Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 3:6

Παρομοίως, μολύνοντας το στόμα τους με καταλαλιές και αισχρολογίες, χωρίς να χαλιναγωγούν τη γλώσσα τους, αλλά, καθώς είναι γραμμένο: η γλώσσα τοποθετείται ανάμεσα στα μέλη μας ως αυτή που σπιλώνει ολόκληρο το σώμα και φλογίζει τον τροχό της ζωής, ενώ φλογίζεται και η ίδια από τη γέεννα· παρασύροντας την όσφρηση με μύρα και αρώματα, απλώνοντας άτακτα τα χέρια σε όσα δεν αρμόζουν, στρέφοντας τα πόδια σε δρόμο που δεν είναι ευθύς. Και πράττοντας αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο, πώς θα μπορέσουμε να προσφέρουμε στον Κύριο έστω και μία δραχμή σωφροσύνης, χωρίς να έχουμε ούτε καν εξομαλύνει το πρόσωπο της γης με την εγκράτεια και τους γενναίους κόπους;

Εις το τέλος, για τον (υπέρ του) Ιδιθούμ· ωδή του Δαβίδ. Η λέξη Ιδιθούμ ερμηνεύεται ως απάτη. Στο τέλος λοιπόν, ο Χριστός μέσω του ανθρώπινου σχήματος εξαπάτησε τον διάβολο, δελεάζοντάς τον με τη σάρκωση (τη σάρκα). Για τον λόγο αυτό το Πνεύμα προανήγγειλε αυτή την ωδή (οδό), υποδηλώνοντας τα όσα αφορούν τους έσχατους καιρούς (τον έσχατο καιρό). Είπα· θα φυλάξω. Ο τέλειος άνθρωπος που ζει (σώζεται) κατά Θεόν ασφαλίζει πάντοτε τη γλώσσα του. Διότι είναι γεγραμμένο ότι αυτή είναι που μολύνει ολόκληρο το σώμα. Όποιος λοιπόν συγκρατεί τη γλώσσα του, φυλάσσει στην αλήθεια τις οδούς του. Διότι όλα τα κακά γίνονται μέσω αυτής. Έθεσα στο στόμα. Διότι ο Χριστός εκουσίως σιωπά (εσιώπα) όταν ερωτάτο από τον Πιλάτο. Όταν στάθηκε. Διότι απέναντι στον Πιλάτο στεκόταν ο δίκαιος κριτής του κόσμου. Έγινα κωφός. Διότι ως απλός άνθρωπος θεωρήθηκε από τους Ιουδαίους ως κωφός, ως ταπεινός, ως μη έχων εξουσία σε τίποτα, ενώ ήταν ο εξουσιαστής του αιώνος. Και ο πόνος. Διότι πονούσα προηγουμένως (πρώτα) για τον Αδάμ, και πάλι πονώ για τους Ιουδαίους, καθώς αυτοί τολμούν τέτοια πράγματα εναντίον του Δεσπότη τους. Θερμάνθηκε. Με τον ζήλο υπέρ αυτών κάηκε· αλλά αυτοί δεν κατάλαβαν εξαιτίας της απιστίας. Και κατά τη μελέτη. Διότι, μη έχοντας πειστεί από τη μακροθυμία του Θεού, τους περιμένει το πυρ της γέεννας. Μιλάει όμως και για εκείνους που μελετούν με ζέση (προθυμία) τον νόμο του Θεού.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1298. Μου φαίνεται ότι το χωρίο για το οποίο με ρώτησες, «Η γλώσσα είναι φωτιά, ο κόσμος της αδικίας», επιδέχεται δύο ερμηνείες: η μία είναι πιθανότερη, ενώ η άλλη εντονότερη και πικρότερη. Κατά κύριο λόγο, επειδή η γλώσσα είναι ευκίνητη και εύχρηστη, εκφέρει εύκολα πολλά κακά. Πράγματι, και κατηγορεί και κακολογεί και επιορκεί και ψεύδεται και ψευδομαρτυρεί, και πολλούς τούς ρίχνει άδικα στη φωτιά, τους παραδίδει στο ξίφος και τους ωθεί στο πέλαγος. Η Γραφή, άλλωστε, συνηθίζει να αποκαλεί «κόσμο» το πλήθος. «Ο κόσμος», λέει, «δεν τον γνώρισε», δηλαδή το πλήθος. Η γλώσσα, λοιπόν, λέει, είτε είναι φωτιά που κατακαίει άδικα πλήθος ανθρώπων είτε είναι δοχείο πλήθους άδικης φωτιάς.

