Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 4:3

Διότι για τρεις λόγους πολλές φορές, ενώ προσευχόμαστε, είτε δεν εισακουγόμαστε καθόλου είτε εισακουγόμαστε με καθυστέρηση. Ο πρώτος είναι ότι πολλοί δεν εισακούονται, επειδή ζητούν εκείνα τα οποία ούτε στον Θεό αρέσουν ούτε συμφέρουν αυτόν που τα λαμβάνει. Και μάρτυρας αυτού είναι ο μακάριος Ιάκωβος, που λέει: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε με κακό σκοπό». Διότι, εάν εσύ σε ένα μικρό παιδί που ζητά μαχαίρι δεν του το δίνεις, για να μην γίνεις εσύ ο αίτιος για τον τραυματισμό ή τον θάνατό του, πολύ περισσότερο ο Θεός δεν τα δίνει σε αυτούς που έχουν νηπιώδη νου και ζητούν επιβλαβή πράγματα. Επειδή, ως δεσπότης και πατέρας, δεν θέλει τα τέκνα ή τα παιδιά του να βλάπτονται. Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο ο Θεός καθυστερεί να δώσει είναι για να δοκιμάσει με την καθυστέρηση και την αναβολή τη διάθεσή σου, όχι για να τη μάθει ο Ίδιος, αλλά για να φανερώσει την προαίρεσή σου. Διότι, όταν εισακούγεσαι με καθυστέρηση, θα απολαύσεις περισσότερες δωρεές από τον Θεό· αφενός για εκείνα που ζήτησες, αφετέρου για το γεγονός ότι επέμεινες και, παρότι λάμβανες την απάντηση με καθυστέρηση, δεν αποκαρδιώθηκες. Μάρτυρες αυτού είναι τα παραδείγματα του Κυρίου: ο άδικος κριτής τον οποίο ενοχλούσε διαρκώς η χήρα και, λόγω της μεγάλης της επιμονής, πείστηκε να της αποδώσει δικαιοσύνη, καθώς και ο φίλος από τον οποίο ζητούνται τρία ψωμιά μέσα στη νύχτα και νικιέται από την καλή αναισχυντία του φίλου.

Απόκριση: Εάν με ομόνοια και ευθύτητα καρδιάς και σύμφωνα με την πίστη στον Θεό θελήσουν, όχι μόνο έναν από αυτούς, αλλά και άγγελο από τον ουρανό εάν ζητήσουν, δηλαδή έναν άνδρα ισάγγελο, τους τον παρέχει ο Θεός. Διότι δεν μπορεί να διαψευστεί εκείνος που είπε: «Ζητάτε και θα σας δοθεί, διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει». Προς δε εκείνους που ζητούν εσφαλμένα είπε: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε κακώς». Ερώτηση: Τι συμβαίνει λοιπόν όταν ανάμεσα σε αυτούς υπάρχει κάποιος καλύτερος από τους άλλους, άραγε αυτόν δίνει ο Θεός;

Ποια δε θα μπορούσε να είναι η απολύτρωση του σώματος, ή ποια η μεταμόρφωσή του, και πώς ανασυντίθεται σε αφθαρσία και δόξα, αυτό θα το γνώριζε μόνο αυτός που είναι ο δημιουργός τους. Είπε δε κάπου ο μαθητής του Σωτήρα προς κάποιους που δεν γνώριζαν πώς πρέπει να προσεύχονται: «Ζητάτε, και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας.» Επομένως, θα ταίριαζε και πολύ εύλογα σε όσους βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση να πουν το: Το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε· με αλάλητους λοιπόν στεναγμούς ζητούμε στο πνεύμα, αυτά για τα οποία πιστέψαμε ότι θα γίνουν, αλλά τον τρόπο τον αγνοούμε παντελώς. <Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό τα πάντα συνεργούν στο αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή του.> Συνεργούν μεν τα πάντα προς το αγαθό για εκείνους που αγαπούν τον Θεό, οι οποίοι είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεση· σύμφωνα με την πρόθεση τίνος άραγε; Και πώς θα μπορούσε να νοηθεί το σύμφωνα με την πρόθεση; Επομένως, το σύμφωνα με την πρόθεση θα ταυτιζόταν με το σύμφωνα με τη βούληση· έχουν κληθεί λοιπόν αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος σύμφωνα με τη βούληση τίνος; Άραγε αυτού που τους κάλεσε, ή και των ίδιων των κληθέντων;

