Πατερικές αναφορές στο ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΑΚΩΒΟΥ 5:17

Επειδή λοιπόν είχαν περιέλθει στην κατάσταση που προανέφερα και είχαν διαπράξει ασεβήματα που δεν ήταν πλέον ανεκτά, τους παιδαγώγησε με μούδιασμα των δοντιών, και επιπλέον με έλλειψη άρτων, δηλαδή με λιμό. «Και δεν επιστρέψατε σε εμένα, λέει ο Κύριος». «Συγκράτησα από εσάς τη βροχή τρεις μήνες πριν από τον τρυγητό», δηλαδή –όπως οι Εβραίοι το έχουν αποδώσει πιο ταιριαστά– «τρεις μήνες πριν από τον θερισμό», τότε ακριβώς που τα σπαρτά έχουν πολλή και επιτακτική ανάγκη ποτίσματος για την τελική τους καρποφορία. Και υπήρξε, λέει, τόση σπάνη υδάτων ώστε, με την κρίση και την απόφαση του παντογνώστη Θεού, να βρέχει μεν σε μία πόλη, ενώ η άλλη να ξεραίνεται· και πάλι να συγκεντρώνονται κάτοικοι από δύο και τρεις πόλεις σε μία, και παρόλα αυτά να εξακολουθούν να διψούν. «Και δεν επιστρέψατε σε εμένα, λέει ο Κύριος». Αυτά λοιπόν συνέβη να τα πάθουν οι Ισραηλίτες τόσο ιστορικά όσο και πνευματικά. Διότι, όπως είπε ο μαθητής του Σωτήρος, «Ο Ηλίας ήταν άνθρωπος ομοιοπαθής με εμάς, και με προσευχή προσευχήθηκε να μη ρίξει βροχή πάνω στη γη και δεν έβρεξε για τρία χρόνια και έξι μήνες». Και ξέσπασε τόσο σκληρός λιμός στη Σαμάρεια, ώστε ένα κεφάλι όνου να πωλείται έναντι πολλών δηναρίων. Αλλά και κατά τα χρόνια της προφητείας του Ιερεμία, ο Θεός των όλων συγκράτησε τη βροχή.

Η προσευχή είναι φυλακτό της σωφροσύνης, παιδαγωγός του θυμού, καταστολή της υπεροψίας, καθαρτήριο της μνησικακίας, καθαίρεση του φθόνου, διόρθωση της ασέβειας. Η προσευχή είναι ισχύς των σωμάτων, ευημερία του οίκου, ευνομία της πόλεως, δύναμη της βασιλείας, τρόπαιο στον πόλεμο, ασφάλεια της ειρήνης. Η προσευχή είναι σφραγίδα της παρθενίας, πίστη του γάμου, όπλο των οδοιπόρων, φύλακας αυτών που κοιμούνται, θάρρος αυτών που αγρυπνούν, ευφορία των γεωργών, σωτηρία όσων ταξιδεύουν στη θάλασσα. Η προσευχή είναι συνήγορος των δικαζομένων, ανακούφιση των δεσμωτών, παρηγοριά των λυπημένων, ευφροσύνη όσων χαίρονται, ενίσχυση των πενθούντων, εορτή των γενεθλίων, στέφανος των συζύγων, σάβανο όσων πεθαίνουν. Η προσευχή είναι συνομιλία με τον Θεό, ισοτιμία με τους Αγγέλους, προκοπή των αγαθών, αποτροπή των κακών, διόρθωση των αμαρτημάτων. Η προσευχή έκανε το κήτος οίκο για τον Ιωνά, ενώ τον Εζεκία τον επανέφερε στη ζωή από τις πύλες του θανάτου· και για τους παίδες στη Βαβυλώνα μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή αύρα. Μέσω της προσευχής ο Ηλίας έδεσε τον ουρανό ώστε να μη βρέξει για τρία έτη και έξι μήνες.

Εκπλάγηκα μαθαίνοντας πώς ανέχθηκες τον απατηλό λογισμό που σου υπέβαλε αυτά τα αθέμιτα. Και λέω: πρόκειται να αναληφθείς με αυτά; Μάλλον όσοι έφτασαν σε παραφροσύνη εξαιτίας αυτής της υπόθεσης. Πες στον εαυτό σου: εσύ ποιος είσαι; Σε ποια μέτρα έφτασες; Είσαι ο Ηλίας; Μήπως έκανες θαύματα σαν κι εκείνον; Διότι αυτός με την προσευχή του έκλεισε τον ουρανό και δεν έβρεξε για τρία χρόνια και έξι μήνες· και πάλι με την προσευχή ο ουρανός έδωσε βροχή· και πάλι με την προσευχή κατέβασε τρεις φορές φωτιά από τον ουρανό. Αλλά μήπως έχεις αποκτήσει όλη την πίστη; Δώσε απόδειξη. Δείξε σημεία και τέρατα: ανάστησε νεκρούς με την προσευχή, άνοιξε τα μάτια τυφλών, δίωξε δαίμονες, καθάρισε λεπρούς, θεράπευσε κουτσούς, περπάτησε πάνω στη θάλασσα σαν σε ξηρά, μετάτρεψε το νερό σε κρασί, χόρτασε με πέντε άρτους και δύο ψάρια ικανά πλήθη μέσω της προσευχής. Διότι είναι αψευδής αυτός που είπε: αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει κι εκείνος. Αλλά ίσως κάποιος εμφανιστεί και πει: αν λοιπόν, λέει, κάποιος δεν κάνει εκείνα τα θεοπρεπή έργα, δεν έχει ελπίδα σωτηρίας; Έχουμε ελπίδα σωτηρίας ακόμα κι αν δεν πραγματοποιήσουμε αυτά τα έργα, εάν ομολογούμε τη δική μας αδυναμία και ολιγοπιστία. Διότι ο αδύναμος έχει ανάγκη από έλεος, και όχι από έπαρση. Αν όμως έχουμε ανάγκη από έλεος, χρειαζόμαστε την ταπεινοφροσύνη, ώστε μέσω της ταπεινοφροσύνης να ελκύσουμε στους εαυτούς μας τους οικτιρμούς του Κυρίου.

