Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 3:2

Και πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό. Του Κυρίλλου. Λαμβάνει, λοιπόν, ως ανταμοιβή τη δικαιοσύνη αυτός που τιμά με την πίστη του τον Θεό και Δεσπότη των όλων. Αν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια του, αυτός είναι τέλειος άνθρωπος, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα.

Του Κυρίλλου. Διότι σαφής απόδειξη σταθερού νου και τελειότατης φρόνησης είναι το να μην έχει κανείς τίποτε το επιπόλαιο στη γλώσσα του, δηλαδή να μην ανέχεται ποτέ να αθυροστομεί· αλλά μάλλον να θεωρεί άξιο κάθε λόγου το να γνωρίζει να μιλάει καλά και να λέει πράγματα γεμάτα από κάθε έπαινο. Είναι λοιπόν πράγμα πάρα πολύ ταιριαστό, προπαντός σε όσους έχουν επιλέξει να ζουν ενάρετα, το να μιλούν με σοφία· διότι είναι απορριπτέα για τους αγίους η μωρολογία, και εντελώς ασυνήθιστο το να χρησιμοποιούν ευτραπελίες ή αισχρολογίες, «οι οποίες δεν αρμόζουν», όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος. Αντίθετα, είναι αγαπητό σε αυτούς, και το επιδιώκουν με προθυμία, το να μιλούν συνετά· διότι θυμούνται διαρκώς, όπως είναι φυσικό, την Αγία Γραφή που λέει: «Ο λόγος σας ας είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, για να δώσει χάρη σε όσους ακούνε». Και πάλι: Η θεόπνευστη Γραφή αποδέχεται την επιείκεια στα λόγια, και κατακρίνει πολύ δικαιολογημένα την ακράτεια της γλώσσας. Διότι λέει: «Αν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα του». Και κάπου ψάλλει ο Δαβίδ: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου, και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου». Και πάλι: «Είπα: Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου». Διότι άριστη φυλακή είναι το να διατηρεί κανείς τη γλώσσα του χωρίς σφάλματα. Μην καταλαλείτε ο ένας τον άλλον, αδελφοί· εκείνος που καταλαλεί αδελφό, και κρίνει τον αδελφό του, καταλαλεί τον νόμο, και κρίνει τον νόμο.

Διότι έχει γραφτεί ότι: «Θάνατος και ζωή βρίσκονται στην εξουσία της γλώσσας· και εκείνοι που την εξουσιάζουν, θα φάνε τους καρπούς της». Είπε δε κάπου και ο μαθητής του Χριστού: «Αν κάποιος δεν σφάλλει στον λόγο, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα του». Μέγα αγαθό λοιπόν είναι η εγκράτεια της γλώσσας, όπως ακριβώς συνιστά βαρύτατο νόσημα η έλλειψή της.

Διότι έγινε «υπέρ ημών κατάρα», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, διότι λέει «επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Επικατάρατοι δε είμαστε όλοι εμείς, επειδή δεν τηρούμε στο ακέραιο τον θείο νόμο, διότι «όλοι σφάλλουμε σε πολλά», και η ανθρώπινη φύση είναι πάρα πολύ επιρρεπής σε αυτό. Επειδή πάλι ο θείος νόμος είπε κάπου: «Επικατάρατος όποιος δεν εμμένει σε όλα τα γεγραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου, ώστε να τα εφαρμόσει»· δική μας επομένως, και όχι άλλων, είναι η κατάρα. Διότι για εκείνους για τους οποίους η παράβαση αποτελεί έγκλημα, ενώ η απόκλιση από τα ορισθέντα είναι κάτι πολύ εύκολο, σε αυτούς αρμόζει να αποδοθεί και η ευθύνη. Επομένως, έγινε επικατάρατος για εμάς Εκείνος που δεν γνώρισε αμαρτία, ώστε να μας ελευθερώσει από την αρχαία κατάρα. Διότι αρκούσε που έπαθε αυτό για όλους ο υπέρ πάντας Θεός, εξαγοράζοντας με τον θάνατο της δικής Του σάρκας τη λύτρωση όλων.

Κατακρίθηκε λοιπόν ως αλαζόνας και ψεύτης, διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά. Ο τελώνης όμως γνώριζε και ομολογούσε τις δικές του αμαρτίες. Διότι στεκόταν χτυπώντας το στήθος του και λέγοντας: «Ο Θεός, ας είσαι ίλεως σε εμένα τον αμαρτωλό». Δικαιώθηκε λοιπόν, επειδή ομολόγησε τις πτώσεις του και δεν απέκρυψε τον ρύπο της βδελυγμίας που υπήρχε μέσα του, για να καθαριστεί. <Οι πατέρες σας πρώτοι, και οι άρχοντές σας, αμάρτησαν σε εμένα. Και οι άρχοντες μόλυναν τα άγιά μου· και παρέδωσα τον Ιακώβ στην απώλεια και τον Ισραήλ στον ονειδισμό.> Λέγοντας: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον», αντιλήφθηκε ότι ίσως κάποιοι θα αντιδράσουν στα λεγόμενα και θα πουν: Αν τίμησες με αμνηστία τον Ισραήλ, αν υπήρξε σε αυτόν πάρα πολλή γαλήνη, αν καθαρίστηκε από τους ρύπους, και ξέπλυνε τους μολυσμούς των παλαιών εγκλημάτων, πώς ή για ποια πράγματα του ζητήθηκε ευθύνη, εξολοθρευόμενος από τα ξίφη των εχθρών· έπειτα, αφού έγινε αιχμάλωτος πολέμου, και εγκατέλειψε την πατρίδα του, και υποτάχθηκε στα χέρια και στον ζυγό των κατακτητών; Διότι παραδόθηκε στους πολεμιστές που ήρθαν από τη Βαβυλώνα. Απολογείται λοιπόν λέγοντας το «Ας κριθούμε», και λέει ότι οι ίδιοι έγιναν, και για αυτό είναι υπαίτιοι και πρόξενοι αυτού του κακού στα ίδια τους τα κεφάλια. Διότι «οι πατέρες σας», λέει, «και οι άρχοντές σας αμάρτησαν σε εμένα». Και δεν κατηγορεί απλώς τους προγόνους λέγοντάς μας αυτά.