Όμως δεν έχουν έτσι τα πράγματα, αλλά έχει γίνει σε τάξη ευλογίας· επομένως η σάρκωση δεν έχει χαρακτήρα τιμωρίας. 12. Άλλο. Ο Θεός δεν ανέχεται να συγκατανεύει σε όσους επιχειρούν να ζητούν κακώς. Και αψευδής μάρτυρας σε εμάς για αυτό θα γίνει ο μαθητής του Σωτήρα, λέγοντας: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, επειδή ζητάτε κακώς». Εάν λοιπόν η σωμάτωση της ψυχής είναι τιμωρία (κόλαση), πώς δεν θα πει κάποιος εύλογα για την Άννα, τη γυναίκα του Ελκανά, ότι απομακρύνθηκε πολύ από το πρέπον, ανατείνοντας έτσι την προσευχή της προς τον Θεό και ζητώντας «σπέρμα ανδρός»; Διότι ζητούσε την πτώση μιας ψυχής και την κάθοδό της στο σώμα· και πώς γενικά της έδινε ο Θεός ως υιό τον άγιο Σαμουήλ, εάν έπρεπε οπωσδήποτε να αμαρτήσει μια ψυχή, ώστε εμπλεκόμενη στο σώμα να εκπληρώσει το αίτημα της γυναίκας; Αλλά βεβαίως ο Θεός έδινε, επειδή από τη φύση Του δίνει μόνο τα αγαθά, και συγκατανεύοντας πρόθυμα σε αυτήν, ελευθερώνει από κάθε μομφή το αίτημά της. Επομένως, η σάρκωση δεν προέρχεται από αμαρτία, ούτε αποτελεί τρόπο τιμωρίας, όπως ισχυρίζονται κάποιοι. 13. Άλλο.

Προκειμένου, λοιπόν, να αποδείξει σαφώς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προς ποιους έγινε και απευθύνεται ο λόγος Του, και σε ποιους οφείλεται η χάρη της υπόσχεσης, η οποία και θα εκπληρωθεί αληθινά, παρουσίασε αμέσως το πρόσωπο εκείνων που Τον αγαπούν, και συνδέει στενά με τον λόγο Του τον ακριβή τηρητή του νόμου, δείχνοντας ότι προς αυτούς και όχι προς άλλους η υπόσχεση της αγαθότητάς Του και η χορηγία των πνευματικών αγαθών θα ισχύσει και θα πραγματοποιηθεί μέσω Αυτού. Διότι το ότι πολλές φορές το χορηγικό χέρι του Θεού συστέλλεται με δισταγμό, αποκλείοντας την εκπλήρωση των προσδοκιών σε εκείνους που δεν θέλουν να ζητούν ορθά, θα το κατανοήσεις εύκολα από όσα απευθύνει ο μαθητής του Χριστού γράφοντας τα εξής: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε, για να τα καταναλώσετε στις ηδονές σας». Γι' αυτό και πάλι, σχετικά με εκείνους που συνηθίζουν να διψυχούν, λέει: «Ας μην νομίζει, λοιπόν, ο άνθρωπος εκείνος ότι θα λάβει κάτι από τον Κύριο· διότι ο δίψυχος άνδρας είναι ασταθής σε όλους τους δρόμους του». Διότι σε εκείνους που ζητούν την άνωθεν χάρη όχι για την επίτευξη της αρετής, αλλά για την απόλαυση σαρκικών ηδονών και κοσμικών επιθυμιών, ο Θεός σχεδόν κλείνει τα αυτιά Του και δεν τους χορηγεί απολύτως τίποτα. Διότι πράγματα που τα απορρίπτει και τα θεωρεί απαράδεκτα εξαιτίας της ενυπάρχουσας σε αυτά βδελυρότητας, πώς θα μπορούσε να τα χορηγήσει σε κάποιους; Και η πηγή κάθε γλυκύτητας, πώς θα μπορούσε η ίδια να αναβλύσει πικρό νάμα;

