Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 4:6

Απόκριση: Κανείς δεν λέει σε κάποιον: «Αναλαμβάνω τη μέριμνά σου», και ύστερα εκείνος να αμεριμνεί, διότι έτσι βρίσκεται παραβάτης. Αλλά οφείλει και αυτός που υποβαστάζεται να συνεισφέρει μικρή προθυμία και να βάλει όλη του τη δύναμη για να φυλάξει με πνευματική νήψη τις εντολές των Πατέρων του. Και αν πέσει μια φορά, ας σηκωθεί πάλι. Και πιστεύω στον Θεό ότι, ακόμη και αν παρασυρθεί μια φορά, εφόσον προσπαθήσει πάλι, δεν του γίνεται ούτε συνήθεια ούτε αμέλεια, αλλά ο Θεός γρήγορα τον επαναφέρει στην τάξη των επιμελών, και δεν παίρνει την ψυχή του, μέχρις ότου τον φέρει σε υψηλό μέτρο, σε τέλειο άνδρα. Μη χαυνωθείς λοιπόν, αλλά, όσο έχεις καιρό μπροστά σου, εργάσου, ταπεινώσου, υπάκουσε, υποτάξου, και έρχεται σε βοήθειά σου ο Θεός, ο οποίος δίνει χάρη στους ταπεινούς, ενώ αντιτάσσεται στους υπερήφανους.

Και παραβαίνει κανείς την εντολή που λέει: «Υιέ μου, να κάνεις τα πάντα κατόπιν συμβουλής», και το «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν.» Και πουθενά δεν θα βρεις τη Γραφή να επιτρέπει σε κάποιον να κάνει κάτι από μόνος του. Διότι το να μη λαμβάνει κανείς συμβουλή αποτελεί υπερηφάνεια, και ο άνθρωπος αυτός καθίσταται πολέμιος του Θεού. «Διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη.» Και ποιος θα μπορούσε να είναι ταπεινός, αν όχι αυτός που κλίνει τον αυχένα στους Γέροντες και λαμβάνει τη γνώμη τους με φόβο Θεού;

Αδελφέ, εάν ο αδελφός σου αναχωρήσει από το κοινόβιο, μην υπερηφανεύεσαι εναντίον του διά της διανοίας σου, ούτε να είναι περιφρονημένος στα μάτια σου. Διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Άκουσε εκείνον που λέει: εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει. Και πάλι: διότι δόκιμος δεν είναι εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Διότι πολλοί που νόμισαν ότι είχαν επικρατήσει και ότι άρχονταν, κατέστησαν και αυτοί χειρότεροι από τους πλέον απομακρυσμένους, ενώ οι απελπισμένοι έλαβαν χάρη, διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, στους δε ταπεινούς δίνει χάρη. Εάν δεις άνθρωπο ανυπάκουο και ακρατή, υπερήφανο και να θεωρεί τον εαυτό του σοφό, η ρίζα αυτού είναι ημιθανής, επειδή δεν δέχθηκε τον πλούτο της χάριτος που προέρχεται από τον φόβο του Θεού. Εάν όμως δεις άνθρωπο ήσυχο και ταπεινό, να γνωρίζεις ότι η ρίζα του παραμένει, διότι αρδεύεται από την ευφορία του φόβου του Θεού. Αδελφοί, έστω κι αν οι ηγούμενοί μας δεν παρευρίσκονται εδώ, όμως ο Μέγας Ποιμένας υπάρχει ανάμεσά μας. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: διότι όπου είναι συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι και εγώ ανάμεσά τους.