Σε εκείνους όμως που απέκτησαν τη γη και το άγιο όρος, θα λεχθεί υπό μορφήν υποσχέσεως και ελπίδος, λέει: «Καθαρίστε μπροστά από το πρόσωπό του τους δρόμους»· αυτό είναι ολοφάνερα το: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του.» Και με ποιον τρόπο γίνεται η ετοιμασία, το διευκρίνισε λέγοντας: «Αφαιρέστε τα εμπόδια από την οδό του λαού μου»· δηλαδή, καταστήστε λεία και ευκολοδιάβατη, για όσους βρίσκονται σε όλη τη γη, την οδό της σωτηρίας δια της πίστεως· ας μην υπάρχει τίποτα το τραχύ και ανηφορικό. Διότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή δεν γνώριζε να ελεεί, και ήταν δυσκατόρθωτος· επειδή όλοι μας σφάλλουμε σε πολλά, και ήταν δυσεύρετος εκείνος που ήταν εντελώς ελεύθερος και που μπορούσε να τον εκπληρώσει άμεμπτα.

«Διότι δεν θα εκστομίσεις», λέγει, «λόγο με οργή από το στόμα σου». Εδώ λοιπόν περικόπτει δύο δεινά και πολύ δύσκολα πράγματα, από τα οποία αν κάποιος απομακρυνθεί, θα είναι τέλειος ενώπιον του Θεού. Διότι είπε κάποιος από τους αγίους αποστόλους: «Αν κάποιος δεν σφάλλει στον λόγο, αυτός είναι τέλειος άνθρωπος, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα». Εκείνος δε που είναι ανώτερος από την οργή, είναι οπωσδήποτε και ευπρεπής, αν βεβαίως είναι αληθές και το αντίθετο· διότι έχει γραφτεί ότι «ο οργίλος άνθρωπος δεν είναι ευπρεπής». Επομένως, ο Θεός θέλει να είναι πράοι και να έχουν πάρα πολλή αρετή εκείνοι που τηρούν το Σάββατο νοητώς, άγια και με πνευματική τρυφή, και τους παραγγέλλει να έχουν πεποίθηση, όχι στον πλούτο ή στις κοσμικές εξουσίες, όχι στη ρώμη των σωμάτων, ούτε σε κάποιο άλλο από τέτοια πράγματα, τα οποία, όμοια με τα χόρτα των αγρών, είναι πρόσκαιρα και μαραίνονται εύκολα, αλλά μάλλον στον Κύριο, ο οποίος είναι χορηγός και κυβερνήτης κάθε χαράς. Το με τι στεφανώνει τους ανθρώπους που συνηθίζουν να ζουν με αυτόν τον τρόπο, το αποδεικνύει λέγοντας: «Θα σε ανεβάσει στα αγαθά της γης και θα σε θρέψει με την κληρονομιά του Ιακώβ του πατέρα σου». Διότι ο Θεός των όλων υποσχέθηκε στους πατέρες των Ιουδαίων τη γη της επαγγελίας, και πράγματι εισήλθαν σε αυτήν υπό την αρχηγία του Ιησού του Ναυή μετά τον ιεροφάντη Μωυσή. Τότε λοιπόν πώς μέσω των προκείμενων στίχων, σαν να μην είχαν λάβει ακόμη τον κλήρο που υποσχέθηκε στον πατριάρχη Ιακώβ, τους υπόσχεται ότι θα τον δώσει;

