Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 4:8

Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, μέχρι σήμερα, προσέχοντας περισσότερο στο γράμμα παρά στο πνεύμα, έχουν πλανηθεί. Διότι, άκουσέ τους που λένε: «Αυτός ο άνθρωπος ήλθε για να καταλύσει τον νόμο και τα σάββατα». Αλλά εάν ένας φτωχός μιλήσει εναντίον των χρημάτων, δεν θα γίνει πιστευτός· ούτε αν ένας ακόλαστος μιλήσει περί σωφροσύνης, θα είναι αληθινή η μαρτυρία του. Διότι δεν διαβεβαιώνουν περί αυτών από ειλικρινή διάθεση· επειδή ο μεν πρώτος καταδικάζει τον πλούτο λόγω της στέρησής του· ο δε δεύτερος, επειδή δεν έκανε πράξη την εγκράτεια ούτε άσκησε με κόπο τη σωφροσύνη, χλευάζει εκείνους που την επιθυμούν διακαώς. Εξάλλου, ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ελέγχοντας την ανοησία τους, έλεγε: «Δεν ήλθα για να καταλύσω τον νόμο ούτε τους προφήτες, αλλά για να τους εκπληρώσω». Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος γράφει λέγοντας: «Πλήρωμα λοιπόν του νόμου είναι ο Χριστός, για τη δικαίωση καθενός που πιστεύει». Ας εξετάσουμε, λοιπόν, βαθύτερα τα περί των μαθητών, αγαπητοί· και ας τα εξετάσουμε με εκείνη που κυρίως, και χωρίς καμία προσθήκη, ονομάζεται σοφία. Διότι αυτή κατέχει τη γνώση των θείων μυστηρίων· αυτή κατοικεί στη διάνοιά μας όπως σε οίκο, εφόσον μάλιστα αυτή τυγχάνει να είναι καθαρή και ασχολείται με τα νοητά. Διότι, «σε κακόβουλη ψυχή δεν πρόκειται να εισέλθει η σοφία, ούτε θα κατοικήσει σε σώμα υποδουλωμένο στην αμαρτία». Ας καθαρίσουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας, αγαπητοί, από κάθε μολυσμό ψυχής και σώματος. Ας ακούσουμε τον προφήτη που φωνάζει: «Αγνίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, καθαρίστε τις καρδιές σας, δίγνωμοι».

Συγκεντρωθείτε στον παντοκράτορα Θεό διά του αγιασμού και της δικαιοσύνης· ελάτε κοντά, εσείς που βρίσκεστε ακόμη μακριά και είστε αποκομμένοι εξαιτίας της αμαρτίας, και λόγω του ότι έχετε καταπέσει σε αισχρότατη και βδελυρότατη κατάσταση του νου. Και λέμε ότι έχουν απομακρυνθεί από τον Θεό οι πλανεμένοι, οι οποίοι θα βρεθούν κοντά Του διά της πίστεως στον Χριστό. Προς αυτούς λοιπόν που έσπευσαν σε αυτό αναφώνησε ο πάνσοφος Παύλος: «Τώρα όμως, εσείς που άλλοτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά με το αίμα του Χριστού». Και πάλι για αυτόν, ότι «Ήλθε και ευαγγελίσθηκε ειρήνη σε εμάς που ήμασταν μακριά και σε αυτούς που ήταν κοντά». Γι' αυτό ακριβώς, μέσω των αγίων προφητών, λεγόταν σε όσους ήταν ακόμη μακριά: «Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει». Ελάτε λοιπόν, λέει, και σκεφθείτε όλοι μαζί, εσείς που σώζεστε από τα έθνη. Το δε «σκεφθείτε», λέει, σημαίνει να πράξετε όσα αφορούν την επιστροφή στον Θεό, όχι χωρίς βούληση ή απερίσκεπτα, αλλά με αξιοθαύμαστη σύνεση. Διότι διά της πίστεως προπορεύεται η σύνεση, εφόσον δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, αφού έχουμε καταδικάσει την κακοβουλία της πλάνης και έχουμε αποστραφεί τη ζημία της αρχαίας απάτης, πορευόμαστε ταχέως προς τον Θεό, δεχόμενοι το φως της αληθινής θεογνωσίας και προσφέροντας την επιλογή της ορθής διανοίας σε εκείνα που είναι ασυγκρίτως καλύτερα. Σκεφθείτε λοιπόν, δηλαδή δείξτε φρόνηση, εσείς που σώζεστε από τα έθνη.

