Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 3:8

Επειδή δε το πράγμα είναι δυσκαταγώνιστο και ο ίδιος ο θείος λόγος μάς το υπέδειξε: «διότι τη γλώσσα κανείς από τους ανθρώπους δεν μπορεί να τη δαμάσει», σύμφωνα με το ρητό· ας διατυπώνουμε τα λόγια μας απαλλαγμένα από όρκους. Διότι τότε, αν κάποια στιγμή η περίσταση μας αναγκάσει να μας ξεφύγει κάτι, η κατηγορία θα είναι μικρότερη, και το πταίσμα θα έχει ηπιότερη καταγραφή. Και νομίζω ότι εύκολα θα τύχει κανείς της συγγνώμης του Θεού, εξαιτίας της ελαφρότητας των λογισμών που πάντοτε μας ακολουθεί. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;», σύμφωνα με τις Γραφές, ή πώς δεν θα σφάλει ένας γήινος άνθρωπος, όταν ο λόγος έχει εξαιρετικά εύκολη την ολίσθηση προς οτιδήποτε; Διότι η γλώσσα μέσα μας δεν συγκρατείται καθόλου εύκολα. <Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι»· διότι γνώριζε αυτόν που θα τον παρέδιδε· γι' αυτό είπε ότι δεν είστε όλοι καθαροί.> Λαμβάνει μεν το παράδειγμα από την κοινή ανθρώπινη πραγματικότητά μας, και με κατάλληλη αφορμή ασκεί τον έλεγχο στον προδότη, διδάσκοντας τον άνθρωπο να αλλάξει γνώμη και να μεταστραφεί σε καλύτερη κατάσταση. Διότι, αν και δεν ελέγχει ακόμη απροκάλυπτα τα εγκλήματα της κακοβουλίας που υπάρχει μέσα του, εντούτοις ο λόγος του έχει δριμεία έμφαση. Διότι, μέσω όσων μαρτυρεί για τους άλλους ως προς την ολοκληρωτική τους καθαρότητα, καθιστά προφανώς ύποπτον αυτόν που δεν είναι τέτοιος, και τον αποδεικνύει μολυσμένο.

Διότι η συμβουλή σας είναι γεμάτη θανατηφόρο δηλητήριο. Επειδή, όταν σας άκουσα αρχικά, εξήλθα από το μοναστήρι νομίζοντας ότι θα φθάσω σε προκοπή. Και από το κελί μεν εξήλθα, καμία ωφέλεια όμως δεν αποκόμισα, παρά μόνο ότι γνώρισα πως όλες οι οδοί σας είναι σκότος, και αυτός που περπατά σε αυτές, στο σκοτάδι πορεύεται. Διότι εγώ, από τώρα, με τη συνέργεια του Θεού, είμαι δούλος κάποιου· και αφού ήλθε ο κύριός μου, με παρέδωσε στον ηγούμενο του μοναστηριού, όπου εγώ παροικώ· γι' αυτό δεν είμαι αυτεξούσιος. Και για το μικρό εργόχειρο, γιατί με θλίβετε;

Διότι δεν έχασε ο άνθρωπος το «κατ' εικόνα», αλλά μάλλον εξευτέλισε το «κατ' εικόνα», μολύνοντας τον εαυτό του με αδιάφορες πράξεις και ανίατες αμαρτίες. Ιδού, άλλωστε, μετά τον Αδάμ λέγει στον Νώε: «Ιδού, σας τα έχω δώσει όλα όπως τα χόρτα του αγρού, σφάξε και φάγε, μην φας όμως σάρκα με το αίμα της ζωής της, διότι εγώ θα ζητήσω τον λόγο για τις ψυχές σας. Καθένας που χύνει αίμα ανθρώπου πάνω στη γη, σε αντάλλαγμα για το αίμα εκείνου θα χυθεί το δικό του αίμα, διότι κατ' εικόνα Θεού δημιούργησα τον άνθρωπο, και εγώ θα εκζητήσω το αίμα σας από καθέναν που το χύνει πάνω στο πρόσωπο της γης». Και βλέπεις ότι αναφέρεται πως το «κατ' εικόνα» διατηρείται στον άνθρωπο δέκα γενιές μετά την πλάση του Αδάμ; Συγχρόνως δε και ο Δαβίδ, μετά από πολύ χρόνο, λέγει εν Αγίω Πνεύματι: «Τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος· εντούτοις ο άνθρωπος πορεύεται ως εικόνα (κατ' εικόνα)». Αλλά και στη συνέχεια, μετά από αυτόν, ο Απόστολος λέγει: «Ο άνδρας δεν οφείλει να αφήνει μακριά μαλλιά, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού», αλλά και μετά από αυτόν ο Ιάκωβος βεβαιώνει λέγοντας για τη γλώσσα ότι «είναι ακατάσχετο κακό, γεμάτη θανατηφόρο δηλητήριο· με αυτήν ευλογούμε τον Θεό και Πατέρα, και με αυτήν καταρώμαστε τους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν δημιουργηθεί κατ' εικόνα Θεού· αδελφοί μου, δεν πρέπει αυτά να γίνονται έτσι». Και πρόσεξε ότι κατέρρευσε ο ισχυρισμός εκείνων που λένε ότι ο Αδάμ είχε χάσει το «κατ' εικόνα». 4.