Ποια είναι, λοιπόν, αυτού του είδους τα σκάνδαλα; Ίσως κάποιες μικροψυχίες και λύπες, δίκαιοι και άδικοι παροργισμοί, λοιδορίες, συχνά καταλαλιές, και τα συγγενή και ομοειδή με αυτά πταίσματα. Αυτά, λέγω, είναι αδύνατον να μην έλθουν. Άραγε επειδή ο Θεός των όλων τα επιφέρει αυτά αναγκαστικά σε κάποιους; Μη γένοιτο· διότι τίποτε το φαύλο δεν προέρχεται από αυτόν, αλλά μάλλον είναι η πηγή κάθε αρετής. Πώς, λοιπόν, είναι αδύνατον να μη συμβαίνουν αυτά; Προφανώς εξαιτίας της δικής μας ασθένειας. Διότι «σε πολλά σφάλλουμε όλοι», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Πλην όμως, λέγει, αλίμονο θα υπάρξει σε αυτόν που προκαλεί τα σκάνδαλα· διότι δεν τον αφήνει χωρίς επίπληξη, αλλά μάλλον περιορίζει τη ραθυμία απέναντι σε αυτά μέσω του φόβου της δίκης. Προστάζει, ωστόσο, να δείχνουμε ανεξικακία απέναντι σε αυτούς που τα προκαλούν. <Εάν επτά φορές την ημέρα αμαρτήσει σε σένα, κ.λπ.> (A f. 230 b, B f. 161 b) Διότι εάν επιστρέψει σε σένα, λέγει, αυτός που αμάρτησε, και κατακρίνει τον εαυτό του, θα του το συγχωρήσεις· και όχι μόνο μία φορά, αλλά πάρα πολλές. Διότι το γεγονός ότι κάποιος ασθενεί, και μάλιστα συχνά, δεν σημαίνει ότι εξαιτίας αυτού θα πρέπει εμείς να φαινόμαστε χωρίς φιλαλληλία και να δείχνουμε ολιγωρία ως προς τη μακροθυμία· αλλά πρέπει μάλλον να μιμούμαστε πρόθυμα τους ιατρούς των σωματικών παθήσεων, οι οποίοι δεν θεραπεύουν τον άρρωστο μία ή δύο φορές, αλλά τόσες πολλές φορές, όσες συμβεί να αρρωστήσει.

Επομένως, όταν ο Θεός πλήττει και απαιτεί τιμωρία για τα αμαρτήματα από εκείνους που επέλεξαν να περιφρονούν, τίποτα δεν θα ωφελήσει αυτούς που πάσχουν, ούτε η πόλη με τους καλύτερους πύργους, ούτε οι ακλόνητοι περίβολοι των τειχών, ούτε τα υψώματα των βουνών και η αγριότητα των βράχων, ούτε τα απάτητα και δύσβατα μέρη· αλλά σώζει μόνο η μετάνοια, η οποία εκλιπαρεί τον Κριτή, και καταπραΰνει τον θυμό Του, και καλεί στην πρέπουσα σε Αυτόν ημερότητα τον Δημιουργό, ο οποίος είναι από τη φύση Του πρόθυμα αγαθός. Και είναι μεν καλύτερο να αποφεύγουμε με κάθε δύναμη να Τον προσκρούουμε· επειδή όμως η ανθρώπινη φύση ρέπει πάντοτε προς το φαύλο, και «όλοι σφάλλουμε σε πολλά», μην έχοντας την απόλυτη σταθερότητα προς την αρετή, τουλάχιστον ας προσπαθούμε να επανορθώνουμε τις προθέσεις μας με τις επιστροφές προς το καλύτερο, και με τις μετάνοιες ας καλούμε στην ημερότητα τον Δεσπότη των όλων, ο οποίος είναι από τη φύση Του χρηστός, όπως μόλις είπα. <Θρηνήστε οι κάτοικοι της κατακομμένης πόλης, διότι όλος ο λαός ομοιώθηκε με τη Χαναάν, εξολοθρεύτηκαν όλοι όσοι επαίρονταν για το ασήμι τους.> Διότι το σπαθί των Βαβυλωνίων δεν πρόκειται να λυπηθεί κανέναν, και θα καταστρέψει ολοσχερώς αυτούς που βρίσκονται σε όλη την Ιουδαία, όπως υποδηλώνει με αυτά τα λόγια.

Διότι, όπως ακριβώς χωρίς τα αισθητά οστά δεν θα μπορούσε να σταθεί το ανθρώπινο σώμα, έτσι ούτε η ψυχή του ανθρώπου θα μπορούσε να κατορθώσει κάτι από τα αγαθά, αν δεν έχει τις ενέργειές της εύρωστες και με κανέναν τρόπο συντετριμμένες. (B f. 112) Σε όσους όμως αγαπούν την αμαρτία και την ηδονή και είναι εμπλεγμένοι και συντετριμμένοι στις ταραχές του παρόντος βίου, πώς είναι άραγε τα οστά της ψυχής; Τα οστά όμως των αγίων ο Κύριος τα φυλάσσει, ώστε να μην υποστεί κανένα απολύτως από αυτά καμία συντριβή, είτε από τη σκαιότητα του διαβόλου που τους επιτίθεται, είτε από πονηρούς ανθρώπους που εγείρουν εναντίον τους θορύβους, περιστάσεις και διωγμούς. «Διότι αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα», λέγει ο Σωτήρας, «επειδή είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα». <Και δεν θα αμαρτήσουν όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτόν.> (B f. 112 b, C f. 71 b) Το να μην αμαρτάνει κανείς καθόλου δεν θα ταίριαζε σε κανέναν από τους ανθρώπους πάνω στη γη. Διότι «όλοι σφάλλουμε σε πολλά» και «κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη και αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα». Αυτό έχει τηρηθεί μόνο στον Σωτήρα των πάντων Χριστό. Διότι ήταν Θεός με ανθρώπινη μορφή σαν τη δική μας. Ωστόσο και εμείς θα βρεθούμε έξω από την αμαρτία, αποφεύγοντας τα φορτικά και δυσβάσταχτα αμαρτήματα που οδηγούν στον θάνατο.