Διότι, την ώρα της τροφής και του τραπεζιού, λαμβάνει ως σαφές παράδειγμα το ποτήρι και το πιάτο· και αποδεικνύει ότι πρέπει να είναι καθαροί και πλυμένοι εκείνοι που λατρεύουν ειλικρινά τον Θεό, και βεβαίως όχι μόνο από τη σωματική ακαθαρσία, αλλά και από εκείνη που είναι κρυμμένη μέσα στον νου, όπως ακριβώς βέβαια και τα σκεύη που εξυπηρετούν τα τραπέζια είναι καλό να απαλλάσσονται από τους εξωτερικούς ρύπους, και επιπλέον από τους εσωτερικούς. Διότι αυτός που έφτιαξε το εξωτερικό, λέει, έφτιαξε και το εσωτερικό· δηλαδή, αυτός που έκτισε το σώμα, δημιούργησε και την ψυχή. Πρέπει λοιπόν, εφόσον είναι δημιουργήματα του ενός φιλάρετου Θεού, να έχουν ταυτόχρονη την κάθαρση. Αλλά αυτό ήταν ασυνήθιστο στους Γραμματείς και τους Φαρισαίους· διότι μόνο μέχρι του σημείου να φαίνονται ότι είναι καθαροί, φρόντιζαν να κάνουν τα πάντα· μοιάζοντας με τάφους ασβεστωμένους, σύμφωνα με τη φωνή του ίδιου του Σωτήρα, που απέξω μεν είναι ωραίοι, αλλά από μέσα είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία. Αλλά δεν θέλει ο Χριστός να είμαστε τέτοιοι, αλλά άγιοι και άμωμοι και στην ψυχή και στο σώμα. Γι' αυτό και είπε κάποιος από τους δικούς μας: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι.» Και μάλιστα και ο Ησαΐας εκ μέρους του Θεού λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας, ενώπιον των οφθαλμών μου.»

Γι' αυτό λοιπόν, καθώς η αγία μας πανήγυρη προλάμπει και μας καλεί σε καθαρή και νόμιμη αγνεία· σε όσους βέβαια είναι ακόμη προσκολλημένοι στην κακία, είναι αναγκαίο να πούμε: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Σε εκείνους όμως που απέφυγαν το βέβηλο αίσχος της αμαρτίας και ασκούν τη σεμνή αγάπη του πολιτεύματος, ας φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα ο προφήτης, λέγοντας: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου». Διότι, επειδή όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν κάτω από τον ήλιο, έχοντας γίνει «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαμοιράζονταν σε πολυειδή και πολύτροπη κακία, και νικημένοι από το σκοτάδι της άγνοιας, έπεφταν σε βαθιά αμαρτία σαν σε λάκκο· αναγκαίως ο Ψαλμωδός, καλώντας τον Θεό Λόγο από τον ουρανό προς εμάς, έλεγε: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Όταν δε αισθανόταν ότι Εκείνος θα έλθει στον κατάλληλο καιρό σε εμάς που βρισκόμασταν πεσμένοι, φώναζε πάλι: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά; Παραβλέπεις στους καιρούς της ανάγκης, στις θλίψεις;». Διότι ο Σωτήρας, μην έχοντας αναλάβει ακόμη τη δική μας ομοίωση, βρισκόταν μακριά μας, ως προς τον λόγο της ενανθρώπησης.