Επειδή πολλοί, συνεργώντας με την κακία και εξυμνώντας την αδικία, ενώ είναι ικανότατοι να αγορεύουν υπέρ πονηρών και παράνομων πράξεων και δεν στερούνται λόγων με ευπρεπή μορφή, χωρίς να το αντιλαμβάνονται ψηφίζουν εναντίον του εαυτού τους και, μέσω αυτών των λόγων, φανερώνουν ως δείγμα την προαίρεσή τους, η οποία ρέπει προς τα φαύλα, ίσως, θέλοντας να τους στηλιτεύσει, είπε τούτο: «Η γλώσσα είναι φωτιά, ο κόσμος της αδικίας», σαν να έλεγε ότι ο πυρσός της ευγλωττίας, όταν εξωραΐζει εκείνους που διαπράττουν μεγάλα παραπτώματα, φαίνεται να αποτελεί στολίδι της αδικίας. Πρέπει, επομένως, να χρησιμοποιούμε τη ρητορική δεινότητα όχι για να εξωραΐζουμε την κακία, αλλά για να εξυμνούμε την αρετή, η οποία είναι υπέρλαμπρη ακόμη και χωρίς λόγια.

ΡΝΗ'. ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ. Από την επιστολή του Ιακώβου, σχετικά με το χωρίο: «Η γλώσσα είναι πυρ, ο κόσμος της αδικίας». Δεν συμφωνεί, ω άριστοι, αλλά απεναντίας διαφωνεί πλήρως το ιερό κείμενο με αυτό που έχετε κατανοήσει. Διότι εσείς ισχυριστήκατε ότι η γλώσσα κινείται και αναστατώνεται από την ειμαρμένη. Το ιερό λόγιο όμως, αντίθετα, δηλώνει ότι από τη γλώσσα αναστατώνεται ο χρόνος της ζωής μας. Διότι ο χρόνος είναι τροχοειδής, ανακυκλούμενος στον εαυτό του. Τίποτα όμως δεν συγκρίνεται με το να ακούσουμε την ίδια τη Γραφή· τι λέει λοιπόν; «Η γλώσσα εγκαθίσταται ανάμεσα στα μέλη μας φλογίζοντας ολόκληρο το σώμα και σπιλώνοντας τον τροχό της ζωής μας». Διότι δεν είπε ότι ο τροχός σπιλώνει τη γλώσσα, αλλά η γλώσσα τον τροχό, δηλαδή τον τροχοειδή χρόνο.

Διότι ελέγχει την προαίρεση και αναστέλλει την προπέτεια. Εξαιτίας αυτών ο βίος μας εκτραχύνεται και υποπίπτει σε αναρίθμητες ανωμαλίες. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και φλογίζεται από τη γέεννα». Δεν θα το είχε προσθέσει αυτό, εάν η γλώσσα κινούνταν ακούσια. Το ότι δε αποκάλεσε τον χρόνο τροχό, οφείλεται στο τροχοειδές και κυκλικό σχήμα του· διότι αναδιπλώνεται στον εαυτό του. Αυτό το επιβεβαιώνει ο Μελωδός, ο οποίος τον ονόμασε στέφανο, λέγοντας προς τον Θεό: «Θα ευλογήσεις τον στέφανο του έτους της χρηστότητάς σου». Διότι και εδώ, εξαιτίας του κυκλικού του σχήματος, ο χρόνος εύλογα έχει ονομαστεί στέφανος. Εάν λοιπόν δεν θέλετε να γίνεστε καταγέλαστοι, μην προβάλλετε ένα χωρίο που είναι αντίθετο με τις δικές σας επιθυμίες, σαν να συμφωνεί με αυτές. Αλλά με μύρια χαλινάρια να συγκρατείτε τη γλώσσα σας.