Πρέπει μάλλον να ζητάμε όχι τα σαρκικά, αλλά απολύτως τα θεία και πνευματικά· έτσι άλλωστε πρόσταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας τους αγίους αποστόλους να διατυπώνουν τα λόγια της ικεσίας, διαμορφώνοντας εξαιρετικά το αίτημα με τρόπο αγιοπρεπή. Διότι, «Έτσι», λέει, «να προσεύχεστε εσείς: Πατέρα μας που είσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου· ας έλθει η βασιλεία σου· ας γίνει το θέλημά σου, όπως στον ουρανό και πάνω στη γη. Τον άρτο μας τον επιούσιο δώσε μας σήμερα, και συγχώρεσέ μας τα χρέη μας, όπως κι εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας, και μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Σε αυτούς λοιπόν που ζητούν ανάρμοστα αυτά που δεν δίνει ο Κυρίαρχος, θα ειπωθεί από εμάς: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε εσφαλμένα». Και ότι λέει την αλήθεια αυτός που απευθύνεται στον Θεό λέγοντας, «Εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», πάλι μας το υποδεικνύει ο νόμος λέγοντας, ότι «Για την αιτία αυτή, να μη λάβει ο άρχοντας από την κληρονομιά του λαού του, ώστε να την κληροδοτήσει στους γιους του, για να μη διασκορπίζεται, λέει, ο λαός μου, ο καθένας από την κληρονομιά του». Διότι έχει ετοιμαστεί για τον καθένα σαν ένας δικός του κλήρος, και το μερίδιο από τον Θεό δίνεται ανάλογα με τα κατορθώματα.

Προς τον Μελιτινιώτη Εύχομαι στον Θεό να είσαι τουλάχιστον εσύ καλά στην υγεία σου· εγώ όμως, αν και παρακάλεσα πολλές φορές γι' αυτό και πολλές φορές το ζήτησα από τον Θεό, δεν μπόρεσα να το επιτύχω. Ίσως επειδή το ζητώ λανθασμένα και δίχως να με συμφέρει, αφού πρόκειται να καταναλώσω την ευεξία του σώματός μου σε πράγματα που δεν είναι αρεστά στον Θεό. Ίσως όμως υποθέτεις ότι εγώ δυσανασχετώ για την ψώρα, η οποία ούσα βαριά και έχοντας ενσκήψει σε μένα εδώ και πολύ χρόνο, όχι μόνο έχει απομυζήσει την υγρασία από τη σάρκα μου, αλλά και κάθε ικμάδα που κρυβόταν στα βάθη των οστών μου. Εγώ όμως δεν αναφέρομαι σε αυτήν τώρα, διότι γνωρίζω ότι και με τα ίδια σου τα μάτια έχεις αντικρίσει αυτή την πληγή, αλλά εννοώ εκείνο το δεινό που συνέβη προχθές, το οποίο συνέβη απροσδόκητα και, εάν δεν με είχε λυτρώσει ο Αγαθός, δεν θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να αναχαιτιστεί από το να μας απομακρύνει από την παρούσα ζωή. Ρωτάς τι ήταν επιτέλους εκείνο και πώς συνέβη; Πέρασε η τρίτη ημέρα από την πρώτη ημέρα των νηστειών, και εγώ πλησίασα στο νερό, και πίναμε και οι δύο άφοβα και με ευχαρίστηση. Εσύ όμως και άλλη φορά με κατηγόρησες ότι πίνω νερό υπέρμετρα, και πάλι με κατηγορείς ότι εγώ παραμένω ο ίδιος ακόμη και τώρα, και δεν έχω αλλάξει ούτε μετά το πλήγμα.

ΛΔ΄. Ανταμοιβές των κόπων της αρετής είναι η απάθεια και η γνώση· διότι αυτές γίνονται πρόξενοι της βασιλείας των ουρανών, όπως ακριβώς τα πάθη και η άγνοια γίνονται πρόξενοι της αιώνιας κολάσεως. Αυτός, λοιπόν, που τα αναζητά αυτά για τη δόξα των ανθρώπων και όχι για το ίδιο το αγαθό, ακούει από τη Γραφή: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε».

Διότι εκείνος που αναζητά τα θεία απαθώς, οπωσδήποτε θα λάβει το ζητούμενο· εκείνος όμως που τα ζητά με κάποιο πάθος, επειδή τα ζητά κακώς, δεν θα επιτύχει το ζητούμενο· διότι λέγει: ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε.