Εγώ βέβαια νομίζω ότι, για όσους σκέφτονται σωστά, θα αρκούσε και ο ίδιος ο νόμος της φύσης, ο οποίος μας διδάσκει να μισούμε όσα φαίνονται να αντίκεινται στις θείες εντολές, και μας πείθει να αφήνουμε να επικρατεί μέσα μας το θέλημα του νομοθέτη. Αν όμως σε κάποιον φαίνεται ότι χρειαζόμαστε ακόμη πιο σαφείς παραγγελίες για αυτό, ας ακούσει τον Παύλο που λέει: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία». Διότι, βέβαια, δεν θα βρούμε την πιο αληθινή χάρη της νηστείας με την απλή αποχή από το φαγητό και την απόρριψη μόνο των τροφών, ούτε θα γίνουμε οπωσδήποτε καθαροί και άγιοι αν απέχουμε μόνο από αυτά, αλλά αποβάλλοντας από τη διάνοιά μας εκείνα για τα οποία έχει επινοηθεί το φάρμακο της νηστείας. Ας υπακούσουμε λοιπόν στον άγιο που λέει: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Αυτός είναι αληθινά ο τρόπος της νηστείας· σε αυτά βρίσκεται η απόδειξη των άριστων έργων. Μην τρέφεις τον νου σου με ακόλαστες ηδονές· ας μένει αδρανές μέσα σου το κεντρί της πορνείας· να έχεις το φρόνημά σου ελεύθερο από πάθη· να αποφεύγεις την συναναστροφή με τους ακάθαρτους. Με αυτά θα αναδείξεις τον εαυτό σου ενώπιον του Θεού· αυτά θα σου προσφέρουν το στεφάνι της δικαιοσύνης.

Μείνε λοιπόν στον τόπο όπου κλήθηκες, και αντιστάσου στον Διάβολο, και θα φύγει μακριά σου· και πλησίασε τον Θεό, και θα σε πλησιάσει. Αυτός που αγαπά το χρυσάφι δεν θα δικαιωθεί, ενώ εκείνος που αγαπά τον Κύριο θα ευλογηθεί. Όποιος στηρίζεται στο χρυσάφι θα πέσει, ενώ όποιος στηρίζεται στον Κύριο θα σωθεί. Αλίμονο σε εκείνον όπου εισέλθει η απιστία, η αφοβία, η άγνοια, η αφροσύνη και η αναίδεια· διότι θα γίνει μερίδα της αλεπούς. Μακάρια όμως είναι η ψυχή μέσα στην οποία κατοικεί ο φόβος του Θεού. Σε όποιον δεν αρέσει να υπηρετεί έναν κύριο, θα υπηρετήσει πολλούς· και όποιος δεν ανέχεται να υποταχθεί σε έναν ηγούμενο, θα υποταχθεί σε πολλούς σε διάφορους τόπους· και όποιος δεν παραμένει σταθερός σε ένα εργόχειρο, θα συντριβεί σε αδιάφορα έργα.

Αναλογίζεται ότι πρόκειται να έλθει διαμέσου πυρός. Αυτά είναι τα δωρήματα της χάριτος για όσους υπηρετούν ορθά τον Κύριο, και όσα αρμόζουν στους αγίους. Εσένα, τον Διάβολο, ο Κύριος θα σε αποδιώξει άπρακτο. Ναι, αγαπητέ, άκουγε εκείνον που λέει: αντισταθείτε στον Διάβολο και θα φύγει μακριά σας, πλησιάστε τον Θεό και θα σας πλησιάσει. Προσευχόμενος συγχρόνως και για εμένα τον ταλαίπωρο, διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, ώστε ο αγαθός και ελεήμων Κύριος να μας διαφυλάξει και να μας σώσει στη βασιλεία και τη δόξα Του, Αυτός που είναι η ελπίδα των απεγνωσμένων. Διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα, το κράτος, η δύναμη και η βασιλεία, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο Δ΄. Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει· καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι. Συντριβείτε και πενθήστε· το γέλιο σας ας μετατραπεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Διότι εκείνος που μετά την αμαρτία μετανοεί, δεν είναι άξιος πένθους αλλά μακαρισμών, εντασσόμενος στον χορό των δικαίων. Διότι λέγει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Εάν όμως μετά την αμαρτία συμπεριφέρεται με αναισχυντία, δεν είναι τόσο αξιολύπητος για το ότι έπεσε, όσο για το ότι παραμένει πεσμένος. Και εάν το να μη μετανοεί κανείς για τα αμαρτήματά του είναι φοβερό, το να υπερηφανεύεται κιόλας για αυτά, ποιας κολάσεως είναι άξιο; Διότι, εάν εκείνος που επαίρεται για τα κατορθώματά του είναι ακάθαρτος, εκείνος που παθαίνει το ίδιο για τα αμαρτήματά του, ποιας συγγνώμης θα τύχει;