Και πάλι: ο Θεός εναντιώνεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Ας φοβηθούμε λοιπόν, αγαπητοί, μήπως πει και για εμάς: διότι αγάπησαν τη δόξα των ανθρώπων περισσότερο από τη δόξα του Θεού. Στον Οποίον ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Όσο για τα όσα σας συνέβησαν, ω Τύριοι, μην τα αποδίδετε σε αναγκαιότητα της ειμαρμένης, αλλά αναζητήστε μεταξύ σας ποιος τα βουλεύτηκε αυτά, ποιος έκρινε να τα πάθει αυτά η πατρίδα σας· διότι, αν ερευνήσετε, θα βρείτε ότι αυτά της συνέβησαν με δίκαιη κρίση του Θεού. Διότι ο Κύριος Σαβαώθ, ο οποίος ομολογείται ως Θεός μόνο από τους Εβραίους, εξέδωσε αυτή την απόφαση, ταπεινώνοντας την ύβρη και την υπερηφάνεια όχι μόνο της Τύρου, αλλά και των υπόλοιπων άθεων και ασεβών εθνών. Γι' αυτό και στη Βαβυλώνα απειλούσε παρόμοια δεινά στα προηγούμενα, καθώς και στον Μωάβ, στη Δαμασκό και στα υπόλοιπα έθνη που προαναφέρθηκαν· διότι «ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη». Επομένως, μην επαίρεσαι πλέον, εσύ που καυχιέσαι για τον πλούτο που προσπορίζεσαι από τη θάλασσα, αλλά τώρα που ταπεινώθηκες, ασχολήσου με τη δική σου γη καλλιεργώντας την και τρέφου από τους καρπούς της γης· διότι έχουν σταματήσει για εσένα τα κέρδη από τη θάλασσα. Εξάλλου, όσο τα απολάμβανες, δεν μπόρεσες να διαχειριστείς την ευδαιμονία σου, αλλά υπερηφανευόσουν παροξύνοντας όλους τους γειτονικούς βασιλείς.

Διότι, καθώς υψώνονταν και επαίρονταν, έπρατταν αυτά για τον δικό τους όλεθρο· διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Γι' αυτό, ικετεύω, κατέβασε όλους όσοι εξεγείρονται εναντίον μου· ή, κατά τον Ακύλα, καταβίβασέ τους· ώστε, αποκτώντας μετριοπαθές φρόνημα και σκεπτόμενοι ταπεινά, να ωφεληθούν τα μέγιστα.

Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από έρημα βουνά, επειδή ο Θεός είναι κριτής. Και αυτά, λέγει, τα διακήρυξα μέσω των αποστόλων μου σε όλους τους ανθρώπους, για να θυμούνται την κρίση του Θεού και να παύσουν κάθε παρανομία, έχοντας την πεποίθηση ότι δεν απέχει κάπου μακριά ο κριτής των πάντων· αντιθέτως, τα πάντα πληροί και παντού είναι παρών. Γι' αυτό αρμόζει, εφόσον ζούμε μπροστά στα μάτια Του, να διάγουμε τον βίο μας με προσοχή. Διότι δεν απέχει μακριά, ώστε να νομίσει κανείς ότι έχει μετοικήσει κάπου μακριά, είτε στην ίδια την ανατολή, είτε στα δυτικά μέρη, είτε κάπου σε ερήμους και βουνά. Όντας παρών ανάμεσα στα πάντα, είναι κριτής των όλων. Και έργο της κρίσης Του είναι να απονέμει στον καθένα σύμφωνα με την αξία του, και τον μεν να ταπεινώνει, τον δε να υψώνει· να ταπεινώνει δηλαδή τους υπερήφανους και εκείνους που υψώνουν το κέρας τους ψηλά· και να υψώνει τους ταπεινούς, σύμφωνα με το ρητό: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Αυτός μεν λοιπόν, έχοντας την αλαζονεία ως το πιο χαρακτηριστικό του κρίμα σύμφωνα με τον Απόστολο και μη μπορώντας καθόλου να αντέξει την εντελώς αντίθετη σε αυτόν ταπείνωση του αγίου, αλλοιωνόταν και έφευγε μακριά με όση ταχύτητα μπορούσε. Ο Θεός όμως, ο οποίος δίνει χάρη στους ταπεινούς, χορηγούσε πλουσιοπάροχα τη χάρη στον Πέτρο, μην αποταμιεύοντάς την για αυτόν μόνο στο μέλλον, αλλά δείχνοντας και εδώ προκαταβολικά, ως εχέγγυο και σαν αρραβώνα, τη μέλλουσα δόξα. Διότι από εκεί και έπειτα ο μέγας αγωνιστής συνέχιζε δικαίως να διανύει τον βίο του ανεπηρέαστος. Διότι, όπως ακριβώς οι κορυφές των υψηλοτάτων ορέων πλήττονται λιγότερο από τους ανέμους, καθώς ο αέρας γύρω τους συμπαρασύρεται από την κίνηση του ουρανού, η οποία φθάνοντας αδιάκοπα μέχρι αυτές αποδεικνύεται ισχυρότερη από την ορμή και τη δημιουργία των ανέμων που βρίσκονται χαμηλότερα· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο λοιπόν και τώρα, εφόσον ο Πέτρος είχε ανέλθει στην περίβλεπτη σαν σκοπιά κορυφή κάθε αρετής, δηλαδή την ταπείνωση, και δεχόταν την πνοή και την περιβολή από τις χάριτες του Υψίστου Πνεύματος, η φάλαγγα των πονηρών πνευμάτων έχει παραλύσει αναλόγως κάπου χαμηλά και έχει εκδιωχθεί, αφού τα φτερά τους διαλύθηκαν από το θείο πυρ, όπως λιώνει το κερί, όπως ακριβώς λένε στους μύθους ότι συνέβη στη μηχανή του Ικάρου από τις πιο θερμές ακτίνες του ήλιου.