Αφού λοιπόν τα συνειδητοποίησε αυτά, και μαστιζόμενος από τους ελέγχους της συνείδησης, έχοντας δε κατά νου και την παντοδύναμη χείρα του Θεού που τον πολεμούσε, προσφέρει την ικεσία, ομολογεί το αμάρτημα. Και ως σε ιατρό των πνευμάτων αποκαλύπτει το τραύμα του, και παρακαλεί να τύχει θεραπείας. Και μάλιστα ψάλλει τον ψαλμό υπενθυμίζοντας στον εαυτό του τη συνεχή ταλαιπωρία που υπέμεινε εξαιτίας της αμαρτίας, και παρακαλεί τον Θεό από μόνος του να του δώσει σαββατισμό, δηλαδή ανάπαυση από τις συμφορές. Ή ίσως επειδή ο νόμος πρόσταζε να προσφέρονται διπλές οι θυσίες το Σάββατο, και κάθε θυσία προσφερόταν από τους υιούς του Ισραήλ ως ανάμνηση, δηλαδή για να παραμένει στη μνήμη του Θεού καθένας που την προσέφερε, για τον λόγο αυτόν ο Δαβίδ, όντας πνευματικός και έχοντας προγνωρίσει ότι με την πάροδο του χρόνου η σκιά θα καταργηθεί, με την εισαγωγή της αληθινής λατρείας δια του Χριστού, αντί για τη θυσία που όριζε ο νόμος τα Σάββατα, κάνει την εξομολόγηση. (A f. 204, B f. 133 b) Θα ταιριάξει δε η ωδή και σε εμάς τους ίδιους, δηλαδή σε κάθε άνθρωπο που πλήττεται μεν από τη συνείδησή του για όσα γνωρίζει ότι έχει παρανομήσει έναντι του νόμου του Θεού (διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά), και που ζητά δε από Αυτόν το έλεος, βγάζοντας από τα μάτια του το δάκρυ της μετανοίας. Διότι, αν δεν έχουν έτσι τα πράγματα, πώς μέχρι σήμερα ο ψαλμός αναπέμπεται και από εμάς;

Δεν θα λυπήσεις τον διάδοχο, απαλλάσσοντας τον εαυτό σου από την κόλαση και το πυρ. «Διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά· όμως με ελεημοσύνες και πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες», όπως έχει γραφτεί. δ΄. Ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, για να μας κάνει να ευφρανθούμε με τέτοιες διδασκαλίες. Διότι, πριν από τους καιρούς της ελεύσεώς Του, ζούσαμε στον κόσμο έχοντας νοητό σκοτάδι, χωρίς να έχουμε εγκαταστήσει στον νου και την καρδιά μας τη γνώση της ευσέβειας ούτε κανένα άλλο από τα άνωθεν αγαθά· δεν βλέπαμε την οδό της δικαιοσύνης, αλλά ούτε και επιγινώσκαμε Αυτόν που είναι εκ φύσεως και αληθώς Θεός. Αντιθέτως, πλανιόμασταν και αποδίδαμε λατρεία στην κτίση, στερημένοι από τη λογική που αρμόζει στους ανθρώπους.

Όλα δε είναι ευώδη στον Χριστό, και έχουν φθάσει στο άκρο της καθαρότητας, τόσο τα νοήματα όσο και οι πράξεις. Διότι δεν έπραξε αμαρτία. Γι' αυτό ακριβώς ονομάζει την καθιέρωση του κριού ολοκαύτωμα και θυσίασμα. Διότι δεν είναι εν μέρει άγιος ή ιερός. Επειδή το να ασθενεί κανείς κάποιες φορές και να περιπίπτει σε σφάλματα δεν θα ταίριαζε καθόλου σε εκείνον, αλλά μάλλον σε εμάς. Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από αμαρτίες, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά, σύμφωνα με το γεγραμμένο. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και πώς θα μπορούσε ίσως να θεωρήσει κανείς ότι και αυτή η ίδια η ζωή του Χριστού προσφέρθηκε υπέρ ημών; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Και βέβαια θα το κατανοήσεις πάρα πολύ εύκολα, εάν αναλογιστείς ότι γίναμε κοινωνοί της παραβάσεως του Αδάμ, και σχεδόν εκτίσαμε τις ποινές για τα δικά του αμαρτήματα, καθώς η κατάρα απλώθηκε σε όλους, και η οργή διαμοιράστηκε, κατά κάποιον τρόπο, στο γένος που προήλθε από εκείνον. Κατήλθε, λοιπόν, στην ενανθρώπηση και εσκήνωσε ανάμεσά μας ο Μονογενής, και υπέταξε τον εαυτό του στον Θεό και Πατέρα. «