Ο Ηλίας ήταν άνθρωπος ομοιοπαθής με εμάς, και προσευχήθηκε θερμά να μη βρέξει, και δεν έβρεξε πάνω στη γη για τρία έτη και έξι μήνες· και πάλι προσευχήθηκε, και ο ουρανός έδωσε βροχή, και η γη βλάστησε τον καρπό της.

Το ότι, βέβαια, κάνει και εκείνους που βλέπουν τα θαύματα και εκείνους που τα ακούν να σχηματίζουν υψηλότερη ιδέα για τους θαυματουργούς, γίνεται φανερό και από εκεί. Διότι, αφού μίλησε για τις αποκαλύψεις του, λέει: «Διότι, ακόμη και αν θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· επειδή θα πω την αλήθεια». Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν καυχάσαι; «Όμως το αποφεύγω, μήπως κάποιος σχηματίσει για εμένα ιδέα ανώτερη από αυτό που βλέπει σε εμένα ή ακούει από εμένα». Για να μη συμβεί, λοιπόν, κάτι παρόμοιο και στην περίπτωση του προφήτη (διότι αν και ήταν ο Ηλίας, εντούτοις ήταν άνθρωπος), ανέμειξε στο θαύμα την αδυναμία της φύσης. Για τον λόγο αυτόν, εκείνος που κυριάρχησε στους ουρανούς, δεν κυριάρχησε στην πείνα· αυτός που συγκράτησε τις ωδίνες της γης, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει την ανάγκη του στομαχιού του, αλλά είχε την ανάγκη μιας χήρας γυναίκας, για να μάθεις και τη θεία χάρη και την ανθρώπινη αδυναμία. Το συμβάν αυτό δεν ωφέλησε μόνο σε τούτο, αλλά και σε κάτι άλλο, όχι μικρότερο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Ώστε, όταν κάποιος σε προτρέπει να αποκτήσεις τον ζήλο του προφήτη, να μην καταπέσεις και να μην απελπιστείς, νομίζοντας ότι ο άνθρωπος εκείνος ήταν άλλης φύσεως, και για αυτόν τον λόγο είχε αποκτήσει τόση παρρησία προς τον Θεό. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, υπαινίχθηκε και κάποιος λέγοντας: «Ο Ηλίας ήταν άνθρωπος ομοιοπαθής με εμάς»· σαν να έλεγε: Μη νομίσεις ότι είναι αδύνατον να φτάσεις στην ίδια κορυφή της φιλοσοφίας (αρετής) με εκείνον· διότι και εκείνος συμμετείχε στην ίδια με εμάς φύση. Αλλά όμως η θαυμαστή και θεία προαίρεσή του τον ανέδειξε πολύ υψηλότερο από τους άλλους.

Επομένως, όταν δεις έναν δίκαιο να στενοχωρείται, να κακοπαθεί και να τελειώνει τον παρόντα βίο μέσα σε αρρώστια, σε φτώχεια και σε αμέτρητα άλλα δεινά, πες στον εαυτό σου ότι, αν δεν υπήρχε ανάσταση και κρίση, δεν θα άφηνε ο Θεός αυτόν που υπέφερε τόσα κακά για χάρη Του να φύγει από εδώ χωρίς να απολαύσει κανένα αγαθό. Από αυτό, λοιπόν, είναι φανερό ότι τους έχει ετοιμάσει μια άλλη ζωή, πολύ πιο ευχάριστη και πολύ πιο ανεκτή από την παρούσα. Διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα επέτρεπε σε πολλούς από τους πονηρούς να ζουν μέσα στην τρυφή κατά τον παρόντα βίο, ενώ πολλούς από τους δικαίους να τους αφήνει μέσα σε αμέτρητα κακά. Αλλά επειδή έχει ετοιμαστεί ένας άλλος αιώνας, στον οποίο πρόκειται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την αξία του, στον έναν για την πονηρία του και στον άλλον για την αρετή του, για τον λόγο αυτόν ανέχεται να βλέπει τον έναν να κακοπαθεί και τον άλλον να ζει με τρυφή. Και θα προσπαθήσω να παρουσιάσω και την άλλη αιτία μέσα από τις Γραφές. Ποια ήταν δε αυτή; Το να μη λέμε εμείς, όταν καλούμαστε να ακολουθήσουμε την ίδια αρετή, ότι εκείνοι είχαν διαφορετική φύση ή ότι δεν ήταν άνθρωποι. Γι' αυτό, κάποιος που ομιλεί για τον μέγα Ηλία, λέει κάπως έτσι: «Ο Ηλίας ήταν άνθρωπος ομοιοπαθής με εμάς». Βλέπεις ότι από την κοινή συμμετοχή στα πάθη αποδεικνύει ότι αυτός ήταν άνθρωπος όπως εμείς. Και πάλι: «Διότι και εγώ είμαι άνθρωπος ομοιοπαθής με εσάς»· και αυτό εγγυάται την κοινότητα της φύσεως. Για να μάθεις δε ότι αυτό μας διδάσκει να μακαρίζουμε εκείνους τους οποίους πρέπει να μακαρίζουμε, τούτο είναι φανερό από εκεί.