Καθώς όμως εκείνος ο μέγας άνδρας, έχοντας ελαφρώς δειλιάσει, προσέδραμε από τα βάθη της ψυχής του με προσευχή στον Θεό και ύψωσε προς Αυτόν σταθερό το νοερό του βλέμμα, ο πονηρός, μη μπορώντας να παραμείνει πλέον ούτε για λίγο, έγινε αμέσως άφαντος. Μετά από λίγο όμως πάλι, αφού μετέβαλε ολόκληρη τη στρατιά του σε φίδια, προχωρούσε έρποντας ο ίδιος ως επικεφαλής, έχοντας όψη και φύση διαφορετική από τα άλλα, όντας υπερφυσικός στο μέγεθος και φοβερός στην όψη (διότι έμοιαζε πραγματικά με δράκοντα). Σηκωνόταν από τη γη και, κρατώντας ψηλά τον αυχένα, φαινόταν να πετάει σπίθες από τα μάτια του, ενώ φουσκώνοντας τα σαγόνια εξέπνεε κατευθείαν φωτιά και κινούσε τη φονική του γλώσσα, η οποία προεξείχε πολύ από τα σαγόνια και ήταν, ή τουλάχιστον φαινόταν, γεμάτη με θανατηφόρο δηλητήριο. Ορμώντας λοιπόν κατά του Πέτρου, απειλούσε από μακριά να αρπάξει και να κατασπαράξει εκείνον τον ατρόμητο άνδρα σαν με την ορμή της αναπνοής του.

«Ο καθένας όμως πειράζεται, παρασυρόμενος από τη δική του επιθυμία.» Οι επιθυμίες των αμαρτωλών αποτελούν ωδίνες θανάτου. «Το έλεος θριαμβεύει έναντι της κρίσεως.» Όπως ακριβώς το λάδι κάνει τους αθλητές να ξεγλιστρούν από τα χέρια των αντιπάλων τους, έτσι και η ελεημοσύνη καθιστά ικανούς αυτούς που την ασκούν να αποκλίνουν και να διαφεύγουν από τους δαίμονες. «Τη γλώσσα όμως κανείς.» Διότι, όπως το σπαθί είναι πιο έτοιμο να κόψει, αν ακονιστεί, και γίνεται πιο αιχμηρό για να σκοτώσει, έτσι και η γλώσσα, η οποία από μόνη της δύσκολα ησυχάζει και είναι ατίθαση, γίνεται ακόμη πιο σκληρή, όταν συνηθίζει εξαιτίας των πονηρών να συκοφαντεί, να λοιδορεί και να διαβάλλει. «Ταπεινωθείτε ενώπιον του Κυρίου.» Είναι μακάριο να ταπεινώνεται κανείς ενώπιον του Θεού. Διότι λέει ο Ιάκωβος:

Τη γλώσσα όμως κανένας από τους ανθρώπους δεν μπορεί να τη δαμάσει· είναι ένα ασυγκράτητο κακό, γεμάτη από θανατηφόρο δηλητήριο. Η γλώσσα είναι ένα ακονισμένο μαχαίρι. Ας μην προξενούμε όμως τραύματα στους άλλους· αντίθετα, ας αποκόπτουμε τη δική μας σήψη. Όποιος ανάμεσά σας είναι σοφός και συνετός, ας δείξει μέσα από την καλή του αναστροφή τα έργα του, με την πραότητα της σοφίας.

ΤΙΤΛΟΣ ΜΖ΄. —Περί της κατάρας που επιβάλλεται δικαιολογημένα ή άδικα· και ότι πρέπει να ευλογούμε και να μην καταριόμαστε. «Όπως τα πουλιά που πετούν και τα σπουργίτια, έτσι και η μάταιη κατάρα δεν πρόκειται να επιπέσει σε κανέναν.» «Μη δώσεις αφορμή σε άνθρωπο να σε καταραστεί. Διότι, εάν σε καταραστεί με πικρία στην ψυχή του, τη δέησή του θα την εισακούσει Εκείνος που τον δημιούργησε.» «Η κατάρα της μητέρας ξεριζώνει θεμέλια.» «Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε.» «Η γλώσσα είναι ασυγκράτητο κακό, γεμάτη θανατηφόρο δηλητήριο.»

