των σοφισμάτων, απασχόλησαν πολλούς, των οποίων το υλικό είναι το ψεύδος. Διότι ούτε η ποιητική μπορεί να σταθεί χωρίς τον μύθο, ούτε η ρητορική χωρίς την τέχνη του λόγου, ούτε η σοφιστική χωρίς τους παραλογισμούς.

«Πόνος καρδιάς και πένθος καρδιάς είναι η γυναίκα που ζηλεύει άλλη γυναίκα.» «Μη συμβουλεύεσαι αυτόν που σε κοιτάζει με φθόνο.» «Φίλε, δεν σε αδικώ· δεν συμφώνησες για ένα δηνάριο;» «Όπου υπάρχει ζήλια και φιλονικία, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα.» Ας φυλαχθούμε, αδελφοί, από το πάθος του φθόνου· ας μη γίνουμε μέτοχοι των έργων του αντιδίκου, και βρεθούμε να καταδικαζόμαστε με την ίδια καταδίκη. Διότι, αν αυτός που κυριεύεται από υπερηφάνεια εμπίπτει στην καταδίκη του διαβόλου, πώς ο φθονερός θα ξεφύγει από την τιμωρία που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο; Διότι κανένα πάθος πιο ολέθριο από τον φθόνο δεν εμφυτεύεται στις ψυχές των ανθρώπων. Όπως ακριβώς η σκουριά φθείρει τον σίδηρο, έτσι και ο φθόνος καταναλίσκει την ψυχή που τον έχει. Μάλλον δε, όπως λένε για τις έχιδνες ότι γεννιούνται κατατρώγοντας την κοιλιά που τις κυοφόρησε, έτσι και ο φθόνος από τη φύση του καταστρέφει την ψυχή που τον γεννά. Διότι ο φθόνος είναι λύπη για την ευημερία του πλησίον. Γι' αυτό ποτέ δεν εγκαταλείπουν τον φθονερό οι στενοχώριες και οι δυσθυμίες. Έδωσε καρπούς το χωράφι του πλησίον; Ευημερεί ο οίκος του σε όλα τα αγαθά του βίου; Οι χαρές δεν εγκαταλείπουν τον άνθρωπο; Όλα αυτά αποτελούν τροφή της νόσου και αύξηση του πόνου για τον φθονερό. Είναι κάποιος ανδρείος και έχει καλή υγεία; Αυτά πλήττουν τον φθονερό. Είναι άλλος πιο χαριτωμένος στην όψη; Άλλη πληγή για τον φθονερό. Ο τάδε υπερέχει από τους πολλούς στα προτερήματα της ψυχής, θαυμάζεται για τη φρόνησή του και τη δύναμη των λόγων του; Ζηλεύεται κι αυτός.