Υπάρχει όμως και ένα νέο κακό, η αγάπη για τα κοσμικά και ο πονηρός φθόνος, οι έριδες και οι μάχες και οι ταραχές, για τα οποία, γράφοντας ο αδελφόθεος Ιάκωβος, επέκρινε πολλούς που είχαν κυριευθεί από αυτά: «Διότι όπου υπάρχει φθόνος και έριδα», λέει, «εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα». «Από πού», λέει, «προέρχονται οι πόλεμοι μεταξύ σας και οι μάχες» και οι ταραχές; «Δεν προέρχονται από εκεί, από τις ηδονές σας που εκστρατεύουν μέσα στα μέλη σας; Επιθυμείτε», λέει, «και δεν έχετε· φονεύετε και φθονείτε και δεν μπορείτε να επιτύχετε· μάχεστε και πολεμάτε. Δεν έχετε, επειδή δεν ζητάτε· ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας. Μοιχοί και μοιχαλίδες», λέει, «δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος, λοιπόν, θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού»· «Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει. Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι. Ταλαιπωρηθείτε και πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μετατραπεί σε πένθος και η χαρά σε κατήφεια».

Αυτή μεν είναι η αντίθεση· λέει λοιπόν ότι τέτοιοι άνθρωποι θα ακούσουν από την αλήθεια το: «ζητάτε και δεν λαμβάνετε, επειδή ζητάτε κακώς». Αλλά προκύπτει γι' αυτούς και ένα άλλο άτοπο, το να μην αποδέχονται τη θεία πρόνοια και κρίση, αλλά να απαιτούν να διαμορφώνεται και να προσαρμόζεται ο Πλάστης στις δικές τους βουλές και γνώμες, και να κατευθύνεται η δημιουργία σύμφωνα με τις δικές τους αποφάσεις, ακόμη κι αν δεν έχουν αντικρίσει ακόμα το φως του ήλιου.

Γι' αυτό δεν αναπέμπει αυτές τις προσευχές υπέρ των ανίερων κεκοιμημένων, όχι μόνο διότι με αυτόν τον τρόπο θα παρεκκλίνει από την υποφητική του τάξη και θα τολμήσει αυθάδικα κάποιο ιεραρχικό έργο χωρίς να έχει κινηθεί από τον Τελετάρχη, αλλά και διότι θα αποτύχει ως προς την ασεβή του προσευχή, ακούγοντας και ο ίδιος καθόλου παράλογα από το δίκαιο λόγιο (την Αγία Γραφή): «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε». Επομένως, ο θείος ιεράρχης ζητά όσα έχουν θεοπρεπώς επαγγελθεί και είναι προσφιλή στον Θεό και πρόκειται οπωσδήποτε να δωρηθούν, επιδεικνύοντας αφενός στον φιλάγαθο Θεό τη δική του αγαθοειδή έξη, και αφετέρου φανερώνοντας αποκαλυπτικά στους παρισταμένους τα δώρα που μέλλουν να δοθούν στους οσίους.

Εάν όμως δεν φροντίσουμε να γίνουμε τέτοιοι και περνούμε έτσι τη ζωή μας, τι θα πούμε; Ότι «περιφρονήσαμε τη δόξα και τον πλούτο»; Αλλά οπωσδήποτε θα μας πει: «Τον φθόνο, την έριδα και τη ζήλια δεν τα εγκαταλείψατε». Και ότι αυτά μας αποξενώνουν και μας χωρίζουν από τον Θεό, το λέει ο θείος Ιάκωβος, ο απόστολος του Χριστού: «Αν όμως έχετε πικρή ζήλια —διότι υπάρχει και ο καλός ζήλος για κάποιον!— και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην καυχιέστε και μη λέτε ψέματα ενάντια στην αλήθεια. Αυτή η σοφία δεν κατεβαίνει από άνω, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδης· διότι όπου υπάρχει ζήλια και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα», και λίγο μετά: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε με κακό σκοπό, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας», και προσθέτει: «Μοιχοί και μοιχαλίδες, δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος λοιπόν θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού». Πρόσεξε δε ότι δεν είπε μόνο: «Ο κόσμος είναι εχθρός του Θεού», αλλά και η φιλία προς τον κόσμο· διότι εξαιτίας αυτής γινόμαστε μοιχοί και μοιχαλίδες. Και ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Καθένας που κοιτάζει με σκοπό να επιθυμήσει, ήδη έχει μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του», και πάλι: «Δεν θα επιθυμήσεις τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου».