Και η γλώσσα είναι πυρ, ο κόσμος της αδικίας. Η γλώσσα καθίσταται μεταξύ των μελών μας αυτή που σπιλώνει ολόκληρο το σώμα και καταφλέγει τον τροχό της ζωής, ενώ καταφλέγεται και η ίδια από τη γέεννα. Διότι κάθε φύση θηρίων και πτηνών, ερπετών και θαλασσίων όντων δαμάζεται και έχει δαμαστεί από την ανθρώπινη φύση, την γλώσσα όμως κανένας από τους ανθρώπους δεν δύναται να τη δαμάσει· είναι ακατάσχετο κακό, γεμάτη θανατηφόρο δηλητήριο.

Τον σκληροτράχηλο ίππο τον δαμάζει ο χαλινός, την κακή όμως γλώσσα ουδείς δύναται να τη δαμάσει. Το άγριο θηρίο εύκολα εξημερώνεται, η κακή όμως γλώσσα δεν πραΰνεται. Δεν υπάρχει στον κόσμο τίποτε χειρότερο από την κακή γλώσσα. Φέρνει σε σύγκρουση σύζυγο με σύζυγο, οικία με οικία, τέκνα εναντίον γονέων, αδελφούς εναντίον αδελφών.

Τρία μεγάλα εγκλήματα διέπραξε επομένως: πρώτον, ότι ονόμασε τον εαυτό του δίκαιο πάνω από όλους τους ανθρώπους, δεύτερον, ότι επιδιώκοντας την κενοδοξία διατυμπάνισε τα δικά του κατορθώματα, και τρίτον, ότι κατά πρόσωπο κατέκρινε, αποστράφηκε και ντρόπιασε τον τελώνη. Και ο «τελώνης», λέει, «στεκόμενος μακριά, δεν ήθελε ούτε τα μάτια του να σηκώσει, αλλά χτυπούσε το στήθος του λέγοντας: Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό» και «αυτός κατέβηκε», λέει, «δικαιωμένος στο σπίτι του σε σχέση με εκείνον· διότι καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Διότι πολύ σωστά είπε εκείνος που υποστήριξε ότι είναι προτιμότερο να πέσει κανείς από γκρεμό παρά από τη γλώσσα, επειδή «στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος». «Είναι», λέει, «γεμάτη από θανατηφόρο δηλητήριο» και «μολύνει ολόκληρο το σώμα μας»· γι' αυτό και κάποιος άλλος έψαλλε και προσευχόταν λέγοντας: «Κύριε, βάλε φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου».

Αλλά εσύ τουλάχιστον μην παρασυρθείς και ξεπέσεις σε αυτά τα ατοπήματα. Να χρησιμοποιείς όμως αυτήν για τις υμνολογίες προς Εκείνον που σου την έδωσε, για ακριβολογίες περί των δογμάτων (εάν βέβαια έχεις το χάρισμα να ερευνάς και αυτά), για τις απαραίτητες υπηρεσίες της ζωής και για τα σεμνά λόγια προς τον πλησίον. Ούτε όμως και σε αυτά πρέπει να ξεπερνάς το μέτρο, ώστε να μην ολισθήσεις στο αίσχος της κολακείας. Διότι το «παν μέτρον άριστον» επικράτησε να γίνει αποδεκτό ως συλλογισμός ακόμη και σε κάποιους από όσους βρίσκονται εκτός των δικών μας ιερών μυστηρίων. Να μην τη χρησιμοποιήσεις για να υβρίσεις τον πλησίον σου ή για καταλαλιά, αλλά, σύμφωνα με την παροιμία, απομάκρυνε από τον εαυτό σου το δόλιο στόμα και κράτησε μακριά σου τα άδικα χείλη. Διότι ο Κύριος γκρεμίζει τα σπίτια των υβριστών, και ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη, και τα ίδια τα χείλη του ανθρώπου γίνονται παγίδα για αυτόν, και πιάνεται από τα λόγια του ίδιου του στόματός του, όταν η χρήση της κίνησής τους δεν διατηρείται σύμφωνα με τη φύση και το θείο πρόσταγμα. Επομένως, μην εξομοιώσεις τον εαυτό σου με αυτούς, ούτε να ακολουθήσεις τα δικά τους μονοπάτια. Διότι κάποιος από τους θεόπνευστους, ο οποίος μάλιστα προορίστηκε να συγκαταλέγεται στους αδελφούς του Κυρίου, λέει ότι η γλώσσα, αν και είναι μικρό μέλος, είναι αυτή που μολύνει ολόκληρο το σώμα και αναφλέγει τον τροχό της ζωής, ενώ στη συνέχεια αναφλέγεται και η ίδια από τη γέεννα. Και αποφαίνεται ότι η κακία της είναι χειρότερη από αυτήν των θηρίων και των ερπετών, όταν ο νους αφήσει αχαλιναγώγητη την ορμή της και εκείνη δεν θέλει να υπακούσει στα δικά του ηνία.