Το ότι με κανέναν τρόπο δεν υπάρχει τίποτα το βέβηλο στον Χριστό υποδηλώνεται εμμέσως από το γεγονός ότι ο νόμος ορίζει πως ο αρχιερέας πρέπει να απέχει από τη νέκρωση, να μην πλησιάζει απολύτως κανέναν νεκρό, παραμερίζοντας σε αυτή την περίπτωση ακόμη και την τιμή προς τον πατέρα, τη μητέρα και τους αδελφούς. Διότι παρατήρησε πόσο συνετός είναι ο νόμος, μη θεωρώντας ήσσονος σημασίας την ευπρέπεια που ταιριάζει στα νοήματα. Διότι στην περίπτωση των άλλων ιερέων σεβάστηκε τη φύση, και για τους πολύ στενούς και εξ αίματος συγγενείς νεκρούς, επέτρεψε στους αγιασμένους να επιτελούν ακατάκριτα τα όσα ορίζει η συνήθεια. Δεν φρόντισε όμως υπερβολικά για το σφάλμα που αφορούσε τη σκιά. Διότι τα παραπτώματα είχαν καταγραφεί για εμάς και ο τύπος αναφερόταν σε ανθρώπους, στους οποίους, ακόμη κι αν ακολουθούσε κάποιος μολυσμός, δεν ήταν καθόλου απίθανο. «Διότι σε πολλά σφάλλουμε όλοι», και η φύση μας πάσχει από την τάση προς την αμαρτία. Στην περίπτωση όμως του μεγάλου Αρχιερέα, δηλαδή του Χριστού, ο σεβασμός διατηρήθηκε καθαρά ακόμη και στον ίδιο τον τύπο, όπως και το ανόθευτο μέσα στις σκιές, ώστε να μην παραποιηθεί το κάλλος της αλήθειας, σαν να είχε αδικηθεί στα πράγματα εκείνα.

Επιπλήττει δε κάπου τέτοιου είδους ανθρώπους και ο μαθητής του Χριστού, λέγοντας τα εξής: «Ελάτε τώρα εσείς που λέτε: Σήμερα και αύριο θα πορευτούμε σε αυτήν την πόλη, θα περάσουμε εκεί έναν χρόνο, θα εμπορευτούμε και θα βγάλουμε κέρδος.» Και λίγο μετά: «Αντί να λέτε: Εάν ο Κύριος θελήσει και ζήσουμε, θα κάνουμε αυτό ή εκείνο, τώρα καυχιέστε μέσα στις αλαζονείες σας.» Επομένως, κολυμπάμε σαν τα ψάρια σε αυτήν την πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα, δηλαδή στον κόσμο· διότι ο βίος του καθενός είναι κάπως διαφορετικός. Διότι κάποιοι μεν δεν έχουν ρέψει εντελώς προς τη διάπραξη αμαρτημάτων, αλλά το γνωρίζουν, καθώς ασθενούν ορισμένες φορές και παγιδεύονται στις πλεονεξίες της σάρκας, και δεν θέλουν να απέχουν από τα άλλα πταίσματα. «Διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά», σύμφωνα με την Γραφή. Αποδιώχνουν όμως, παρ' όλα αυτά, ως κάτι το άσχημο, το να θέλουν να ασχημονούν απροκάλυπτα.

Από κάθε άποψη, ω Παλλάδιε, έχει συγκεντρωθεί για εμάς από τον λόγο σαφής και ολοφάνερη απόδειξη, ότι πρέπει να πηγαίνουμε με κάθε ευπρέπεια στον οίκο του Θεού, λαμπροί και καθαρισμένοι, κερδίζοντας την οικειότητα προς Αυτόν μέσω του αγιασμού. Διότι τότε θα βρούμε τον Θεό σπλαχνικό και, ας το πούμε έτσι, να επιβλέπει τα δικά μας με ορθάνοιχτο μάτι, και να παρέχει την προστασία που αρμόζει απόλυτα στους αγίους. «Σε ποιον δε θα επιβλέψω», λέει, «παρά στον ταπεινό και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους μου;» Διότι πραγματικά, όσια χέρια θα υψώσει και στο ίδιο το αυτί της θεότητας θα κραυγάσει εκείνος που έχει αυτή τη διάθεση, ώστε, φτάνοντας στην εκπλήρωση όσων τυχόν προσευχήθηκε, να πει με μεγάλη χαρά: «Άκουσε από τον άγιο ναό του τη φωνή μου, και η κραυγή μου ενώπιόν του θα εισέλθει στα αυτιά του.» Ή δεν πληροφορήθηκες σαφώς τον θεσπέσιο Δαβίδ που μας ψάλλει ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους, και τα αυτιά του στη δέησή τους;» ΠΑΛΛ. Το πληροφορήθηκα. ΚΥΡ. Ότι βέβαια ο λόγος είναι αληθινός, δεν επιτρέπεται να αμφιβάλλουμε, όμως, όσον αφορά την ανάγκη να αποβάλλουμε τους μολυσμούς, με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να το καταφέρουμε; Διότι κανείς δεν πρόκειται να κατανοήσει πλήρως τα παραπτώματα, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά. Ασθενεί δε η φύση μας ως προς την ευκολία προς την αμαρτία, και παρασύρεται πάρα πολύ εύκολα προς τη φυσική τάση για αδικία, καθώς η ροπή προς τα φαύλα εξομαλύνει για εμάς, κατά κάποιον τρόπο, την οδό της άτοπης και βδελυρής ηδονής. ΠΑΛΛ.