Είθε να κατευθύνονταν οι οδοί μου, ώστε να τηρήσω τα δικαιώματά σου. Γι' αυτό, λέει, παρακαλώ να ευθυγραμμιστεί η πορεία μου με τον νόμο σου, σαν να ήταν κάποιος κανόνας, ώστε να τηρήσω τα δικαιώματά σου. Η λέξη «Όφελον» (είθε) αποτελεί έκφραση ευχής, αντί να πει: μακάρι να κατευθυνθώ ώστε να τηρώ όλες τις εντολές σου. Επειδή κάθε άνθρωπος που έχει τον πόθο να τηρεί τις εντολές του Θεού, εάν δεν έχει τον Ίδιο συνεργό στην αγαθοεργία του, δεν θα μπορούσε να φέρει εις πέρας αυτό που ποθεί· διότι είναι γραμμένο: «Δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει, ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Επομένως, από εμάς μεν προέρχεται η αρχή του αγαθού, αλλά το να φτάσει στην ολοκλήρωση χρειάζεται τη βοήθεια του Θεού· διότι λέει: «Πλησιάστε τον Θεό, και Εκείνος θα σας πλησιάσει». Τότε δεν πρόκειται να καταισχυνθώ, όταν θα αποβλέπω σε όλες τις εντολές σου. Διότι καρπός της παρανομίας είναι η αισχύνη. Έτσι και ο θείος Απόστολος είπε: «Ποιον καρπό, λοιπόν, είχατε τότε από εκείνα για τα οποία τώρα αισχύνεστε;».

«Όσοι δε τον αναζητούν ορθά, θα βρουν ειρήνη.» «Όσο υπάρχει ακόμη καιρός, εκζητήστε τον Κύριο.» «Τήρησε το έλεος και τη δικαιοσύνη, και να πλησιάζεις πάντοτε τον Θεό σου.» «Ακούστε με, και θα γευθείτε αγαθά, και η ψυχή σας θα εντρυφήσει στα αγαθά.» «Θα καταισχυνθούν όλοι όσοι αποκόπτουν τον εαυτό τους από τον Κύριο.» «Εκζητήστε με με όλη την καρδιά σας, και θα αποκαλυφθώ σε εσάς.» «Σε αυτούς που τον εκζητούν, ο Θεός γίνεται μισθαποδότης.» «Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει.» Είναι αδύνατον να παρεκκλίνουν από τη δίκαιη οδό, αν δεν νοσήσουν οι ψυχές τους από τη λήθη του Θεού.