Αλλά αυτά μεν αρκούν για το θέμα αυτό. Σχετικά όμως με την υπόθεση που ανέφερες, δηλαδή την τέλεση μνημοσύνου για τον δείνα, οφείλεις να αντιληφθείς από μόνος σου ότι, αν μεν την ώρα του θανάτου, ενώ προηγουμένως κοινωνούσε με την αίρεση από ανθρώπινο φόβο, στάθηκε εξομολογούμενος και δεχόμενος κατά κάποιον τρόπο επιτίμιο από κάποιον, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο μετέλαβε την ορθόδοξη κοινωνία και με αυτήν αναχώρησε από τη ζωή, είναι φυσικό να συγκαταλέγεται στα μνημόσυνα των ορθοδόξων, αφού ο αγαθός Θεός μας, από την πολλή Του φιλανθρωπία, δέχεται αυτόν που μετανοεί έστω και στην τελευταία ώρα και έτσι τον κρίνει. Επομένως, αν έτσι έγιναν τα πράγματα, δεν πρέπει να αποφεύγεται η τέλεση Θείων Λειτουργιών προς τον Θεό υπέρ αυτού. Αν όμως δεν έγινε τίποτε από αυτά, αλλά βρισκόταν σε κοινωνία με την αίρεση και δεν πρόλαβε να μεταλάβει το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου (διότι εκείνος ο άρτος είναι αιρετικός και όχι Σώμα Χριστού), δεν πρέπει να τολμήσει κανείς να τελέσει σύναξη γι' αυτόν (επειδή τα θεία δεν είναι παιχνίδια), ώστε να μην ακούσει αυτός που ζητά για έναν τέτοιο άνθρωπο: «αιτείτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς αιτείσθε». Άλλο τίποτε δεν έχω να πω, καθόσον μπορώ να διακρίνω την αλήθεια· διότι καμία κοινωνία δεν υπάρχει στο φως με το σκότος, ούτε θα καταταγεί στη μερίδα των ορθοδόξων εκείνος που δεν κοινώνησε με την Ορθοδοξία έστω και στην έσχατη ώρα· διότι σε όποια κατάσταση βρεθεί, εκεί και θα κριθεί, και ανάλογα με το εφόδιο που έλαβε για την αιώνια ζωή, με αυτό και θα συγκαταλεχθεί.

Προς τον μοναχό Συμεών. Το ερώτημα που τέθηκε από την τιμιότητά σου οφείλει να λάβει τη διασάφηση αφ' εαυτού του· διότι δεν ανήκεις στους αμύητους, αλλά σε αυτούς που είναι σε θέση να ωφελούν και άλλους. Διότι, ποια κοινωνία, λέει ο απόστολος, υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Εάν λοιπόν το ποτήριο της ευλογίας είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού και ο άρτος τον οποίο τεμαχίζουμε είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού, είναι προφανές ότι και το αιρετικό ποτήριο και ο άρτος είναι κοινωνία του αντιδίκου. Εφόσον λοιπόν αυτά ομολογουμένως έχουν έτσι, είναι φανερό ότι για όσους έχουν κοιμηθεί στην καθεμία από τις δύο κοινωνίες, σε αυτήν θα λάβουν και την αντίστοιχη κληρονομιά τους. Εμείς, ωστόσο, πρέπει να φυλαγόμαστε από το να κάνουμε εγκεκριμένα την αναφορά για τέτοια άτομα, ώστε να μην ακούσουμε: ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε.

«Η πίστη σου», λέει, «σε έσωσε, διότι πίστεψες ότι εγώ είμαι εκείνος ο κηρυττόμενος υιός του Δαβίδ, ο Χριστός, και έδειξες τόση θέρμη, ώστε, αν και σε επιτιμούσαν, δεν σιωπούσες». Μαθαίνουμε δε από αυτό ότι, όταν ζητούμε με πίστη, δεν ζητούμε άλλα και Εκείνος μας δίνει άλλα, αλλά μας δίνει ακριβώς εκείνα. Επομένως, όταν ζητώντας άλλα, λαμβάνουμε άλλα, είναι ολοφάνερο ότι δεν ζητούμε σωστά ούτε με πίστη. «Διότι ζητάτε», λέει, «και δεν λαμβάνετε, επειδή ζητάτε κακώς». Δες όμως και την εξουσία του: «Ανάβλεψε». Διότι ποιος από τους προφήτες θεράπευσε κατ' αυτόν τον τρόπο, με τόση εξουσία εννοώ; Γι' αυτό και η φωνή του έγινε φως για τον πάσχοντα, καθώς προερχόταν από το αληθινό φως. Παρατήρησε δε και την ευγνωμοσύνη του θεραπευθέντος. Διότι ακολουθούσε τον Ιησού, δοξάζοντας τον Θεό, και αποτελώντας αφορμή για να δοξάζουν τον Θεό και άλλοι.