Εάν πάλι συμβεί ο νους να βρίσκεται στα αρχικά στάδια του πάθους, και δεν φαίνεται να έχει εκτραπεί εντελώς, ώστε να νοσεί από αυτά που προείπα, απομονώνεται μεν υποβαλλόμενος σε σύμμετρα επιτίμια, δεν θα είναι όμως εντελώς ακάθαρτος, ούτε βέβαια ξένος προς τον Θεό, αλλά αφού πλύνει τα ιμάτιά του θα είναι καθαρός, δηλαδή θα δεχθεί ως βοήθεια τη δικαίωση εν Χριστώ. Το ξύρισμα δε των τριχών, που παρουσιάζει στον ιερέα το τραύμα γυμνό, θα μπορούσε να υποδηλώνει το ότι απομακρύνονται κατά κάποιον τρόπο τα πάντα από τη μέση, και ότι εκτίθεται γυμνό και ανεμπόδιστο στους οφθαλμούς της θεότητας το θέαμα, για να παρατηρεί Εκείνος όποιον θέλει. «Διότι δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν Του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στους οφθαλμούς Του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. ΠΑΛΛ. Αλήθεια είναι. Διότι είπε κάπου μέσω φωνής αγίου: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά· μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν, ω Παλλάδιε, ότι ο νόμος ερευνά με μεγάλη λεπτομέρεια, και δεν παραλείπει τίποτα από τα αναγκαία για τη γνώση, το οποίο υποτάσσοντάς το στους δικούς του κανόνες, να μην ωφελεί τους ακροατές. «Διότι κανείς δεν θα κατανοήσει τα παραπτώματά του», κατά το γεγραμμένο, «όλοι μας δε σφάλλουμε σε πολλά». Επειδή η φύση νοσεί από την αδυναμία, και την ευκολία στο να ολισθαίνει προς την αμαρτία· και, «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», και, καθώς λέει η Ιερή Γραφή, «ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα.»

Αλλά φοβάσαι, επειδή τυγχάνει ηγούμενος; Γνώριζε ότι υπόκειται σε ανώτερο άρχοντα, ο οποίος θα εξετάσει τα έργα του καθενός και θα ερευνήσει τις προθέσεις. Αυτά δε τα λέω όχι κρίνοντας, μη γένοιτο, αλλά συμπάσχοντας ως συστρατιώτης· διότι είναι γραμμένο: σε πολλά σφάλλουμε όλοι. Διότι, εάν ο Θεός που μας έπλασε και ένωσε στον εαυτό Του τη σάρκα δεν καταδεχόταν να βαδίσει φανερά επί της γης και δια του ευλογημένου και αγίου βήματός Του να αγιάσει τη γη, θα θεωρούσα ότι μολύνω και αυτήν την ίδια τη γη από το πλήθος των ανομιών μου. Έχουμε δε την εντολή να νουθετούμε και να παρακαλούμε ο ένας τον άλλον με τον λόγο της αληθείας. Ας μην ανταλλάξουμε λοιπόν τη ζωή με τον θάνατο, ούτε τα άφθαρτα με τα φθαρτά, για να μη φανούμε πιο άλογοι από τα άλογα ζώα. Αλλά ως λογικά όντα ας ακούσουμε τη φωνή του Θεού που μας έπλασε, ο οποίος λέει: άγιοι να είστε, διότι εγώ είμαι άγιος. Διότι απομένει ακόμη πολύ λίγος χρόνος και έρχεται το φοβερό πρόσταγμα να ληφθεί η ψυχή από το σώμα.

Διότι εκείνος που είναι ακατάκριτος, είναι και τέλειος, αυτός δηλαδή που δεν σφάλλει στο έργο και στον λόγο της διδασκαλίας, και είναι ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα. Επειδή, εάν διδάσκει αυτά, και προσδιορίζει την πίστη με ορθούς λόγους μαζί με λαμπρά έργα που είναι σύμφωνα με την πίστη, προφανώς χαλιναγωγεί ολόκληρο το σώμα του, μην επιτρέποντάς του να έχει καμία φιλία με τον κόσμο.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. — Περί αμαρτημάτων, και ότι τα δικά μας αμαρτήματα προξενούν και επιφέρουν σε εμάς τα κακά. Κυρίλλου, από το ΙΕ΄ κατά Ιουλιανού. — Όλοι μας σφάλλουμε σε πολλά. Διότι η φύση μας νοσεί με την ευκολία προς την αμαρτία, εξαιτίας εκείνου που εξ αρχής εγκατέστησε μέσα της το πάθος.

«Θέσε, Κύριε, φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου.» «Ας είναι κάθε άνθρωπος γρήγορος στο να ακούει, αργός στο να μιλάει.» «Αν κάποιος δεν σφάλλει στον λόγο του, αυτός είναι τέλειος, ικανός να χαλιναγωγήσει το σώμα του.» Το να ασκεί κανείς σωφροσύνη ως προς τη φωνή αποτελεί καρτερία απέναντι στη λαγνεία.