Έτσι και η γλώσσα είναι μικρό μέλος και μεγαλαυχεί. Ιδού, λίγη φωτιά πόσο μεγάλη ύλη αναφλέγει. Και η γλώσσα είναι φωτιά, ο κόσμος της αδικίας. Επομένως, περισσότερο από τη γλώσσα να φυλάγεις την κόρη του οφθαλμού· η γλώσσα είναι βασιλικό άλογο. Αν λοιπόν της βάλεις χαλινάρι και τη διδάξεις να βαδίζει ρυθμικά, αναπαύεται σε αυτήν και την ιππεύει ο Βασιλιάς· αν όμως την αφήσεις αχαλίνωτη να παραφέρεται και να σκιρτά, γίνεται όχημα του διαβόλου και των δαιμόνων.

Και η γλώσσα είναι πυρ, ο κόσμος της αδικίας. Η γλώσσα καθίσταται μεταξύ των μελών μας αυτή που σπιλώνει ολόκληρο το σώμα και καταφλέγει τον τροχό της ζωής, ενώ καταφλέγεται και η ίδια από τη γέεννα. Διότι κάθε φύση θηρίων και πτηνών, ερπετών και θαλασσίων όντων δαμάζεται και έχει δαμαστεί από την ανθρώπινη φύση, την γλώσσα όμως κανένας από τους ανθρώπους δεν δύναται να τη δαμάσει· είναι ακατάσχετο κακό, γεμάτη θανατηφόρο δηλητήριο.

Τον σκληροτράχηλο ίππο τον δαμάζει ο χαλινός, την κακή όμως γλώσσα ουδείς δύναται να τη δαμάσει. Το άγριο θηρίο εύκολα εξημερώνεται, η κακή όμως γλώσσα δεν πραΰνεται. Δεν υπάρχει στον κόσμο τίποτε χειρότερο από την κακή γλώσσα. Φέρνει σε σύγκρουση σύζυγο με σύζυγο, οικία με οικία, τέκνα εναντίον γονέων, αδελφούς εναντίον αδελφών.

Αλλά εσύ τουλάχιστον μην παρασυρθείς και ξεπέσεις σε αυτά τα ατοπήματα. Να χρησιμοποιείς όμως αυτήν για τις υμνολογίες προς Εκείνον που σου την έδωσε, για ακριβολογίες περί των δογμάτων (εάν βέβαια έχεις το χάρισμα να ερευνάς και αυτά), για τις απαραίτητες υπηρεσίες της ζωής και για τα σεμνά λόγια προς τον πλησίον. Ούτε όμως και σε αυτά πρέπει να ξεπερνάς το μέτρο, ώστε να μην ολισθήσεις στο αίσχος της κολακείας. Διότι το «παν μέτρον άριστον» επικράτησε να γίνει αποδεκτό ως συλλογισμός ακόμη και σε κάποιους από όσους βρίσκονται εκτός των δικών μας ιερών μυστηρίων. Να μην τη χρησιμοποιήσεις για να υβρίσεις τον πλησίον σου ή για καταλαλιά, αλλά, σύμφωνα με την παροιμία, απομάκρυνε από τον εαυτό σου το δόλιο στόμα και κράτησε μακριά σου τα άδικα χείλη. Διότι ο Κύριος γκρεμίζει τα σπίτια των υβριστών, και ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη, και τα ίδια τα χείλη του ανθρώπου γίνονται παγίδα για αυτόν, και πιάνεται από τα λόγια του ίδιου του στόματός του, όταν η χρήση της κίνησής τους δεν διατηρείται σύμφωνα με τη φύση και το θείο πρόσταγμα. Επομένως, μην εξομοιώσεις τον εαυτό σου με αυτούς, ούτε να ακολουθήσεις τα δικά τους μονοπάτια. Διότι κάποιος από τους θεόπνευστους, ο οποίος μάλιστα προορίστηκε να συγκαταλέγεται στους αδελφούς του Κυρίου, λέει ότι η γλώσσα, αν και είναι μικρό μέλος, είναι αυτή που μολύνει ολόκληρο το σώμα και αναφλέγει τον τροχό της ζωής, ενώ στη συνέχεια αναφλέγεται και η ίδια από τη γέεννα. Και αποφαίνεται ότι η κακία της είναι χειρότερη από αυτήν των θηρίων και των ερπετών, όταν ο νους αφήσει αχαλιναγώγητη την ορμή της και εκείνη δεν θέλει να υπακούσει στα δικά του ηνία.