ΡΞΔ΄. Προς τον Μαρτύριο. Περί υπερηφανείας. Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, επειδή και στον άρχοντά τους αντιτάχθηκε εξαρχής. Σκέψου, λοιπόν, πόσο βαρύ είναι να έχεις τον Θεό πολέμιο και τον αρχαίο αντάρτη συμμέτοχο.

Από πού, λοιπόν, να αρχίσω; Ποιο σφάλμα ή ποιο νόσημα να παρουσιάσω, ώστε να επιφέρω και την αρμόζουσα στη νόσο ίαση; Οπωσδήποτε το πρώτο κακό. Και ποιο άραγε είναι αυτό; Προφανώς η υπερηφάνεια, η οποία κατακρήμνισε από ψηλά στη γη τον εωσφόρο. Λοιπόν, άκου πρώτα, υπερήφανε· εσύ να θυμάσαι το γεγραμμένο: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους», και απομάκρυνε από τον εαυτό σου αυτή τη φοβερή αρρώστια, για να μη βρεις τον Θεό να σου αντιτάσσεται· θυμήσου εκείνον που έπεσε από ψηλά στη γη, και αντί της διαγωγής μαζί με τον Θεό και τους υπόλοιπους συλλειτουργούς αγγέλους, κατοικεί στα καταχθόνια, μέσα στο σκοτάδι και στην απώλεια· έχοντας πάντοτε στον νου σου τον Κύριο της δόξης, πώς, αν και ήταν πλούσιος, πτώχευσε.

Διότι ο Θεός, λέγει, αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη· και, θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα, και την ταπεινωμένη καρδιά ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει. Διότι, εάν στους ανθρώπους είναι τόσο επιθυμητό το ταπεινό φρόνημα, πολύ περισσότερο είναι στον Θεό. Έτσι και οι προερχόμενοι από τα έθνη βρήκαν χάρη, έτσι και οι Ιουδαίοι εξέπεσαν από τη χάρη· διότι δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού.