«Εξαιτίας της αμαρτίας των χειλιών του πέφτει σε παγίδα ο αμαρτωλός.» «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία. —Αφαίρεσε από τον εαυτό σου το διεστραμμένο στόμα, και απομάκρυνε από εσένα τα άδικα χείλη. —Οι απαίδευτοι είναι ακράτητοι στη γλώσσα. Εάν ανασύρεις λόγια, θα προέλθει κρίση και μάχη.» «Όποιος απαντά σε κάτι πριν το ακούσει, τούτο είναι γι' αυτόν αφροσύνη και ντροπή.» «Μη βιάζεσαι να ανοίξεις το στόμα σου, και η καρδιά σου ας μη βιαστεί να προφέρει λόγο ενώπιον του Θεού.» «Ο άφρων πληθαίνει τα λόγια. —Μην επιμείνεις σε πονηρό λόγο.» «Τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο.» «Εκείνος που φλυαρεί θα γίνει βδελυρός.» «Όπως το βέλος που έχει καρφωθεί σε σάρκινο μηρό, έτσι είναι ο λόγος στα σπλάχνα του ανόητου. —Ανελεήμων είναι εκείνος που δεν προσέχει τα λόγια του.» «Μη φιλονικείς με άνθρωπο φλύαρο, και μη σωρεύεις ξύλα στη φωτιά του. —Φοβερός μέσα στην πόλη είναι ο φλύαρος άνθρωπος.» «Γλίστρημα από το έδαφος, μάλλον παρά από τη γλώσσα.» Το χτύπημα του μαστιγίου προκαλεί μώλωπα, αλλά το χτύπημα της γλώσσας τσακίζει οστά. —Δέσε καλά το ασήμι και το χρυσάφι σου, και φτιάξε για τα λόγια σου ζυγαριά και σταθμά, και στο στόμα σου φτιάξε πόρτα και σύρτη· πρόσεχε μήπως τυχόν γλιστρήσεις εξαιτίας του, —Πολλοί έπεσαν από την κόψη του μαχαιριού, αλλά όχι τόσοι όσοι έπεσαν εξαιτίας της γλώσσας.» «Εάν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα.»

Το να συμπάσχει κανείς είναι αρκετό για παρηγοριά. Αρμόζει να ελεούμε τις συμφορές και όχι να τις μισούμε. Έχουμε μάθει, όντας άνθρωποι, να πάσχουμε ανθρώπινα. ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί σύμμετρης καταστάσεως. «Το να τρώει κανείς πολύ μέλι δεν είναι καλό.» «Μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος, και μη σοφίζεσαι υπέρμετρα, μήπως και καταπλαγείς· και μην ασεβείς πολύ. Και μη γίνεσαι σκληρός, για να μην πεθάνεις πριν από την ώρα σου.» «Μη σηκώνεις βάρος μεγαλύτερο από τις δυνάμεις σου.» «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε αυστηρότερη κρίση. Διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά.» Κανείς ας μην είναι περισσότερο σοφός από όσο πρέπει, ούτε πιο νομιμόφρων από τον νόμο, ούτε πιο ευθύς από τον κανόνα, ούτε πιο υψηλός από την εντολή.

Περί Συγγνωστών. Συγγνωστά δε είναι εκείνα τα προαιρετικά αμαρτήματα, τα οποία δεν φθείρουν την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον, ούτε καθιστούν τον άνθρωπο εχθρό του Θεού και ένοχο αιώνιου θανάτου, στα οποία υπόκεινται και αυτοί ακόμη οι Άγιοι, σύμφωνα με το ρητό του Αδελφοθέου: «Πολλά γαρ πταίομεν άπαντες»· και εκείνο του Ιωάννου: «Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, πλανούμε τους εαυτούς μας»· και σύμφωνα με τον 125ο, 126ο, 127ο Κανόνα της εν Καρθαγένη Συνόδου.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΡΚΣΤ'. Αποφασίστηκε ότι, οποιοσδήποτε πει ότι στην Κυριακή Προσευχή οι άγιοι λέγουν το «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών» επειδή δεν το λέγουν υπέρ του εαυτού τους –δεδομένου ότι σε αυτούς δεν είναι πλέον αναγκαία αυτή η αίτηση– αλλά υπέρ των άλλων, των αμαρτωλών που υπάρχουν στον λαό τους, και ότι δεν λέγει ο καθένας από τους αγίους «άφες μοι τα οφειλήματά μου», αλλά «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», ώστε να νοείται ότι ο δίκαιος παρακαλεί μάλλον υπέρ των άλλων παρά υπέρ του εαυτού του, ας είναι αναθεματισμένος. Διότι άγιος και δίκαιος ήταν ο απόστολος Ιάκωβος, όταν έλεγε: «Διότι σε πολλά σφάλλουμε όλοι». Επειδή, για ποιο λόγο προστίθεται το «όλοι», αν όχι για να εναρμονιστεί αυτή η έννοια και με τον ψαλμό όπου αναγιγνώσκεται: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι ουδείς ζωντανός θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»; Και στην προσευχή του σοφότατου Σολομώντα: «Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν αμάρτησε». Και στο βιβλίο του αγίου Ιώβ: «Στο χέρι κάθε ανθρώπου βάζει σημάδι, ώστε κάθε άνθρωπος να γνωρίσει την ασθένειά του». Εξού και ο άγιος και δίκαιος προφήτης Δανιήλ λέγει στον πληθυντικό: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε» και τα υπόλοιπα, τα οποία εκεί ταπεινόφρονα και αληθινά ομολογεί, για να μη νομιστεί, όπως κάποιοι αντιλαμβάνονται αυτό, ότι μιλάει όχι για τις δικές του αμαρτίες, αλλά μάλλον για τις αμαρτίες του λαού του.