ΜΑ΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, τον φόβο του Κυρίου, καθώς και την αγαθότητα και τη φιλανθρωπία του μέσα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ας επιστρέψουμε με όλη μας την καρδιά· και γιατί να χανόμαστε, αδελφοί; Ας καθαρίσουμε τα χέρια μας οι αμαρτωλοί· ας εξαγνίσουμε τις καρδιές μας οι δίψυχοι· ας ταλαιπωρηθούμε και ας πενθήσουμε, και ας κλάψουμε για τις αμαρτίες μας. Ας παύσουμε τις πονηρίες μας· ας πιστέψουμε στην ευσπλαχνία του Κυρίου· ας φοβηθούμε τις απειλές του, ας τηρήσουμε τις εντολές του· ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον με όλη μας την καρδιά. Ας πούμε «αδελφοί μας» ακόμη και σε εκείνους που μας μισούν και μας βδελύσσονται, ώστε να δοξαστεί το όνομα του Κυρίου και να φανερωθεί μέσα στην ευφροσύνη του. Ας δώσουμε συγχώρεση ο ένας στον άλλον, όταν πειραζόμαστε αναμεταξύ μας, αφού όλοι πολεμούμαστε από τον κοινό εχθρό. Ας αντισταθούμε στους λογισμούς μας, επικαλούμενοι τον Θεό ως σύμμαχο· και ας φυγαδεύσουμε από μέσα μας τα πονηρά και ακάθαρτα πνεύματα.

Υπάρχει όμως και ένα νέο κακό, η αγάπη για τα κοσμικά και ο πονηρός φθόνος, οι έριδες και οι μάχες και οι ταραχές, για τα οποία, γράφοντας ο αδελφόθεος Ιάκωβος, επέκρινε πολλούς που είχαν κυριευθεί από αυτά: «Διότι όπου υπάρχει φθόνος και έριδα», λέει, «εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα». «Από πού», λέει, «προέρχονται οι πόλεμοι μεταξύ σας και οι μάχες» και οι ταραχές; «Δεν προέρχονται από εκεί, από τις ηδονές σας που εκστρατεύουν μέσα στα μέλη σας; Επιθυμείτε», λέει, «και δεν έχετε· φονεύετε και φθονείτε και δεν μπορείτε να επιτύχετε· μάχεστε και πολεμάτε. Δεν έχετε, επειδή δεν ζητάτε· ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς ζητάτε, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας. Μοιχοί και μοιχαλίδες», λέει, «δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος, λοιπόν, θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού»· «Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει. Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και αγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι. Ταλαιπωρηθείτε και πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μετατραπεί σε πένθος και η χαρά σε κατήφεια».

Ας τρέξουμε λοιπόν, αδελφοί, πραγματικά ας τρέξουμε μέσα σε αυτόν τον μεγάλο δίαυλο του δρόμου που οδηγεί από τη γη στον ουρανό· ας νικήσουμε τον αντίπαλο, ας τον πλήξουμε καθώς επιχειρεί να συμπλακεί μαζί μας· ας τον αποδιώξουμε μακριά με την ανδρεία μας εγρήγορση. Είναι δειλός, ασθενής, ευκαταφρόνητος. Γι' αυτό φωνάζει ο Αδελφόθεος Ιάκωβος: Αντισταθείτε στον διάβολο, και θα φύγει μακριά από εσάς. Πλησιάστε τον Θεό, και θα σας πλησιάσει. Ας μην στραφούμε καθόλου προς τα πίσω· διότι αυτό δεν είναι ίδιον εκείνων που τρέχουν με σφοδρότητα· ας μην βαδίσουμε με χλιαρότητα. Διότι αυτό δεν είναι γνώρισμα εκείνων που σπεύδουν να νικήσουν· αλλά απογυμνωμένοι και από τα πράγματα και από τα θελήματα, και βλέποντας κάπως προς τα πάνω, προς τον ουρανό, ας ολοκληρώσουμε τον δρόμο μας· ώστε να μπορούμε και εμείς να πούμε μαζί με τον Παύλο: Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα, πλέον φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης. Άλλοι με τον ένα τρόπο, και άλλοι με τον άλλο θα λάμψουν ως ήλιος ενώπιον του Θεού· εμείς όμως, που έχουμε το αποστολικό σχήμα, θα βρεθούμε κοντά στις σκηνές των αποστόλων, όπως νομίζω.