Για να μάθεις όμως, αγαπητέ, πώς η καταλαλιά δεν παράγει καμία απολύτως αλήθεια, πρόσεξε την ίδια την ονομασία της λέξης, κάνοντας τη διάκριση και με το ρητό που ακολουθεί. Διότι η μεν καταλαλιά είναι διδάσκαλος της κατηγορίας· το δε «κρυφά», αποδεικνύει το ψευδές του πράγματος και την έλλειψη παρρησίας. Εάν βεβαίως πρόκειται για αλήθεια, είναι καλό να ελέγχεις κάποιον κατά πρόσωπο και με παρρησία να ειρηνοποιείς· εάν όμως αυτό γίνεται κρυφά, προβάλλεις μια ψευδή κατηγορία, δημιουργώντας κακή υποψία εις βάρος του πλησίον, μη μπορώντας μάλιστα να αποδείξεις αυτά που προφέρεις. Είναι καλό λοιπόν να διώχνουμε μακριά τον κατάλαλο ως ψεύτη και λωποδύτη, ώστε να μην ταράζουμε την ειρηνική ψυχή και διά της καταλαλιάς την κάνουμε εχθρική προς τον πλησίον. «Εκείνον, λοιπόν, που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα. Με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα». Και για το ότι η υπερηφάνεια είναι μισητή και στον ίδιο τον Θεό, άκουσε τη Γραφή που λέει: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, στους ταπεινούς όμως δίνει χάρη». Και πάλι αλλού: «Είναι μισητή η υπερηφάνεια ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων». Και, «Γιατί υπερηφανεύεται το χώμα και η στάχτη;» Και σε πολλά σημεία θα βρεις ότι η υπερηφάνεια είναι βδελυρή και εξαιρετικά μισητή.

Γι' αυτό και σας παρακαλώ τώρα να μην υψηλοφρονείτε, για να μην καταπέσετε· διότι τίποτε δεν μισεί τόσο ο Θεός όσο την υπερηφάνεια, καθώς μόλις ακούσατε τη Γραφή να λέει: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους», δηλαδή τους πολεμά. Τώρα λοιπόν, αδελφοί, έστω κι αν είμαστε πλούσιοι και ένδοξοι, έστω κι αν είμαστε σοφοί, διδάσκαλοι ή επίσκοποι, έστω κι αν ασκούμε την πολιτεία των αγγέλων, έστω κι αν ανεβούμε στον υψηλό θρόνο (διότι ελέγχω και τον εαυτό μου, για να ωφελήσω περισσότερο), ας μην επαρθούμε, ας μην αλαζονευτούμε, αλλά με την ταπεινοφροσύνη ας εξετάσουμε το δικό μας ανάστημα. Διότι δεν υπάρχει τίποτε υψηλότερο από την ταπεινοφροσύνη.

Διότι τι τους είπε ο Ναβουχοδονόσορ; «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, δούλοι του Θεού του Υψίστου, εξέλθετε και ελάτε». Γιατί; Επειδή ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Τόσο καλό είναι το καύχημα της ταπεινοφροσύνης.

Και τι να λέω για τους δίκαιους ανθρώπους; Τη στιγμή που ο ίδιος ο Θεός και σωτήρας μας, ο Κύριος Χριστός, προήλθε από μητρικά σπλάχνα και έπλυνε τα πόδια των μαθητών Του· ο Μονογενής, αυτός που βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο σύνθρονος και σύγχρονος με τον Πατέρα, αυτός που συμβασιλεύει μαζί Του στην ατελεύτητη βασιλεία, ήρθε και ανέλαβε τη μορφή του δούλου· αυτός που περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβείμ, έπλυνε τα πόδια των αποστόλων· και όχι μόνο τα έπλυνε, αλλά πήρε και ένα λέντιο και ζώστηκε (για τον οποίο η Γραφή λέει: «Η άβυσσος είναι το περιβόλαιό του σαν ιμάτιο»), για να σε καθοδηγήσει προς εκείνη την ταπεινοφροσύνη και, μέσω αυτής, να σε ανταμείψει με τα χαρίσματα που αυτή προσφέρει· διότι στους ταπεινούς δίνει χάρη, ενώ στους υπερηφάνους αντιτάσσεται.