Προς όλους τους απόντες αδελφούς. Πάντοτε μεν ο χριστιανός οφείλει να διευθετεί τα του θανάτου του, ιδιαίτερα δε όταν εμπλακεί σε πειρασμούς που απειλούν με θάνατο. Επειδή λοιπόν τέτοια είναι η κατάστασή μας εξαιτίας της φλογερής μανίας των διωκτών ένεκα της αγάπης του Χριστού, δηλαδή του επικείμενου μαρτυρίου της ομολογίας σε Αυτόν, και δεν γνωρίζω τι θα μου συμβεί ξαφνικά, όντας απομονωμένος και περιορισμένος κάπου μακριά από όλους εσάς, τους αδελφούς και πατέρες μου, θεώρησα καλό να σας καταθέσω αυτήν την επιστολή σαν μια τελευταία φωνή, και μέσω υμών σε ολόκληρη την αδελφότητα. Διότι είναι καλό πολλές φορές να τακτοποιεί κανείς τα πράγματά του και να παραμένει έτοιμος, παρά, έχοντας την προσδοκία της ζωής, να αρπαγεί ξαφνικά και να αναχωρήσει αφήνοντας τα πράγματα αδιευθέτητα παρά τη θέλησή του. Ποιος είναι λοιπόν ο σκοπός της παρούσης; Επειδή πολλές φορές όσα έπρεπε να πω - είτε όταν ασθένησα βαριά είτε όταν επρόκειτο να έλθουν διωγμοί - τα τακτοποίησα και τα άφησα σε υπομνήματα, και δεν υπάρχει πλέον ανάγκη να επαναλαμβάνω τα όσα έχουν ήδη λεχθεί, ζητώ πρώτα από όλα, αδελφοί μου, να μου δώσετε συγχώρεση για όσα άστοχα είπα ή έπραξα σε εσάς με λόγια και με έργα κατά την άσκηση της πνευματικής μου καθοδήγησης. Διότι, ποιος μπορεί να κατανοήσει τα αμαρτήματά του; Και όλοι σφάλλουμε, και κυρίως εγώ, ο πιο άχρηστος από όλους τους ανθρώπους.

Περί του γέροντος Μαύου. Απεστάλη κάποτε από κάποιον επίσκοπο προς τον μέγα (Παχώμιο) ένας άνθρωπος κατηγορούμενος για κλοπή, ώστε να κριθεί από αυτόν· και αυτός ήταν μοναχός, που φορούσε τρίχινο ένδυμα. Ένας γέροντας από τους αδελφούς, πολύ άκακος και καλός, ονόματι Μαύος, από τους παλαιούς της αδελφότητας, εκείνη την ώρα δεν είχε βγει έξω με τους αδελφούς για να θερίσει βούρλα επειδή ήταν ασθενής και λυπημένος. Η λύπη του προήλθε από την εσπερινή κατήχηση. Διότι, ακούγοντας τον πατέρα μας Παχώμιο να λέει λόγια μεγάλης προφύλαξης περί της σωτηρίας των ψυχών, και γνωρίζοντας ότι ο ίδιος είναι στηριγμένος, ενώ αγνοούσε την πανουργία των εχθρών εναντίον μας και παραξενευόταν γι' αυτά, έλεγε τα εξής: «Γιατί άραγε ο γέροντας μάς προφυλάσσει τόσο πολύ καθημερινά; Μήπως πρόκειται να πέφτουμε κάθε ώρα;» Γι' αυτήν λοιπόν την αιτία λυπημένος αναπαυόταν μέσα στα κελιά. Βλέποντας λοιπόν εκείνον που φορούσε τα τρίχινα να έχει έλθει, λέει στον οικονόμο Θεόδωρο: «Φρόντισε τον άνθρωπο, μέχρι να έλθει ο πατέρας μας. Διότι τον βλέπω μεγάλο και ευλαβή.» Και όταν ήλθε μέσα ο αββάς Παχώμιος με τους αδελφούς, τον προϋπάντησε εκείνος ο άνθρωπος. Και μετά την ομολογία του σφάλματός του, τον διόρθωσε με τη διάκριση του πνεύματος λέγοντας: «Σε πολλά σφάλλουμε όλοι, αλλά ας προσευχόμαστε στον ελεήμονα Θεό, και θα μας θεραπεύσει. Ας προφυλάσσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας στο εξής.»

Και με τη διάκριση του πνεύματος τον διόρθωσε. Και αφού εκείνος πρώτα ομολόγησε το σφάλμα του, προσθέτοντας και το γεγραμμένο ότι: «Όλοι σφάλλουμε σε πολλά· αλλά ας προσευχόμαστε στον φιλάνθρωπο και ελεήμονα Θεό, και θα μας θεραπεύσει. Ωστόσο, λοιπόν, ας προφυλάξουμε και εμείς τους εαυτούς μας στο εξής». Ακούγοντας αυτά ο γέροντας Μαύγος θαύμαζε τη διάκριση εν πνεύματι που διέθετε ο μέγας Παχώμιος· και αφού πείσθηκε στα πάντα και βεβαιώθηκε πλήρως, δόξασε τον Θεό.