Υπάρχει όμως και ένα νέο κακό, η αγάπη για τα κοσμικά και ο πονηρός φθόνος, οι έριδες και οι μάχες και οι ταραχές, για τα οποία, γράφοντας ο αδελφόθεος Ιάκωβος, επέκρινε πολλούς που είχαν κυριευθεί από αυτά: «Διότι όπου υπάρχει φθόνος και έριδα», λέει, «εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα». «Από πού», λέει, «προέρχονται οι πόλεμοι μεταξύ σας και οι μάχες» και οι ταραχές; «Δεν προέρχονται από εκεί, από τις ηδονές σας που εκστρατεύουν μέσα στα μέλη σας; Επιθυμείτε», λέει, «και δεν έχετε· φονεύετε και φθονείτε και δεν μπορείτε να επιτύχετε· μάχεστε και πολεμάτε. Δεν έχετε, επειδή δεν ζητάτε· ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας. Μοιχοί και μοιχαλίδες», λέει, «δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος, λοιπόν, θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού»· «Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει. Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι. Ταλαιπωρηθείτε και πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μετατραπεί σε πένθος και η χαρά σε κατήφεια».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΒ΄ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΡΟΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΜΟΖΥΓΟΥ ΤΗΣ, ΤΗΣ ΣΩΦΡΟΣΥΝΗΣ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, μετά τη σωφροσύνη για την οποία μιλήσαμε προηγουμένως, τα επόμενα αφορούν τη φρόνηση, για την οποία βιαζόμαστε να μιλήσουμε τώρα, καθώς η φρόνηση των πάντων, η σοφία, θα με συνετίσει· διότι χωρίς τη φρόνηση, τίποτα δεν είναι συνετό, ούτε η γνώση, ούτε ο λόγος, ούτε η πράξη, ούτε κανένα άλλο από τα όντα απολύτως. Διότι η φρόνηση είναι θείο δώρο και μία από τις τέσσερις δωρεές της σοφίας. Όμως, δεν είναι κάθε φρόνηση αγαθή, ούτε κάθε σοφία ωφέλιμη, αλλά υπάρχει και φρόνιμος στην πονηρία και σοφός στην κακία. Διότι λέγεται ότι και ο σατανάς είναι πονηρός και πολυμήχανος και σοφός στην κακία, και τέτοιου είδους φρόνηση και σοφία που βρίσκεται στους ανθρώπους δεν προέρχεται από τον Θεό. «Ποιος είναι σοφός και συνετός ανάμεσά σας;», λέει ο αδελφόθεος· «ας δείξει από την καλή του διαγωγή τα έργα του με την πραότητα της σοφίας. Αν όμως έχετε πικρό φθόνο και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην κατακαυχάστε και μην ψεύδεστε εις βάρος της αλήθειας. Αυτή η σοφία δεν κατέρχεται άνωθεν, αλλά είναι επίγεια, σαρκική, δαιμονιώδης· διότι όπου υπάρχει φθόνος και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα. Η δε άνωθεν σοφία, πρώτον μεν είναι αγνή, έπειτα ειρηνική, επιεικής, ευπειθής, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς».

Εάν όμως δεν φροντίσουμε να γίνουμε τέτοιοι και περνούμε έτσι τη ζωή μας, τι θα πούμε; Ότι «περιφρονήσαμε τη δόξα και τον πλούτο»; Αλλά οπωσδήποτε θα μας πει: «Τον φθόνο, την έριδα και τη ζήλια δεν τα εγκαταλείψατε». Και ότι αυτά μας αποξενώνουν και μας χωρίζουν από τον Θεό, το λέει ο θείος Ιάκωβος, ο απόστολος του Χριστού: «Αν όμως έχετε πικρή ζήλια —διότι υπάρχει και ο καλός ζήλος για κάποιον!— και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην καυχιέστε και μη λέτε ψέματα ενάντια στην αλήθεια. Αυτή η σοφία δεν κατεβαίνει από άνω, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδης· διότι όπου υπάρχει ζήλια και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα», και λίγο μετά: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε με κακό σκοπό, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας», και προσθέτει: «Μοιχοί και μοιχαλίδες, δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος λοιπόν θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού». Πρόσεξε δε ότι δεν είπε μόνο: «Ο κόσμος είναι εχθρός του Θεού», αλλά και η φιλία προς τον κόσμο· διότι εξαιτίας αυτής γινόμαστε μοιχοί και μοιχαλίδες. Και ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Καθένας που κοιτάζει με σκοπό να επιθυμήσει, ήδη έχει μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του», και πάλι: «Δεν θα επιθυμήσεις τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου».

85. Εκείνους που διδάσκονται από τον Θεό, οι μαθητές των σοφών ανθρώπων αυτού του αιώνα τους θεωρούν μωρούς, ενώ στην πραγματικότητα οι ίδιοι είναι μωροί, έχοντας ακονιστεί από τη μωρανθείσα εξωτερική σοφία, την οποία εμώρανε ο Θεός, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, και την οποία η θεολογική φωνή γνωρίζει ως επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδη, γεμάτη από εριθεία και φθόνο. Διότι, εφόσον τέτοιοι άνθρωποι βρίσκονται έξω από το θείο φως και δεν μπορούν να δουν τα θαύματα που υπάρχουν μέσα σε αυτό, θεωρούν ως πλανεμένους εκείνους που κατοικούν μέσα στο φως, βλέπουν τα όσα υπάρχουν σε αυτό και τα διδάσκουν, ενώ στην πραγματικότητα είναι οι ίδιοι πλανεμένοι και δεν έχουν γευθεί τα απόρρητα αγαθά του Θεού.