Επειδή υπερηφανεύτηκε υπέρμετρα, και δεν υπέταξε τον αυχένα του στον Βασιλέα· διότι δεν περίμενε να λάβει το βραβείο από Εκείνον, δεν ανέμενε να δεχθεί το στεφάνι από Εκείνον, αλλά θέλησε να στεφανώσει ο ίδιος τον εαυτό του λέγοντας: «Δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, άρπαγες, μοιχοί, πλεονέκτες, αλλά νηστεύω και δίνω το δέκατο από όλα τα υπάρχοντά μου». Δικαίωσε τον εαυτό του, γι' αυτό και κατακρημνίστηκε. Θέλησε να τοποθετήσει το στεφάνι στον εαυτό του· γι' αυτό και στερήθηκε το στεφάνι. Διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, στους ταπεινούς όμως δίνει χάρη· σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Έχει γραφτεί δε: Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Μην πλανάσθε, αδελφοί μου· οι διαφθορείς των οίκων δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Εάν λοιπόν εκείνοι που τα έπρατταν αυτά κατά σάρκα πέθαιναν, πόσο μάλλον εάν κάποιος με κακοδιδασκαλία διαφθείρει την πίστη, για την οποία σταυρώθηκε ο Ιησούς Χριστός; Διότι αυτός, έχοντας γίνει ρυπαρός, θα πορευθεί στο άσβεστο πυρ, ομοίως και εκείνος που τον ακούει.

Γι' αυτό, ας προσευχόμαστε πάντοτε για εκείνους που ολισθαίνουν, και μάλιστα για εκείνον που έχει πέσει σε αλαζονεία, τον οποίο γνωρίζετε ως υπερόπτη, ταραχοποιό και απατεώνα. Διότι ο Θεός δεν μισεί και δεν αποστρέφεται τόσο αυτόν που πέφτει, όσο τον υπερήφανο· λέει άλλωστε και ο Αδελφόθεος: Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Τους εαυτούς μας όμως ας τους περιφρουρήσουμε και ας τους ασφαλίσουμε, και ας ξεφύγουμε δια της αναχωρήσεως από το στόμα του δράκοντα που ζητά να μας καταπιεί, και ας παραμείνουμε στις αυλές των εντολών του Κυρίου.

Αλλά ας φάμε αυτό το πάσχα νοητώς και εμείς, και ας κατανοήσουμε ως ημέρα των Αζύμων όλη τη διαβίωση μέσα στο πνευματικό φως, η οποία δεν έχει καμία παλαιότητα από την προγενέστερη παρακοή του Αδάμ. Όσο βρισκόμαστε σε αυτή τη διαβίωση, πρέπει να εντρυφούμε στα μυστήρια του Ιησού. Θα ετοιμάσουν λοιπόν αυτά τα μυστήρια ο Πέτρος και ο Ιωάννης, δηλαδή η πράξη και η θεωρία, η θερμότητα του ζήλου και η ειρηνική πραότητα. Διότι πρέπει ο πιστός και να είναι θερμός στην εργασία του καλού, και να έχει ζήλο κατά της πονηρίας, και να είναι πράος απέναντι σε όσους διαπράττουν πονηρία. Διότι η πονηρία πρέπει να μισείται, όχι αυτός που ενεργεί πονηρά. Επειδή εκείνος πρέπει να θεραπευθεί, διότι πάσχει. Και αυτό είναι το να ενεργεί κανείς πονηρά, το να ενοχλείται από τον Πονηρό και να υφίσταται την πονηρία. Εάν λοιπόν έχουμε τον Πέτρο και τον Ιωάννη να ετοιμάζουν το δείπνο, εννοώ τον αγαθό βίο, ο οποίος είναι ο Πέτρος, και τα αληθινά δόγματα, τα οποία είναι ο Θεολόγος Ιωάννης, θα συναντήσει αυτούς τους ετοιμαστές ένας άνθρωπος, δηλαδή τότε θα βρούμε την πραγματικά ανθρώπινη κατάσταση, η οποία δημιουργήθηκε κατ' εικόνα εκείνου που την έπλασε, ή μάλλον που την έκτισε, να βαστάζει πήλινη στάμνα με νερό. Νερό μεν είναι η χάρη του Πνεύματος, όπως διδάσκει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, πήλινη στάμνα δε το εύθραυστο και εύκολο στη συντριβή της καρδιάς. Διότι εκείνος που δέχεται την πνευματική χάρη, είναι ταπεινός και συντετριμμένος στην καρδιά. Επειδή «στους ταπεινούς ο Κύριος δίνει χάρη».